Sayıştay 4. Dairesi 28066 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2002

• Daire: 4

• Dosya No: 28066

• Tutanak No: 28590

• Tutanak Tarihi: 10.04.2006

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü.

641 sayılı ilamın 52. maddesi ile ; Fernas İnş.Ltd.Şti. yüklenimindeki “Gembos Derivasyonu ve Yeşildağ Sulaması İnşaatı” işinde, Tünel kazısı birim fiyatı işinde Tünel su zammı bedeli ödendiği halde, ayrıca pompaj bedeli ödenmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; Gembos Derivasyonu ve Yeşildağ Sulaması İnşaatı'nı üstlenen müteahhit firmanın idarenin şifahi talimatı ile 30/05/1998 Tarihinde iletim tüneli çıkış ağzı kazı aynası ile yaklaşım tüneli projelerinin hazır olmaması ayrıca onaylı tünel jeoloji raporu doğrultusunda tünelde kazı esnasında yer altı suyuna rastlanmayacağından hareket edilerek tünel girişinde kazı çalışmalarına başlamış olduğunu. İletim tüneli girişinden itibaren yaklaşık 250 m'lik kesimde ortaya çıkan yer altı suyunun ödenek yetersizliği nedeniyle müteahhidin çalışamadığı dönemlerde, çalışma dönemi başlangıcında (Çalışma dönemi 1 nisan - 15 aralık) tünel aynasına ulaşabilmek için tünel içindeki suyun boşaltılması gereğinin ortaya çıkmış olduğunu. Müteahhit firmanın idarece verilen ödeneklerle iletim tünelinin kazı çalışmalarını yaparken yeraltı suyunun fazlalığını bahane ederek 32.004 pozunun dışında ayrıca bir ödeme talebinde bulunmamış olduğunu. Ancak ödenek yetersizliği nedeniyle şantiyenin çalışmadığı ve tünelde kazının yapılmadığı günlerde yeraltı suyunun yükselmesi nedeniyle tüneli kuruda tutabilmek için yer altı suyunun boşaltılması bedelini talep etmiş olduğunu. İdarece Gembos Derivasyonu ve Yeşildağ Sulaması İnşaat Eki İhale Şartnamesinin: “HAKEDİŞLER ve ÖDEMELER”le ilgili 11-A Maddesinde bu iş için keşif bedeli cinsinden;

1995 Yılında : 1.000.000 TL

1996 Yılında : 350.000.000.000 TL

1997 Yılında : 400.000.000.000 TL

1998 Yılında : 400.000.000.000 TL

1999 Yılında : 254.000.000.000 TL ödenek belirlenmiş olmasına rağmen uygulamada ihale bedeli cinsinden yıllara göre verilen yetersiz ödenek ve buna bağlı olarak verilen süre uzatımlarının;

