Sayıştay 4. Dairesi 28033 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2002

• Daire: 4

• Dosya No: 28033

• Tutanak No: 28569

• Tutanak Tarihi: 05.04.2006

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden ve duruşmada hazır bulunan murafacı vekili ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü;

1. 641 sayılı ilamın 6. maddesi ile ; Garanti. Balfaur Beatty İnşaat A.Ş. yükleniminde bulunan Topçam Barajı ve HES İnşaatı işinde YF. 2 poz nolu püskürtme betonu imalatında kullanılan priz hızlandırıcı katkı maddesi ile YF. 6 poz nolu betona akışkanlık verici katkı maddesinin fazla alınması sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; Katkı maddesinin kullanıldığı beton imalat pozlarının Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait B-16.581/1 Yeraltında Püskürtme Betonu (Shotcrete) Yapılması ve B-16.582/1 Açıkta Püskürtme Betonu (Shotcrete) Yapılması pozları olup bu pozların birim fiyat tariflerinin: " her türlü malzeme, işçilik, teçhizat, ekipman, nakliye vesair masraflarla Müteahhit karı ve genel masraflar karşılığı dahil, çimentonun bedeli nakliyesi. Kum ve agrega malzemesinin nakliyesi ve her türlü katkı malzemesinin bedeli ve nakliyesi hariç olmak üzere püskürtme betonu yapılacak yerlere hortum (nozzle) ucundan püskürtülen kuru püskürtme betonu karışımından beher ton fiyatı." şeklinde olduğunu. Yine Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü Birim Fiyat Tarifleri ve Şartlarının Beton işleri bölümünün Demirsiz Beton ve Betonarme Betonu ile İlgili Notlar kısmında; "4- Bilumum demirsiz beton ve betonarme betonlarında betonu teşkil eden karışım malzemelerinin karışım nispetleri idarece verilecek ve malzeme nakliyeleri bu esasa göre hesap edilecektir." denmek suretiyle beton karışımında yer alacak malzemelerin miktarının tespitinin idareye verilmiş olduğunu. Ekte sunulan belgeden görüleceği üzere püskürtme betonu içinde yer alacak olan priz hızlandırıcı katkı maddesi miktarının, çimento miktarının % 5’i olarak idare tarafından tespit edilmiş olup uygulamada da bu oranın dikkate alınarak imalatın gerçekleştirilmiş olduğunu. Diğer taraftan ekli katkı malzemesi prospektüsünden de görüleceği üzere katkı malzemesinin istenen işlevi yerine getirebilmesi için karışımda kullanılan çimento miktarının % 4 ile % 6 oranında ilave edilmesi gerekmekte olduğunu. Ayrıca; Özel Teknik Şartname 4.Bölüm 4.Kısımda 5- Shotcrete yapılması: "Shotcrete için kullanılacak hava da temiz olacak ve yağ bulunmayacaktır. İdarenin gerekli gördüğü yerlerde shotcret’e sigunit veya kabul edilmiş benzeri gibi çabuk dondurucu bir katkı ilave edilecektir. Müteahhit, idarenin tasdik ettiği ve ASTM C 494 şartlarına uygun olan başka katkılarda kullanabilir." (e) KARIŞIM ORANLARI:"Shotcrete için kullanılacak beton ve harcın karışım oranları idarenin nezdinde müteahhit tarafından shotcrete üzerinde yapılan testlerin sonucuna göre idare tarafından tespit edilecektir." denilmekte olduğunu. Bu esaslar doğrultusunda, tüm önemli projelerde olduğu gibi Topçam Barajı ve HES İnşaatında kullanılan: püskürtme betonu, beton veya betonarme betonu, proje değerlerindeki mukavemet, sızdırmazlık (geçirimsizlik) pürüzlülük (yüzeyin düzgünlüğü), aşınma (suyun hızından dolayı aşınma), don dayanımı ve piriz müddeti v.s. gibi teknik özellikler dikkate alınarak şantiyede kullanılan kum ve çakılın, Laboratuarda elek analizleri (Dane çapları) yapılarak uygunluğunun tespit edildiğini. Elek analizlerinin uygunluğunun tespitinden sonra yukarıda sayılan proje değerleri ve diğer teknik özellikler dikkate alınarak kum, çakılın hacim ve ağırlık olarak karışım miktarları (oranları), çimento ve su miktarı, slamp (kıvam) ve çimento ağırlığına göre katkı oranlarının tespit edilip, bu karışım oranlarının Müteahhide yazılı olarak bildirilmekte olduğunu. Müteahhidin bu karışım oranlarına göre püskürtme betonunu veya beton ve betonarme betonunu imal ettiğini. Bu nedenle de DSİ'ye ait Laboratuarda yapılan deneyler sonucunda hesaplanan kum. çakıl, çimento, katkı (% 5) ve su oranları ve uygulama esaslarının belirlenerek 20.06.2002 Tarih ve 510/725 sayılı yazı ile Müteahhide bildirilmiş olduğunu. Ayrıca püskürtme betonunun uygulanışı beton veya B.A. betonu gibi beton santralinde hazırlandıktan sonra imalattaki yerine konulmayıp santrallerde kuru karışım olarak (su katılmadan) kum, çakıl, çimento, toz katkı karıştırıldıktan sonra püskürtme makinalarına (ALIVA veya OKMER) mikser ile boşaltılıp, buradan da hava tazyiki ile püskürtme hortumuna (Nozul) giden kuru karışımın hortumun uçundan, dışarı çıkarılan tazyikli su ile karışarak beton haline gelip, bu tazyik ve priz çabuklaştırıcı katkı reaksiyonu