Sayıştay 4. Dairesi 28244 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2002

• Daire: 4

• Dosya No: 28244

• Tutanak No: 28582

• Tutanak Tarihi: 10.04.2006

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden ve duruşmada hazır bulunan murafacı ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü;

641 sayılı ilamın 65. maddesi ile ; Aykotek İş Ortaklığı yüklenimindeki “Yukarı Harran Ovası Sulaması Ana Kanal İnşaatı” işinde, 15.D/6-A pozu ve “Kanallarda finişer ile tuvenan filtre malzemesi serilmesi adıyla yapılan yeni fiyat analizinde,

A) tuvenan malzemenin finişer sistemine hazır hale getirilmesi için, DSİ birim fiyat analizlerinde yükleme karşılığı kullanılan 03.521 pozlu yükleyici yerine 03.503 pozlu ekskavatörün dahil edilmesi,

B) tuvenan malzemenin serilmesi ve sıkıştırılması karşılığı olarak 0,072 saat finişer yer alması gerekirken 0,085 saat olarak analize dahil edilmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; İlamın (A) fıkrasına ilişkin olarak, 15.D/6-A poz no.lu "Kanallarda finişer ile tüvenan malzemesi serilmesi" yeni birim fiyat analizinde yer alan ve ilamın konusu olan 03.503 poz no.lu "Finişer Sistemine hazır hale getirilmesi" işleminin, hangi alt işlemlerin bir bütünü olduğunun bilinmesinin gerekmekte olduğunu. Söz konusu işlemin, esas olarak, daha önce 40 mm elekten elenmiş olarak ara stok sahasında depolanan tuvenan malzemenin;

• Depo yerinde sulanarak ekskavatörle karıştırılması ve serim için gerekli optimum rutubete getirilmesi,

• Bu iş için özel olarak imal edilmiş ve başka bir işte kullanılmayan özel konveyörlü araçlar (3 adet) vasıtasıyla, finişerin serme hızına uygun olarak tüvenan malzemenin finişerin haznesine belirli bir hızda boşaltılması,

• Bu sırada 2 aracın yüklü olarak beklemede kalması, işlemlerinin tümünü kapsamakta olduğunu.

