Sayıştay 4. Dairesi 28084 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2000

• Daire: 4

• Dosya No: 28084

• Tutanak No: 28317

• Tutanak Tarihi: 03.01.2006

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

1400 sayılı Ek ilam ile ; Batman Sağ Sahil Sulaması İnşaatı işinde, keşif özetinde bulunmayan15.023/A ve 15.023/B poz nolu “patlayıcı Madde Kullanmadan Sert ve Çok sert Kayalık Zeminde Makine İle Kazı Yapılması” birim fiyatlarından yapılmasına 14.10.1999 tarihinde izin verilen imalatların, idare onay tarihinden (14.10.1999) sonra yapılan imalatlara uygulanması gerekirken, onay tarihinden önce, 1997,1998 ve 1999 tarihinde yapılan imalatlara da uygulanması sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; Batman Sağ Sahil Sulaması İnşaatı işinin işe başlama tarihinin 07.04.1997 olup bu tarihten itibaren arazi ölçüm işleri ve buna bağlı proje çalışmalarının başlamış, Ana Kanalın Km 0+000-8+000 arası projelerinin Bölge Müdürlüğü'nün 13.10.1997 tarih ve 8067 sayılı yazısı ile tasdik olduğunu, Müteahhidin proje tasdikinin yapılmasını müteakip Ana Kanalın Km. 0+000-4+000 arasında kazı çalışmasına başlamış olduğunu, Kazı çalışmasının başlamasından sonra yüklenici firmanın bu bölümdeki kayalık kesimde, Genel Müdürlüğün 14.10.1999 tarihli Olur'unda da belirtildiği üzere patlayıcı madde kullanılarak kazı yapılmasının mümkün olamayacağını, bu bölümdeki kazıların patlayıcı madde kullanılmadan makine ile yapılmasının zorunlu olduğunu, ödemelerin patlayıcı madde kullanılmadan kazı yapılması pozlarından yapılması ile ilgili talebinin 04.12.1997 tarih ve 97/6 sayılı dilekçesi ile işe başlamasının hemen akabinde DSİ Batman Proje Müdürlüğüne bildirmiş olduğunu, Sulama projelerinde kanal yapım çalışmasının menbadan mansaba doğru, yani kanalın başından başlayarak gerçekleştirildiğini, Anılan işin iş programının da bu esasa göre yapılmış olduğunu, bu projede ana kanalın ilk 4.km lik bölümünün kayalık ve meskun sahadan, Devlet Karayolu'nun hemen yanından ve Enerji Nakil hatlarının altından geçmesi ve öncelikle bu bölümdeki imalatların bitmeden ilerde sulamaya kısmen de olsa su verilmesinin mümkün olmaması nedeniyle Müteahhide 4.km den sonraki kesimde çalışma izni verilmemiş, öncelikle bu kesimin bitirilmesinin öngörülmüş olduğunu, Diğer yandan bu bölümde kamulaştırma sorunu olmadığı ve barajda 1998 yılında su tutulduğu dikkate alındığında öncelikle bu kesimin bitirilmesi, ana kanalın 4.km sinden sonrasındaki sulama sahasına da su verilmesini sağlayacağı öngörülmüş olduğundan bu kesimdeki kanal yapımına devam ettirilmiş olduğunu, Yüklenici firmanın bu defa 1998 yılı iş mevsimi başında ilk talebinden hemen iki ay sonra 09.02.1998 tarih ve 98/7 sayılı dilekçesi ile DSİ Batman Proje Müdürlüğüne ikinci defa müracaat ederek Km.0+000-2+881 arasında kayalık kesimde patlayıcı madde kullanılmasının mümkün olmadığının sebeplerini belirterek bu aradaki kayalık kesimde patlayıcı madde kullanılmadan makine ile kazı yapılmasının zorunluluğunu belirtmiş ve ödemelerde 15.023/A ve 15.023/B poz nolu patlayıcı madde kullanılmadan sert ve çok sert kayalık zemin kazısı fiyatlarının uygulanması hususunda talepte bulunduğunu, Öte yandan 1998 yılı ve 1999 yılı içinde Ana Kanalın tamamında ve ayrıca Km: 0+000-8+000 arasında proje revizyonlarının yapıldığını, Kat'i Projede sulama sisteminin mansap kontrollü olarak düşünülmesine karşın Ana Kanalın km: 0+000-20+000 arası projesi tasdikinden sonra 5 Kasım 1998 tarih ve 6677 sayılı Proje ve İnşaat Dairesi yazısı ile işletme sisteminin mansap kontrollü sistem yerine menba kontrollü sistem uygun olmasının görülmüş ve buna bağlı olarak ana kanal başlangıç debisinin 22 m3/sn den 27,5 m3/sn olarak değiştirilmiş ve bu tarihe kadar yapılmış ana kanal projelerinin yeniden revize edilmiş olduğunu, Yapılan bütün proje değişiklikleri de dikkate alınarak Ana Kanalın, anılan kesimlerinde kazı çalışmalarının işe başlama tarihinden itibaren kayalık kesimde devam ettirilmiş; Ana Kanalın patlayıcı madde kullanılmadan poz no 15.023/A ve 15.023/B makine ile sert ve çok sert kaya kazısı yapılan kesimlerinin belirlenmesi ve kazı miktarının da revize proje sonucunda tespit edilmesinin beklenmiş olduğunu, Yüklenici firmanın da 