Sayıştay 3. Dairesi 53692 Kararı - Yüksek Öğretim İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Yüksek Öğretim Kurumları

• Yılı: 2020

• Daire: 3

• Dosya No: 53692

• Tutanak No: 56596

• Tutanak Tarihi: 27.03.2024

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Kazı, dolgu

138-1 sayılı İlamın (B) bendinde; Üniversitenin ... Yapım İşi’ ne dair, söz konusu işe ilişkin Uygulama Projesine ekli Mahal Listesinde, Y.15.140/02 no.lu “Çakıl temin edilerek, el ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” Y.15.140/04 no.lu “Çakıl temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” ve Y.15.140/03 no.lu “Kum temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” pozları ile gerçekleştirilmesi öngörülen imalatların yapılmaması ve Kazı İşleri Teknik Şartnamesi’ ne aykırı olarak, temel kazıları sonucu elde edilen malzemenin dolguda kullanılmaması suretiyle toplam ... TL tutarı kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.

YAPILAN DURUŞMADA

“Diğer Sorumlu” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan ...;

(Bilgisayar ekranında slaytlar yardımı ile sunum yaparak) agrega tanımının farklılaştığını, kullanılacağı yerin; yıkanmış olup olmadığı, elenip elenmediği, gibi hususlara bağlı olduğunu, yaklaşık maliyet birim fiyat cetvelinde de bunun sonucu olarak fiyat düzeyinin etkilendiğini, Tekirdağ’da taşların renginin daha koyu olduğunu, fotoğraflarda ışık ve benzeri nedenlerle renklerin yanıltıcı olabildiğini, drenaj çakılı ile kırma taş çakılının farklı olduğunu, bu nevi malzemelerin sıkılaştırma sonrasında fotoğraflarda farklı görünebildiğini, poz tanımlamalarında oran bulunmadığını, tüvenan agregasında elenme ve yıkanma sonrasında fiziksel değişiklik gerçekleşmesinin kaçınılmaz olduğunu, drenajda kum kullanılmasının teknik olarak yanlış olacağı ve dayanıklılığı azaltacağını, ilgili poz tanımlamalarındaki ayrıntıların iyi irdelenmesi gerektiğini,

“Gerçekleştire Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan ...;

Bu açıklamalara ilave edeceği bir husus bulunmadığını,

Belirtmiştir.

Sayıştay Savcısı, dosyadaki yazılı görüşünde bir değişiklik olmadığını, ifade etmiştir.

Duruşmaya katılan sorumlular; ... ve ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamaları dinlenildikten ve dosyadaki mevcut belgeler okunup bilgiler incelendikten sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

138-1 sayılı İlamın (B) bendinde; Üniversitenin ... Yapım İşi’ ne dair, söz konusu işe ilişkin Uygulama Projesine ekli Mahal Listesinde, Y.15.140/02 no.lu “Çakıl temin edilerek, el ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” Y.15.140/04 no.lu “Çakıl temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” ve Y.15.140/03 no.lu “Kum temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” pozları ile gerçekleştirilmesi öngörülen imalatların yapılmaması ve Kazı İşleri Teknik Şartnamesi’ ne aykırı olarak, temel kazıları sonucu elde edilen malzemenin dolguda kullanılmaması suretiyle toplam ... TL tutarı kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.

Konu ile İlgili Teknik Mevzuat

... İnş. Eml. Turizm Nakliye Tem. San. ve Tic. Ltd. Şti. ortak yüklemindeki ... Üniversitesi ... Yapım İşi' ne ait hak ediş ödemelerine ilişkin belgelerin hazırlanması (ve öncesinde inşaatın/imalatın gerçekleşmesi) aşamasında görevli ve mali sorumluluğu olan tüm teknik ve idari personelin, bilmesi ve dikkat etmesi gereken poz tanımlamaları;

Y.15.140/02 no.lu “Çakıl temin edilerek, el ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması”,

Y.15.140/04 no.lu “Çakıl temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” ve

Y.15.140/03 no.lu “Kum temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” şeklindendir.

Yapılan İşlemler (imalat vb) ile İlgili İnceleme

İnşaat literatüründe kum, çakıl, kırma taş gibi malzemelerin genel adının agrega olduğu, agregaların tane boyutlarına göre ince (kum, kırma kum., gibi) ve kaba (çakıl, kırma taş... gibi) agrega, olarak ikiye ayrılmaktadır.

