Sayıştay 4. Dairesi 28957 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2003

• Daire: 4

• Dosya No: 28957

• Tutanak No: 29791

• Tutanak Tarihi: 14.12.2007

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü:

810 sayılı ilamın 2. maddesi ile; Kralkızı-Dicle Cazibe Sulaması İnşaatı işinde;

A- 16.041/1-A poz nolu birim fiyat analizinde yer alan 03.562/2 rayiç nolu beton finişerinin tükettiği akaryakıt ve işçilik miktarlarının fazla alındığı gerekçesiyle 863.440.000- lira,

B- Patlayıcı madde fiyat farkı hesabında analizde yer alan adi kapsül yerine elektrikli kapsül birim fiyatının esas alındığı gerekçesiyle 51.531.721.000- lira, olmak üzere toplam 52.395.161- liraya tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; A- şıkkıyla ilgili olarak, 03.562/2 poz nolu beton fınişeri analizine 03.062/2 rayiç nolu beton fînişeri konulduğunu, analize konulan bu makinenin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı rayiçlerinde yer alan takriben 70 HP ve 50 m3/h kapasiteli beton fînişeri olduğunu, uygulamada şev yüzeylerinin uzunluğuna bağlı olarak dizayn edilen beton fînişeri 80 HP olarak hesap edildiğinden, poz adında da takriben ifadesi kullanıldığından, 80 HP gücünde beton finişeri kullanıldığını, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı inşaat birim fiyatlarına esas işçilik araç ve gereç rayiç listesinde başka beton fînişeri yer almamış olması ve takriben ifadesi nedenleriyle, 16.041/1-A pozu için fiyat analizi yapılırken makine olarak 03.062/2 beton fınişerinin analizde bırakıldığını, motorin miktarının ise 80 HP 'ye göre hesap edildiğini,

DSİ Proje ve İnşaat Dairesinin 03.562/3 nolu analizinde yer alan makinenin, Bayındırlık Bakanlığı İnşaat Makine ve Araçları rayiçleri çizelgesinde 03.062/3 poz no ile yer alan "Kayar Kalıplı Kanal Kaplama Makinesi" olduğunu, bu makinenin kayar kalıp sistemine sahip olması ve daha fonksiyonel olması nedeniyle uygulamada daha fazla işçi çalışmasına ihtiyaç duyulmayan bir makine olduğunu, oysa 03.062/2 beton finişerinin uygulamada gerek kalıp sisteminin gerekse makinenin yürütülmesi için ihtiyaç duyulan ray sisteminin insan gücü ile yapılmasından dolayı daha fazla işçi ile çalıştırılan bir makine olduğunu,

2003 yılı Bayındırlık Bakanlığı İnşaat Makine ve Araçları rayiçleri çizelgesinde 03.062/3 poz nolu "Kayar Kalıplı Kanal Kaplama Makinesi" nin değeri 407.484.000.000.-TL olmasına karşın, yeni fiyat analizine konulan 03.062/2 poz nolu beton finişerinin değerinin 112.380.000.000.-TL olduğunu, 03.062/3 pozunda 1 saat düz işçi yer almasına karşılık 03.062/2 pozunda 9 saat düz işçi olmasına rağmen 03.562/2 pozunun 1 saatlik ücretinin daha ekonomik olduğunu ve uygulamada saatlik ücreti daha az olan finişer ile kanal kaplama betonu yapıldığını,

Açıklanan nedenlerden dolayı, 16.041/1-A poz nolu Finişer ile Kaplama Kanal Betonu Dökülmesi pozuna ait 03.562/2 poz nolu beton finişeri analizinde, analiz girdisi olarak yer alan 03.062/2 poz nolu beton finişerinin tükettiği mazot miktarının ve düz işçi ücretinin yüksek alınması sonucu fazla ödemenin söz konusu olmadığını, bu işte aynı yeni fiyatla ilgili olarak; DSİ Genel Müdürlüğü Merkez Saymanlığı' nin 2002 yılı hesabı ile ilgili Sayıştay 4. Dairesince gerçekleştirilen yargılama sonunda çıkarılan 641 no'lu ilamın 72/B maddesinde düz işçi ücretinin yüksek alınması konusu ile ilgili olarak verilen tazmin hükmünün temyiz kurulunun 10.04.2006 tarih ve 28584 sayılı kararı ile kaldırılmış bulunduğunu,