01.07.1999 tarih ve 99/23 sayılı yazısı ile 3.kez taleplerini DSİ Batman Proje Müdürlüğüne bildirmiş olduğunu, DSİ 10. Bölge Müdürlüğünün, 22.07.1999 tarih ve 7615 sayılı yazısı ve ekleri ile söz konusu işin Km. 0+000-2+881 arasındaki kayalık kesimde patlayıcı madde kullanılmadan makine ile sert ve çok sert kanal kazısı yapılmasına ilişkin 15.023/A ve 15.023/B pozlarının uygulanması ile ilgili jeolojik rapor doğrultusunda, nedenleriyle kesim ve miktarları içeren talepte bulunduğunu, Bölge Müdürlüğünün ilgi yazısında belirtilen Patlayıcı madde kullanılmasını engelleyen hususların özetle; “1. Kazı yapılan yerlere, Çatakköprü Köyü ve Jandarma Karakolunun 12 metreye kadar mesafede olması; bu kesimlerde düşük atımlı deneme patlatma yapılması dahi mal kayıplarına ve köy halkının şikayetlerine neden olmuştur. 2. Kazı imalatı yapılan yerlerden enerji nakil hatlarının geçmesi: TEAŞ enerji nakil hatlarına 200 metre ve daha yakın olan yerlerde yapılan kazı çalışmalarında, patlayıcı madde kullanılmasına izin vermemesine rağmen İdare ve yüklenici çok büyük itina göstermek suretiyle enerji nakil hatlarına 75 metreye kadar olan alanda düşük atımlı patlatma yapmak suretiyle patlayıcı madde kullanılmadan yapılacak kazı miktarını olabilecek en düşük seviyeye çekmesine rağmen gene de enerji nakil hatlarına olan yakınlık nedenleriyle bazı kesimlerde patlayıcı madde kullanılmadan kazı yapılması mümkün olmamıştır.3. Kazı imalatının yapıldığı yerlerden bir bölümünün yakınından Diyarbakır - Van Karayolu geçmektedir. Bu bölümde PTT hatları yer almaktadır. PTT hatlarına 50 metre ve daha yakın mesafelerde patlayıcı madde kullanılması mümkün olmamıştır. 4. Ayrıca inşaat bölgesinde terör olaylarının yoğun olarak yaşanması; kazı imalatının yapıldığı yerlerin yakınında TCK'ya ait konkasör tesisleri, özel sektöre ait petrol istasyonu Batman Barajı Enerji Santrali Binası ve ulaşım yolu, Batman - Silvan İşletme Binası gibi patlayıcı madde kullanılmasında önemli ölçüde kısıtlayıcı ve engelleyici nedenler de bulunmaktadır” olduğunu, sayılan nedenlerle inşaatın belirli yerlerinde patlayıcı madde kullanılarak kazı yapılmasının can ve mal güvenliği açısından mümkün bulunmadığını, Yüklenicinin bu hususta ilk işe başlamasının hemen akabinde 04.12.1997 tarihinde olmak üzere hemen iki ay sonra ve takip eden senenin iş mevsimi başında 09.02.1998 tarihinde ve son olarak da proje revizyonları tamamlanıp son durum ortaya çıktıktan sonra 01.07.1999 tarihinde tekraren idareye başvurmuş olduğunu, Yüklenicinin bu tespitlerinin idare tarafından da kayıt altına alınmış olduğunu, Bölge Müdürlüğünün 15.023/A ve 15.023/B pozlarının uygulanmasına ilişkin 22.07.1999 tarih ve 7615 sayılı yazısı üzerine, bu pozların uygulanmasını gerektiren şartların zuhur ettiği müteahhitlikçe yapılan ilk müracaat dilekçesinin tarihi olan 04.12.1997 tarihi esas alınarak DSİ Genel Müdürlüğü'nün 14.10.1999 tarih ve 5325 sayılı gerekli olurunun uygulandığını, Sayıştay ilamında bu fiili durumların aksiyle ilgili herhangi bir tespit bulunmadığını, Açıklanan nedenlerin can ve mal güvenliğiyle doğrudan ilgili olup göz ardı edilmelerinin mümkün olmadığını, Bunların patlayıcı madde kullanmadan kazı yapılmasının nedenleri olduğunu, Yine Sayıştay ilamında patlayıcı madde kullanılmadığının aksiyle ilgili herhangi bir tespitin de bulunmadığını, Bu hususların Bölge Müdürlüğünün DSİ Genel Müdürlüğüne yazdığı 22.07.1999 tarih ve 7615 sayılı talep yazısında açıkça belirtilmiş olup, 14.10.1999 tarih ve 5325 sayılı Genel Müdürlük Olur'unun da aynı gerekçelerle alınmış olduğunu, Burada en önemli hususun, anılan kesimlerde fiili imkansızlık nedeniyle patlayıcı madde kullanılmadan sert ve çok sert kaya kazısı yapılması zorunluluğu olup, patlayıcı madde kullanılmadan sert ve çok sert kaya kazısı yapılan imalat bölümleri için keşif özetinde yer alan "15.015 ve 15.019 kazı birim fiyatlar" karşılık gelmeyeceğinden bunlara karşılık gelmek üzere "15.023/A ve 15.023/B poz nolu birim fiyatları" kullanılmış olması olduğunu, Sonuçta fiilen yapılan imalatın bedelinin ödenmiş olduğunu, Diğer taraftan Bayındırlık işleri Genel Şartnamesinin 20. maddesinde ise; "Keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyat gösterilmemiş olup da