Bu işlem sırasında, 40 mm'den elenmiş kum-çakıl malzemenin, Harran Ovasının ortasında yaz sıcağında, rutubetini kaybetmesinin doğal olduğundan, kullanım sırasında depo yerinin küçük bir bölümünde uygun biçimde su ile karıştırılmasının, ancak ekskavatör kovası ile mümkün olabilmekte olduğunu. Her seferinde, deponun küçük bir bölümünde, sadece 3 kamyonluk malzemenin yükleyici ile karıştırılmasının, yükleyicinin çalışma sistemine uygun bir metod olmadığını. Bütün bunlara ilave olarak, söz konusu ekskavatörün, yaklaşık her üçyüz metrede bir, 80 ton ağırlığındaki finişerin sol şevden sağ şeve veya sağ şevden sol şeve aktarılmasında vinçlere yardımcı olarak ta kullanılmakta olduğunu. Yukarıda açıklanan hususlar gözönüne alındığında, 03.503 poz no.lu "Finişer sistemine hazır hale getirilmesi" işleminin, Ekskavatör ile yükleme boşaltma yapılması işinden farklı olarak, birden fazla ara işlemden ve özellikli bir çalışmanın karışımından meydana geldiğinin açıkça anlaşılabilecek olduğunu. Analizlerde, bütün bu işlemlerin, tek bir poz no'su altında ve bu detayda yazılması mümkün olmadığından ve işlemin esas makinesi olan konveyörlü araçların rayiç cetvellerinde bulunmamasından dolayı, rayiçlerde mevcut olan ve bu işte yardımcı makine olarak kullanılan "Ekskavatör"ün, analizde yapılan işin karşılığı olarak yer almış olduğunu. Bu işte kullanılan özel konveyörlü araçların, rayiç cetvellerinde bulunması halinde, ekskavatör yerine bu makinelerin analizde yer alması gerektiğini. Analizde yer alan çalışma saatinin ise, söz konusu işlemlerle ilgili puantajların tutulması sonucunda elde edilmiş gerçek bir değer olduğunu. Birim fiyat düzenlenmesinde, bir işlem sırasında kullanılan makine, teçhizat ve malzemenin rayiç cetvellerinde bulunmaması durumunda veya analizi sadeleştirmek amacıyla, yapılan işin karşılığını tam olarak verecek şekilde, rayiçlerde mevcut bir başka ilgili makinenin veya benzer malzemenin analize dâhil edilmesi usulünün, her zaman kullanılan bir usul olduğunu. Sonuç olarak; 15.D/6-A poz no.lu "Kanallarda finişer ile tüvenan malzeme serilmesi" yeni birim fiyat analizi içinde yer alan 03.503 - Ekskavatör (0.085 saat) poz no.lu işlemin, analizde yazılı olduğu şekliyle, sadece "Filtre malzemesinin konveyörlü araç ve konveyörlü araçtan finişere boşaltma karşılığı" işlemi olmayıp, yukarıda belirtilen bir dizi işlemin tamamını kapsamakta olduğunu. Bu kapsam içinde; tüvenan malzeme seriminde kullanılan özel imalat konveyörlü araçlar ve ekskavatör gibi makinelerin, tek bir "ekskavatör" pozu altında toplanmak zorunda kalınmış ve dolayısıyla bu makinelerin çalışma saatlerinin de yerinde tespit edildikten sonra tek bir poz no. altında toplanacak şekilde hesaplamaların yapılmış olduğunu. 15.D/6-A poz no.lu analiz içinde yer alan 03.503-Ekskavatör pozunun bu şekliyle değerlendirilmesi durumunda, ortaya çıkan birim fiyatın, yapılan işi karşılayabilecek asgari bir birim fiyat olduğu ve herhangi bir fazla ödeme yapılmış olmasının söz konusu olmadığının görüleceğini. Çalışmalar sırasında kullanılan çeşitli makineler ve çalışma metotları ile ilgili, yerinde çekilmiş bazı fotoğrafların, konu hakkında bir fikir verebilmek amacıyla EK'de sunulduğunu.

İlamın (B) fıkrasına ilişkin olarak, bir kanal kaplama makinesi (finişer) kullanılarak, kanal yüzeyine 40 mm elekten elenmiş filtre malzemesi serilmesi işleminin, aynı makine ile beton serilmesi işlemine göre bir çok farklılıkları bulunmakta olduğunu.

1. Beton malzemesinin, agrega içine konulan çimento, su ve beton katkı malzemesi ile birlikte yarı akışkan bir kıvamda olduğunu. Buna ilave olarak serim sırasında beton içine giren şişe vibratörler sayesinde betonun daha da akışkan bir hale gelmekte ve daha kolay yerine yerleşerek finişerin düzgün bir hızla ilerlemesine imkan vermekte olduğunu. Buna mukabil, 40 mm elekten elenmiş agreganın ise, çakıl ve kum danelerinin birbirine sürtündüğü, akıcı olmayan ve gerek serim ve gerekse sıkıştırma işlemine direnç gösteren bir yapıda olduğunu. Serme ve sıkıştırmada ise vibratör kullanılamamakta ve sadece finişere bağlı olarak çalışan tabla ile sıkıştırmanın yapılabilmekte olduğunu. Dolayısıyla bunun da finişerin çalışma zamanını arttırmakta olduğunu. Böyle bir malzemenin serme ve sıkıştırma işleminin, akışkan ve sürtünmesiz beton malzemesine göre daha zor ve zaman alıcı olduğunu.

