Sayıştay 4. Dairesi 35037 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2008

• Daire: 4

• Dosya No: 35037

• Tutanak No: 35432

• Tutanak Tarihi: 18.09.2012

• Konu:

KARAR

Duruşma talep eden dilekçi Fehmi TURAN’A 02.03.2012 tarihinde duruşma günü bildirilmiş olmasına karşın duruşmaya katılmadığından, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369’uncu maddesi hükmü uyarınca dosya üzerinde ve gıyabında, gereği görüşüldü:

658 sayılı ilamın 14. maddesi ile Müteahhit MAPA İnşaat yükleniminde yaptırılan Çarşıbaşı - Trabzon – Araklı (Trabzon Sahil Geçişi) yolu inşaatı işinde;

A) Sanat Yapıları bünyesinde yer alan imalatlarda tüketilen akaryakıt miktarının hatalı tespit edilmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesi ile 663.126,00 YTL,

B) 34 Nolu Hakedişte ödenen çimento fiyat farkının hesabında baz fiyatın hatalı alınması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesi ile 6.987,00 YTL,

Olmak üzere toplam 670.113,00 YTL’ ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi,

İlamın A fıkrası ile ilgili olarak; söz konusu tazmin hükümlerinin, müteahhit firma ile idareleri arasındaki sözleşme hükümlerinin gerçek anlamları ve özellikle fiilen icra edilen işlerin nitelikleri ve Sayıştay Temyiz Kurulu'nun 04.03.2008 tarih ve 29987 sayılı ilamı yeterince incelenmeden düzenlendiğini, bu yönleriyle hukuka aykırı olduğunu,

Genel olarak Karayolları Genel Müdürlüğünce ihale edilen yol işlerine ait sözleşme ve eklerinde, Toprak İşleri (Kazı, Dolgu), Üst Yapı (Alttemel, Temel, Bitümlü Sıcak Karışım v.b), Köprü İşlerinde Fore Kazık, bütün Nakliyeler ve Tahkimat yapımında önemli ölçüde motorin sarfiyatı bulunduğundan ilgili pozlara ait akaryakıt emsalleri verildiğini,

Trabzon Sahil Geçişi Yolu Sözleşmesi ve Eklerinde ise Sanat Yapıları başlığı altında yer alan Dalgakıran ve Deniz Tahkimatları gibi inşaatta kullanılan 34.006/K-34.0107K ve 34.006, 34.008, 34.009/1-2 ve 34.010/1-4 gibi pozların akaryakıt emsallerinin bulunmadığını, ancak sanat yapıları başlığı altında bulunan tahkimat işlerindeki pozlarda önemli ölçüde motorin sarf eden ekskavatör gibi makineler kullanıldığını, üst yapı imalatlarından ödemelerde olduğu gibi tahkimat imalatlarında hem malzeme naklinde hem de imalatın yapımı sırasında önemli ölçüde motorin sarfiyatı olduğu için malzemelerin (taş) naklinde olduğu gibi imalat yapım (istif) pozlarına da ( 34.006/K-34.010/K ve 34.006, 34.008, 34.009/1-2 ve 34.010/1-4 ) akaryakıt fiyat farkı ödendiğini,

Sanat Yapıları bünyesinde yer alan betonarme imalatların ana bileşenlerinin çimento ve demir olduğunu, yılı içerisinde malzeme bedellerine gelen yüksek zamlar nedeniyle oluşan fiyat farklarının mağduriyetin ortaya çıkmaması için ödendiğini, aynı şekilde, Dalgakıran ve Deniz Tahkimatı imalatında ana malzemenin ocak taşı olmasına rağmen taşın işlenip tahkimat haline getirilebilmesi için istif edilmesi, bunun için ise önemli miktarda motorin kullanılmasını gerektirdiğini, motorinin, burada Dalgakıran ve Deniz Tahkimatı imalatında görünürde olmayan, ancak maliyet içerisinde en büyük kalem olan ana bileşen durumunda olduğunu,

Sayıştay ilamında belirtildiği gibi Sözleşme ve Eklerinde, malzeme fiyat farkı ödenecek imalat pozları ve bu pozların bünyesindeki inşaat malzemeleri belirtilmiş olmakla birlikte, bahse konu tahkimat imalatlarına ait pozlara malzeme fiyat farkı ödenmeyeceğine dair hiçbir ibarenin yer almadığını, sözleşmenin geneli ve ilgili 19.6.2/4E maddesi incelendiğinde, fazla ödeme iddiasının sözleşme hükmünün lafzi ve amacı yansıtmayan yorumdan kaynaklandığını, sözleşme hükmünün akaryakıt fiyat farkı ödenmesini engelleme amacı taşımadığını, lafzi yorumla doğru sonuca ulaşılamayacağını, genel sözleşme hükümlerinin ön kabulünün içerisinde makine kullanılan iş kalemlerine akaryakıt fiyat farkı ödenmesi gerektiği şeklinde olduğunun taraflarınca değerlendirildiğini,

