Sayıştay 4. Dairesi 33370 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2007

• Daire: 4

• Dosya No: 33370

• Tutanak No: 34621

• Tutanak Tarihi: 23.03.2012

• Konu:

KARAR

Duruşma talep eden dilekçi Sümer SUCU ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenilmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra, gereği görüşüldü:

766 sayılı ilamın 57. maddesi ile Müteahhit Doğuş + Polat ortak girişimi yüklenimindeki Araklı İyidere Yolu İnşaatı işine ilişkin hakediş raporlarının incelenmesi sonucunda;

A) Tesviye işleri bünyesinde 34.012/1-K Poz nolu ocak artığının ocakta depo edilmesi birim fiyatının ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesi ile 135.428,616 $,

B)- 3000/Trb-D ve 3000/Trb-T (inşaat bünyesine giren puzolanik çimento) birim fiyatlarının hatalı tespit edilmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesi ile 40.834,307 $,

Olmak üzere toplam 176.262,923- $’a tazmin hükmü verilmiştir.

A) Dilekçi ilamın A fıkrası ile ilgili olarak özetle; bahsi geçen depo edilmiş ocak artığı malzemenin, ariyet ocağından çıkarılan bir malzeme olmadığını, ariyet ocağı olarak kullanılan Dulköy Ariyet Ocağı ve Fındıkoba Ariyet Ocağında ekteki (EK-A/1) Klas Tespit Tutanağındaki oranlar ölçüsünde, ariyet ocağı malzemesi ödemesi yapıldığını, Hakedişlerde 32.012/1 -K Ocak artığının ocakta depo edilmesi birim fiyatı, Sanat Yapıları ve Üstyapı için kullanılmış olan ocaklarından çıkan ocak artığı malzemenin üstyapı ocakları olan Sularbaşı Taş Ocağında depo edilmesi neticesinde kullanıldığını, proje kapsamında kullanılmış olan Malzeme Ocakları ve Tesisleri Krokisinde de (EK-A/2) görüleceği üzere, Ariyet Ocakları, Sanat Yapıları ve Üstyapı malzeme ocakları tespit edildiğini, Sularbaşı Taş Ocağının da üstyapı malzeme ocağı olarak tespit edildiğini,

Bu malzeme ile ilgili olarak Sularbaşı Taş Ocağında depo edilmiş atık malzeme rölevesi ve icmallerinin (EK-A/3-4) ekte sunulduğunu, 34.012/1 -K pozu ile ödenen malzeme her ne kadar tesviye işlerinde gösterilmiş olsa da, ariyet ocağı değil sanat yapısı ve üstyapı ocağı artığıdır." şeklindeki savunmalarının 17.07.2008 tarih ve 2007-1-K-1804 sayılı sorgu kağıdına cevaben daha önceden gönderildiğini,

Ancak bu defa yeni sorgu kağıdında "34.012/1-K Poz No'lu Birim fiyat denetçi raporlarında belirtildiği üzere tesviye işleri imalatları olmayıp, üst yapı imalatları içerisinde yer almaktadır. İlgili poza ait onaylı ataşman defteri incelendiğinde; kübaj tespiti için yapılan ölçümlerin "Araklı-İyidere Yolu Malzeme Ocakları ve Tesisler Krokisinde (Ek-A/2)"belirtilmiş olan Araklı-Dağbaşı yolu Km: 32+750 'de bulunan Sularbaşı (Çiftepınar) Taş Ocağında yapıldığı görülecektir. Bu ocak Araklı-İyidere Yolu İnşaatı İşinde Üst Yapı İmalatları için gerekli agrega ihtiyacını karşılamak amacı ile kullanılmaktadır. Onaylı tüm hesap tablolarında ve Plankote listeleri başlıklarında "Sularbaşı Taş Ocağı Atık Malzeme..." ifadesinin yer aldığını,