2. Beton içindeki agreganın en büyük dane boyutunun 30 mm olmasına mukabil filtre malzemesi içindeki agreganın en büyük dane boyutunun 40 mm' olduğunu. Dane boyutu büyüdükçe gerek serimde ve gerekse sıkıştırmada güçlüğün artmakta olduğunu.

3. Beton finişerlerinin, yapısı gereği olarak beton sermek için tasarlanmış olduklarını. Hızları ve çalışma saatlerinin buna uygun olduğunu. Ancak aynı finişerin 40 mm elekten elenmiş bir agregayı sermeye ve sıkıştırmaya çalışmasının, yukarıda belirtilen teknik nedenlerden dolayı, daima daha zor ve daha zaman alıcı olduğunu.

4. Kanal kaplama betonu serilmesi ile ilgili DSİ birim fiyat tarifleri incelenecek olursa, söz konusu, beton serilmesinden önce kanal yüzeyinde beton altı hazırlıklarının yapılarak yüzeyin düz bir hale getirildiği ve bu işleme ait bedelin de 14.D/19 ve 14.D/20 pozlarından ödenmesi gerektiğinin birim fiyat tarifinden görüleceğini. EK'de fotokopisi bulunan tatbikat projesinden de görüleceği üzere, kaplama betonu altı hazırlaması bedelinin karşılığı işlerin 15.D/6. A pozunda kale alındığından bu ad altında herhangi bir ödeme yapılmamakta olduğunu. Diğer bir deyişle; mevcut DSİ birim fiyat tariflerinde yer alan kaplama betonu serimi işleminin, daha önce sıkıştırılmış ve tamamen düzeltilmiş olan zemin yüzeyi üzerinde yapılmasına mukabil, bu inşaattaki filtre serilme işleminin ise hassas yüzey düzeltme işlemi yapılmadan gerçekleştirilmekte olduğunu. Dolayısı ile her noktasında finişerin kalıp ve alt formuna uygun bir şekilde, trimer ile düzgün hale getirilmiş bir yüzey üzerinde yapılacak bir serim işleminin (beton serimi) kolaylığı ve hızına karşılık, herhangi hassas bir tesviye işleminden geçirilmemiş tam düzgün olmayan bir yüzeyde yapılacak serme işleminde, finişerin beher metreküp filtre malzemesinin yerleştirilmesi için, beton serilmesine işlemine göre daha fazla süreyle çalışmasının gerekmekte olduğunu. Bu hususun tanzim edilmiş olan yeni birim fiyat ekinde bulunan tutanakla da tespit edilmiş olduğunu.

5. Söz konusu sulama kanalının, Türkiye'nin en büyük kesitli kanalı olup, 41.40 m genişliğinde bir enkesitinin bulunmakta olduğunu. Bu büyüklükte ve hacimde bir serme sıkıştırma işleminin ilk defa yapılmakta olduğunu. Bu bakımdan DSİ'de daha önce inşa edilen standart kesitli kanallarda kullanılan finişerler için hesaplanmış bulunan çalışma saatleri ile bunun gibi çok büyük boyutlu bir işteki çalışma saatlerinin farklı olabileceğini. Yukarıda belirtilen bu farklılıklar gözönüne alındığında; bir kanal kaplama makinesi (finişer) ile işlemden geçirilmemiş bir yüzey üzerine, sürtünme gücü yüksek, iri daneli (40 mm) granüler malzemenin (filtre) serilmesi ve sıkıştırılma işlemlerinin, tamamen düzeltilmiş bir yüzey üzerine, yarı akışkan kıvamda beton malzemesinin tabla sıkıştırılmasına gerek kalmadan sadece vibratör titreşimi ile yerleştirilmesi işlemine göre çok daha zor ve zaman alıcı olduğunun açıkça görüleceğini. Nitekim finişer ile filtre malzemesi serimi ve sıkıştırması (yerleştirme) için yerinde yapılan tespitlerde finişer için 0.085 saat/m3 değeri bulunmuş ve bu değerin analizlerde kullanılmış olduğunu. Bu bakımdan, yapılan işin tam karşılığı olan, 0.085 saat/m3 finişer çalışmasının analizde kullanılması sonucunda, herhangi bir fazla ödemede bulunulmamış olunduğunu. Analizin düzenlenmesi sırasında ortaya çıkacak birim fiyatın, yapılan işin tam karşılığı olmasına ve aynı zamanda idare menfaatinin korunmasına azami dikkat gösterilmiş olduğunu, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