Yıllar Verilen ödenek Süre Uzatımı Çalışılan Gün Sayısı

1996 13.258.000.000 TL 193 Gün 259-193= 66

1997 55.869.000.000. TL 198 Gün 259-198= 61

1998 52.196.000.000. TL 202 Gün 259-202= 57

1999 20.514.744.000. TL 237 Gün 259-237= 22

2000 24.561.000.000. TL 232 Gün 259-232= 27

2001 20.147.000.000. TL 237 Gün 259-237= 22

2002 28.343.000.000. TL 228 Gün 259-228= 31

2003 22.760.000.000. TL 234 Gün 259-234= 25

2004 41.985.363.000. TL 213 Gün 259-213= 46 olduğunu,

Yukarıdaki tabloda görüleceği üzere yıllara göre verilmesi gereken ödeneklerin verilememesiyle 1999 Yılında bitirilmesi gereken bu işte verilen süre uzatım kararları ile işin bitim tarihinin 12/06/2007’e ertelenmiş olup 2004 yılı sonu itibariyle ödenek bazında gerçekleşme oranının %33,85 kalmış olduğunu. iletim tünelinde 32.004 Pozu (Tünelde Su Zammı) Dışında B-14- D/6-C-1 (Tünel İnşaatının kuruda tutulması için pompaj yapılması) pozu alınarak mükerrer ödemenin yapıldığının sorgulandığı 2001 ve 2002 yıllarında bölgede idarece tespit edilen çalışılabilir iş gününün 15 Aralık -1 Nisan arası hariç olmak üzere 259 iş gün olmasına rağmen, verilen yetersiz ödenekler nedeniyle müteahhit firmanın ödenek bazından 2001 yılında 22 gün, 2002 yılında 31 İş günü çalışabilmiş olduğunu.Tünelde çalışılan 2001 Yılında :22 gün, 2002 yılında :31 günde yapılan tünel kazısı sırasında 32.004 Pozu (Tünelde Su Zammı) dışında müteahhit firmanın bir ödeme talebinde bulunmamış olduğunu. DSİ Birim Tarifeleri Poz No: 32.004'ün tarifinin Not: b: bölümünde yer alan, Tünel kazısı sırasında yer altı suyunun fazlalığı bahanesiyle bu birim fiyatta bir değişiklik istenmez ayrıca başka bir ödeme yapılmaz, ifadesi uyarınca kazı esnasında su miktarı ne olursa olsun yer altı suyunu müteahhidin tüneldeki kazı sahasından uzaklaştırmak zorunda olduğunu. Yukarıda izah edildiği üzere iletim tünelinde kazı çalışmalarının başladığı 1998 yılından itibaren tünelde verilen düşük ödenekler nedeniyle çalışılamayan 2001'de 237 gün, 2002'de 228 gün, kazı çalışması yapılmadığı için yer altı suyu seviyesinin yükselmesi nedeniyle su ile dolmuş olduğunu, ödenek yetersizliği nedeniyle çalışmalara ara verildiği 2001 yılında kazı çalışmalarına başlama tarihi öncesi fotoğraflarda tünelin tamamen su ile dolduğunun ekte sunulan fotoğraflardan da görülmekte olduğunu. Yetersiz ödenek nedeniyle bölgede çalışılması gereken 259 iş gününe karşılık idarece verilen yetersiz ödenekler nedeniyle ödenek bazında çalışılan günlerin 1998'de 57 iş gün, 1999 yılında 22 gün, 2000 yılında 27gün , 2001 yılında 22 gün, 2002 yılında 31 günde kalmış olduğunu. Çalışma sezonuna girilirken müteahhidin tünelde kazı çalışmasına girebilmek ve tünel aynasına ulaşabilmek için tüneldeki suyun boşaltması bedelinin ödenmesi için idareye dilekçe ile başvuruda bulunmuş olduğunu. Sonuçta D.S.İ. Genel Müdürlüğüne 22 Kasım 1999 Tarihli Genel Müdür adına proje ve inşaat Daire Başkanı Muhittin KUZU imzasıyla ekte verilen yazıyla, "Sözleşme eki Birim Fiyatı Tarifleri kitabının 192 sayfasında su zammına ilişkin 32.004 pozuna ait tarifte kazı sırasında çıkan suya karşı alınacak her türlü tedbirler su boşaltılması, suyun derive edilmesi veya aktarılması vs. gibi işlerin poz fiyatı içerisinde olduğu belirtilmektedir. Ancak işin yapılması sırasında ödenek yetersizliği gibi zorunlu nedenlerle çalışılamayan sürede tünelde biriken suyun boşaltılması hususunda her hangi bir ifade bulunmamaktadır.Bu nedenle tünelde biriken yeraltı suyunun boşaltılmaması durumunda meydana gelecek shotcrate ve kazı yüzeylerdeki olumsuzlukların önlenmesi bakımından ödenek yetersizliği nedeniyle çalışamayan sürede tünelde biriken suyun pompajla boşaltılması bedelinin, motopompun fiilen çalıştığı süre tutanakla tespit edilerek yeni fiyat yapmak suretiyle ödenmesi uygun mütalaa edilmektedir." Şeklinde bildirildiğini. çalışma saatleri tutanaklarının ve Müteahhit dilekçesinin ekte