Sayıştay 3. Dairesi 47945 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Harcırah

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2018

• Daire: 3

• Dosya No: 47945

• Tutanak No: 50197

• Tutanak Tarihi: 06.10.2021

• Konu: Harcırah Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Resmi Görevi Bulunmayan Kişinin Yurtdışı Seyahat Giderlerinin Karşılanması

5. 118 sayılı İlamın 7’inci maddesi ile; … Büyükşehir Belediyesi tarafından İdare adına herhangi bir temsil kabiliyeti ve görevi bulunmayan ayrıca Belediye Meclis Kararında zikredilmeyen “…” adında bir şahsın yurtdışına götürülerek uçak bileti, konaklama, transfer gibi ihtiyaçlarının bütçeden karşılanması sonucu oluşan …TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.

Temyiz dilekçelerinde ve duruşma esnasında yapılan sözlü açıklamalar ile; İlamda … için kamu zararının, organizasyon firmasına yapılan ödemenin dörde bölünmesi suretiyle bulunduğu, oysa firmaya yapılan ödemenin sadece ulaşım ve konaklama masrafları için olmadığı ve rehberlik hizmetleri dâhil seyahate ilişkin tüm hizmetleri kapsadığı, dolayısıyla kamu zararı hesabının hatalı olduğu belirtilerek konunun esasına, ayrıca uhdesinde resmi bir görevi bulunmayanların yurt dışında görevlendirilmesinin belli usullere bağlandığı, …’nın 2005/62 sayılı Genelge hükmü gereğince Belediye Başkanınca görevlendirildiği, bu konuda Belediye meclisine bilgi vermenin de Belediye Başkanının görev ve sorumluluğunda olduğu, kendilerinin bu hususta herhangi bir yetkilerinin bulunmadığı belirtilerek sorumluluk hususuna itiraz edilmiştir.

Konunun esası ile ilgili olarak;

Öncelikle 6245 sayılı Harcırah Kanununun “Harcırah verilecek kimseler” başlıklı 4’üncü maddesi; “Bu Kanunda belirtilen hallerde:…2. Memur veya hizmetli olmamakla beraber kurumlarca geçici bir vazife ile görevlendirilenlere;… Harcırah verilir.” şeklinde hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanunun “Memur veya hizmetli olmayanların harcırahı” başlıklı 8’inci maddesinde de; “(Değişik: 11/12/1981 - 2562/5 md.) Memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanuna tabi kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere verilecek yol masrafı ve gündelik, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4 ncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol masrafı ve gündeliğe kıyasen ilgili kurumca takdir olunur.

Ancak, ilgili Bakanlığın teklifi ve Maliye Bakanlığının olumlu görüşü üzerine, bu gibi kimselerden icabedenlere 4 ncü dereceden daha yüksek memurlara ödenebilecek yol masrafı ve gündelik verilebilir…” denilmiştir.

Yukarıda yer alan madde hükümlerine göre, memur ve hizmetli olmayanların, Kurumlarca geçici bir görevle (yurtiçi-yurtdışında) görevlendirilmeleri mümkün olup, bu şekilde görevlendirilen kişilerin de yol masrafı ve gündelikleri Kurum bütçesinden ödenebilir.

Ancak 5393 sayılı Belediye Kanununda, yurt dışı görevlendirmeler Belediye Meclisinin kararına bağlı kılınmış, yurtdışı görevlendirmelerde uyulacak usul ve esaslar ise İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 2005/62 sayılı Genelgesi ile belirlenmiştir. 25.10.2007 tarihinde bu Genelgenin bazı hükümlerinde değişikliğe gidilerek yapılan değişiklik sonucu söz konusu Genelgenin 3’üncü maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:

“İlgi genelgemizde belediyelerin seçilmiş ve atanmış personelin yurtdışı görevlendirmelerinde uyulacak usul ve esaslar açıklanmış olup, genelgenin 3 üncü maddesinde yurtdışı görevlendirmeler için belediye meclisinde karar alınması gerektiği belirtilmiştir. Toplantı dönemi bakımından meclis kararı alınmasına imkân bulunmadığı ve yurtdışı görevlendirmenin zorunlu olduğu hallerde, görevlendirmenin belediye başkanı tarafından yapılması ve görevlendirmeye ilişkin olarak ilk toplantısında belediye meclisine bilgi verilmesi uygun görülmüştür.”