A) İlam hükmü, “Yukarı Harran Ovası Sulaması Ana Kanal İnşaatı” işinde, 15.D/6-A pozu ve “Kanallarda finişer ile tuvenan filtre malzemesi serilmesi adıyla yapılan yeni fiyat analizinde, tuvenan malzemenin finişer sistemine hazır hale getirilmesi için, DSİ birim fiyat analizlerinde yükleme karşılığı kullanılan 03.521 pozlu yükleyici yerine 03.503 pozlu ekskavatörün dahil edilmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Dilekçi itirazlarının gerekçesini, granülometrik çakılın serim yerine kadar transmikserle taşındığı ve transmikserden finişere boşaltılarak seriminin yapıldığı, 03.501 poz nolu ekskavatörün, çakılın seyyar bir elevatör yardımı ile transmiksere yüklenmesi sırasında çakılın elevatöre yüklenmesi karşılığı olarak analizde yer aldığı ve fiilen çakılın yüklemesinde kullanıldığı, 03.521 poz nolu lastik tekerlekli yükleyici ile çakılın transmiksere veya elevatöre yüklenmesinin mümkün olmadığı, oluşturmaktadır.

Sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin Fiyatları Belli Olmayan İşler başlıklı 20.maddesinde;

“Keşif Özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır:

a- Sözleşme ve eklerinde (birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyat tespitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizler;

b- Sözleşme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak bulunan analizler;

c- Diğer dairelere ait benzer analizler;

d- Birim fiyat tespit edilecek iş kalemleri için o işin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarı ile işçi ve makine çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler;

Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler, uygulanır:

1. Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit edilip yayınlanan rayiçler veya varsa o işe ait teklif rayiçler;

2. Diğer İdarelerce tespit edilmiş rayiçler;

3. İdarece kabul edilmek şartı ile Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış memleket rayiçleri;

Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat tespiti mümkün olamıyorsa, o iş kalemine ait Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit edilebilir. Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek bu hususta düzenlenen tutanak İdarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur.” denmekte olup, 15-D/6-A poz nolu “Kanallara finişer ile granülometrik çakıl serilmesi” yeni birim fiyatı BİGŞ’nin 20. maddesi çerçevesinde yüklenici ve idare arasında iş başında tutulan puantajlar esas alınarak mutabakat içerisinde oluşturulmuş bir yeni birim fiyat olup, teknik bir tespite dayalı olmadan bu analizde yer alan girdi miktarlarının fazla olduğunu veya girdi çeşidinin yanlış belirlendiğini söylemek mümkün görülmemektedir.

Bu şekilde teknik bir tespit yapılmamış olduğundan ilam hükmünün yerinde olmadığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle 641 sayılı ilamın 65/A. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