Söz konusu sözleşme maddesinin "sanat yapıları muhtevasında yer alan fore kazık imalatı dışındaki iş kalemlerinde akaryakıt fiyat farkı ödenmemesine" ilişkin hükmü, sonuç koyucu, (ihdası) ve emredici değil, zaten var olan mevcut bir durumu yansıtıcı (izharı) bir ifade niteliği taşıdığını, daha açık bir anlatımla, bu hükmün; akaryakıt fiyat farkı ödenecek bir iş kalemine akaryakıt fiyat farkı ödenmesini engelleme amacını taşımadığını, aksine; fiili veriler doğrultusunda akaryakıt fiyat farkı ödenmeyeceği kabul edilen iş kalemleri için tespit yapılmasının da gerekmeyeceğine ilişkin mevcut durumu yansıtma amacıyla düzenlendiğini, dolayısıyla, sadece bu hükmün lafzı yorumu ile doğru sonuca ulaşılmasının mümkün olmadığını,

Sözleşmede, makine kullanımının bulunduğu tüm iş kalemlerinde akaryakıt fiyat farkının da gündeme geldiğini, bu hususun; tüm sözleşme ilişkisine hakim olan genel bir ön kabul olarak karşılarına çıktığını, bu genel kuralın bir istisnasına yer vermek amacı taşınıyor olsaydı, sözleşme hükmünde çok açık bir ifadenin kullanılması gerektiğini, oysa ilgili ilamda dayanılan sözleşme hükmünün bu açıklıktan yoksun olduğunu, söz konusu hüküm ile sadece, gereksiz tespit yapmanın önüne geçilerek yan bir düzenlemeye yer verildiğini, kastedilenin, akaryakıt fiyat farkı ödenmemesine ilişkin bir istisnaya yer vermek değil, mevcut bir durumu yansıtmak olduğunu,

Özetle; tahkimat imalatlarına ilişkin akaryakıt emsal cetvelleri sözleşme ekinde yer almıyorsa da, sözleşme ekinde yer alan (Ek-A2: Sözleşme Sayfa No:48) akaryakıt emsal cetvelinin not bölümünde; "Bu cetvelde bulunmayan iş kalemlerine ait akaryakıt emsalleri analizlerdeki miktarlar ve bu cetvelin hazırlanmasındaki esaslar göz önünde tutularak tespit edilir" denildiğini, bu nedenle, ilama konu olan tahkimat işinde, diğer işlerde kullanılan ve Genel Müdürlükçe onaylı motorin emsalleri dikkate alınarak bahse konu pozlar için akaryakıt fiyat farkı hesap edilip ödendiğini (Ek-A3: Emsal Fotokopisi ), ayrıca yapılan tahkimat ödemelerinin sanat yapısı olarak değerlendirilmesinin de mümkün bulunmadığını,

2003 yılı hesabına ait 537 sayılı İlamın karar düzeltmesi ile ilgili 04.03.2008 tarih ve 29987 sayılı Sayıştay temyiz kurulu kararında, konu ile ilgili TAZMİN HÜKMÜNÜN KALDIRILMASINA karar verildiğini, bu kararın diğer yıllarda çıkmış ve çıkacak ilamlara da emsal teşkil etmesi gerektiğini,

Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, 34.006/K - 34.010/K ve 34.006, 34.008, 34.009/1-2 ve 34.010/1-4 poz nolu tahkimat yapılması birim fiyatlarında sarf edilen akaryakıta fiyat farkı ödenmesi ile fazla bir ödemede bulunulmadığını,

İlamın B fıkrası ile ilgili olarak; ilama konu 34. Hakedişte yapılan hatanın takip eden hakedişte düzeltildiğini, çimento fiyat farkı ödemelerinde baz olarak 04.012/B poz nolu Kompoze Çimento rayicinin esas alınması gerekirken, 04.012/D poz nolu kompoze çimento rayici esas alınarak hata yapıldığını, yapılan hatanın ise 38 nolu kesin hakedişte düzeltildiğini,

Belirterek verilen tazmin hükümlerinin bozulmak suretiyle kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık karşılama yazısında;

İlamın A fıkrası ile ilgili olarak, Temyiz Kurulu’nun 04.03.2008 tarih ve 29987 sayılı kararı uyarınca talebin kabul edilmesinin uygun olacağı,

İlamın B fıkrası ile ilgili olarak da söz konusu hakediş raporu 2007 yılı tarihini taşıdığından konunun yargılamanın iadesi kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin takdiri için dosyanın Dairesine gönderilmesinin uygun olacağı,

Mütalaa olunmuştur.