B- şıkkıyla ilgili olarak, büyük kazı hareketlerinin olduğu (baraj, sulama, yol, tünel vs.) işlerde iş güvenliği ve işçi sağlığı açısından kazalara sebebiyet vermemek için, patlayıcı madde ile yapılan kazılarda elektrikli kapsül kullanma zorunluluğu bulunduğunu, adi kapsülün sadece hafriyat içindeki yüklenemeyecek ve taşınamayacak büyük parçaların patlatılmasında kullanıldığını, söz konusu işteki kazıların palyeli olarak yapıldığını ve palye yükseklikleri fazla olduğundan patlatma delik boylarının da uzun olduğunu, şev stabilitesinin sağlanması için delik sıralarının ardalanma usulüyle yani delik sıralarının saniyeli gecikme ile patlatılmasının zorunlu olduğunu,

Delik boyunun uzun olmasının, adi kapsülün ateşleyicisi katranlı fitilininde uzun olmasını gerektirdiğini, çok narin olan katranlı fitilin uzun olmasının deliğin patlamamasına sebep olduğunu, bir çok deliğin aynı anda patladığı bir ortamda bir veya birkaç deliğin patlamadığını tespit edilemediğini, patlamayan patlayıcıların çalışma esnasında büyük kazalara sebep olduklarını, elektrikli kapsül kullanıldığında sıkılama esnasında tellerde meydana gelebilecek kırılma veya tahrip veya kapsülün kendisindeki bir arıza nedeniyle patlamaması bütün sistemin patlamasına engel olduğundan, hata aranıp bulunup giderildikten sonra patlatma işleminin gerçekleştirildiğini, bundan dolayı bu tür hafriyatlarda elektrikli kapsül kullanmanın zorunlu hale geldiğini, 88/13181 sayılı Kararnamenin 9. maddesinde belirtildiği gibi analiz değiştirmeye ihtiyaç duyulmadan 2001/2862 sayılı Kararnamenin 2. maddesiyle yürürlükten kaldırılana kadar fatura ibrazı ile kapsül fiyat farkı alındığını ve alınmasına devam edildiğini,

Ayrıca, elektrikli kapsül ile ilgili olarak sözleşme eki "DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesi" II.5- PATLAYICI MADDELERİN KULLANILMASI: bölümünde;

"... Ateşleme genel olarak elektrikle yapılacaktır. Ancak, zorunlu durumlarda İdarenin izniyle fitille ateşleme yapılabilir. Fitille ateşlemede aynı zamanda dört lağımdan fazla ateşleme yapılamaz. Kapsüller fitile özel pensesi ile sıkıştırılarak bağlanacaktır.

Ateşleme yapılmadan önce yollara ikaz levhaları konulacak, ayrıca emniyet nöbetçileri görevlendirilecektir. Fitille ateşlemede en az iki görevli patlamaları sayacaktır. Bütün patlamaların yapıldığından kesin olarak emin olunmazsa en az 15 dakika geçmeden hiçbir kimse patlatma alanına girmeyecektir. Patlamayan lağımlar tespit edilecek, en az 30 cm olmak üzere emniyetli mesafede yeni delikler açılarak patlatılacaktır. Önceden yapılmış patlamalara ait lağım deliklerinin derinleştirilmesi yasaklanacaktır" denildiğini,

Sorguda geçen kazı pozlarına ait analizlerde ateşleyicinin değiştirilerek, adi kapsül yerine elektrikli kapsül kullanılması halinde kazı birim fiyatlarında eksilme olmayıp aksine artış meydana geldiğini, elektrikli kapsül kullanılmasının fazla ödemeye neden olmadığını,

Belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını istemektedir.

810 sayılı ilamın 2-A maddesi ile; Kralkızı-Dicle Cazibe Sulaması İnşaatı işinde, 16.041/1-A poz nolu birim fiyat analizinde yer alan 03.562/2 rayiç nolu beton finişerinin tükettiği akaryakıt miktarı ile işçilik miktarının fazla alındığı gerekçesiyle 863.440.000- liranın tazminine hükmedilmiştir.