ile uygulanacak yüzeye yapıştığını, Püskürtme betonun uygulandığı zeminlerin olumsuz jeolojik şartlar nedeniyle, (tünel ve açık yüzeylerde) göçük ve kaymaları önlemek için yapılan kazı yüzeylerinin en kısa süre içersinde desteklenerek sağlamlaştırılmasının gerekmekte olduğunu. Bununda ancak uygulandığında yüzeye yapışan ve hemen prize geçen püskürtme betonu ile olmasının mümkün olduğunu. Bütün bunların yanında DSÎ Proje ve inşaat Dairesi, Sulama İnşaatları Teknik Şartnamesinin Beton İşleri başlıklı III. Bölümünün Katkı Maddeleri başlıklı III.7.maddesinde aynen; "Betonun dayanımı, işlenebilme özelliğini ve su geçirmezliğini artırmak veya priz müddetini kısaltmak için uygun katkı malzemeleri idarenin izniyle kullanılabilecektir. Katkı maddelerinin uygunluğu ve miktarı DSİ Araştırma ve Geliştirme Dairesinin yapacağı deney sonuçlarını göre saptanacaktır. Betonarme sifon betonunda kullanılacak katkı malzemelerinin bedeli, '" Yerinde dökülen betonarme sifon betonarme betonu zammı (Poz No: 16.D/5) " fiyatına dahil olup ayrıca bir bedel ödenmez. Diğer beton islerinde, DSİ Umumi Şartnamesinin 29. Maddesine göre, katkı maddesi bedeli için yeni fiyat yapılacaktır." Denmekte olduğunu. Bu nedenlerle, priz çabuklaştırıcı katkı, iddia edildiği gibi betondaki oran olan çimento ağırlığının 0.003 ile 0,007 oranında kullanılmayıp yapılacak işin özelliğinden dolayı püskürtülen yüzeyde düşmeden durması için hemen prize geçen özellikte olduğundan DSİ Bölge Laboratuarında yapılan araştırmalar neticesinde çimento ağırlığının % 5'i oranında toz katkı kullanılmasının tespit edilmiş ve uygulanmış olduğunu. Bütün bu gerekçeler Beton karışımında kullanılacak katkı malzemesi miktarının idare tarafından tespit edileceğini ve tespit edilen bu orana göre beton katkı malzemesi bedeli için Yeni Fiyat yapılacağını ortaya koymakta iken teknik bir konuda tamamen hukuki gerekçelerden yoksun tazmin kararının verilmiş olmasının hukuka aykırı olduğunu. Kaldı ki ; fiyat analizinde yer alan nispet ve miktardaki katkı maddesinin fiilen püskürtme betonu imalatlarında kullanılmış olduğundan , fiilen sarf edilen katkı maddesi miktarlarının haksız iktisaba neden olmasının da fiilen ve hukuken mümkün olmadığını. Ayrıca: Temyiz Kurulunca İdareden önceden izin alınmak koşuluyla kullanılan piriz hızlandırıcı katkı maddesi oranları ve miktarları ile ilgili beraat kararları verilmiş olması nedeniyle aynı nitelik ve özellikteki bu işte de usul ve hukuka aykırı tazmin hükmünün temyizen kaldırılmasının gerektiğini. YF-6 Poz no.lu Betona akışkanlık verici (Süper akışkanlaştırıcı katkı) kimyasal katkı (sıvı) temini ve kullanılması ile ilgili olarak ise; Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Birim Fiyat Tarifleri ve Şartlarının Beton işleri bölümünün demirsiz beton ve betonarme betonu ile ilgili notlar kısmında bilumum demirsiz beton ve betonarme betonlarında betonu teşkil eden karışım malzemelerinin karışım nispetleri idarece verilecek denilmek suretiyle beton karışımında yer alacak malzemelerin miktarlarının tespiti idareye verilmiş olduğunu, YF-2 poz nolu püskürtme betonu imalatında kullanılan priz hızlandırıcı katkı maddesi ile ilgili yukarda açıklandığı usullerle DSİ laboratuarlarında yapılan hesap ve deneyler neticesinde TÜNEL KAPLAMA BETONLARINDA kullanılacak katkı oranının çimentonun 0,015 i oranında tespit edilerek Bölge Müdürlüğünce 30.04.2001 tarih ve 594 sayılı olura bağlanmış olduğunu. 18.05.2001 tarih ve 510/459 sayılı yazı ile de müteahhide bildirilmiş olduğunu. Bölge Müdürlüğü Kalite Kontrol ve Laboratuar Şube Müdürlüğünce tespit edilen oranlar dikkate alınarak beton imalatlarının gerçekleştirilmiş olduğunu. Ancak Sayıştay ilamında iddia edildiği gibi; Beton işlerinde kullanılan katkı (sıvı) ile püskürtme betonunda kullanılan katkının (toz ve sıvı) aynı özellikte katkılar olmadığını. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkanlığınca yürürlüğe konulan "2002 Yılına Ait, inşaat Fiyatlarına Esas İşçilik-Araç ve Gereç Rayiç listeleri" incelendiğinde püskürtme betonunda kullanılan katkı ile normal beton ve B.A. Betonunda kullanılan katkıların aynı olmadığının görüleceğini. Püskürtme betonunda kullanılan katkının: "04.613/5 Püskürtme betonunda piriz çabuklaştırıcı katkı (kuru ve yaş sistemde sıvı toz)" Beton ve B.A. Betonunda kullanılan katkının:"04.613/1-A3 Süper akışkanlaştırıcı kimyasal katkı maddeleri (sıvı) olduğunu. Bu iki katkının aynı özellikteki katkılar olsa idi rayiçlerinin de yalnızca birisinin yer alıp diğerinin yer almayacağını. Bu nedenle YF-6 Pozu ile de müteahhit firmaya herhangi bir fazla ödemenin söz konusu olmadığını, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