Bu konu ilgili olarak, ocak artığı malzemenin Sularbaşı Taş ocağı sınırları içerisindeki çeşitli bölgelerde çalışmalara engel olmayacak şekilde stok edilerek, miktarının tespiti için gerekli topografik ölçümlerin yapıldığını (EK-A / 3- 4), kübaj hesabı yapabilmek amacı ile ilk enkesite Müteahhit tarafından bir başlangıç km değeri verilerek sıralı enkesitler grubu oluşturulduğunu, hacim hesapları yapılırken atık malzeme kümeleri kendi içinde belirli mesafelerde enkesitlere ayrılarak bu km grubundaki enkesit alanları kullanılarak alanlar ortalaması metodu ile hacim hesapları yapıldığını, bu hesaplamalarda kullanılan Km başlangıç ve bitiş değerlerinin anayol projeleriyle ilgisi bulunmadığını, yarma ve dolgu değerlerinin görüldüğü hacim tabloları bütün hacim hesaplarında kullandıkları standart kübaj tabloları(EK-A/3- 4) olduğunu, ocak artığı hacim değerinin hesaplanması ile ana yol üzerinde yapılan imalatlara ait hacim hesaplamalarında farklı tablolar kullanılmadığını, hacim hesapları yapılırken esas olanın; ölçüme esas malzemeye ait ilk ve son okuma değerleri kullanılarak oluşturulmuş enkesit alanlarının doğru hesaplanması olduğunu, gerektiğinde onaylı ataşman içerisinde mevcut bulunan imza altına alınmış ocak artığı malzemelere ait ilk ve son okuma değerleri kullanılarak hesapların tekrar yapılabileceğini,

Ayrıca pozdaki malzeme hak edişlerde sehven Tesviye İşlerinde gösterildiği yerden çıkartılarak, olması gereken yer olan Üstyapı işlerine konulduğunu, bu konu ile ilgili olarak ocaklarla ilgili ruhsatların fotokopilerinin de yazıları ekinde (EK-A/5- 6-7-8) sunulduğunu belirterek ilamın bu fıkrası için verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını,

B) Dilekçi ilamın B fıkrası ile ilgili olarak özetle; 3000/Trb-D ve 3000/Trb-T birim fiyatlarının kullanılması ile ilgili olarak, Trabzon Çimento Fabrikasında üretilmekte olan Söz konusu CEM IV/A-P 32,5 çimentonun rayice esas fabrika sene başı fiyatları ile, Bayındırlık Bakanlığı Rayiçlerinde yer alan "Puzolanik çimento (Torbalı) (TS EN 197-1 CEM IV/A 32,5 R)" 04.011/C Poz No.su ile "Puzolanik çimento (Dökme) (TS EN 197-1 CEM IV/A 32,5 R)" 04.011/D Poz No.lu fiyatlar arasında farklılıklar bulunduğunu, sözleşme gereği Trabzon Çimento Fabrikasından temin edilmekte olan KÇ 32,5 CEM IV/A-P 32,5 çimento için Bakanlık Rayiçlerinde yer alan puzolonik çimento fiyatlarından ödemenin kabul edilmesinin doğru olmayacağını,

Karadeniz Sahil yolu Araklı-İyidere Kesimi (Çayeli Şehir Geçişi Dahil) İnşaatı işine ait Sözleşmenin 27.1 Maddesinde "İnşaat bünyesine giren çimentonun Trabzon Çimento Fabrikasından temin edileceği kabul edilmiştir. İşin gerektirdiği zorluklar nedeniyle, bu malzemelerin İdarenin yazılı olarak müsaade ettiği yeni mahallerden (Memleket dahilindeki değişik mahaller veya dış memleketlerden) temin edilmesi halinde, taşıma bedeli bu işe esas analiz ve rayiçlere göre yeniden hesap edilir. Yeni taşıma bedeli ayrıca eksiltme tenzilatına tabi tutulur." Denildiğini,

2005-2006 ve 2007 Yılı rayiçlerinde Trabzon Çimento Fabrikasının üretmekte olduğu (TS 197-1) (KC 32,5) CEM IV/A-P 32,5R çimentonun fiyatına ve tam karşılığı tanımlamasına rastlanamadığını, fabrika ile yapılan yazışmadan anlaşılacağı üzere sözleşmede çimento temin yeri olarak gösterilen Trabzon Çimento Fabrikasında üretilmekte olan (KÇ 32,5) CEM IV/A-P 32,5 çimentonun rayiçlere girmesi gereken gerçek fiyatları ile, Bakanlık Rayiçlerinde buna emsal gösterilmeye çalışılan çimentonun mukayesesinin aşağıda tablo halinde gösterildiğini,

