Sayıştay 4. Dairesi 123 Kararı - Özel Bütçeli İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 4

• Karar Tarihi: 26.01.2016

• Karar No: 123

• İlam No: 121

• Madde No: 9

• Kamu İdaresi Türü: Diğer Özel Bütçeli İdareler

• Hesap Yılı: 2014

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

YAPIM İŞİ – EN AVANTAJLI TEKLİFİN AŞIRI DÜŞÜK TEKLİF SORGULAMASI SONUCU DEĞERLENDİRME DIŞI BIRAKILMASI

…………. Bölge Müdürlüğü tarafından …………. tarihinde gerçekleştirilen …………. Yapım İşi ihalesinde; en avantajlı teklifin aşırı düşük teklif sorgulaması sonucu değerlendirme dışı bırakılması sonucu …………. TL kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmekte ise de;

Yapım işi ihalelerinde aşırı düşük teklif sorgulamalarına isteklilerce verilen cevapların nasıl değerlendirilmesi gerektiği Kamu İhale Genel Tebliğinin (25.12.2013 değ. işl.) (KİGT) 45'inci maddesinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. (25.12.2013’ten sonraki tebliğ değişikliği 7.6.2014 tarihinde yapıldığından; 25.12.2013 değ. işl Tebliğ geçerlidir.)

KİGT’nin anılan maddesi uyarınca, isteklilerin aşırı düşük teklif savunmalarının kabul edilebilmesi için, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına, teknik şartnameye uygun analiz sunmaları, ayrıca analizler bünyesindeki girdi fiyatlarını tebliğin 45.1.3- 45.1.13 aralığındaki maddelerine uygun şekilde belirleyip belgelendirmeleri zorunlu tutulmuştur.

…………. Bölge Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen …………. kayıt numaralı …………. Yapım İşinin ihale dosyasının incelenmesinde; …………. firmasının diğer üç istekli ile birlikte aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu ve cevabı uygun görülmeyerek teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı görülmüştür. Dosya içerisinde yer alan “ Aşırı Düşük Teklif Değerlendirme Tutanağının incelenmesinde; isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe olarak;

“ - ………….’ın açıklamasının incelenmesi neticesi;

Açıklama istenilen iş kalemleri için analiz sunulduğu, analizlerin idarece tanımlanan analiz formatına, yapım şartlarına ve teknik şartnameye uygun olduğu anlaşılmıştır. İmalatların analizlerinde girdilerin bir kısmının birim fiyatları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2014 yılı birim fiyatlarına ve bir kısmının birim fiyatları ise piyasadan alınan proforma faturalara dayandırılmıştır. İşçiliklerin ise güncel saatlik asgari ücret esas alınarak fiyatlandırıldığı görülmüştür. 37.092/2 analiz girdilerinden 14.002 poz no.lu imalat için proforma fatura alındığı, tamamen işçilikten oluşan ve minimum tutarı (2,6 saat x 4,76-TL/saat = 12,38 TL) olan kalem için 11,00- TL tutarlı proforma fatura ile yapılan açıklama uygun görülmemiştir. Bunun yanı sıra 04.153/A – 04.707/B1 ve 6 cm mozaik parke taşı için alınan proforma faturalardaki rayiçlere oranla anormal düşük fiyatların kabulü mümkün değildir.” denilmektedir.

Savunmalarda özetle, KİGT’nin 45.1.9. maddesindeki “İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.” hükmüne istinaden en az 2,6 saat x 4,76 TL/saat = 12,38-TL olarak fiyatlandırılabilecek 37.092/2 poz no.lu imalat analizi kapsamındaki 14.002 poz no.lu işçilik girdisinin istekli açıklamasında 11,00-TL olarak fiyatlandırıldığı,

İsteklinin aşırı düşük teklif sorgulamasına verdiği cevapta proforma faturalara dayalı olarak açıkladığı iş kalemi fiyatlarının Çevre Şehircilik Bakanlığı gibi kurumların ilan ettiği aynı iş kalemlerine ilişkin rayiç fiyatlarla anormal denebilecek ölçüde uyumsuz olduğu;

İsteklinin proforma fatura aldığı firmanın, kurumun düzenlediği başka bir ihalede aşırı düşük teklif sorgulamasında cevabı istenen başka bir istekliye aynı iş kalemleri ile ilgili farklı fiyatlar içeren proforma faturalar vermiş olduğu, bu nedenlerle, proforma tekliflerdeki fiyatların gerçekçi olmadığı, her ihale için ayrı ayrı düşünülerek imalat teklif fiyatlarını tutturabilmek gayesiyle gerçeğe aykırı beyan edildiği kanaatine varıldığı, resmi rayiçlere göre anormal düşük görülen bu fiyatların, geçmişte kamu kurumlarınca yapılan mal alım ihalelerindeki fiyatlar ve şifahen piyasada yapılan fiyat araştırmaları göz önüne alınarak ve Orman Genel Müdürlüğünce kereste hammaddesi olarak satılan 3. Sınıf tomruk fiyatlarının dahi altında belirtilmesi karşısında gerçeğe aykırı olduğuna tam kanaat getirildiği,