İlam hükmü, Topçam Barajı ve HES İnşaatı işinde YF-2 poz nolu püskürtme betonu imalatında kullanılan priz hızlandırıcı katkı maddesi ile YF-6 poz nolu betona akışkanlık verici katkı maddesinin fazla alınması sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

“19.103, 19.103/1,2,3,4 Betona ani priz yapıştırıcı katkı maddesi ilavesi” imalatı birim fiyat tarifinde, “Beton bünyesindeki çimento ağırlığının 0,003-0,007 oranındaki katkı maddesinin beton karma suyuna katılarak beton harcının hazırlanması, bütün malzeme ve zayiat, işçilik, iş yerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, müteahhit karı ve genel giderler dahil her 100 kg çimento için fiyatı.” 19.087 ve 19.087/1 poz nolu Betona Akışkanlık Verici Katkı Maddesi İlavesi birim fiyat tariflerinde; “Her dozda beton ve betonarme imalât ile harçlarda karma suyu miktarının %10 oranına kadar azaltarak, bu imalâtın mukavemetinin artırılmasında veya su miktarı sabit tutularak, bu imalâta ait çimentolu karışımın yüksek bir işlenme özelliği göstermesini, bu yolla sık teçhizatlı narin kesitlerle, çıplak beton yüzeylerinin teşkilini sağlamak veya betonu pompalanabilir kıvama getirmek üzere alışkanlık verici katkı maddesinin temini ve arzu edilen beton evsafını elde edecek şekilde çimento ağırlığına göre %01.5 (19.087/1 için %02) oranında karma suyuna katılarak imalât bünyesine intikali için her türlü malzeme, işçilik, müteahhit kârı ve genel giderler dahil, her 100 kg. çimento için fiyatı” denilmiştir. 19.103, 19.103/1,2,3,4 poz analizler de, 04.613/5 rayiç nolu “Püskürtme betonda piriz çabuklaştırıcı katkı (Kuru ve yaş sistemde Sıvı ve toz)” katkı maddesinin çimento ağırlığının 0,003-0,007 oranında katılması, 19.087 ve 19.087/1 poz nolu Analizler de ise, 04.613/a rayiç nolu “Harçta Su Geçirimsizlik Katkısı” katkı maddesinin çimento ağırlığının 0,0015-0,002 oranında katılması öngörülmüş ise de, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait “B-16.581/1 Yeraltında Püskürtme Betonu (Shotcrete) Yapılması” ve “B-16.582/1 Açıkta Püskürtme Betonu (Shotcrete) Yapılması” pozları ile yapılan imalatların, 19.103/1-2-3-4 ve 19.087, 19.087/1 pozlarında belirtilen nitelikli işler ile aynı olmadığı; katkı malzemesi prospektüsünde, katkı malzemesinin istenen işlevi yerine getirebilmesi için karışımda kullanılan çimento miktarının %4 ile %6 (priz hızlandırıcı) oranında ilave edilmesi gerektiğinin belirtildiği ve prospektüste belirtilen oranların aşılmadığı; işin teknik özellikleri dikkate alınarak İdare tarafından, püskürtme betonu içinde yer alacak olan priz hızlandırıcı ve Betona Akışkanlık Verici katkı maddesi miktarının, çimento miktarının % 5’i (priz hızlandırıcı) ve %15’i (Betona Akışkanlık Verici) olarak tespit edilmiş olduğu, İdare tarafından tespit edilmiş olan bu oranlar dikkate alınarak imalatların gerçekleştirildiği anlaşıldığından dilekçi iddialarının kabulü ile 641 sayılı ilamın 6. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