Trabzon Fabrikasından

CEM IV/A-P 32,5 R

TS EN 197-1 2007 Yılı Bakanlık Rayicinden

04.011/1C-D

CEM IV/A 32,5 R

TS EN 197-1 FARK

(YTL)

2007 Yılı İçin Torbalı Çim.

Dökme Çim 122,00

119,00 96,00

93,00 26,00

26,00

Bayındırlık Ve İskan Bakanlığının Her Yıl Yayımladığı İnşaat Birim Fiyatlarına Esas İşçilik-Araç ve Gereç Rayiç Listelerinde ver alan 04.010/2 ve 04.010/3 Poz nolu (TS 12144. PZC/A 32,5) (CEM IV/A 32.5) Puzolanik Çimentonun rayiç numarası 2005 ve 2006 yıllarında aynı kalırken, 2007 yılı rayiçlerinde CEM IV/A 32,5 çimento (N) ve (R) olarak iki guruba ayrıldığını, ayrıca yukarıdaki tabloya dahil edilmemiş olan 04.011/4 Poz no adı altında yeni bir CEM IV/B 32.5R diye bir puzolanik çimento rayiçlere ilave edildiğini,

Bayındırlık Bakanlığının 2005 ve 2006 yıllarında yayımlamış olduğu rayiçlerde yer alan 04.010/2 -04.010/3 CEM IV/A 32,5 (TS 12144 PZC/A 32.5) Poz nolu rayiç fiyatın Sözleşmelerinde çimento temin yeri olarak belirtilmiş olan Trabzon Çimento Fabrikasının üretmekte olduğu CEM IV/A-P 32.5 (TS EN 197-1) çimento fiyatı ve tanımlaması ile ilgisi bulunmadığını, Bakanlık rayiçlerde yer alan 04.010/C -04.010/D CEM IV/A 32,5 (TS 12144 PZÇ/A 32,5) çimento ile, Trabzon Çimento Fabrikasında üretilmekte olan CEM IV/A-P 32,5 (TS EN 197-1) çimento sene başı rayiç fiyatları arasında yıllara göre değişmekle birlikte 2007 yılı fiyatlarına göre 26,00 YTL' ye (18,497 $) varan farklar bulunduğunu, bu farklılıklardan; puzolanik çimentoların kendi aralarında farklılıklar gösterdiğini ve her çimento fabrikasının puzolanik çimento fiyatlarının mutlaka rayiçlerde ver alacak veya Bakanlık Rayiçlerinde yer almış diye düşünülmemesi gerektiğini, bu işte yeni fiyat yapmaktaki amacın ne kamu ne de özel sektörün zarara uğratılmadan işin tekniğine uygun olarak kaliteli bir şekilde yaptırılmasını sağlamak olduğunu,

Sözleşmenin 38. Maddesinde "Demir, Çimento, Bitümlü Malzeme, Agrega, Depo Tankı ve Yapıştırıcı Malzeme Verilmesi" başlığı altında İdare, teminat mektubu karşılığında, kendi isteği ile veya müteahhidin talebi üzerine müteahhide bedelsiz olarak, demir, çimento, bitümlü malzeme, agrega, depo tankı, bitümlü yapıştırıcı malzeme verdiği taktirde müteahhit, bu malzemeleri verildiği yerden iş yerine naklederek ihale konusu işte kullanmaya mecburdur", sözleşmenin 38.1. Maddesinde de "İdarece verilen bu malzemeler için ihzarat bedeli ödenmeyerek aşağıdaki işlem yapılır" denildiğini,