Agregalar, doğadan (akarsu yataktan, deniz kıyıları, çöl) doğrudan doğruya taneli olarak temin edilebildikleri gibi, taş ocağı işletmeciliğiyle üretilen taş bloklarının kırılıp eleme işlemleri sonucunda da elde edilebilir.

Bu şekilde üretilen taneli malzemeye “kırma taş” denildiği, agreganın granülometrik eğrisinin (elek analizinin):

TS- 706'daki kare elek açıklıkları en büyükten en küçüğe doğru 31.5 mm, 16 mm, ti inin, 4 mm, 2 mm, I mm, 0.5 mm ve 0.25 mm'dir. Elek açıklıkları 0.25 mm'nin 2, 4, 8, ... 128 katı şeklindedir (Arıoğlu ve ark., 2006).

Bu bağlamda;

Malzeme boyutunun hangi elekten geçtiği ile ilişkilendirilerek sınıflandırıldığı, bu bağlamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Birim Fiyat Tarifi Kitabında da çakıl’ ın genel bir tanım olarak kullanıldığı, hangi tür çakıl kullanılacağının, nerede ve ne amaçla kullanılacağına göre değişeceği, çakılın hangi tür ve özellikte olması gerektiğinin (yıkanmış-yıkanmamış, elenmiş-elenmemiş ve istenilen tane boyutu gibi özellikleri) ise, pozlarda kullanılan rayice göre değişeceği, önemlidir.

Daha somut ifade etmek gerekirse;

Y. 15. i 40/02 ve Y. 15.140/04’teki kullanılan çakılın; 10.130.1001 notu rayiç ile "elenmesi gerekmeyen iri agrega” olarak tanımlandığı, “malzeme” tabirinin kullanılmasının tane boyutuna kısıtlama getirmediği, böylece pozda tariflenen irili ufaklı malzemenin birlikte kullanımının, dolgunun daha sağlıklı sıkışmasına imkân verdiği,

Y. 15.140/08 kullanılan çakılın; 10.130.1008 no.lu rayiç ile "32 mm'ye kadar kırma taş” olarak tanımlandığı, bu tarife göre taş ocağından temin edilen malzemenin niteliği 0 mm’den 32 mm’ye kadar olan kırma taş malzemenin karışımı olduğu, dolayısıyla pozda tariflenen ince malzeme ile birlikte en büyük tane boyutu 32 mm olan malzemelerin birlikte kullanılmasının, dolgunun daha sağlıklı sıkışmasına imkân verdiği,

Y. 15.140/06 kullanılan çakılın; 10.130.1002 notu rayiç ile “Çakıl (tuvenan agregadan elenmiş ve yıkanmış)" olarak tanımlandığı, tüvenan agrega, yapı malzemeleri kitabında “Doğal agrega ocağından doğrudan doğruya elde edilen elenmemiş ince ve iri agrega karışımıdır” şeklinde tanımlandığı (Şimşek, 2003), pozda tüvenan agreganın elenmesi tariflenerek belli aralıklarda tane boyutu kullanılması sağlanmış suyun süzülmesi ve çabuk tahliye edilmesine imkân tanındığı, ayrıca tüvenan agreganın yıkanmış olmasının ise toz gibi küçük taneciklerin drenaj borusunun gözeneklerini tıkanmaması için tariflendiği,

Y.15.140/03 kullanılan kumun; 04.001/021 no.lu rayiç ile “Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)” olarak tanımlandığı,

“Çakıl” tanımının, iri agrega kapsamında ele alındığı, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Birim Fiyat Tarifi Kitabında çakılı tarifleyen rayiç çeşitliliğinin, çakılın türüne, özelliklerine göre çeşitli amaçlarla kullanılmasına imkân tanıdığı, yaklaşık maliyetteki poz çeşitliliğinin de bu amaçla yapıldığı,

Dolayısıyla “çakıl” denildiğinde sadece drenaj çakılı üzerinden değerlendirmek yerine pozun ilgili rayicindeki tanıma göre değerlendirmek gerekeceği, yerinde uygulanan dolgu malzemelerinin; Y. 15,140/08. Y, 15.140/02 ve Y. 15.140/04 pozlarındaki tarife ve uygulama projesine uygun olarak uygulattırıldığı,

Y. 14.140/03 kum pozunun; yaklaşık maliyetteki “Yağmursuyu ve Drenaj İşleri” başlığı altında verildiği, drenajda değil, yağmur suyu borularının etrafında kullanıldığı,

Teknik olarak drenaj detayında kum kullanılmasının, drenaj borusunun gözeneklerini kapayabilmesi nedeniyle uygun olmadığı ve sorguya konu olan bina projesinde de drenaj borusu etrafında kuma yer verilmediği,

Y. 14.140/03 kum pozunun ise; yaklaşık maliyetle yağmur suyu boruları için verildiği, dolayısıyla proje detayına ve yaklaşık maliyete uygun olarak imalat yapıldığı, ancak bu imalat ile ilgili görsel bulunmadığı, mevcut imalatın bozulmaması için yerinde kazı yapılmadığı anlaşılmaktadır.