2. 641 sayılı ilamın 56. maddesi ile ; Be. Ha. Se İnş.Ltd.Şti.yüklenimindeki “Manyas Barajı İnşaatı” işinde,

A) patlayıcı madde malzeme fiyat farkının hatalı hesaplanması,

B) depoya taşınan kazı malzemesi için B.07.D/7 poz nolu taşıma formülü yerine B.07.D/8 poz nolu taşıma formülüne göre hesaplanan bedelin ödenmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; ilamın (A) fıkrasına ilişkin olarak, 88/13181 sayılı kararnameye göre patlayıcı madde miktarlarının analiz esaslarına göre hesaplanmakta olduğunu. Ayrıca 2001/2862 kararnameye göre de kullanılan malzemelere ait faturaların ibraz edilme mecburiyetinin olmadığını. Sözleşme eki 88/13181 sayılı Fiyat Farkı kararnamesinin, "9-2 Malzeme Fiyat Farkı Hesabına Esas Alınacak Fiyatlar" ana başlıklı kısmında yer alan "9.2.1 üretici kuruluşlardan temin edilen malzemeler" başlıklı bendinde; "Bu bentte belirtilen kuruluşlarca üretilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatlarına esas olan rayiçlere göre, yıl içinde meydana gelen artış ve eksilişlerin hesabında (idarece yetkili sayılan kuruluşlar tarafından belgelenmiş olması kaydıyla; a) Her cins patlayıcı madde için, ibraz edilecek birim fiyat belirtilen faturasına göre Makine ve Kimya Endüstri Kurumu Genel Müdürlüğü veya TÜGSAŞ A.Ş deki Her cins patlayıcı madde için toptan satış fiyatları KDV’siz olarak esas alınır. (İdarenin yazılı izni alınması halinde patlayıcı maddelerin bayilerdeki PARAKENDE fiyatı esas alınır.)" denilmekte olduğunu, Manyas Barajı inşaatı işinde DSİ Genel Müdürlüğü'nün 8.12.1995 tarih 4813 sayılı olur'u ile ihtiyaç duyulan patlayıcı maddelerin Balıkesir Bayisinden temin edilmesinin uygun bulunduğunu. Fiyat farkı hesaplarında; bayilerin perakende satış fiyatları için Balıkesir bayii Perakende satış Birim fiyatlarının kullanılmış olduğunu. Bayi karı, imalatçı tarafından tayin edilirken "Nakliye Bedelinin" de ilave edilmesi konusunda, imalatçı firmaca açıklık getirilmiş olduğunu. Ancak faturadaki birim fiyatta bunun dahil olup olmadığının kesin olmadığını. Barutsan A.Ş'nin fiyat listesindeki fiyatlarla ilgili üç sütun bulunmakta olduğunu. Bunların;