B) İlam hükmü, “Yukarı Harran Ovası Sulaması Ana Kanal İnşaatı” işinde, 15.D/6-A pozu ve “Kanallarda finişer ile tuvenan filtre malzemesi serilmesi adıyla yapılan yeni fiyat analizinde, tuvenan malzemenin serilmesi ve sıkıştırılması karşılığı olarak 0,072 saat finişer yer alması gerekirken 0,085 saat olarak analize dahil edilmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Dilekçi itirazlarının gerekçesini, bir kanal kaplama makinesi (finişer) kullanılarak, kanal yüzeyine 40 mm elekten elenmiş filtre malzemesi serilmesi işleminin, aynı makine ile beton serilmesi işlemine göre bir çok farklılıkları bulunmakta olduğu, Beton malzemesinin, agrega içine konulan çimento, su ve beton katkı malzemesi ile birlikte yarı akışkan bir kıvamda olduğu, Buna mukabil, 40 mm elekten elenmiş agreganın ise, çakıl ve kum danelerinin birbirine sürtündüğü, akıcı olmayan ve gerek serim ve gerekse sıkıştırma işlemine direnç gösteren bir yapıda olduğu, Serme ve sıkıştırmada ise vibratör kullanılamamakta ve sadece finişere bağlı olarak çalışan tabla ile sıkıştırmanın yapılabilmekte olduğu, bunun da finişerin çalışma zamanını arttırmakta olduğu, oluşturmaktadır.

İlam hükmünde gerekçe olarak, Kanal kaplama Betonu finişer ile yapıldığında, 1 m³ kanal kaplama betonu için Devlet su işleri analizlerinde 0.072 saat finişer esas alınmakta iken, beton kaplanmasından daha az ameliye gerektiren bir iş olan finişer ile (aynı finişer’e bir aparat takılarak) tuvenan malzeme kullanılarak beton altı hazırlanması karşılığı olarak 0.085 saat esas alınmasının mümkün olmayacağı yer almaktadır.

Sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin Fiyatları Belli Olmayan İşler başlıklı 20.maddesinde;

“Keşif Özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelik sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır:

a- Sözleşme ve eklerinde (birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyat tespitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizler;

b- Sözleşme birim fiyatlarının tespitinde kullanılan analizlerle veya varsa o işe ait teklif analizlerle kıyaslanarak bulunan analizler;

c- Diğer dairelere ait benzer analizler;

d- Birim fiyat tespit edilecek iş kalemleri için o işin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarı ile işçi ve makine çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler;

Yeni birim fiyatların tespitinde, yukarıdaki analizlere öncelik sırası ile aşağıdaki rayiçler, uygulanır:

1. Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit edilip yayınlanan rayiçler veya varsa o işe ait teklif rayiçler;

2. Diğer İdarelerce tespit edilmiş rayiçler;

3. İdarece kabul edilmek şartı ile Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış memleket rayiçleri;

Bu usullerden hiç biriyle yeni birim fiyat tespiti mümkün olamıyorsa, o iş kalemine ait Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış fatura bedelleri esas alınarak yeni birim fiyat tespit edilebilir. Yeni birim fiyat, müteahhitle birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek bu hususta düzenlenen tutanak İdarenin onayına sunulur ve onaydan sonra geçerli olur.” denmekte olup, 15-D/6-A poz nolu “Kanallara finişer ile granülometrik çakıl serilmesi” yeni birim fiyatı BİGŞ’nin 20. maddesi çerçevesinde yüklenici ve idare arasında iş başında tutulan puantajlar esas alınarak mutabakat içerisinde oluşturulmuş bir yeni birim fiyat olup, teknik bir tespite dayalı olmadan bu analizde yer alan girdi miktarlarının fazla olduğunu veya girdi çeşidinin yanlış belirlendiğini söylemek mümkün görülmemektedir. Bu nedenle kanal kaplama betonu için belirlenen finişer çalışma saatinin, granülometrik çakıl serilmesi işleminde de aynı olmasının gerektiğini söylemek, ancak teknik bir tespitle mümkün olabilecektir. Böyle bir tespit olmadan kanal kaplama betonu için belirlenen finişer çalışma saatinin esas alınarak, aradaki oluşan farkın fazla ödeme olduğuna ilişkin ilam hükmü yerinde görülmemektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle 641 sayılı ilamın 65/B. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Sonuç olarak 641 sayılı ilamın 65. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 10.04.2006 tarih ve 28582 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.