Sayıştay 4. Dairesi 39512 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2012

• Daire: 4

• Dosya No: 39512

• Tutanak No: 40564

• Tutanak Tarihi: 02.06.2015

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü;

164 sayılı İlam’ın 4’üncü maddesi ile,

A-) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin yılı içinde basılı olarak veya internet ortamında faydalanmaları için hazırlatılan çeşitli ders notlarına okul ders kitapları gibi telif ücreti ödenmesi nedeniyle 278.921,66-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

B-) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin kullanımı için hazırlatılan ders notlarını incelemek amacıyla kurum içinden görevlendirilen kimselere hiçbir ücret ödenmemesi gerekirken inceleme ücreti ödenmesi nedeniyle 54.235,28-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlular (A) bendi ile ilgili olarak 39514, 39515 ve 39513 sayılı dosyalarda yer alan dilekçelerinde özetle,

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı açık öğretim kurumlarındaki öğrencilere okutulacak kitapların, ders notu adı altında basıldığını ve bu ders notları kitap gibi bir eser olarak değerlendirildiği için de telif ücreti ödendiğini;

Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmeliğin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik; özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, genel özel bütçeli kamu idareleri ve mahalli idareler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar ve fonların amaç ve görevleri ile ilgili olarak yayımlayacakları kitap, dergi, ansiklopedi, gazete, bülten ve broşür gibi basılı yayınlar ile basılı olmayan CD, DVD ve benzeri manyetik depolama üniteleri ve kamu kurum ve kuruluşlarının resmi internet sitesinde hizmete sunulan elektronik yayınlar için ödenecek telif ve işlenme ücretleri ile bu eserlerin eser inceleme ücretleri, yayın ve ansiklopedi yazı kurulu üyelerine ödenecek ücretler ve bunlara ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır.” hükmü yer alırken, “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, kamu kurum ve kuruluşlarınca çıkarılacak yayınlarda yer alacak telif, tercüme, derleme, araştırma, inceleme, deneme, eleştiri, şiir, hatıra, manzum ve benzeri fikir mahsulü eserler ile fotoğraf, resim, harita, grafik, tablo, çizelge, şekil, karikatür, nota ve motifleri kapsar.” denildiğini;

Esasen hem amaç hem de kapsam maddesinde belirlenen telif ve işlenme ücretine tabi faaliyetlerin sayılanlarla sınırlı tutulmadığını; tadat edilenlere benzer özellikleri taşıyan ürün, eser ve faaliyetlerin de Yönetmelik kapsamına tabi tutulduğunun açıkça anlaşıldığını; nitekim, Yönetmeliğin amaç maddesinde “kitap” ibaresi yer almış olmakla birlikte devamında “gibi basılı yayınlar” denilmek suretiyle, her türlü basılı eserin kapsama dahil olduğunun ifade edildiğini; keza, kapsamı belirleyen 2 nci maddede de: “telif, tercüme, derleme, araştırma, inceleme, deneme, eleştiri, şiir, hatıra, manzum ve benzeri fikir mahsulü eserler” ibareleri yer almakla birlikte, maddede geçen “benzeri fikir mahsulü eserler” nitelemesinin sayılanlara benzer özellikleri taşıyan tüm telif çalışmalarını amaçladığını;

Yönetmeliğin kendi hiyerarşisi içerisinde “kapsam” maddesinin daha somut ve öncelikli olduğunu ve bu maddede fikir mahsulü her türlü eserin kapsama dâhil olduğu hususunun açıkça yer aldığını;

Açık öğretim kurumlarındaki öğrencilere okutulacak kitapların ”ders notu” adı altında basılmış olmasının, bunların “fikir mahsulü” eser kapsamında değerlendirilmesine engel teşkil etmediğini;

İlam’ın gerekçesinde, “Yönetmeliğin amaç ve kapsam maddelerinde ders notları için kitap gibi telif ücreti ödenmesine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.” denilmek suretiyle, madde hükümlerindeki genişletici kuralların ve özellikle kapsam maddesindeki “fikir mahsulü eserler” ifadesinin ihmal edildiğini; terminolojik, bilimsel, teknik ve hukuki anlamda eserin sadece “kitap olma” zorunluluğu bulunmadığı gibi, esasen aynı amaç ve işlevi gören ders notlarının da kitap terim ve kapsamının dışında olduğunu söylemenin mümkün olmadığını;