1. a) Demir ve Çimento İçin; İnşaat bünyesine giren İdare malı demir ve çimento için müteahhide "Zati bedel, kar ve genel masraf” ödenmez. Ancak, bu demir ve çimentonun teslim yerinden iş başına kadar taşınması, yüklenmesi, boşaltılması ve ambarlanması bedelleri ödenir. Ayrıca, demir ve çimentonun müteahhit tarafından temini gereken işlerde İdarece müteahhide demir ve çimento verilmesi halinde, (K) değeri sıfırdan büyük (K>0) olmak şartıyla K=t-0,20 değerinin; sözleşme yılında sözleşme birim fiyatı ile, uygulama yılında uygulama yılı birim fiyatı İle çarpılarak hak edişten kesilir. Formüldeki (t) değeri yüzde olarak müteahhit indirimini göstermektedir, denildiğini,

Bu durumu 2007 yılı fiyatları için bir örnekle açıklamak gerekirse (bu işteki tenzilat t=0,32) ; Trabzon Fabrikasının çimentosunu ister müteahhit alıp bu İşte kullansın isterse İdare Trabzon Çimento Fabrikasından satın alsın ve sözleşmenin 38.maddesine göre müteahhide versin, yukarıda belirtilen formülü uygulayınca durum İdare veya müteahhit yönünden parasal olarak fark etmemesi gerektiğini, eğer uygulamada gerçekten farklılık ortaya çıkıyorsa bu durumda idare yada müteahhitin bilinçli olarak zarara uğratılmış olacağını,

Sonuç olarak; yukarıda anlatılmaya çalışılan bilgiler ışığında sözleşme gereği Trabzon Çimento Fabrikasından satın alınmakta olan CEM IV/A-P 32,5 (TS EN 197-1) çimento için Trabzon Çimento Fabrikasının sene başı fiyatları rayiç kabul edilerek ödeme yapılmasının sözleşme şartlarında doğru ve işin Hukuk'una uygun adil bir uygulama yapıldığını,

Ayrıca ihale tenzilatı mevcut durumda % 32 olarak uygulandığı için çimento fiyatlarından dolayı Kamunun zarara uğratılması gibi bir durumun söz konusu olmadığını, zira fabrikadan alınan malzemeye de satış fiyatı üzerinden % 25 müteahhit karı eklenerek sözleşme gereği % 32 tenzilat düşüldüğünü,

Öte yandan Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş Trabzon Şubesinin 14.08.2009 tarihli yazısında, Sorgu kağıdında kullanılması istenilen Bayındırlık Bakanlığı Rayiçlcrindeki çimento pozlarına ait çimento üretiminin fabrikalarında üretilmediği, ve kendi üretimleri olan Cem IV/A-P 32,5 R olarak tanımlanan çimentolarının Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Rayiç listelerinde görülemediğini açıklıkla belirtmekte olduğunu,

Bu nedenle sözleşmenin 27.1 maddesine istinaden Trabzon Çimento Fabrikasında üretilmekte olan CEM IV / A-P 32,5 (TS EN 197-1) çimento için sene başı fabrika satış fiyatlarına göre yeni birim fiyat tutanağı tanzim edilerek onaylatılmış ve ödemeler buna göre yapıldığı için 2006 ve 2007 yılı hesaplarında Kamuyu zarara sokacak fazla bir ödemede bulunulmamıştır. Bu nedenlerle sözleşmenin 27.1. maddesine istinaden Trabzon Çimento Fabrikasında üretilmekte olan CEM IV/A-P 32,5 (TS EN 197-1) çimento için, bire bir bu çimentoya ait tanımlamanın Bakanlık Rayiçlerinde ver almaması sebebiyle sene başı fabrika satış fiyatlarına göre yeni birim fiyat tutanağı tanzim edilerek onaylatıldığını ve ödemelerin buna göre yapıldığını, yapılan işlemin işin hukukuna uygun adil işlem olduğunu belirterek ilamın bu fıkrasında yer alan tazmin hükmünün kaldırılmasını,

Talep etmiştir.

Savcılık karşılama yazısında, ilamın A fıkrası ile ilgili olarak; tesviye işleri bünyesinde yapılan kazılar için 34.012/1-K pozundan ödeme yapılamayacağından talebin reddedilmesi, ilamın B fıkrası ile ilgili olarak; konu sözleşmenin 5 ve 19 uncu maddelerini ilgilendirdiğinden, talebin reddedilmesi, yönünde görüş bildirmiştir.