A) Söz konusu işe ilişkin onay belgesinde, fiyat farkı verilme koşullarının sözleşmenin 19. maddesinde düzenlendiği, ödemenin buna göre yapılacağı belirtilmiştir.

İdare ve müteahhit arasında imzalanan konu ile ilgili sözleşmenin 19. maddesinde sözleşme konusu işlerin malzeme ve birim fiyatlarında meydana gelecek değişiklikler nedeniyle eğer ödenecekse fiyat farkının nasıl ödeneceği hususu düzenlenmiştir. Madde 19.6.2(4) de mazot (motorin) fiyat farkına esas alınacak motorin miktarının:

A) Alt yapı işleri (Tünel kazısı dahil)

B) Sanat yapısı ve köprü işleri (tünel kazısı dışındaki tünele ilişkin diğer işler)

C) Üst yapı işleri için ayrı ayrı belirlenmesi gerektiği ve bu belirlemenin nasıl yapılacağı açıklanmıştır.

Maddenin (II) fıkrasında, sanat yapısı ve köprü işlerinde motorin miktarının tespiti ile ilgili olarak:

"II- Sanat Yapısı ve Köprü İşleri İçin (Tünel kazısı dışındaki tünele ait diğer işler dahil): Sanat yapısı ve köprü işlerinde (tünel kazısı dışındaki tünele ait diğer işler dahil) fiyat farkına tabi mazot miktarı; birim fiyat tariflerinde taşıma bedellerinin ayrıca ödeneceği belirtilen malzemelerin (kum, çakıl, kırmataş, prefabrik imalatlar, taze beton, sanat yapılarından çıkan kazılar (60 m. den fazlaya taşınan), çimento, her türlü demir ve çelik vs. dahil, su hariç) karayolu ile taşınmasında, taşıma mesafelerine göre 1 ton x km. için 0.0788 kg. mazot sarfedildiği kabul edilerek (1 ton x km için akaryakıt sarfiyatının saptanmasında vasıtanın boş dönüşü dikkate alındığından ayrıca hesaba katılmaz) ve fore kazık yapımında kullanılan makinelerin sarfettiği akaryakıtın fiyat farkına tabi mazot miktarı, sözleşmeye ekli akaryakıt cetvelleri esas alınarak hesaplanacak ve ödemeler buna göre yapılacaktır. Müteahhidin bu konuda herhangi bir itirazı bahis konusu olamaz.

Taşınan malzeme miktarları ve taşıma mesafeleri, Birim Fiyat Tarifindeki esaslara göre tespit olunur.

M3 cinsinden ölçülen malzemelerin ton'a dönüştürülmesinde Birim Fiyat Tarifindeki yoğunlukları esas alınır.

Sanat yapısı ve köprü işlerinde (tünel kazısı dışındaki tünele ait diğer işler dahil) yukarıda belirtilen malzemelerin karayolu ile taşınması dışında kalan her türlü taşıma işleri ile fore kazık yapımı dışında kalan diğer iş kalemlerindeki akaryakıt sarfiyatları için herhangi bir fiyat farkı ödenmesi bahis konusu olmadığından, bunlar için ayrıca tespit yapılmaz."

Hükmü yer almaktadır.

Tazmin hükmü; sözleşmede belirtilen malzemelerin karayolu ile taşınması dışında kalan her türlü taşıma işleri ile fore kazık imalatları dışında kalan diğer iş kalemlerindeki akaryakıt sarfiyatları için fiyat farkı ödenmesi söz konusu olmadığından bu işlerde sarfedilen akaryakıt miktarının tespitine de gerek olmadığı gerekçesine dayanmaktadır.

Dilekçi tahkimat işlerinde kullanılan makinelerin kullandığı akaryakıt için fiyat farkı ödenmesinin sözleşmeye uygun olduğunu iddia etmekte ise de, sözleşmenin yukarıda belirtilen hükmü herhangi bir yoruma yer bırakmayacak kadar açıktır. 88/13181 sayılı Yılı Fiyat Farkı Kararnamesi’ nin Malzeme Fiyat Farkları başlıklı 9. Maddesinde yer alan “(4.6.) Fıkrası kapsamına girmeyen veya bu fıkra hükümleri idarelerince uygulanmayan işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir. Bununla ilgili uygulama usulleri idarelerce sözleşmelerine eklenir” hükmü gereğince malzeme fiyat farkı ödemelerini işin sözleşmesinde kayıt altına alınan esaslara göre ödenmesi zorunludur.