Yine İlam’ın gerekçesinde; Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliğinde, yazılı bir eserin ders kitabı niteliğini kazanabilmesi için gerekli şartların sayıldığının ve söz konusu ders notlarının bu şartları taşımaması nedeniyle kitap niteliğinde değerlendirilemeyeceğinin belirtildiğini; ancak söz konusu Yönetmeliğin kapsam maddesinde “kitap” ibaresinden bahsedilmediği için “ders notlarının” Yönetmelikte öngörülen şartları taşımasına gerek olmadığını;

Aynı Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (ı) bendinde “Telif Eser: Herhangi bir şekilde dil ile ifade olunan eserler ile doğrudan meydana getirilen fikir mahsulleri” olarak tanımlandığından, telif eser olmak için herhangi bir şekilde dil ile ifade edilmesinin veya doğrudan meydana getirilen fikir mahsulü olmasının yeterli olduğunu; bu çerçeve konu değerlendirildiğinde de ders notlarının telif eser olarak tanımlanmasına engel bir husus bulunmadığını;

Yönetmeliğin “Ücret ödenmesi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasındaki “Bir esere telif ve işlenme ücreti ödenmesi için, yayın kurulunun bu yönde alınan kararının yetkili makam tarafından onaylanması ve eserin kamu kurum ve kuruluşu adına yayımlanması gerekir.” hükmü doğrultusunda yetkili makam tarafından onaylanan ve Milli Eğitim Bakanlığı adına yayımlanan bu eser için ücret ödenmesinde mevzuata aykırı bir durumun olmadığını;

Yine İlam’da Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelikte değişiklik yapılarak ders notları için de telif ücreti ödenmesine yönelik değişikliklerin yapılması yönünde Maliye Bakanlığı ile yazışma yapılmasının, tazmin kararının gerekçeleri arasında gösterildiğini; ancak bir yönetmelik hükmünün açığa kavuşturulması ve tereddütlerin ortadan kaldırılması amacıyla Maliye Bakanlığı ile yazışma yapılmasının düzenleyici işlemler açısından rutin bir uygulama olduğunu ve bu konudaki tereddütleri ortadan kaldıracak ve idarelerin ihtiyacını karşılayacak yeni düzenlemeler konusunda diğer kurumların görüşlerinin alınmasının ve bu bağlamda Maliye Bakanlığı ile yazışma yapılmış olmasının söz konusu ödemenin yanlış ve hukuka aykırı olduğu anlamına gelmediğini;

Diğer taraftan, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinin (g) bendindeki “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” gerekçesiyle tazmin hükmünün verildiğini; fakat Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelik “fikir mahsulü eserler” için telif ücreti ödenmesine imkan verdiğinden tazmin hükmünün bir gerekçesinin kalmadığını; kaldı ki söz konusu eser için bir emek verildiği ve hizmet üretildiği dikkate alındığında, kitap adı altında değil de ders notu olarak eserin düzenlenmiş olmasının, yani usul ve şekil açısından bir eksiklik olduğu kabul edilse dahi bu eksikliğin işin esasını etkilememesinin, dolayısıyla telif ücreti ödenmesini engellememesinin gerektiğini belirterek, İlamın 4’üncü maddesinin (A) bendi ile verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Sorumlular (B) bendi ile ilgili olarak 39514, 39515 ve 39513 sayılı dosyalarda yer alan dilekçelerinde özetle,

Yukarıda açıklanan gerekçelere ek olarak, mevcut eserlerin basıma hazır hale getirilmesi sürecinde, eserin yazım tekniği ve bilimsel kurallar açısından gözden geçirilmesinin, o eserin telifinin (oluşturulmasının) bir parçası olarak düşünüldüğünü; aksi bir uygulamanın bu iş ve işlemleri yapanlar açısından angarya teşkil edeceği değerlendirilerek ücret ödendiğini; bu çerçevede, hizmet alındığını ve kamusal açıdan yararlanma sağlandığını; eserlerin oluşum sürecinin bir aşaması olarak görülen ve mutlaka yapılması gereken bu işlemler için, kişilerin emek ve mesailerinin karşılığı olarak yapılan bu ödemenin kamu zararı olarak nitelendirilmemesi gerektiğini belirterek, İlamın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Sorumlulardan Şuayip YALÇIN ve Ömer YORULMAZ, 39511 ve 39510 sayılı dosyalarda yer alan dilekçelerinde (A) ve (B) bentleri için sadece sorumluluk yönünden itirazda bulunmuş olup özetle,

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanun’unun Giderin gerçekleştirilmesi başlıklı 33’üncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.“ denildiğini;

