Sayıştay 3. Dairesi 47945 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2018

• Daire: 3

• Dosya No: 47945

• Tutanak No: 50197

• Tutanak Tarihi: 06.10.2021

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Alınmamış Bir Mal İçin Ödeme Yapılması

9. 118 sayılı İlamın 13’üncü maddesi ile; … Büyükşehir Belediyesi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendine göre pazarlık usulü ile … Ltd. Şti.’ne ihale edilen … ihale kayıt numaralı “... Adet (... koli) Diş Bakım Seti Alımı” işinde, önce malların alınması daha sonra ise söz konusu alım için ihale yapılması ve ihale konusu mallardan ... adet (... koli) diş bakım setinin hiç teslim alınmamasına rağmen bedelinin ödenmesi neticesinde oluşan … TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Kamu Zararına Yol Açmayan Konular Yönünden Değerlendirme:

Denetçi Sorgusu ile İlamın “Denetçi Görüşü” ve “Gereği Görüşüldü” kısımlarında; 4734 sayılı Kanunun 21(f) bendine göre pazarlık usulü ile … Ltd. Şti.’den alımı gerçekleşen … ihale kayıt no.lu “Diş Bakım Seti Alımı” işinde; İdare tarafından ihale tarihinden yaklaşık 1 ay önce ürünlerin alınması daha sonra ise ihaleye çıkılıp, sözleşme yapılması, ihale konusu malların eksik alınmasına rağmen tam olarak teslim alınmış gibi muayene kabul komisyon raporu oluşturulması şeklinde tespitlerde bulunulmuş ancak ne Denetçi sorgusunda, ne İlamın “Denetçi Görüşü” ve ne de “Gereği Görüşüldü” kısımlarında bu tespit ve değerlendirmelerle ilgili herhangi bir kamu zararı hesabı yapılmamış ve kamu zararı hesabına dayalı tazmin hükmü verilmemiştir.

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Daireler” başlıklı 23’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde; “Hesap mahkemesi olarak sorumluların hesap ve işlemlerine ilişkin düzenlenen yargılamaya esas raporlarda yer alan kamu zararına ilişkin hususları hükme bağlar.”,

“Hüküm ve tutanaklar” başlıklı 50 inci maddesinde ise;

“(1) Daireler tarafından yapılan hesap yargılaması sonucunda; hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna veya kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmedilir. Bu hükümler dışında, gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine karar verilebilir.

…

(3) Hesap yargılaması sırasında, mahkemelere veya yürütülen bir soruşturma için ilgili idari mercilere verilmiş olması nedeniyle belgeleri bulunmayan hesap yargılamasına konu olan bir işleme ilişkin bilgi ve belgelerin yeterli görülmemesi ve kovuşturma veya soruşturma sonucunun beklenmesine gerek görülen hallerde, bu hususlara ilişkin hesap ve işlemlerin yargılanması durdurularak, hüküm dışı bırakılabilir. Hüküm dışı bırakılan hususlara ilişkin noksanlıklar giderildikten sonra bu hesap ve işlemlerin yargılanmasına devam edilir.”

Denilmek suretiyle Sayıştay Dairelerince hesap yargılaması sonucunda verilebilecek hükümlerin “hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğu” ile “kamu zararının sorumlulardan tazmini” olduğu ve bu hükümlerin dışında “gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine” ve “hesap yargılamasına konu olan bir işleme ilişkin bilgi ve belgelerin yeterli görülmemesi ve kovuşturma veya soruşturma sonucunun beklenmesine gerek görülen hallerde hüküm dışı bırakılmasına” karar verilebileceği hususu açık bir şekilde düzenlenmiştir.

Öte yandan, 6085 sayılı Kanunun “İlamların tebliği, tavzihi ve düzeltilmesi” başlıklı 52’nci maddesinin birinci fıkrasında:

“Sayıştay ilamları; sorumlulara, sorumluların bağlı olduğu kamu idarelerine, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığına, ilgili muhasebe birimine ve başsavcılığa tebliğ edilir.”,

“Temyiz” başlıklı 55 inci maddesinde ise;

“(2) Sayıştay dairelerinin ilamları;

a) Kanuna aykırılık,

b) Yetkiyi aşmak,

c) Hesap yargılaması usullerine riayet etmemek,

gibi sebeplerle, 52 nci maddenin birinci fıkrasında yazılı ilgililer tarafından temyiz olunabilir.

…

(7) Temyiz Kurulu temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik eder, bozar ya da Kurul üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırır. Bozma halinde evrak yeniden karara bağlanmak üzere o kararı veren daireye gönderilir.”

Hükümleri yer almaktadır.