Bu düzenlemeye göre; yurt dışı görevlendirmeler için Belediye Meclisinden karar alınması, meclis kararı alınmasına imkân bulunmadığı ve görevlendirmenin de zorunlu olduğu hallerde görevlendirmenin Belediye Başkanı tarafından yapılması ve ilk toplantıda Belediye Meclisine bu konuda bilgi verilmesi gerekmektedir.

Dosya münderecatının incelenmesinde; 26-28 Ekim 2018 tarihinde Fransa’nın Strasburg kentinde düzenlenecek 3. Uluslararası Kent Araştırmaları Kongresine katılım için …Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı Kararı ile Belediye Başkanı … ile beraberinde Genel Sekreter … ve Tercüman/Şehir Plancısı …’ın görevlendirildiği ve harcırahları, yol ve konaklama giderleri ile her türlü giderin karşılanmasına karar verildiği, bu görevlendirmeyle ilgili olarak doğrudan temin yöntemiyle organizasyon hizmeti satın alındığı ve hizmet bedeli olan toplam … TL’nin bütçeden ödendiği, Belediye tarafından denetime sunulan ... tarih ve .... ... sayılı Yazı ve eki belgelerden ise; söz konusu kongreye Belediye Meclisi tarafından görevlendirilen 3 kişinin haricinde meclis kararı ya da görevlendirme yazısı ve meclisin bilgisi olmadan “…” adında bir kişinin daha katıldığı ve adı geçen kişiye ait tüm masrafların anılan hizmet alımı kapsamında karşılanmış olduğu, tespit edilmiştir. Oysa …’nın yurtdışı harcırahı ve diğer giderlerinin karşılanabilmesi için söz konusu kişinin Belediye Meclisi Kararı ile veya Belediye Başkanı tarafından –meclisin de bilgilendirilmesi koşuluyla- usulüne uygun bir şekilde açıkça görevlendirilmesi gerekmektedir. Ancak yukarıda yer verilen Genelge hükmüne aykırı olarak yurt dışındaki kongreye katılan … için görev öncesi düzenlenmiş her hangi bir meclis kararı veya görevlendirme yazısı ve meclisin bu konuda bilgilendirildiğine dair herhangi bir bilgi-belge olmadığından, adı geçen kişinin yurt dışına götürülmesi ve masraflarının bütçeden karşılanması sonucu kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Temyiz dilekçelerinde; organizasyon firmasına yapılan ödemenin sadece ulaşım ve konaklama masrafları için olmadığı ve tüm seyahate ilişkin bir hizmeti kapsadığı bu nedenle kamu zararının organizasyon hizmet bedelinin 4’e bölünerek bulunamayacağı ifade edilmişse de; Belediye tarafından yurt dışı görevlendirme için Harcırah Kanunu hükümlerine göre harcırah ödenmemiş olup, söz konusu görevlendirmeyle ilgili tüm masraflar organizasyon hizmet alımı kapsamında karşılanmıştır. Dolayısıyla … için katlanılan masrafın net olarak hesabı mümkün olmadığı gibi, adı geçen kişinin görev süresince organizasyon şirketi tarafından sunulan rehberlik hizmeti dahil tüm hizmetlerden diğer görevli kişilerle aynı oranda faydalandığı da dikkate alındığında, yapılan kamu zararı hesabının yerinde olduğu değerlendirilmiştir.

Sorumluluk hususu ile ilgili olarak;

İlamda; kamu zararından organizasyon hizmet bedelinin ödendiği ödeme belgesini imzalayan Harcama Yetkilisi ile Gerçekleştirme Görevlisi sorumlu tutulmuştur. Sorumlularca gönderilen temyiz dilekçelerinde ise; …’nın Belediye Başkanı tarafından görevlendirildiği, bu konuda meclise bilgi verme görev ve yetkisinin de Belediye Başkanına ait olduğu, kendilerinin bu konuda yetkilerinin olmadığı bildirilerek sorumluluklarına itiraz etmişlerdir.

Ancak 5018 sayılı Kanunun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” Denilmiş olup,

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde de; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005- 5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler…

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…” denilmiştir.