İlama esas alınan Genel Teknik Şartnamenin dolguyla ilgili hükmü, imalatların yan ve üstlerinin dolgusuyla ilgilidir. Sözleşmenin 8’inci maddesine göre daha öncelikli olan uygulama projesinde belirtilen alanlar, imalatların yan ve üst dolgularının yapıldığı alanlar değildir. Burada uygulama projesi gereği yukarıda belirtilen tuvenan agrega ile kum ve çakıl kullanılmıştır. Hak ediş raporları ve eklerinde kullanılmış oldukları kayıt altına alınmıştır. İnşaat mahallinde çekilen fotoğraflara bakarak malzemenin cinsine karar vermek yerinde değildir. Esasen tuvenan malzeme ve kazı fotoğrafları, malzemelerin farkını göstermekte olup yapılan uygulama ve ödemede mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla; sorumlularca konunun esasına yapılan itirazların kabulüne, 138-1 sayılı İlamın B bendi ile verilen ... TL’lik tazmin hükmünün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin 7’nci fıkrası uyarınca BOZULARAK, yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (Üyeler; ..., ... ve ...’ in aşağıda yazılı karşı oylarına/azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğu ile,

Karar verildiği 27.03.2024 tarih ve 56596 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

KARŞI OY/AZINLIK GÖRÜŞÜ GEREKÇESİ

Üyeler; ..., ... ve ...:

... İnş. Eml. Turizm Nakliye Tem. San. ve Tic. Ltd. Şti. ortak yüklemindeki ... Üniversitesi ... Yapım İşi' ne ait hak ediş ödemelerine ilişkin belgelerin hazırlanması (ve öncesinde inşaatın/imalatın gerçekleşmesi) aşamasında görevli ve mali sorumluluğu olan tüm teknik ve idari personelin, bilmesi ve dikkat etmesi gereken poz tanımlamaları;

Y.15.140/02 no.lu “Çakıl temin edilerek, el ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması”,

Y.15.140/04 no.lu “Çakıl temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” ve

Y.15.140/03 no.lu “Kum temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” şeklindendir.

Daire İlamı ile tesis edilen tazmin hükmünde;

Sorumlularca Denetçi sorgusuna gönderilen savunmalarda, dolgu için uygun olmayan zemin toprağı kullanılamadığı ve bu nedenle B ve C blok temel üstü dolgusunda, Y.15.140/08 no.lu “32 mm’ye kadar kırma taş temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” pozunun kullanıldığı ifade edilmişse de;

Belge ve fotoğrafların incelenmesi sonucunda,

Y.15.140/08 poz no.lu imalata ilişkin olduğu belirtilen 20, 21, 22, 23, 24 ve 25 numaralı fotoğraflarda yer alan dolgu maddesinin de kırma taş olmadığının,

Y.15.140/04 poz no.lu imalatlara dair gönderilmiş olan 1 ve 2 numaralı fotoğraflarda da, “A blok sıkıştırılmış zemin ve toprak ile beton arasındaki dolgu-temel alt dolgusu” imalatının yapım aşamalarının yer aldığı ve fakat söz konusu fotoğraflardan, imalatta hiç çakıl taşı kullanılmadığının,

“Yağmur suyu ve drenaj işleri” başlığı altında yer alan Y.15.140/03 poz no.lu “Kum temin edilerek, makine ile serme, sulama ve sıkıştırma yapılması” imalatına dair herhangi bir kanıtlayıcı belge veya fotoğraf gönderilmediği ve de 17, 18, 19 ve 20 numaralı fotoğraflarda da iş mahallinde, drenaj borularının etrafında, dolgu malzemesi olarak drenaj çakılı kullanıldığının,

Görüldüğü belirtilmiştir.

Ancak temyiz dilekçesinde, bu tespitleri geçersiz kılabilecek bir karşı görüşe/tespite yer verilememiş, Denetçi sorgusuna gönderilen savunmadaki pek çok ifade tekrar edilmiş, diğer ilgili makamların işle ilgili teknik tabir ya da tanımlamalardaki farklılığa değinilmiştir.