Bu mevzuat hükümleri karşısında, Sayıştay Dairelerince sadece yargılamaya esas raporlarda yer alan kamu zararına ilişkin hususlar hükme bağlanmakta olup, temyize konu olayda yukarıda bahsi geçen konular hakkında temyiz talebinde bulunan ilgili ya da herhangi bir sorumlu adına ve herhangi bir tutara tazmin hükmü verilmediğinden; ayrıca (kamu zararı olduğuna hükmedilen konular ile birlikte) suç duyurusu ile Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilerek adli ve idari yargı süreci başladığından; bu konular hakkında dilekçe sahibinin temyiz itirazları üzerine Kurulumuzca yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.

Kamu Zararına Yol Açan Konunun Esası Yönünden Değerlendirme:

İlamda; … Büyükşehir Belediyesi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 21 inci maddesinin (f) bendine göre pazarlık usulü ile … Ltd. Şti.’ne ihale edilen … ihale kayıt numaralı “... (...) Adet Diş Bakım Seti Alımı” işinde; ürünlerin ... adet olarak teslim alındığı belirtilerek, bedeli ödenmekle birlikte hiç teslim alınmayan ... adet ürün nedeniyle ortaya çıkan … TL (… TL…=…1,08 KDV) tutarındaki kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Konunun esası ile ilgili olarak dosya münderecatının incelenmesinde;

İlamda; … kayıt numaralı ihale kapsamında Belediyece teslim alınması gereken ... adet diş bakım setinden ... adetinin teslim edildiği, ... adet ürünün ise hiç teslim edilmediği belirtilerek, buna ilişkin hesaplanan kamu zararının tazminine karar verildiği,

İhale kapsamındaki işle ilgili olarak yüklenici tarafından ... adet diş bakım setinin satıldığına dair 14.02.2018 tarih ve 004589 sıra no.lu Faturanın kesildiği, yine bu miktardaki ürünün sevk edilip taşındığına dair .... (.... adet için), ..../.... (.... adet için), .... (.... adet için) tarih ve seri no.lu 3 adet sevk irsaliyesi ile … Ltd. Şti. firmasına ait taşıma fişlerinin mevcut olduğu, İdare tarafından ise söz konusu ürünlerin tam ve eksiksiz olarak teslim alındığı yönünde 14.02.2018 tarihli Muayene ve Kabul Tutanağı ile Taşınır İşlem Fişinin usulüne uygun şekilde düzenlenerek görevlilerce imzalandığı,

Diğer yandan Sayıştay denetimi esnasında yapılan sorgulama neticesinde; Kurum yetkililerince yapılan fiili ve fiziki sayım tatbikatında sadece .... tarih ve .... seri no.lu sevk irsaliyesi ile ... adet ürünün (130 koli) geldiği ve teslim alındığı, teslim alınan 130 kolinin de 110 kolisinin dağıtıma hazır halde araçlarda bulunduğu, 7 kolisinin okullara dağıtıldığı, 13 kolisinin hali hazırda depoda tutulduğu tespiti yapılarak ve bu tespit ile bunların haricinde herhangi bir alım, dağıtım vs. gibi durumların önemsiz sayılabilecek birkaç hediye haricinde olmadığını bildiren .... tarih ve .... sayılı Kurum yazısı ve eki Tutanakların hazırlanarak denetime sunulduğu,

Temyize esas İlamda ise, söz konusu Kurum yazısı ve eki Tutanaklara dayanılarak, bu belgelerde eksik olduğu, yüklenici firma tarafından hiç teslim edilmediği bildirilen ... adet ürün üzerinden hesaplanan kamu zararının tazminine hükmedildiği, görülmüştür.

Ancak bu kez sorumlular tarafından gönderilen temyiz dilekçelerinde özetle; “ihaleyi alan firma tarafından ... adet ürünün Kuruma ait … Sanat Müzesi altında bulunan depoya gönderildiği, diğer ürünlerin ise … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne ... adet, … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne ... adet, … Diş Hekimleri Odasına ... adet olarak gönderildiği, toplamda (...+...+...+...)=...adet ürünün bu ihale kapsamında gelebileceğinin görüleceği, ihale kapsamında ... adet ürün gelmesi gerekirken hesaplamada ...adet ürünün gelebilme durumunun söz konusu olduğu, arada kalan .... adet ürünün ise depodan Büyükşehir Belediyesince dağıtılabilmiş olacağının düşünüldüğü, dağıtılan ürünlere ilişkin ilçe milli eğitim müdürlüklerinin tutanakları ile Diş Hekimleri Odasının yazısının dilekçe ekinde sunulduğu”, ifade edilerek; İlamda firma tarafından teslim edilmediği zikredilen ... adet üründen, ... adetinin … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne, ... adetinin … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne, ... adetinin de … Diş Hekimleri Odasına olmak üzere toplamda ... adet diş bakım setinin 2018 yılında okullara ve öğrencilere dağıtılması amacıyla gönderildiği ileri sürülmüş ve buna ilişkin ilgili Kurum yetkililerince düzenlenen yazı ve tutanaklar hem rapor aşamasında savunma eklerine hem de temyiz dilekçelerine eklenerek Sayıştay nezdinde ibraz edilmiştir.