sunulduğunu. Genel Müdürlükçe müteahhidin dilekçesine karşılık verilen mütalaada çalışılamayan sürede tünelde biriken suyun müteahhide B.14.D/6-C-1 pozuyla ödemesinin yapılmasının İdarece verilen yetersiz ödeneğe bağlandığının görülmekte olduğunu. ödenekler sözleşmeyle belirlenen miktarlarda sağlanmış olsaydı müteahhidin sözleşme iş bitimi tarihiyle sonlanan bu sürenin içinde kalan süre zarfında tüneli dolduran suyun boşaltılması işlemini herhangi bir ödeme talebinde bulunmaksızın gerçekleştirilecek olduğunu. DSİ Genel Müdürlüğünün ekteki 22 Kasım 1999 tarihli yazısı ile ödenek yetersizliği nedeniyle tünel içinde biriken suyun pompajla boşaltılması bedelinin " Motopompun fiilen çalıştığı sure tutanakla tespit edilerek yeni fiyat yapmak suretiyle ödenmesi” hususunda uygun mütalaası üzerine 2001 ve 2002 yıllarında ödenek yetersizliği nedeniyle çalışılamayan sürede tüneli kuruda tutabilmek amacıyla tünelde biriken suların motopomplarla çektirilmiş ve motopompların çalışma saatleri tutanağa bağlanarak çalışma süresinin toplam saat olarak belirlenmiş olduğunu. Yapılan bu uygulama ile tünel kazısının ödenek yetersizliği nedeniyle çalışmaya ara verilen dönemde tünelin kuruda tutulmasına ait pozun m3 ile ölçülen 32.004 pozu olmadığı anlaşıldığından ödeme biriminin saat cinsinden değerlendirilen B-14-D/6-C-1 pozu " tünelin kuruda tutulması" ile müteahhide ödeme yapılmış olduğunu. İdarenin sebebiyet verdiği hal kapsamında değerlendirilen ve yetersiz verilen ödenekler nedeniyle verilen süre uzatımlarına bağlı olarak tünel inşaatını tehdit eden ve boşaltılması gereken yer altı suyunun bedelsiz olarak boşaltılmasını müteahhitten istemenin haksız bir uygulama olacağını. Bu nedenle ödenek yetersizliği nedeniyle tünelde çalışılmayan süre zarfında tüneli kuruda tutabilmek için motopompların pompajda kaldığı toplam süre değerlendirilerek B 14-D/6-C-1 pozunda ödemenin yapılmasının mükerrer olmadığını. 32.004 Pozunun : (Tünel Su Zammı) Tünelde kazı yapılması esnasında miktarı ne olursa olsun tünel içindeki suyun tünelden uzaklaştırılarak tünelin kuruda tutulmasını içermekte olup idarenin yetersiz ödenek vermesi neticesinde ödenek bazında çalışılmayan günlerde yer altı su seviyesinin yükselmesini önlemek için suyun tünelden uzaklaştırılmasının bedelinin fiyatın içerisinde olmadığını. Ayrıca Sayıştay dairesince verilen kararda sözleşme eki bayındırlık işleri genel şartnamesinin 43 .maddesinde yer alan "müteahhit işlerin teminat süresi içerisinde bakımını yapmak ve tümünü iyi bir şekilde korumak ve çıkabilecek kusur ve aksaklıkları gidermek zorundadır." Hükmüne istinaden, ödenek yetersizliği nedeniyle tünelin korunmasının ve yeraltı suyunun boşaltılması işleminin 43. maddesi kapsamında mütalaa edilmesinin mümkün olmadığını. Şöyle ki; sözleşme eki Bayındırlık işleri Genel Şartnamesinin "TEMİNAT SÜRESİNDEKİ BAKIM ve GİDERLER" Başlığı altındaki 43. maddesinin tanımı ve kapsamının Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 42. maddesi ile tarif edilmiş olduğunu. Madde 42’de: TEMİNAT SÜRESİ " Geçici ve kesin kabul arasındaki geçecek süreye teminat süresi denir." Denmekte olduğunu. Görüleceği üzere 43.madde ile belirlenen "teminat süresi içerisindeki bakım ve giderlerin müteahhidin sorumluluğu altındadır." ibaresinin müteahhidin sorumluluğu altında bulunan bir işin tamamlanıp geçici kabulü yaptırıldıktan sonra kesin kabule kadar olan 12aylık süre zarfında (Teminat Süresi) biten imalatların bakımını yapmayı tümünü iyi bir şekilde korumayı çıkabilecek kusur ve aksaklıkları gidermeyi içermekte olduğunu. İdarece verilen süre uzatım kararı ile işin bitim tarihinin 16/06/2007 tarihine ötelenmiş olduğunu. Halen devam etmekte olan bir taahhüdü geçici kabul ile kati kabulün arasındaki 12 aylık süreyi içeren BİGŞ’nin 43. madde kapsamı içerisinde değerlendirmenin mümkün olmayacağını, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