Sözleşmenin 19. maddesinde; hangi işler için akaryakıt fiyat farkı ödeneceği ve akaryakıt miktarı tespit edileceği, hangi işler için ödenmeyeceği ve bu nedenle miktar tespitine gerek olmadığı açıkça belirtilmiş bulunmaktadır.

Sözleşme hükmünde, yukarıda belirtilen işler dışındaki sanat yapısı ve köprü işlerinde sarfedilen akaryakıt için fiyat farkı ödenmeyeceği gibi genel bir ifade kullanılmamış,

a) Yukarıda belirtilen malzemelerin karayolu ile taşınması dışında kalan her türlü taşıma işleri (birim fiyat tariflerinde taşıma bedelinin ayrıca döneceği belirtilen malzemeler dışında kalan malzemelerin taşınması) ile,

b) Fore kazık yapımı dışında kalan diğer iş kalemlerindeki akaryakıt sarfiyatları için fiyat farkı ödenemeyeceği, fiyat farkı ödenmesi söz konusu olmadığından bu işlerde sarfedilen akaryakıt miktarının tespitine de gerek olmadığı belirtilmiştir.

Dosyada mevcut hakediş raporlarıyla ekli belgelerin incelenmesinde, 34.006/k-34.010/k ve 34.006, 34.008, 34.009/1-2 ve 34.010/1-4 poz nolu birim fiyatla bedeli ödenen imalatlarda kullanılan makinelerin sarf ettiği akaryakıt için akaryakıt fiyat farkı ödendiği görülmektedir. Söz konusu işler, Karayolları Genel Müdürlüğü yayınlarından Birim Fiyat Tarifi (Yol, Köprü, Sanat Yapıları ve Tünel İşleri) kitabı ile Yollar Fenni Şartnamesi ve Sözleşmenin, "Sanat Yapıları" bölümünde yer alan ve ocak taşı ile yapılan tahkimat işleridir. Sözleşmenin 19.5.2.4. maddesinin III nolu bendinde üst yapı işleri için mazot miktarının tespitinin sözleşmeye ekli akaryakıt cetvellerinin esas alınarak hesaplanacağı belirtilmiştir. Sözleşmede üstyapı işlerinde akaryakıt miktarının tespiti ile ilgili herhangi bir sınırlama getirilmemiştir. Sözleşme ekinde yer alan akaryakıt emsal cetveli de tamamen üst yapı imalatlarına aittir. Dilekçilerin dilekçe ekinde sundukları ve tahkimat imalat birim fiyatlarının yer aldığı akaryakıt emsal cetveli başka bir işe aittir.

Sanat yapılarında ise, sözleşmenin 19.6.2.4. maddesinin II nolu bendinde açıkça “fore kazım yapımında kullanılan makinelerin sarfettiği akaryakıt fiyat farkına tabi mazot miktarı sözleşme eki akaryakıt cetvelleri esas alınarak” hesaplanacağı belirtilerek cetvellerin sadece fore kazık imalatları ile sınırlı olduğu vurgulanmıştır.

Sözleşmede fore kazık yapımı dışında kalan iş kalemlerindeki akaryakıt sarfiyatı için fiyat farkı ödenmesinin söz konusu olmadığı belirtildiğinden, tahkimat işlerinde sarfedilen akaryakıt için fiyat farkı ödenmesi mevzuata aykırıdır.

Bu itibarla, dilekçinin 658 sayılı ilamın 14. maddesinin A fıkrası ile ilgili iddialarının reddi ile 658 sayılı ilamın 14. maddesinin A fıkrasıyla verilen tazmin hükmünün MEVZUATA UYGUN OLDUĞUNA;

B) Dilekçi dilekçesinde, çimento fiyat farkı ödemelerinde baz olarak 04.012/B poz nolu Kompoze Çimento rayicinin esas alınması gerekirken, 04.012/D poz nolu kompoze çimento rayici esas alınarak hata yapıldığını, yapılan hatanın ise 38 nolu kesin hakedişte düzeltildiğini ifade etmiş ise de; düzeltmeye ilişkin hak ediş belgesi saymanlıkça işlem gören bir belgeye bağlanmadığından, 658 sayılı ilamın 14. maddesinin B fıkrası ile tazminine karar verilen 6.987,00 YTL’ ye ilişkin hükümle ilgili olarak Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA;

Sonuç olarak, 658 sayılı ilamın 14. maddesiyle toplam (A+B) 670.113,00 YTL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE;

Karar verildiği 18.09.2012 tarih ve 35432 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.