1. ) Anlaşmalı satıcı fiyatı TL/KG

2. ) Resmi Kurum ve toptan fiyatı TL/KG

3. ) Perakende Fiyatı TL/KG, olduğunu. Bu üçüncü sütunun "Bayi Perakende Fiyatı" olduğunun asla kabul edilemez olduğunu. Zira bu sütunda Bayi ifadesinin bulunmamakta olduğunu. Olmayan bir ibareyi varmış gibi görmenin yanlış olacağını. Barutsan A.Ş fiyat listesinin içinde 4. kısımda, "Anlaşmalı satıcı, resmi, toptan ve perakende satış fiyatlarının bulunduğu il'e göre tespit edilen nakliye bedelini ekleyebilir" açıklamasının bulunduğunu, Bayinin perakende satış fiyatını oluşturabilecek etkenler olarak şunlar göz önüne alınması gerektiğini.

a) Özel nakliyeler; GOM ile, dinamit ve kapsüller aynı arabada taşınamaz. Farklı arabalarda ve muhafazalı taşınır. Kapsülün ağırlığına göre nakliye ve koruma fiyatı çok yüksektir.

b) Özel Depolama ve Muhafaza özel planlanan şehir dışında, özel projeli ve paratönerli ve 24 saat aynı bekçi kulübeli ve bekçili depolarda korunur.

Bu unsurların maliyete etkisinin olmadığının iddia edilemeyeceğini. Bu unsurların sonucu oluşan bedelin, Barutsan Perakende Fiyatı ile kıyasının mümkün olmadığını. Bu nakliyeyi müteahhit yapmadığı için bu nakliyenin sözleşme şartlarına tabii olmayacağını. Bayiiinin fiyatlarını içeren faturaların, fiyat farkı hesapları içinde İdaremize sunulmuş ve tatbikatın sözleşme şartlarında yapılmış olduğunu. Netice itibariyle; patlayıcı madde nakliye ve muhafazasının birim fiyatlar üzerinde etkin olduğunu. Barutsan A.Ş ve Fişeksan'ın belirsiz bıraktığı Birim Fiyatların "BAYİİ Perakende Fiyatları" olmadığını. Bayilerin oluşan ve faturalarında belirtilen fiyatlarının esas alınması gerektiğini, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

İlamın (B) fıkrasına ilişkin olarak, Nakliyelere ait Genel Notların (25 c) maddesinde "Her hangi bir malzeme tarif ve isim olarak B-07.D/3, B-07.D/4, B-07.D/5 pozlarından herhangi birinde zikredilmemişse ve nakliyesinin de ödenmesi icap ediyorsa bunun metreküpüne sadece B-07.D/4 pozu uygulanır" şeklinde bir ifade olduğunu. B-15.313 pozunun ise; B-07.D/5 karayolu ile taşımalar başlığı altındaki 2 inci maddede açıkça zikredilmiş olduğunu. Bu nedenle; B-15.313 pozu için, B-07.D/4 pozunun uygulanmasının düşünülemeyeceğini. Ayrıca sözleşmenin hiçbir maddesinin aynı özelliklere sahip malzemelere farklı nakliye birim fiyatı ödeneceğinden bahsetmemekte, tam tersine aynı cins malzemelerin nakil bedellerinin aynı sınıfta toplanması gerektiğini vurgulamakta olduğunu. İlamda 2 no'lu not hükmünden hareket ederek, dolgu yerine depoya nakledilen kazı artığı malzeme için B-07.D/4 pozu üzerinden nakliye bedeli ödenmesi gerektiğinin ileri sürülmüş olduğunu. "Kazının kaya olması durumu değiştirmez" yorumunun temel hatalı bir yorum olduğunu. Sözleşme ve ekleri ile birim fiyat tariflerine göre; kazının klasta belirlenen cinsi ve kazının kullanıldığı dolgu yerinin, fiyat oluşumunu etkileyen unsurlar olduğunu. Dolgu dışına atılmasının ise sözleşme içi bir uygulama olduğunu. Nakliye birim fiyatlarının da esas birim fiyatlara bağlı olarak tayin edilmekte olduğunu. 2 no'lu not hükmünün mefhumu muhalifinden hareket ederek kıyasen bir hüküm tesis edilmesinin mümkün olmadığı gibi, 2 nolu hükümde de; depoya götürülen kazı atığı malzeme için B-07.D/4 pozu üzerinden nakliye pozu ödeneceğine ilişkin bir hükmün yer almamakta olduğunu. Dolayısıyla söz konusu iddianın geçerli bir dayanağının da bulunmadığını, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

A) İlamın (A) fıkrasına ilişkin hüküm, patlayıcı madde malzeme fiyat farkının hesabında zamlı fiyat olarak, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Fiyat listelerinde belirtilen bayilerin parakende satış fiyatlarının esas alınması gerekirken, mahallindeki (Balıkesir) bayiinin liste fiyatının esas alınması sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Dilekçi itirazlarının gerekçesini, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Fiyat listelerinde belirtilen bayi parakende satış fiyatlarının, kurumun bayilere yapacağı parakende satışlar için belirlemiş olduğu satış fiyatı olduğu, bayi fiyatlarının, nakliye, depolama gibi maliyet unsurlarına göre değişebileceği, oluşturmaktadır.