İstekliye verdiği proforma faturalardaki fiyatların gerçekliğinin araştırılacağı belirtilerek söz konusu fiyatları izah edip edemeyeceğinin şifahen sorulmuş olması karşısında isteklinin proforma faturayı düzenleyen ve onaylayanlarla yaptığı görüşme sonrası proforma faturalarda belirtilen fiyatların sehven yazıldığını, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı bulunmadığını ve düzenlenemeyeceğini beyan ettiği ve savunmasının reddedilmesine yönelik hiçbir itirazda da bulunmamış olduğu,

22.001/A, 22.009/3C poz no.lu imalatlara ait analizlerdeki 04.153/A ve 04.707/B1 poz no.lu girdi fiyatlarının proforma faturalarda sehven belirtildiği, maliyet/satış tespit tutanağı bulunmadığı ve düzenlenemeyeceğine dair istekli beyanı karşısında, KİGT’nin 45.1.13.11. maddesinin “İhale komisyonunun, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğunu tespit etmesi durumunda teklif reddedilerek uyumsuzluğun niteliğine göre söz konusu belgeler mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilir ve gerekli olması halinde Cumhuriyet Savcılığına bildirim yapılır.” hükmü doğrultusunda analizlerin uygun görülmediği ve İsteklinin savunmasının reddine dair hiçbir itirazı söz konusu olmadığından, isteklinin proforma faturalardaki fiyatların sehven yazıldığı beyanına itibar edilerek, herhangi bir maliyet/satış tutarı tespit tutanağı da düzenlenmemiş olması karşısında, KİGT 45.1.13.11 maddesinde öngörülen vergi dairesi/Cumhuriyet Savcılığı bildirimine gerek olmadığı takdir edilerek, yalnızca teklifin KİGT’nin 45.1.13.11. maddesinden hareketle 45.1.14. maddesine istinaden reddedilmesinin uygun görüldüğü,

İhalenin 20 istekli katılımı ile, % 23,37 oranında kırımla, (…………. TL+KDV) indirimle, 4734 sayılı Kanunda öngörülen, “saydamlık, rekabet, ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması” ilkelerine tamamen uygun şekilde neticelendirildiği,

belirtilmektedir.

Denetçi raporunda, Aşırı Düşük Teklif Değerlendirme Tutanağının başlangıcında, isteklinin aşırı düşük teklif sorgulamasına verdiği cevabın, Tebliğin 45.1.14 maddesinde sayılan ve yukarıda sözü edilen kriterlere uygun olduğunun belirtildiği, Komisyonun bu sayılanlar dışındaki gerekçelerle isteklinin cevabını reddettiği ve teklifini değerlendirme dışı bıraktığı, madde hükmünde sayılan gerekçeler dışında bir gerekçe ile isteklilerin cevaplarının reddedilip tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasının mümkün olmadığı, Komisyonun Tebliğin 45.1.14 maddesini ihlal ettiği, ihaleyi mevzuata aykırı şekilde daha yüksek teklif veren başka bir istekli üzerine bıraktığı ve onunla sözleşme imzaladığı belirtilmekte ise de;

İhale Komisyonunca düzenlenen aşırı düşük teklif değerlendirilme tutanağındaki “istekli tarafından sunulan analizlerin idarece tanımlanan analiz formatına, yapım şartlarına ve teknik şartnameye uygun olduğuna” dair belirleme sadece KİGT 45.1.8. maddesi hükmüne aykırılık bulunmadığına dair olup, analizler bünyesindeki girdi fiyatlarının KİGT’nin 45.1.3 - 45.1.13. maddelerine uygunluğuna ilişkin değildir. Dolayısıyla analizlerin KİG’nin 45.1.8. maddesinde öngörülen şekil şartlarını sağladığına dair yapılmış bir tespitin, istekli savunmasının Tebliğin 45.1.14. maddesinde sayılan tüm kriterleri sağladığı anlamına gelemeyeceği açıktır. Kaldı ki, KİGT’nin 45.1.14. maddesinde; “Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin de gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedileceği hüküm altına alınmış olup, isteklinin teklifi 37.092/2, 22.001/A ve 22.009/3C poz no.lu imalatlar bünyesindeki 14.002, 04.153/A ve 04.707/B1 poz numaralı işçilik/malzeme girdileri için alınan proforma faturalardaki fiyatlar ile ilgili olarak yapılan açıklamaların yeterli görülmemesi nedeniyle İhale Komisyonunca Metin Aydın’a ait aşırı düşük teklif açıklamaları KİGT’nin [45.1.9., 45.1.13.11. (45.1.13.1. ve 45.1.13.11.) ve 45.1.14.] maddelerine istinaden reddedilmiş olmaktadır.