İşletmede harcama yetkilisinin Genel Müdür, gerçekleştirme görevlisinin ise İşletme Müdürü olarak belirlendiğini; harcama yetkilisi tarafından gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmediklerinden dolayı, işin yapılmasında ve yürütülmesinde amirlerinin verdiği görevleri yapma sorumluluğu dışında karar verme ve görüş bildirme yetkilerinin olmadığı için kamu zararından sorumlu sayılmamaları gerektiğini belirterek taraflarına yüklenilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Sorumlulardan Gülseren AYDOĞDU, 39512 sayılı dosyada yer alan dilekçesinde (A) ve (B) bentleri için sadece sorumluluk yönünden itirazda bulunmuş olup özetle,

14.06.2007 tarih ve 5189/1 no’lu Sayıştay Genel Kurulu Kararının III- Sorumlular başlığı altındaki Gerçekleştirme Görevlileri başlıklı 4. maddesinin 6. bendinde; “Bu hüküm uyarınca, bir mali işlemi gerçekleştirmede görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, gerçekleştirme işlemini yapan memurun, yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevli tarafından düzenlenip imzalanan belgeye dayanıyor olması zorunludur. Bir başka deyişle, yukarıda anılan belge ve imza olmadan ödeme emri belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir. Aynı şekilde, belgeyi düzenleyenin de gerçekleştirme konusunda yetkisinin bulunması ve harcama talimatı ile veya sair surette amir tarafından görevlendirilmiş olması gerekmektedir.

Bu anlamda gerçekleştirme belgelerinin hazırlanması, taslak metinlerin yazılması, temize çekilmesi, kaydedilmesi, bilgisayara giriş yapılması gibi yardımcı hizmetlerin gerçekleştirme görevi kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.” denildiğini ve Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu başlıklı (a) fıkrasının 6. bendinde de; “Yapılan bu açıklamalara göre, asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine çoğunlukla...” denilerek gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluklarının belirlenmiş olduğunu;

Kendisinin, döner sermaye işletmesinde işçi kadrosunda (Ek-1) çalıştığını ve amirlerinin vermiş oldukları görevleri Sayıştay Genel Kurul Kararında da belirtildiği üzere yardımcı hizmetler düzeyinde yapmakta olduğunu; bu itibarla kadrosu ve görevinin 5018 sayılı Kanunun 33. maddesi kapsamında Gerçekleştirme Görevini yapmasına imkan vermediğini; ayrıca ekteki görevlendirme yazısına göre de kendisine böyle bir görev verilmediğini;

Harcama yetkilisi tarafından gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmediğinden dolayı (Ek-2), işin yapılmasında ve yürütülmesinde amirlerinin verdiği görevleri yapma sorumluluğu dışında, karar verme ve görüş bildirme gibi yetkisinin olmadığını; işin gerçekleştirilmesinde yardımcı hizmetler görevini yürütmesi nedeniyle yukarıdaki mevzuat çerçevesinde kamu zararından sorumlu sayılmaması gerektiğini belirterek tarafına verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılığın (A) ve (B) bentleri ile ilgili olarak 39514, 39515 ve 39513 sayılı dosyalarda yer alan karşılama yazısında;

“İlgili dilekçesinde konunun esasına itiraz edip, ödemenin mevzuata uygun olduğunu ileri sürerek, tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Talebin yerinde olduğu değerlendirilmektedir. Çünkü, temyiz dilekçesinde ayrıntılı olarak izah edildiği üzere; ilgili Yönetmelikte telif ücreti ödenecek yayınlar yalnızca kitap, dergi, ansiklopedi, gazete, bülten ve broşür ile sınırlandırılmayıp gibi ifadesine yer verilerek, sıralan eserlere benzeyen tüm basılı yayınlar olarak belirtilmiştir. Yine söz konusu eserlerin fikir mahsulü eserler olması yeterli görülmüştür.

Açık öğretim kurumlarında okuyan öğrenciler için hazırlatılan ders notları da yukarı açıklanan kapsamdaki yayın ve eserlerdir. Bu yayınlar söz konusu öğretim faaliyeti kapsamında öğretim materyali olarak kullanıldığından, alınan bir hizmet karşılığında yapılan gerek ders notu yazımı için gerekse bunların incelenmesi için ödenen ücretlerde mevzuata aykırılık olmadığı değerlendirilmektedir.

Bu nedenlerle, temyiz talebinin kabulü ile tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi uygun olur.” denilmiştir.

Başsavcılığın 39512, 39511 ve 39510 sayılı dosyalarda yer alan yer alan karşılama yazısında;

“İlgili dilekçesinde kendisinin gerçekleştirme görevlisi olmadığından bahisle sorumluluğa itiraz etmiştir.