88/13181 sayılı kararnameye göre patlayıcı madde miktarları analiz esaslarına göre hesaplanmaktadır. 2001/2862 kararnamenin “Madde 2- Aynı Esasların 9 uncu maddesinin; "Malzeme miktarlarının analizlerden hesaplanması" başlıklı 9.1.1. bendinin (c) alt bendinin son paragrafında yer alan "Akaryakıt ve patlayıcı madde için, müteahhitlikçe ibraz edilen faturalara göre kullanıldığı idarece tespit olunan miktarlar esas alınır. Ancak bu miktarlar analizlerle hesaplanan miktarları geçemez." hükmü yürürlükten kaldırılmış….” hükmüne göre de kullanılan malzemelere ait faturaların ibraz edilme mecburiyeti bulunmamaktadır. Sözleşme eki 88/13181 sayılı Fiyat Farkı kararnamesinin, "9-2 Malzeme Fiyat Farkı Hesabına Esas Alınacak Fiyatlar" ana başlıklı kısmında yer alan "9.2.1 üretici kuruluşlardan temin edilen malzemeler" başlıklı bendinde; "Bu bentte belirtilen kuruluşlarca üretilen malzeme fiyatlarında, sözleşme birim fiyatlarına esas olan rayiçlere göre, yıl içinde meydana gelen artış ve eksilişlerin hesabında (idarece yetkili sayılan kuruluşlar tarafından belgelenmiş olması kaydıyla; a) Her cins patlayıcı madde için, ibraz edilecek birim fiyat belirtilen faturasına göre Makine ve Kimya Endüstri Kurumu Genel Müdürlüğü veya TÜGSAŞ A.Ş deki Her cins patlayıcı madde için toptan satış fiyatları KDV’siz olarak esas alınır. (İdarenin yazılı izni alınması halinde patlayıcı maddelerin bayilerdeki PARAKENDE fiyatı esas alınır.)" denilmektedir.

Fiyat farkı uygulamasının amacı, yüklenicinin kendi kusurundan kaynaklanmayıp, enflasyondan kaynaklanan malzeme teminindeki artan maliyetlerini, malzeme teminindeki gerçek maliyetlerini ödemek suretiyle karşılamaktır.

Makine ve Kimya Endüstri Kurumunun yayınlamış olduğu fiyat listelerinde bayilerin bu fiyat listelerinde yer alan parakende satış fiyatlarını uygulamak zorunda olduklarını belirten bir ifade bulunmamaktadır. Bayiler satış fiyatlarını, malzeme teminine ilişkin nakliye ve depolama gibi giderleri de göz önünde bulundurarak belirleyeceklerinden, ülke genelinde tek bir parakende satış fiyatının belirlenmiş olması da mümkün görülmemektedir.

Bu nedenle 88/13181 sayılı kararnamenin 9.2.1. maddesinde yer alan “(İdarenin yazılı izni alınması halinde patlayıcı maddelerin bayilerdeki PARAKENDE fiyatı esas alınır.)” hükmünün Makine ve Kimya Endüstri Kurumunun yayınlamış olduğu fiyat listelerindeki Bayii Parakende Satış Fiyatlarının, malzeme fiyat farkı hesabında zamlı fiyat olarak alınması gerekir şeklinde yorumlanmasının mümkün olmadığı görülmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle 641 sayılı ilamın 56/A maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