yapılması idarece istenen yapım ve hizmet işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken öncelikle sırası ile aşağıdaki analizler kullanılır."a- Sözleşme eklerindeki (birim fiyat cetvellerindeki) birim fiyatların tespitinde kullanılan analizler veya varsa o işe ait teklif analizler.b- Birim fiyat uyuşmazlığı hallerinde müteahhit, Bayındırlık Kurulu'nun kararını beklemeden, idare tarafından tespit edilmiş fiyatının uygulanması şartı ile işe devam etmek zorundadır" denilmekte olduğunu, Uygulamada, keşif özetinde yer almayan bir imalatın yapılması durumunda, imalata karşılık gelen fiyat kamu idarelerine ait birim fiyat listelerinde yer almakta ise İdarenin izni ile bu fiyatların kullanılmakta olduğunu, Adı geçen işte de patlayıcı madde kullanılmadan kaya kazısı yapılmış olduğunu, Keşif özetinde yer alan kaya kazısı birim fiyatlarının patlayıcı madde kullanılarak kaya kazısı yapılması birim fiyatları olduğunu, Fiilen yapılan işe karşılık gelmediğini, sözleşme eki olan DSİ Proje ve İnşaat İşleri birim fiyat listesinde 15.023/A ve 15.023/B poz nolu patlayıcı madde kullanılmadan kaya kazısı yapılması birim fiyatlarının bulunduğunu, Fiilen yapılan imalata uygun olan 15.023/A ve 15.023/B poz nolu birim fiyatları idarenin izni ile yapılan imalatlara uygulanmasının mevzuata uygun bir işlem olduğunu, Söz konusu tazmin hükmü ilamda iki gerekçeye dayanmakta olup bunların; 1- Yüklenicinin hakedişlere itirazı kayıt koymayarak içeriğini doğru olarak kabul ettiği iddiası gerçeği doğru olarak yansıtmadığını, Yüklenicinin kazı güzergahının bazı bölümlerinde patlayıcı madde kullanılmasının mümkün olmadığını görmüş ve idareye bu durumu 4.12.1997 ve 09.02.1998 tarihli dilekçeleriyle peşinen işin başında bildirmiş olduğunu, Mevzuatta bu konunun Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmenliğinin ekinde yer alan Ataşman Defteri Hakkında Genel Açıklamalar Bölümünün 10.Maddesinde: "Müteahhit taahhüdüne ilişkin olarak düzenlenen her türlü hesap cetvelleri, röleve ve ataşman defterini imzalamak zorundadır. Müteahhit adı geçen hesap ve defteri itirazı kayıtla imza ederse, imza ettiği tarihten itibaren Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi 39. maddesi gereğince 10 gün içinde açık ve belirgin itirazlarını yazı ile bildirmediği takdirde itirazsız imza etmiş sayılır." Denilmekte olduğunu, Bu hükmün içeriğinden esas itirazın yazı ile idareye yapılacağının açıkça görülmekte olduğunu, Bu itirazın işin başında ve bilhassa yazılı olarak yasal sürede yapılmış ve tekrarlanmış olduğunu, Savunma ekinde yer alan itirazın yok sayılarak hüküm tesis edilmesinin 832 Sayılı Sayıştay Kanunu'nun 68.maddesine açıkça aykırı olduğunu, 2- Tazmin hükmünün ikinci gerekçesinin yeni fiyatın İdarece onay tarihinden sonra yapılan imalatlar için uygulanmasının zorunlu olması ve izin alınmadan yapılan işlemin sözleşmeye aykırı olması olarak gösterilmekte olduğunu, yeni fiyatın onaydan sonra yapılan işlere uygulanacağına ilişkin herhangi bir mevzuat hükmünün bulunmadığını, Aksine BİGŞ'nin 20. maddesi hükmünün (Fiyat uyuşmazlığı halinde müteahhidin idarece belirlenen fiyatla işe devamının zorunlu olduğu hükmünün) İdarece fiyatın onaylanmasına kadar geçen sürede işlerin devamını sağlamak için öngörülmüş olduğunu, Yüklenicinin anılan kesimlerdeki kazılarda patlayıcı madde kullanılmayacağına dair itirazını daha işin başında yapmış olduğunu, İdarenin onayın istihsali için gerekli araştırmaları yaparak onayını vermiş olduğunu, Onay süresinin uzamasının en önemli nedeninin proje tadillerinin bitmesi ve olur'a esas olacak ve 15.023/A ve 15.023/B pozlarının uygulanacağı kazı kesimleri ve miktarının belirlenmesi olduğunu, Ayrıca izin alınıncaya kadar yüklenicinin gerekli tedbirleri alarak işe devam etmesinin sözleşmeye aykırı olmadığını, Yeni fiyat belirleninceye kadar BİGŞ'nin 20. maddesi gereği İdare tarafından keşif özetinde yer alan 15.015 ve 15.019 patlayıcı madde kullanılarak kazı yapılması pozlarına ait fiyatların uygulanmış olduğunu, Bilahare onayın alınmasını müteakip patlayıcı madde kullanılmadan yapılan işin bedelini kendi fiyatları üzerinden ödemek suretiyle İdarenin gereğini yerine getirmiş olduğunu, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