Yapılan duruşmada dilekçi ilamın B fıkrasıyla ilgili olarak Bayındırlık Bakanlığı rayiçlerinde yer alan puzolanik çimentoların en yakın Ünye’de üretildiğini, çimentonun Ünye’den alınması durumunda idarelerinin daha fazla nakliye bedeli ödeme durumunda kalacağına belirterek bu açıdan da tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Savcılık makamı ise önceki mütalaalarında belirttikleri hususları tekrarlamıştır.

A) Bahsi geçen depo edilmiş ocak artığı malzeme, ariyet ocağından çıkarılan bir malzeme değildir. Ariyet Ocağı olarak kullanılan Dulköy Ariyet Ocağı ve Fındıkoba Ariyet Ocağında dilekçe ekindeki Klas Tespit Tutanağındaki oranlar ölçüsünde, ariyet ocağı malzemesi ödemesi yapılmıştır. Proje kapsamında kullanılmış olan Malzeme Ocakları ve Tesisleri Krokisinde de görüleceği üzere, Ariyet Ocakları, Sanat Yapıları ve Üstyapı malzeme ocakları tespit edilmiş olup, Sularbaşı Taş Ocağı üstyapı malzeme ocağı olarak tespit edilmiştir. Hakedişlerde 32.012/1 -K ocak artığının ocakta depo edilmesi birim fiyatı, Sanat Yapıları ve Üstyapı için kullanılmış olan ocaklardan çıkan ocak artığı malzemenin üstyapı ocağı olan Sularbaşı taş ocağında depo edilmesi neticesinde kullanılmıştır. Pozdaki malzemenin hak edişlerde sehven Tesviye İşleri bölümünde gösterildiği anlaşılmaktadır. Zaten 34.012/1 -K pozu Birim Fiyat Tarifi kitabının III. Bölüm Sanat Yapıları bölümünde yer almaktadır. Yapılan uygulama ve ödemede mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dilekçinin 766 sayılı ilamın 57. maddesinin A fıkrası ile ilgili iddialarının kabulü ile ilamın 57. maddesinin A fıkrası ile 135.428,616 ABD Doları’na ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün MEVZUATA AYKIRI OLDUĞUNA;

B) 3000/Trb-D ve 3000/Trb-T birim fiyatlarına ilişkin yeni fiyat tutanaklarının incelenmesinde; 3000/Trb-D birim fiyatının tespitinde Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş.’nin CEM IV/A-P 32,5 (Dökme Çimento) TS EN 197-1) çimentonun yılbaşı fiyatının, 3000/Trb-T birim fiyatının tespitinde ise yine aynı fabrikanın 32,5 (Torba Çimento) TS EN 197-1) çimentonun yılbaşı birim fiyatlarının baz alındığı anlaşılmaktadır.

İşe ilişkin sözleşmenin 5'inci maddesinde rayiç; "Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca, her bir uygulama yılını temsil etmek ve yılı içinde geçerli olmak üzere tespit edilen ve yayımlanan, idarelerin işlerinde ve ihalelerinde uymak zorunda oldukları malzeme, işçilik, inşaat makineleri rayiçleri ile katsayıları ve baz fiyatları" olarak tanımlanmıştır. Sözleşmenin 19'uncu maddesinde birim fiyatların Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyatlarının 2 Ocak tarihli ABD $'ı eşdeğeri olarak hesaplanacağı öngörülmüştür. Sözleşmenin bu hükümlerinden anlaşılacağı üzere birim fiyat tespitlerinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca, her bir uygulama yılını temsil etmek ve yılı içinde geçerli olmak üzere tespit edilen ve yayımlanan rayiçlerin esas alınması gerekir.