Talebin yersiz olduğu değerlendirilmektedir. 5018 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinde düzenlenen gerçekleştirme görevliliği, harcamalarda harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi tarafından yapılan iş ve işlemler dışında kalan tüm iş ve işlemleri yapan görevlileri kapsamaktadır. Diğer bir ifadeyle, gerçekleştirme görevlisi yalnızca ödeme emri belgesini düzenleyen münhasıran harcama yetkilisi tarafından görevlendirilmiş görevliden ibaret olmayıp, harcamanın dayanağı belgeleri düzenleyen tüm görevliler gerçekleştirme görevlisidir.

Bu nedenlerle, yerinde olmayan sorumluluğa ilişkin talebin reddi uygun olur.” denilmiştir.

A-)164 sayılı İlam’ın 4’üncü maddesinin (A) bendi ile verilen tazmin hükmü, aynı tazmin hükmünde Harcama Yetkilisi sıfatıyla iştiraki bulunan Mustafa KOÇ’un başvurusu üzerine düzenlenen 02.06.2015 tarih ve 40561 Tutanak sayılı Temyiz Kurulu İlamı ile bozulmuş bulunduğundan sorumlunun işbu madde ile ilgili itirazı üzerine Kurulumuzca Yapılacak İşlem Olmadığına; ancak aynı mahiyette olan bu dosyanın, gereği yapılmak üzere sözü edilen dosya ile BİRLEŞTİRİLEREK DAİRESİNE TEVDİİNE, Oybirliği ile,

B-) Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde, Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü tarafından Bakanlığa bağlı açık öğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin yararlanması amacıyla hazırlatılan ders notlarını incelemek için Kurum içinden görevlendirilen kişilere inceleme ücreti adı altında ödeme yapıldığı görülmüştür.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmeliğin “İnceleme ücreti” başlıklı 17’nci maddesinde;

“(1) Yayımlanacak eserler, yayın kurulunun teklifi ve yetkili makamın onayı ile uygun görüldüğü takdirde, kamu kurum ve kuruluşu dışından görevlendirilecek bir veya birden fazla uzmana, incelettirilebilir.

(2) Bunlara inceledikleri eser için, sadece itibari sayfa adedine göre hesaplanacak telif ücretinin % 20’si kamu kurum ve kuruluşu tarafından inceleme ücreti olarak ödenir.

(3) İnceleme ücretini almaya birden çok kişinin hak kazanması halinde verilecek ücret aralarında paylaştırılır.” hükmü bulunmaktadır.

Anılan Yönetmeliğin hazırlanması sürecinde Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik gerekçesinde de 17’nci maddenin düzenlenme amacının kurum dışından inceleme ile görevlendirilen diğer kurum personeline ücret ödenmesi olduğu belirtilmiştir. Söz konusu madde hükmü ile Yönetmeliğin gerekçesi birlikte değerlendirildiğinde, ders notu incelemekle görevlendirilen Milli Eğitim Bakanlığı personeline inceleme ücreti adı altında bir ödemede bulunulması mümkün görülmemektedir.

Diğer taraftan, kurum personelince yerine getirilen ders notu inceleme görevinin kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görev olarak tanımlanan kamu görevi niteliğinde bulunduğu açıktır. Dolayısıyla asli görev kapsamında gördürülmesi gereken bu hizmetler nedeniyle ayrıca bir ücret de ödenmemesi gerekmektedir.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddi ile 164 sayılı İlam’ın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE (7.Daire Başkanı M.DÖNMEZ ile Üyeler M.A.ÖZYER, A.KARAKAYA, İ.DESTAN ve F.ÖZKÖK’ün, “Ders notu incelemekle görevlendirilen kişilerin de yine devlet memuru olabileceği; incelemenin, alanında uzman kişiler tarafından yapılacağı ve Milli Eğitim Bakanlığında, yayımlanacak eserlerin incelenmesi ile görevli özel bir birimin olmadığı düşünüldüğünde; ders notu inceleme görevinin Milli Eğitim Bakanlığında görevli öğretmenler arasından, alanında uzman kişilere yaptırılarak, bu hizmet karşılığında, kurum dışından bir çalışana yaptırıldığında zaten ödenecek olan inceleme ücretinin ödenmesini kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir.

Bu itibarla, 164 sayılı İlam’ın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile verilen tazmin hükmünün Kaldırılmasına karar verilmesi gerekir, şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı) Oyçokluğu ile,

02.06.2015 tarihinde karar verildi.