İlam hükmü, Batman Sağ Sahil Sulaması İnşaatı işinde, keşif özetinde bulunmayan 15.023/A ve 15.023/B poz nolu “patlayıcı Madde Kullanmadan Sert ve Çok sert Kayalık Zeminde Makine İle Kazı Yapılması” birim fiyatlarından yapılmasına 14.10.1999 tarihinde izin verilen imalatların, idare onay tarihinden (14.10.1999) sonra yapılan imalatlara uygulanması gerekirken, onay tarihinden önce, 1997,1998 ve 1999 tarihinde yapılan imalatlara da uygulanması sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Dilekçi iddiaları; BİGŞ'nin 20. maddesi hükmünün (Fiyat uyuşmazlığı halinde müteahhidin idarece belirlenen fiyatla işe devamının zorunlu olduğu hükmünün) İdarece fiyatın onaylanmasına kadar geçen sürede işlerin devamını sağlamak için öngörülmüş olduğu temeline dayanmakta olup, ilgili kazı imalatlarının işin başından itibaren inşaat güzergahının belli kısımlarında fiilen patlayıcı madde kullanılmadan yapıldığı ve müteahhidin işin başında vermiş olduğu dilekçe ile inşaatın bu kesimlerinde patlayıcı madde kullanılmasının mümkün olmadığını, bu kesimlerdeki kazı imalatları için patlayıcısız kazı yapılması pozu birim fiyatlarının uygulanmasını talep ettiği belirtilerek, işin başından itibaren yapılan kazı imalatlarının ilgili kesimlerde patlayıcısız olarak yapıldığı için patlayıcısız kazı birim fiyatlarının, işin başından itibaren fiilen patlayıcısız yapılmış kazılara uygulandığı ifade edilmektedir.

Dilekçe eki belgelerden ilgili kazı imalatlarının kazı güzergahının patlayıcı madde kullanılmasına elverişli olmaması nedeniyle patlayıcı madde kullanılmadan gerçekleştirildiği, yüklenicinin bu güzergahta patlayıcı madde kullanılmasının mümkün olmadığına dair kontrol teşkilatına bir yazı ile baş vurduğu, patlayıcısız yapılan bu kazıların kontrol teşkilatının ve Bölge Müdürlüğünün bilgi, emir ve direktifleri doğrultusunda gerçekleştirildiği ve Genel Müdürlüğün de bu güzergahta yapılan kazılar için patlayıcısız kazı pozlarının uygulanmasına izin verdiği anlaşılmakta olup, bir fiil patlayıcı madde kullanılmadan gerçekleştirilen bu kazılar için patlayıcısız kazı pozlarının uygulanmasında mevzuata aykırı bir husus görülmemektedir.

Yukarda açıklanan nedenlerle 1400 sayılı Ek ilam ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 03.01.2006 tarih ve 28317 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.