İlam hükmü, “Gembos Derivasyonu ve Yeşildağ Sulaması İnşaatı” işinde, Tünel kazısı birim fiyatı işinde Tünel su zammı bedeli ödendiği halde, ayrıca pompaj bedeli ödenmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Dilekçi itirazlarının gerekçesini, ilgili işe sözleşmesinde belirtilen ödeneklerin verilmemesi nedeni ile verilen mevcut ödenekle ancak yılın bir veya iki ayı çalışılabilmekte olduğu, çalışılamayan diğer 10 ay boyunca tüneli yer altı sularının basmakta olduğu, yapılan ödemenin bu suyun boşaltılmasına ilişkin olduğu, BİGŞ’nin "TEMİNAT SÜRESİNDEKİ BAKIM ve GİDERLER" Başlığı altındaki 43. maddesinin, aynı şartnamenin 42. maddesi ile tarif edilmiş olan, "Geçici ve kesin kabul arasındaki geçecek“ süreye ilişkin TEMİNAT SÜRESİ ile ilgili olduğu ve bu maddenin ilam hükmüne gerekçe olamayacağı oluşturmaktadır.

İlam hükmüne gerekçe olarak, Tünel kazısı birim fiyatı işinde Tünel su zammı bedeli ödendiği, ayrıca pompaj bedeli ödenmesinin mümkün olmadığı ve BİGŞ’nin 43. maddesinde yer alan “Müteahhit işlerin teminat süresi içindeki bakımını yapmak ve tümünü iyi bir şekilde korumak ve çıkabilecek kusur ve aksaklıkları gidermek zorundadır.”hükmü gösterilmiştir.

İlgili işte iletim kanalı tüneli inşaatında, “32.001-Tünel Kazısı” imalatı yapılmakta ve bu imalata 32.004 pozundan “Tünel Su Zammı” ödenmekte olduğu görülmektedir. 32.004 poz nolu birim fiyat tarifi; “Tünel kazılarında saatte 5.000 m³ ve daha fazla su çıktığı takdirde suya karşı alınacak her türlü tedbirler, su boşaltılması, suyun derive edilmesi veya akıtılması vesair gibi işler için gerekli her türlü işçilik, malzeme ve zayiat, makine, alât ve edevat giderleri ile yükleme, taşıma, boşaltma, müteahhit kârı ve genel giderler karşılığı dahil kazı kesidi 6.00 metrekareden büyük olan tünellerde beher metreküp tünel kazısına verilecek su zammı fiyatı” şeklinde olup, birim fiyat tarifinden de görüleceği üzere bu poz Tünel Kazısı sırasında çıkan yer altı suyunun boşaltılması ile ilgili bir zam pozudur.

B-14-D/6-c-1 “tünel inşaatının kuruda tutulması için müteahhit tarafından pompaj yapılması” yeni birim fiyatının ise kazı yapılmış alanların tekrar yer altı suları ile dolması nedeniyle, kazının kalan kısımlarında kazı mahalline ulaşabilmek amacıyla yapılan su boşaltması karşılığı verilen bir bedel olduğu görülmektedir.

32.004 pozu tarifinin “ölçü” kısmından da görüleceği üzere bu poz kazılan beher m3 kazı için ödenen bir birim fiyat olup kazı çalışması sırasında çıkan yer altı suyunun tahliyesine yönelik bir ödemedir. İlgili işte B-14-D/6-c-1 pozundan yapılan ödemenin ise idarenin sözleşmesinde belirtilen ödeneklerin çok altında bir ödenek vermesi ve bu ödeneklerin yılın ancak bir veya iki ayı çalışılmasına yetecek ödenekler olması nedeniyle yılın çalışılmayan diğer 10 ayında daha önce kazılmış kazı alanlarının su ile dolması sonucu, kazı çalışmalarının devam edebilmesi için kazı alanına ulaşabilmek amacıyla yapılan su tahliyesine yönelik bir ödeme olduğu görülmektedir.

Bu nedenle iki farklı amaca yönelik bu pozların birlikte kullanılmasının bir mükerrerlik teşkil ettiğini söylemek mümkün görülmemektedir. Kazı alanlarının yer altı suyu ile dolmuş olması sözleşmede belirtilen ödeneklerin zamanında ve sözleşmesinde belirtilen miktarda verilmemesi nedeniyle yılın ancak bir veya iki ayı çalışılabilmesinden kaynaklandığından, bu durumun yüklenici tarafından önlenebilir bir durum olduğunu da söylemek mümkün değildir. Yer altı suyunun kontrolü mümkün olmayacağından, kazı imalatlarının bir an önce bitirilerek gerekli derivasyon ve izalasyonların yapılması gerekli olup, bu da ancak gerekli ödeneklerin sağlanması ile mümkün olacaktır. Kazı imalatlarının bir an önce bitirilerek gerekli derivasyon ve izalasyonların yapılması, idarenin yeterli ödenek sağlayamamasından kaynaklandığından, tüneldeki kazı alanında oluşan yer altı suyu baskını, idarenin sebep olduğu fiili bir durum olmaktadır. Bu fiili durumun ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan su boşaltma işleminin bedelinin de yükleniciye ödenmesi gerekecektir.

İlam hükmünde yer alan diğer bir gerekçe ise, yüklenicinin gerekli tedbirleri alması gerektiği olup, buna ilişkin olarak ta BİGŞ’nin 43.maddesi dayanak gösterilmiştir. BİGŞ’nin "TEMİNAT SÜRESİNDEKİ BAKIM ve GİDERLER" Başlığı altındaki 43. maddesinin tanımı ve kapsamı aynı şartnamenin 42. maddesi ile tarif edilmiş olup, Madde 42’de: TEMİNAT SÜRESİ " Geçici ve kesin kabul arasındaki geçecek süreye teminat süresi denir." denmektedir. İlgili iş halen devam etmekte olduğundan ilam hükmüne gerekçe olarak BİGŞ’nin 43. maddesinin gösterilmiş olması yerinde görülmemektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle 641 sayılı ilamın 52. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 10.04.2006 tarih ve 28590 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.