Ayrıca Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “Çeşitli hizmet alımları” başlıklı 36’ncı maddesinde;

“(1) İhale veya doğrudan temin usulüyle yapılan bakım, onarım, danışmanlık, araştırma ve geliştirme, muhasebe, anket, temizlik, tarımsal mücadele, ağaçlandırma, erozyon kontrolü, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, kurs, sergi, organizasyon, koruma ve güvenlik, sigorta, etüt ve proje, harita ve kadastro, plân, imar uygulama, basım ve yayım, fotoğraf, film alımları, bilgisayar hizmet alımları (gayrimaddi hak olarak alınan yazılım ve donanımlar hariç) ve benzeri hizmet alımlarına ilişkin giderlerin ödenmesinde;

a) Taahhüt dosyası,

b) Fatura (sigorta giderlerinin ödenmesinde sigorta poliçesi veya zeyilname),

c) Hizmet İşleri Hakediş Raporu (Örnek: 5)

ödeme belgesine eklenir.” Denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi; harcama yetkilisince mevzuata uygun verilmiş bir harcama talimatı sonrasında ödemeye ilişkin gerekli tüm belgelerin (işle ilgili teknik şartname dâhil tüm ihale dokümanının) hazırlanması ve onaylanması ile ilgili iş ve işlemlerin yürütülmesinden birlikte sorumludur. Ve somut olayda; harcama yetkilisi ve aynı zamanda organizasyon hizmet alım işinin ihale yetkilisi olan … (Kültür ve Sosyal İşler ...) ile Gerçekleştirme Görevlisi …, gerek organizasyon hizmeti alımına ilişkin yürütülen iş ve işlemler (teknik şartname hazırlanması, piyasa fiyat araştırması yapılması, yaklaşık maliyet tespiti ve onayı gibi) esnasında gerekse ödeme esnasında –taahhüt dosyasında olması gerektiği değerlendirilen- yurtdışında görevlendirilen kişilere ait görev onay/yazılarını aramak ve buna göre işlem tesis etmekle görevli ve sorumludur. Alıma ilişkin işlemler yürütülürken üzerine düşen görevleri yapmayarak, Belediye Meclisi veya Belediye Başkanı tarafından Kuruma ait bir görevi ifa etmek amacıyla resmi olarak görevlendirilmemiş bir kişinin, yurtdışı giderlerinin bütçeden ödenmesine sebebiyet veren Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri karşısında konuyla ilgili sorumluluğunun bulunduğu anlaşılmıştır.

Bu itibarla; açıklanan gerekçeler doğrultusunda, Uluslararası İdealkent Ödül Töreni için resmi görevli olan kişilerle beraber Strazburg’a giden …’ya, Belediye Meclisi Kararı veya Meclisin bilgisi dâhilinde olan Belediye Başkanı Görevlendirme Yazısı olmaksızın yurt dışı masraflarının ödenmesi mümkün görülmediğinden, konuya ilişkin dilekçilerin tüm itirazları reddedilerek, 118 sayılı İlamın 7’inci maddesi ile verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu Başkanı-.... ... …, .... ... …, Üye …, Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanunun 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 06.10.2021 tarih ve 50197 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Temyiz Kurulu Başkanı-.... ... …, .... ... …, Üye …, Üye … ve Üye …’un azınlık görüşü:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 4’üncü maddesinde “hizmet” tanımı içerisinde “organizasyon” ifadesine yer verilmiş olup, Belediye tarafından da yurtdışına gidecek görevlilerin tüm masraflarının ve ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla doğrudan temin yöntemiyle organizasyon hizmeti satın alınmıştır. Söz konusu hizmet alımı kapsamında harcırahın temel unsurları olan iaşe, konaklama ve ulaşım masrafları yer aldığı gibi, bunların dışında rehberlik hizmeti, şehir içi ulaşım gibi unsurlar da yer almaktadır. Bu bağlamda organizasyon hizmet alımını, Harcırah Kanunu hükümleri ile ilişkilendirilmesi mümkün değildir.

Ayrıca somut olayda; Meclis Kararı, ihale onay belgesi, piyasa fiyat araştırma tutanağı ve faturada yer alan bilgileri dikkate alarak hizmet bedelini ödeyen görevlilere, bu belgelerde adı geçmeyen bir kişiye (…’nın sayılan belgelerde adı geçmemektedir.) ait masrafları ödediği gerekçesi ile sorumluluk tevcih etmek doğru olmayacaktır.

Bu itibarla; dilekçi itirazları kabul edilerek, açıklanan gerekçelerle İlam hükmünün kaldırılması gerekmektedir.