Hakediş ve eki belgelerin incelenmesinden iş bünyesinde yar alan imalatların bir kısmının Trabzon Çimento Fabrikasından alınan çimento ile yapıldığı, anılan fabrikadan alınan yazıda ise CEM IV 32,5 Çimentonun (torbalı – dökme) fiyatının verildiği ve özel birim fiyatın bu ürün esas alınarak tespit edildiği anlaşılmaktadır

Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayımlanan 2006 yılı birim fiyat rayiçlerinde CEM IV 32,5 Çimento, 04.010/2 ve 04.010/3 rayiçleri ile yer almaktadır. Sözleşmenin yukarıya alınan hükümlerine göre CEM IV 32,5 Çimento birim fiyatının tespitinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayımlanan 04.010/2 ve 04.010/3 poz nolu rayiçlerin esas alınması gerekir.

Dilekçi dilekçesinde ödemeye dayanak olarak işe ilişkin sözleşmenin 27.1 ve 38. maddesini göstermişlerdir.

Sözleşmenin 27.1 maddesi demir, çimento, patlayıcı madde ve akaryakıtın temin mahallini düzenlemektedir. Buna göre " inşaat bünyesine giren çimentonun Trabzon ve Sivas fabrikalarından, demirin, bitümün temin edileceği belirtilmiştir. İşin gerektirdiği zorluklar nedeniyle, bu malzemelerin idarenin yazılı olarak müsaade ettiği yeni mahalden (memleket dahilindeki değişik mahaller veya dış memleketlerden ) temin edilmeleri halinde, taşıma bedelleri bu işe analiz ve rayiçlere göre yeniden hesap edilir. Yeni taşıma bedeli ayrıca eksiltme tenzilatına tabi tutulur." Madde metninde açıkça belirtildiği üzere bu maddede öngörülen düzenleme taşıma bedelinin belirlenmesidir. Ancak burada ilam konusu yapılan husus nakliye bedeli değildir, 3000/Trb-D ve 3000/Trb-T özel birim fiyatlarının hatalı tespit edilmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verilmesidir. ve bu husus da sözleşmenin 5 ve 19. maddelerinde düzenlenmektedir.

3000/Trb-D ve 3000/Trb-T özel birim fiyatların incelenmesinden bu birim fiyatların tespitinde 32,5 Puzolanik Çimento kullanıldığı anlaşılmaktadır. Trabzon Çimento Sanayi AŞ'den alınan yazılarda görüleceği üzere, Trabzon Çimento Sanayi AŞ torbalı ve dökme CEM IV 32,5 çimento fiyatı vermektedir. Bayındırlık ve ıskan Bakanlığınca yayımlanan 2005 ve 2006 yılı birim fiyat rayiçlerinde CEM IV 32,5 Puzolanik Çimento 04.010/2 ve 04.010/3 rayiçleri ile yer almaktadır. Dilekçede ileri sürüldüğü gibi Trabzon Çimento Sanayi AŞ"den alınan çimentonun rayiçlerde yer almaması söz konusu değildir. Trabzon Çimento Sanayi AŞ'nin fiyatları ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayımlanan 04.010/2 ve 04.010/3 poz nolu rayiçlerin aynı olması gerekmemektedir. İlam konusu yapılan husus da rayiçlerle fabrika fiyatı arasında ki farktır.

İşin başlangıcından beri çimento aynı fabrikadan temin edildiği halde 2005 yılına kadar ödenen birim fiyatlar Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayınlanan rayiçler esas alınarak tespit edilmiştir. 2005 yılından sonra rayiçler ve fabrika değişmediği halde birim fiyat tespitinin değişmesi dayanaktan yoksun bulunmaktadır.

Sözleşmenin 38. maddesi demir, çimento, bitümlü malzeme, agrega. depo tankı ve bitümlü yapıştırıcı malzeme verilmesi ile ilgilidir. İlam konusu işte ise, idare tarafından verilen bir malzeme ya da bunun için bir kesinti işlemi sözkonusu değildir. Bu itibarla dilekçelerin sözleşmenin 38. maddesine dayanarak yaptığı hesaplamaların konu ile bir ilgisi bulunmamaktadır.

Dilekçi, Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş Trabzon Şubesinin 14.08.2009 tarihli yazısında, ilamda kullanılması istenilen Bayındırlık Bakanlığı Rayiçlerindeki çimento pozlarına ait çimento üretiminin fabrikalarında üretilmediğini ve kendi üretimleri olan Cem IV/A-P 32,5 R olarak tanımlanan çimentolarının Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Rayiç listelerinde görülemediğini ifade etmiştir.