B) İlamın (B) fıkrasına ilişkin hüküm, depoya taşınan kazı malzemesi için B.07.D/7 poz nolu taşıma formülü yerine B.07.D/8 poz nolu taşıma formülüne göre hesaplanan bedelin ödenmesi sonucu fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Dilekçi itirazlarının gerekçesini, Kaya kazılarının B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyatında sayılmış olduğu, B-07.D/5 pozunda yer alan ve ilam hükmüne gerekçe olarak gösterilen “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmünün kazının baraj dolgusuna konulmasına karşı konulmuş bir şart olduğu, aynı şartlarda kazılan ve baraj dolgusunda kullanılan kaya kazıları için dolguda ölçülen miktar üzerinden B-07.D/3 pozundan ödeme yapılması gerektiğinden, bu şartın konmuş olduğu, kazı ve nakliye pozları birlikte incelendiğinde nakliye pozlarının kazı miktarının ölçüm yerine göre belirlendiğinin ve ilam hükmüne gerekçe oluşturan bu hükmün, aynı şartlarda kazılan ve baraj dolgusunda kullanılan kaya kazıları için dolguda ölçülen miktar üzerinden B-07.D/3 pozundan ödeme yapılması gerektiğinden, konmuş olduğunun görüleceği, Kazının kazı yerinde ölçülen miktarı ile dolguda ölçülen miktarlarının, kazım sırasında oluşan kabarma sonucu farklı olması nedeniyle nakliye birim fiyatlarının, kazı miktarının ölçüm yerine göre belirlenmiş olduğu, bunun nakliye formüllerinde yer alan ve nakliye mesafesi dışında tek farklı unsur olan S katsayısından da açıkça görüleceği, “Nakliyelere Ait Genel Notlar” başlığı altındaki 25. maddenin (c) fıkrasındaki “Herhangi bir malzeme tarif ve isim olarak B-07.D/3, B-07.D/4, B-07.D/5 pozlarından herhangi birinde zikredilmemişse ve nakliyesinin de ödenmesi icap ediyorsa bunun metreküpüne sadece B-07.D/4 pozu uygulanır.” hükmünün baraj inşaatının ana unsuru olan kazı ve kazı malzemelerini içermediği, bu hükmün baraj inşaatında münferit olarak ortaya çıkan, moloz nakli gibi durumları içeren bir hüküm olduğu, baraj inşaatının ana unsuru olan kazı malzemesinin her cinsinin nakliye formüllerinde sayılmış olduğu, baraj inşaatında ana unsur olan kazı malzemesinin herhangi bir cinsinin nakliye formüllerinde sayılmamış olmasının mümkün olamayacağı, oluşturmaktadır.

İlam hükmünde gerekçe olarak, B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyat tarifinde yer alan, “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmü ile “Nakliyelere Ait Genel Notlar” başlığı altındaki 25. maddenin (c) fıkrasındaki “Herhangi bir malzeme tarif ve isim olarak B-07.D/3, B-07.D/4, B-07.D/5 pozlarından herhangi birinde zikredilmemişse ve nakliyesinin de ödenmesi icap ediyorsa bunun metreküpüne sadece B-07.D/4 pozu uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

İlam hükmün de gerekçe olarak yer alan “Nakliyelere Ait Genel Notlar” başlığı altındaki 25. maddenin (c) fıkrasındaki hüküm ilama yanlış yazılmıştır. “Herhangi bir malzeme tarif ve isim olarak…” ibaresi DSİ birim fiyat tarifleri kitabında “Herhangi bir malzeme tarif veya isim olarak…” şeklinde yer almaktadır. Yani nakliyesi ödenmesi gereken bir malzemenin nakliye birim fiyatlarında hem tarifinin, hem de isminin birlikte sayılması gerekmemektedir. Bir malzeme tarif veya isim olarak nakliye birim fiyatlarında sayılmış ise bu malzeme için “Nakliyelere Ait Genel Notlar” başlığı altındaki 25. maddenin (c) fıkrasındaki hükmün uygulanması mümkün görülmemektedir.

İlam hükmünde gerekçe olarak yer alan diğer hüküm ise, B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyat tarifindeki, “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmüdür.

Kazı ve nakliye birim fiyatlarının birlikte incelenmesinde; kazı birim fiyatlarında, kazının hangi amaca yönelik olarak yapıldığı esasına göre ölçüsünün yani yapılan kazı miktarının hesabının nasıl yapılacağının belirlendiği, nakliye birim fiyatlarının ise nakledilecek malzemelerin ölçüm yerleri esas alınarak belirlendiği görülmektedir.

Bu çerçevede; Nakliye birim fiyatlarında, ölçüm yeri dolgu mahalli olan kaya kazı malzemelerinin nakliye birim fiyatlarının B-07.D/3, ölçüm yeri kazı maktaı olan kaya kazılarının nakliye birim fiyatlarının B-07.D/5 pozundan ödeneceği esasının getirilmiş olduğu görülmektedir.