Sorumluluk yönünden;

a) İlgili Mevzuat

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun 31’inci maddesi 3’üncü fıkrası hükmünde;

“Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” hükmü yer almaktadır.

14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nda;

Kurul, Komite veya Komisyon üyelerinin harcama yetkisinden doğan sorumluluğu hususunda;

Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı, harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor ve kurul, komisyon, komite harcama sürecinde yer alıyorsa, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul, komite veya komisyona ait olacağına, çoğunlukla,

Kurul, Komisyon veya benzeri bir organca düzenlenen gerçekleştirme belgelerinde sorumluluk hususunda ise;

5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlendiğinden,

Mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,

Karar verilmiştir.

b) Bazı Görevlilerin Sorumluluğa İlişkin Yapmış Oldukları İtirazlar

Daire İlamı (B) bendinde, “Diğer Sorumlu” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olanlar; ... (Süre Uzatımı Komisyonu Üyesi), ... (Diğer Sorumlu) ile ... (İnşaat Mühendisi) göndermiş oldukları aynı metne dayalı temyiz dilekçesinde;

İlamda düzenlenen sorguya (Hükme) ilişkin; … İnşaat Taahhüt Enerji Tic. Ve San. A.Ş. ile … İnşaat Emlak Turizm Nak. Tem. San. Ve Tic. Şti. İş Ortaklığı yüklenimindeki ... Üniversitesi ... Yapım İşine ait imalatlarda kontrollük görevinin bulunmadığını,

(A) sorgusunda (bendi hükmünde) belirtilen “Uygulama Projesinde “B Blok Z69 Rüzgarlık” ve “A Blok Rüzgarlık” olarak tanımlanan cam imalatlarının “temperli cam” olarak revize edilmesi için mevzuata aykırı şekilde süre uzatımı verilmesi suretiyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği” bulgu (sorgu) ve “...Üniversitesi ... Yapım İşi’ ne ilişkin olarak tanımlanan, cam imalatlarının proje değişikliğinin işin süresini etkileyecek nitelikte olduğu, bu sebeple yükleniciye verilen 20 günlük ek sürenin mevzuata uygun olarak görüldüğünden, sorgu konusu edilen … TL için ilişecek husus bulunmadığından, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere” denilerek, ilgili bulguya (sorguya) dair verilen hükümle sonuçlanan süre uzatımına dair sorumluluğu haricinde, ilgili iş’ te herhangi bir görevinin bulunmadığını,

Bahsi geçen (B) (bendi hükmünde) sorgusunda da; İnşaat/Mimar Kontrol olarak bir tasarrufunun ve sorumluluğunun bulunmadığını, ifade etmiş olup,

Denetçi sorgusunda ilişikli belge olarak belirtilen ödeme emirleri eki hak ediş belgelerinin incelenmesi sonucunda da, adı geçen kişilerin süre uzatımı kararı dışında, herhangi bir belgede imzalarının/onaylarının bulunmadığı anlaşılmıştır.

Denetçi sorgusu aşamasından başlayarak, yargı raporunun Dairede görüşülmesi ve karar bağlanmasına kadar geçen süreçte, iş’ le ilgili süre uzatımı konusu, 138-1 sayılı İlamın sadece (A) bendinde değerlendirilmiş ve yükleniciye verilen ek sürenin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu belirtilerek, bu bentle alakalı hesaplanan “kamu zararı” için, ilişilecek bir hususu bulunmadığı, kararı verilmiştir.

Bu itibarla;

Sorumlularca konunun esasına yapılan itirazlarının reddi ve 138-1 sayılı Daire İlamının (B) bendi hükmünün esas yönüyle mevzuata uygundur,

İlamın (B) bendinde hükme bağlanan konu, süre uzatımı ile ilgili olmadığından ve adı geçen kişilerin bu bentte ilişik gösterilen belgelerde “kontrol” sıfatıyla imzaları/onayları bulunmadığından, yani harcama ve gerçekleşme sürecinde yer almadıklarından,

Daire İlamının, “Diğer Sorumlu” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olanlar; ..., ... ile ... hakkında sorumluluk durumlarının yeniden değerlendirilmesini teminen sorumluluk yönünden BOZULMASI ve bu kişilerle ilgili 53630, 53699 ve 53700 numaralı dosyaların DAİRESİNE TEVDİİ, kararı verilmesi gereklidir.