Dilekçinin dilekçesinde geçen kavramların anlaşılması, dilekçe eki Aşkale Çimento Sanayi A.Ş. Trabzon Şubesi yazısının anlaşılabilmesi için çimento türleri ile bunlara ait standart numaralarına ait açıklamalar aşağıda sunulmuştur.

1997 tarihinden beri yürürlükte olan;

• TS 12139 Portland Curuflu Çimento

• TS 12140 Portland Kalkerli Çimento

• TS 12141 Portland Silika Füme Çimento

• TS 12142 Kompoze Çimento

• TS 12143 Portland Kompoze Çimento

• TS 12144 Puzolanik Çimento standartları

Avrupa Birliği'nde genel amaçlı çimentolar için kullanılan standardın çevirisi olan TS EN 197–1 Standardı 1 Ocak 2007 tarihi itibariyle ülkemizde yürürlüğe girdikten sonra, özel amaçlı üç çimento standardı (TS 21: Beyaz Portland Çimentosu, TS 22: Harç Çimentosu, TS 10157: Sülfatlara Dayanıklı Çimento) dışındaki bütün eski standartlar yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlükten kaldırılan genel amaçlı çimentoların eşdeğerleri yeni standardın kapsamı dâhilindedir.

TS EN 197–1, çimentoları beş ana tipe ayırmaktadır.

CEM I Portland Çimentosu,

CEM II - CEM V ise katkılı çimentoları tanımlamaktadır.

TS EN 197 Bölüm 1: Genel çimentolar, bileşim, özellikler ve uygunluk kriterleri.

TS EN 197 Bölüm 2: Uygunluk değerlendirmesidir.

Bu değişiklik Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından yayınlanan birim fiyatların adlandırılmasına da yansımıştır. Değişiklikten önce

Şeklinde bir adlandırma yapılırken, 01.01.2007 tarihinden sonra çimento adlandırmaları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

1. Erken Mukavemet Özelliği

R → Yüksek erken mukavemet özelliğini gösterir

N → Yüksek erken mukavemet özelliği

olmadığını gösterir

2. Katkı Sınıfı

A→ Düşük katkı miktarını gösterir

B→ Yüksek katkı miktarını gösterir

C → Daha yüksek katkı miktarını gösterir

3. M Kompoze çimentoyu tanımlar.

4. Çimento Katkılarının Kısaltmaları

S → Yüksek Fırın Cürufu V→ Silissi Uçucu Kül

P→ Doğal Puzolan (Tras) D→ Silis Dumanı

Q→ Endüstriyel Puzolan L → Kalker

W→ Kalkersi Uçucu Kül T → Pişmiş Şist

5. Ürün Tipi İsimlendirmesi

CEM I→ Portland Çimentosu

CEM II→ Portland-Kompoze Çimento

CEM III→ Yüksek Fırın Cüruflu Çimento

CEM IV→ Puzolanlı Çimento

CEM V→ Kompoze Çimento

Yukarıdaki sembollere göre yeni adlandırmalar aşağıdaki şekilde olmuştur.

PÇ 42,5 → CEM I 42,5 R

PKÇ/B 32,5 R → CEM II/B-M 32,5 R

PLÇ/A 42,5 → CEM II/A-L 42,5 N

Buna göre Aşkale Çimento Sanayi A.Ş’nde üretildiği belirtilen CEM IV/A-P 32,5 olarak tanımlanan çimento;

CEM IV→ Puzolanlı Çimento,

A→ Düşük katkı miktarını gösterir.

P→ Doğal Puzolan (Tras) olarak ifade edilmektedir.

Bayındırlık ve İskân Bakancılığınca yayınlanan rayiçlerde yer alan CEM IV/A- 32,5 Poz nolu birim fiyatlar da düşük katkılı (A) Puzolanlı Çimento (CEM IV) dur. Aşkale Çimento Sanayi A.Ş listesinde yer alan çimento adlandırması ile Bayındırlık ve İskân Bakancılığınca yayınlanan rayiçlerde yer alan adlandırmalar arasındaki tek fark olan (P) ise, Puzolanın doğal veya endüstriyel (Q) olduğunu belirtir. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı rayiçlerinde doğal puzolan veya endüstriyel puzolan ayrımı yapılmadığı için rayiçler her iki puzolan türünü de kapsamaktadır.