İlam hükmünde gerekçe olarak yer alan, B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyat tarifindeki, “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmünün B-15.313 poz nosu ile ariyet ocağında kazılan ve yol dolgusuna konan kazıların kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne B-07.D/5 pozu ile nakliye bedeli ödenirken, B-15.312 poz nosu ile ariyet ocağında B-15.313 pozu ile aynı şartlar altında kazılıp yol haricindeki dolgu, sedde ve/veya baraj dolgusuna konan kaya kazıların dolgu maktaında ölçülen beher metre küpüne B-07.D/3 pozundan nakliye bedeli ödenmesi gerekeceği için, bu ayrımın, yani ariyet ocağında kazılan kaya kazılarının yol dolgusunda kullanılması durumunda uygulanacak nakliye birim fiyatının ve yol haricindeki dolgu, sedde ve/veya baraj dolgusunda kullanılması durumunda uygulanacak olan nakliye birim fiyatının, bu iki durumda nakliye ödenecek malzeme miktarının farklı şekilde ölçülmesi nedeniyle farklı nakliye birim fiyatlarının uygulanmasının gerekeceğinin belirtilmesi amacıyla konmuş olduğu görülmektedir.

B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyat tarifindeki, “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmü nedeniyle, ilam hükmüne gerekçe teşkil eden “Nakliyelere Ait Genel Notlar” başlığı altındaki 25. maddenin (c) fıkrasındaki hükmün, B-15.313 pozundan yapılan Kaya kazıları, B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyat tarifinde yer alan, “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmü nedeniyle tarif olarak sayılmamış olduğu kabul edilse bile, yollarda yapılan kaya kazıları B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyatında isim olarak sayılmış olduğundan, uygulanabilirliğinin bulunmadığı, görülmektedir.

Çünkü; “Nakliyelere Ait Genel Notlar” başlığı altındaki 25. maddenin (a) fıkrasındaki; “Nakliye bedelinin ayrıca ödeneceği kaydedilen işlerde Nakliye bedelinin tarifi yapılmış malzeme bedelinin tarifi yapılmış malzeme cinsine bağlı olarak (Karayolu ile taşımalar) ismini taşıyan B-07.D/3, B-07.D/4 , B-07.D/5 pozlarının tatbiki gereken bir poz. ile ödenmesi esastır.” hükmü gereği B-07.D/5 pozisyonunda nakliye bedelinin tarifi yapılmış malzeme cinsi olan kaya kazılarının bedelinin B-07.D/5 pozisyonundan ödenmesi gerekecektir.

Diğer gerekçe olan B-07.D/5 (8) poz nolu nakliye birim fiyat tarifindeki, “Poz no B-15.313’ün tatbik edildiği kaya kazılması yolda dolguda kullanılması işinde yol dolgusunda kullanılması şartı ile kazılan kayanın kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne uygulanır” hükmünün B-15.313 poz nosu ile ariyet ocağında kazılan ve yol dolgusuna konan kazıların kazı maktaında ölçülen beher metre küpüne B-07.D/5 pozu ile nakliye bedeli ödenirken, B-15.312 poz nosu ile ariyet ocağında B-15.313 pozu ile aynı şartlar altında kazılıp yol haricindeki dolgu, sedde ve/veya baraj dolgusuna konan kaya kazıların dolgu maktaında ölçülen beher metre küpüne B-07.D/3 pozundan nakliye bedeli ödenmesi gerekeceği için, bu ayrımın, yani ariyet ocağında kazılan kaya kazılarının yol dolgusunda kullanılması durumunda uygulanacak nakliye birim fiyatının ve yol haricindeki dolgu, sedde ve/veya baraj dolgusunda kullanılması durumunda uygulanacak olan nakliye birim fiyatının, bu iki durumda nakliye ödenecek malzeme miktarının farklı şekilde ölçülmesi nedeniyle farklı nakliye birim fiyatlarının uygulanmasının gerekeceğinin belirtilmesi amacıyla konmuş olduğu, aynı yerde kazılan, fakat ayrı yerlerin dolgusunda kullanılan bu iki kazı malzemesinin miktarının, farklı hesaplanmasından dolayı (yol dolgusunda kazı maktaında, diğer dolgularda dolgu maktaında) nakliye birim fiyatlarının da farklı olacağını vurgulamak üzere konmuş bir hüküm olduğu, yol kazısından çıkıp depoya nakledilen kazı ile yol dolgusunda kullanılan kazıların nakliye birim fiyatlarının farklı olacağına dair bir hüküm olmadığı anlaşılmakta olduğundan, ilam hükmünün yerinde olmadığı görülmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle 641 sayılı ilamın 56/B. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Sonuç olarak 641 sayılı ilamın 56. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 05.04.2006 tarih ve 28569 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.