Denetçi raporunda ayrıca, KİGT’nin 45.1.13.11. maddesi uyarınca; (45.1.13.1) maddesine göre düzenlenen tutanağın proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyeceği ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edileceği; ancak gerekli görülmesi durumunda ihaleyi yapan idarenin, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarını, incelemek üzere muhafaza eden meslek mensubundan isteyebileceği, ihale komisyonunca yapılan inceleme sonucunda, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğu tespit edilmemekle birlikte, belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumuna ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda isteklinin teklifi reddedilmeyeceği; ancak proforma fatura ve fiyat teklifleri ile maliyet/satış tutarı tespit tutanakları ve stok tespit tutanağının mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderileceği ifade edilmiş ise de;

KİGT’nin 45.1.13.11. maddesinin ikinci fıkrasında; (45.1.13.1) maddesine göre düzenlenen tutanağın meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından imzalanarak kaşeleneceği; ancak bu tutanağın proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyeceği ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edileceği; aynı maddenin altıncı fıkrasında; İhale komisyonunun, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğunu tespit etmesi durumunda teklifin reddedileceği belirtilmektedir.

Aşırı düşük teklif sorgulamasının mevzuatın öngördüğü prosedüre tam uygun olarak yerine getirildiğini söyleyebilmek için mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan ve proforma faturadaki birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine uygunluğunu onaylayan meslek mensubundan da maliyet/satış tutarı tespit tutanağının istenilmiş olması gerekmekle birlikte, istekli tarafından kendisinden istenen açıklama kapsamında ihale komisyonuna herhangi bir tutanak sunulmadığı gibi maliyet/satış tespit tutanağı bulunmadığını ve düzenlenemeyeceğini beyan etmesi karşısında uyumsuzluğun bulunmadığını ileri sürmek mümkün görülmemektedir. Bu itibarla, teklifin reddedilmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasını kabul etmek de mümkün değildir.

Yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile yapılan açıklamalar uyarınca; …………. Bölge Müdürlüğü tarafından …………. tarihinde gerçekleştirilen …………. Yapım İşi ihalesinde; en avantajlı teklifin aşırı düşük teklif sorgulaması sonucu değerlendirme dışı bırakılmasının …………. TL kamu zararına yol açtığı ileri sürülmekte ise de; aşırı düşük teklif sorgulamasının mevzuatına uygun yapılmadığından hareketle, ihale dışı bırakılan firmanın teklifi ile ihaleyi kazanan firmanın teklifi arasındaki farkın kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün olmadığından konu hakkında ilişik bulunmadığına,

(Üye ………….’ün; “Kamu İhale Genel Tebliği'nin 45.1.13.11. maddesi uyarınca ihale komisyonunun, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğunu tespit etmesi durumunda teklif reddedilebilecek iken; söz konusu belgeler ilgililerinden istenilmeksizin sadece isteklinin sözlü açıklamaları ile yetinilmek suretiyle teklifin reddedilmesinde isabet bulunmamaktadır.

Bu itibarla, ihale komisyonunca mevzuat hükmünün gerektirdiği prosedür takip edilmeksizin teklifin reddedilmesi sonucu 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi 2/d hükmünde yer alan; iş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması ve yaptırılması kapsamında kamu zararına sebebiyet verebilecek bir durum yaratılmış olmaktadır. Bu nedenle, kamu zararının oluşmadığı görüşüne iştirak edilmemektedir.

Ancak, kamu zararı miktarının Raporda esas alınan, ihale üzerinde bırakılan istekli ile değerlendirme dışı bırakılan isteklinin teklifleri arasındaki fark olduğunu söyleyebilmek için de verilerin bu aşamada yeterli olmadığı ortadadır.

Bu bakımdan, kamu zararına sebebiyet verebilecek bir durumun önüne geçilmesi ve tekrarının önlenmesi bakımından, idarece bundan sonra yapılacak olan ihalelerde aşırı düşük teklif sorgulamalarının mevzuatın öngördüğü prosedüre uygun olarak yerine getirilmesini teminen konunun Bakanlığı’na yazılması da uygun olur.” şeklindeki ayrışık görüşüyle),

işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca altmış gün içinde temyiz ve 56 ncı maddesi uyarınca beş yıl içinde yargılamanın iadesi yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla,

Karar verildi.