Türkiye Çimento Müstahsilleri Biriliği tararından yayınlanan Traslar ve Traslı Çimentolar kitabının giriş kısmında “puzolan çimentoların sınıflandırılmasına ilişkin çeşitli öneriler olmakla birlikte, günümüzde yaygın olarak kabul edileni, bu malzemenin kökenine dayanmaktadır. Buna göre puzolanlar yapay ve doğal olarak iki temel gruba ayrılır. En bilinen yapay puzolanlar çeşitli endüstrilerin artık malzemeleri olan uçucu kül, endüstriyel cüruflar ve silis dumanıdır. Ayrıca doğal bazı malzemelerin ısıl işleme tabi tutulmasıyla elde edilen Puzolanik malzemelerde bu grup altında sınıflandırılmaktadır.

Doğal puzolanların hemen hemen tamamı volkanik kökenli malzemelerdir ve jeolojik anlamda yakın zamanlarda volkanik aktivitelerin meydana geldiği bölgelerde bulunur.

Anadolu toprakları volkanik aktivitelere maruz kalmış olması nedeniyle doğal puzolanlar yönünden son derece zengindir ve bu zenginlik ülkemize çok yönlü kazanımlar sağlamaktadır.” Denilmektedir. Bu kitapta yer alan puzolan standartları da yukarıya alınan standartlarla aynıdır. Doğal ve organik puzolanlar bir ayrım yapılmamıştır. Bunun için, gerek doğal puzolanla, gerekse de organik puzolanla üretilen çimento aynı standartlara tabidir. Fabrikalar da bu standarda uygun çimento üretmek zorundadır. Yine Karayolları Teknik Şartnamesinde de doğal ve organik puzolanlar bir ayrım yapılmamış, CEM IV Puzolanlı çimento için standart belirlenmiştir.

Bu itibarla Aşkale Çimento Fabrikası Trabzon Şubesinde üretilen Puzolanik çimentonun adlandırılması ile Bayındırlık Bakanlığınca yayımlanan rayiçlerdeki adlandırma arasında bir fark yoktur. Rayiçlerde yer alan çimento standartları ile fabrika yazısında belirtilen çimento standartları aynı olup, Karayolları Teknik Şartnamesine uygundur. Standartlara uygun çimento üretimi için gerekli olan malzeme seçim ve temini üretici olan fabrikanın sorumluluk ve yetkisinde olup, tüketicilerin (KGM ve Yüklenici) sorumluluğu teknik standartlara uygun malzeme teminidir.

Sonuç olarak sözleşmenin 5 ve 19. maddeleri uyarınca, birim fiyatların; Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca, her bir uygulama yılını temsil etmek ve yılı içinde geçerli olmak üzere tespit edilen ve yayımlanan, idarelerin uymak zorunda oldukları malzeme, işçilik, inşaat makineleri rayiçlerinin esas alınarak tespit edilmesi gerekir.

Bu itibarla, dilekçinin 766 sayılı ilamın 57. maddesinin B fıkrası ile ilgili iddialarının reddi ile ilamın 57. maddesinin B fıkrası ile 40.834,307 ABD Doları’na ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün MEVZUATA UYGUN OLDUĞUNA;

Sonuç olarak; 766 sayılı ilamın 57. maddesi ile toplam (A+B) 176.262,923 ABD Doları’na ilişkin olarak verilen tazmin hükmünden mevzuata uygun ödenen A ve fıkrasına ilişkin 135.428,616 $’ın düşülerek kalan 40.834,307 -$’ın ilamda belirtilen sorumluların uhdesinde bırakılmak üzere hükmün 40.834,307 -$ olarak -$ olarak DÜZELTİLMEK SURETİYLE TASDİKİNE,

Karar verildiği 23.03.2012 tarih ve 34621 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.