İlam hükmü; 16.041/1-A poz nolu finişer ile kanal kaplama betonu dökülmesi analizinde, 03.062/2 rayiç nosu ile yer alan beton finişerinin saatlik akaryakıt miktarının 12,6 kğ olmasına karşılık 14,4 kğ olarak alınması ve 03.562/2 rayiç nolu beton kaplama makinesinin saatlik ücretinde 1 saat düz işçi bedeli bulunmasına karşın, benzeri 03.062/2 rayiç nolu beton finişerinin saatlik ücretinde 9 saat düz işçi bedeli alınmış olmasına dayanmaktadır.

Dilekçi, 03.562/2 poz nolu beton fınişeri analizine 03.062/2 rayiç nolu beton fînişeri konulduğunu, analize konulan bu makinenin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı rayiçlerinde yer alan takriben 70 HP ve 50 m3/h kapasiteli beton fînişeri olduğunu, uygulamada şev yüzeylerinin uzun olması nedeniyle 80 HP gücünde beton finişeri kullanıldığını, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı inşaat birim fiyatlarına esas işçilik araç ve gereç rayiç listesinde başka beton fînişeri yer almamış olması ve takriben ifadesi nedenleriyle, 16.041/1-A pozu için fiyat analizi yapılırken makine olarak 03.062/2 beton fınişerinin analizde bırakıldığını, motorin miktarının ise 80 HP 'ye göre hesap edildiğini iddia etmektedir. İşçilik miktarıyla ilgili olarak da, DSİ Proje ve İnşaat Dairesinin 03.562/3 nolu analizinde yer alan makinenin, Bayındırlık Bakanlığı İnşaat Makine ve Araçları rayiçleri çizelgesinde 03.062/3 poz no ile yer alan "Kayar Kalıplı Kanal Kaplama Makinesi" olduğunu, bu makinenin uygulamada daha fazla işçi çalışmasına ihtiyaç duyulmayan bir makine olduğunu, oysa 03.062/2 beton finişerinin uygulamada gerek kalıp sisteminin gerekse makinenin yürütülmesi için ihtiyaç duyulan ray sisteminin insan gücü ile yapılmasından dolayı daha fazla işçi ile çalıştırılan bir makine olduğunu, 9 saat düz işçi olmasına rağmen 03.562/2 pozunun 1 saatlik ücretinin daha ekonomik olduğunu bildirmektedir.

Dilekçi uygulamada 80 HP gücünde finişer kullanıldığını belirtmiş olmasına rağmen, bu uygulamaya ilişkin ne yargılama aşamasında, ne de dilekçe ekinde kanıtlayıcı herhangi bir belge ibrazında bulunmamıştır. 03.062/2 makine rayicinde takriben 70 HP gücündeki finişer denmekte olduğundan ve analize bu makine dahil edilmiş olduğundan fiilen hangi makine kullanılırsa kullanılsın mazot miktarının 70 HP gücündeki finişere göre hesaplanarak analize dahil edilmesi gerekecektir. Bu nedenle yapılmış olan 03.562/2 poz nolu yardımcı analize dahil edilmiş olan 03.062/2 poz nolu 70 HP gücündeki finişerin kullanmış olduğu mazot miktarının, Yüksek Fen Kurulu genelgelerine uygun olarak 0,150kg/BG saat esasına göre tespit edilerek analizlere dahil edilmesi gerekmektedir. Yapılan analizde de bu esasa uyulmuş ancak fiyat farkı hesbında mazot miktarı 70 HP’lik finişer yerine 80 HP’lik finişer esas alınarak bulunmuştur.

Bu nedenlerle dilekçinin, 03.062/2 poz nolu yardımcı analizdeki mazot miktarının fazla alındığı gerekçesiyle verilmiş tazmin hükmüne ilişkin itirazlarının yerinde olmadığı görülmektedir.

İlam hükmünün aynı fıkrasında yer alan, düz işçi saatinin fazla alındığı gerekçesi ise, 03.562/2 ve 03.562/3 poz nolu analizler içinde yer alan finişer makinelerinin farklı olması, 03.562/3 pozu içinde yer alan 03.062/3 poz nolu finişer rayicinin daha pahalı ve fonksiyonel olan bir makineye ait olması nedeniyle kullanımı sırasında daha az işçilik gerektiriyor olması nedenleriyle yerinde görülmemektedir.

Sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin Fiyatları Belli Olmayan İşler başlıklı 20.maddesinde;

“Keşif Özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır:

a- Sözleşme ve eklerinde (birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyat tespitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizler;

b- Sözleşme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak bulunan analizler;

c- Diğer dairelere ait benzer analizler;

d- Birim fiyat tespit edilecek iş kalemleri için o işin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarı ile işçi ve makine çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler;

Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler, uygulanır:

1. Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit edilip yayınlanan rayiçler veya varsa o işe ait teklif rayiçler;

2. Diğer İdarelerce tespit edilmiş rayiçler;

3. İdarece kabul edilmek şartı ile Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış memleket rayiçleri;

Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat tespiti mümkün olamıyorsa, o iş kalemine ait Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit edilebilir. Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek bu hususta düzenlenen tutanak İdarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur.” denmekte olup, 03.062/2 yardımcı analizi BİGŞ’nin 20. maddesi çerçevesinde iş başında tutulan puantajlar esas alınarak, yüklenici ve idare arasında mutabakat içerisinde oluşturulmuş bir analiz olup, teknik bir tespite dayalı olmadan daha fonksiyonel ve bu nedenle daha pahalı olan bir makinenin işçilik miktarları ile kıyasla bu makinenin işletimi içinde aynı işçilik girdisinin olmasının gerektiğini söylemek mümkün değildir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, ilamın (A) fıkrasında yer alan gerekçelerden mazot miktarının fazla olduğuna ilişkin gerekçenin yerinde olduğuna, işçilik girdisinin fazla olduğuna ilişkin gerekçenin ise yerinde bir gerekçe olmadığı görüldüğünden, 810 sayılı ilamın 2-A maddesindeki tazmin miktarı 863.440.000-liranın, işçilikle tutarlarına karşılık gelen 726.283.000- lirasına karşılık gelen kısmının sorumlular uhdesinden kaldırılmasına, kalan 137.157.000-liralık tazmin hükmünün sorumlular sayman Adem Mart (Merkez Say. Md.), Tahakkuk Memuru Müfit Dündar (Daire Bşk.), düzenleyenler Sadullah Seven (İnş. Müh.), Sırrı Büyükpolat (İnş. Müh.) ve Lütfi Aktekin (Daire Bşk. Y.) ile onaylayan Nihat Üstündağ (Bölge Md.) uhdesinde bırakılarak DÜZELTİLMEK SURETİYLE TASDİKİNE,

810 sayılı ilamın 2-B maddesi ile; 14.014/1, 15.010/1, 15.011, 15.015, 15.018/1 ve 15.019 poz nolu kazı imalatlarında kullanılan patlayıcı maddeler için akaryakıt fiyat farkı hesabında, birim fiyat analizlerinde yer alan adi kapsül baz ve zamlı fiyatları yerine elektrikli kapsül baz ve zamlı fiyatlarının esas alındığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi, DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesinin II.5- Patlayıcı Maddelerin Kullanılması maddesine göre, ateşlemenin genel olarak elektrikli fitille yapılacağını, ancak zorunlu durumlarda İdarenin izniyle fitille ateşleme yapılabileceğini, uygulamada patlayıcı madde ile yapılan kazılarda elektrikli kapsül kullanıldığını, analizlerde yer alan adi kapsüllerin elektrikli kapsülle değiştirilmesi durumunda birim fiyatların ve idarenin ödeyeceği tutarın artacağını bildirmekte ve fiilen kullanılan malzemeye göre fiyat farkı hesaplanmasının herhangi bir fazla ödemeye sebebiyet vermediğini iddia etmektedir.

88/13181 sayılı Fiyat Farkı Kararnamesinin malzeme fiyat farkları başlıklı 9. maddesinde; “(4.6.) Fıkrası kapsamına girmeyen veya bu fıkra hükümleri idarelerince uygulanmayan işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir. Bununla ilgili uygulama usulleri idarelerce sözleşmelerine eklenir.

9. 1. Malzeme Fiyat Farkı Hesabına Esas Alınacak Miktarlar

Sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa, malzeme fiyat farkı ödenecek malzemenin miktarları aşağıda belirtilen usullerle hesaplanır.

Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre, kullanıldığı idaresince tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez” denilmektedir.

Bu esasların 9 uncu maddesinin; "Malzeme miktarlarının analizlerden hesaplanması" başlıklı 9.1.1. bendinin (c) alt bendinin son paragrafında yer alan "Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre kullanıldığı idarece tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez" hükmü, 18.08.2001 tarih ve 24497 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2001/2862 sayılı Kararname ile yürürlükten kaldırılmıştır.

DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesinin II.5- Patlayıcı Maddelerin Kullanılması başlıklı bölümünde;"Ateşleme genel olarak elektrikle yapılacaktır. Ancak, zorunlu durumlarda İdarenin izniyle fitille ateşleme yapılabilir. Fitille ateşlemede aynı zamanda dört lağımdan fazla ateşleme yapılamaz. Kapsüller fitile özel pensesi ile sıkıştırılarak bağlanacaktır” hükmü yer almaktadır.

İlama konu DSİ Proje İnşaat Dairesi Başkanlığı (sulama işleri) kazı birim fiyat analizlerinde;

04.101 rayiç nolu dinamit,

04.104 rayiç nolu fitil,

04.105 rayiç nolu kapsül,

DSİ Barajlar Dairesi Başkanlığı kazı birim fiyat analizlerinde ise;

04.101 rayiç nolu dinamit,

04.106/a rayiç nolu elektrikli kapsül,

Malzemeleri yer almaktadır.

Sözleşme eki DSİ Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesine göre, kazı işlerinde patlayıcı madde ateşlemesinin elektrikli kapsül ile yapılacağı kayıtlı bulunmaktadır. Sözleşme eki birim fiyat analizlerinde ise, patlayıcı madde ateşlemesi için fitil ve kapsül kullanılacağı öngörülmektedir.

Dilekçi, 88/13181 sayılı Kararnamenin 9. maddesinde belirtildiği gibi analiz değiştirmeye ihtiyaç duyulmadan 2001/2862 sayılı Kararnamenin 2. maddesiyle yürürlükten kaldırılana kadar fatura ibrazı ile kapsül fiyat farkı alındığını ve alınmasına devam edildiğini belirterek, fiyat farkının fiilen kullanılan elektrikli kapsüle göre ödenmesinin, kazı birim fiyatlarına elektrikli kapsül dahil edilerek yeni fiyat tanzim edilmesine ihtiyaç bırakmadığını, sonuç olarak da herhangi bir fazla ödeme yapılmadığını iddia etmektedir.

Sözleşmenin 8.1.1 maddesinde; “DSİ Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi ile diğer dairelerinin bu işin sözleşme birim fiyatlarının hesabına esas olan analizlerden (işin türüne göre diğer kuruluşların birim fiyatlarının kullanılması halinde ilgili kuruluşların yürürlükteki analizlerinden) fiyat farkı ödenecek malzeme miktarı hesaplanır” denilmektedir.

Kazı birim fiyatlarının sözleşme eki olması ve tekliflerin bu fiyatlara göre ihale öncesinde belirlenmiş olması karşısında, dilekçi iddialarının yerinde olmadığı görülmektedir. İhaleden önce kazı birim fiyatlarında, patlayıcı madde ateşleyicisiyle ilgili bir düzeltme yapılması ihtiyacı duyulmamış, mevcut fiyat ve şartlarla imalatların gerçekleştirileceği kabul edilmiştir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, 810 sayılı ilamın 2-B maddesindeki tazmin hükmünün TASDİKİNE,

Sonuç olarak, 810 sayılı ilamın 2. maddesindeki tazmin miktarı 52.395.161.000- liranın, 726.283.000- lirasının sorumlular uhdesinden kaldırılmasına, kalan 51.668.878.000-liralık tazmin hükmünün;

30.665.400.000- lirasının sorumlular sayman Adem Mart (Merkez Say. Md.), Tahakkuk Memuru Müfit Dündar (Daire Bşk.), düzenleyenler Sadullah Seven (İnş. Müh.), Sırrı Büyükpolat (İnş. Müh.) ve Lütfi Aktekin (Daire Bşk. Y.) ile onaylayan Nihat Üstündağ (Bölge Md.),

21.003.478.000- lirasının sorumlular sayman Adem Mart, Tahakkuk Memuru Müfit Dündar, düzenleyenler Sadullah Seven, Sırrı Büyükpolat ve Lütfi Aktekin ile onaylayan Mahmut Dündar (Bölge Md.Y.)

Uhdesinde bırakılarak DÜZELTİLMEK SURETİYLE TASDİKİNE,

Karar verildiği 14.12.2007 tarih ve 29791 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilâm tanzim kılındı.