Yapılan incelemede; başlangıçta Kurum kayıtlarına göre (fatura, sevk irsaliyeleri, taşıma fişleri, taşınır işlem fişi, muayene ve kabul tutanağı vb. resmi belgeler esas alındığında) ... adet diş bakım setinin İdarece teslim alındığı ve Kurum deposuna giriş yapıldığı görülmekle birlikte, sonrasında denetim esnasında Kurum yetkililerince yapılan fiili sayım neticesinde ürünlerin ... adet değil de ... adet olarak geldiği ve sadece bu miktarda ürünün Kurum deposuna girdiği, ... adet ürünün hiç gelmediği tespit edilerek bu şekilde beyanda bulunulduğu, İlamda da sadece bu beyana itibar edilerek söz konusu miktar üzerinden tazmine hükmedildiği, ancak bu kez sorumlularca eksik olduğu belirtilen ... adet ürünün ... adetinin okullarda çocuklara dağıtılmak üzere çeşitli Kurumlara verildiğinin ifade edildiği anlaşılmıştır.

Dolayısıyla eldeki belgelerde yazılı bilgiler (teslimata ilişkin belgeler, Kurum yetkililerince tutulan Tutanaklar, savunmalarda dağıtılan malzemeye ilişkin sunulan yazı ve Tutanaklar) birbiriyle çelişmekte olup, Dairesince yapılan yargılamada ise, birbiriyle örtüşmeyen bu belgelerden sadece denetim esnasında Kurum yetkililerince hazırlanmış Tutanaklar esas alınarak ve diğer belgelerin kabul edilmeme gerekçesi de açıklanmadan hüküm kurulmuştur. Ancak bu şekilde noksan incelemeye dayalı kurulmuş tazmin hükmünde hukuki isabet bulunmadığı gibi, Kurul nezdinde ibraz edilen söz konusu belgeler dikkate alınarak teslim edilmeyen malzeme miktarına ilişkin kesin bir kanaat oluşması da mümkün görülmemektedir. Ayrıca konuya ilişkin olarak Sayıştay ... Dairesince ... tarih ve ... sayılı Kararla Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu da görülmüştür. Bu nedenle, dosya kapsamındaki tüm bilgi-belgeler ışığında gerekirse suç dosyası tamamlanmış ise buna ilişkin mahkeme kararının da temin edilmesi suretiyle olayın tüm yönleriyle incelenerek eksik malzeme miktarından kaynaklanan kamu zararının yeniden ortaya konulması gerekmektedir.

Sorumluluk hususu ile ilgili olarak;

İlamda ödeme belgesini imzalayan Harcama Yetkilisi, Gerçekleştirme Görevlisi ve Muayene ve Kabul Komisyon Üyeleri sorumlu tutulmuş olup, sorumlulardan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi hem genel anlamda hem de kamu zararından ihale komisyon üyelerinin de sorumlu tutulması gerektiğini öne sürerek sorumluluklarına itiraz etmiş olup, muayene ve kabul komisyon üyeleri de herhangi bir bilgi-belge görmeden harcama yetkilisi tarafından kendilerine zorla attırılan imzalar nedeniyle sorumlu tutulamayacaklarını ifade etmişlerdir.

Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu:

5018 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde; “…Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”, 33’üncü maddesinde de; “…Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler… Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…” denilmiştir. Bu hükümlere göre harcama talimatını veren ve tüm iş ve işlemleri yürüten Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi, alıma ilişkin tüm sürecin sözleşmeye uygun tamamlanmasının takibi konusunda görevli ve yetkili oldukları gibi bu kişilerin, aynı zamanda hakkedişi düzenleyen ve onaylayan kişiler olması hasebiyle malzemenin eksik getirildiği durumlarda, görevlerini ihmal edip, eksiksiz teslim alınmış gibi düzenlenen belgeleri (taşınır işlem fişi, mal alım kabul tutanağı vb.) onaylayıp-imzalamaları nedeniyle kusurları bulunmaktadır. İlamdaki kamu zararı işin yürütümü esnasında teslim edilmeyen malzemeden kaynaklandığından, alıma ilişkin ihale iş ve işlemlerini yürüten ihale komisyonu üyelerinin bu hususta sorumluluğu yoktur. Bu nedenle harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumluluk itirazları yerinde görülmemiştir.

Muayene ve Kabul Komisyonu Üyelerinin Sorumluluğu:

Mal Alımları Denetim Muayene Kabul İşlemlerine Dair Yönetmeliğin “Komisyonun görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde;

“Komisyonun görev ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir:

a) Yüklenici tarafından idareye teslim edilen malın veya yapılan işin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığını inceler.

b) Komisyon üyeleri her muayenede hazır bulunmak zorundadır.

c) Kısa sürede bozulabilen maddelerin muayenesine öncelik verir.

d) Komisyon, ihale dokümanında belirlenen şekilde kabul işlemlerinde esas alınacak işlemleri yürütür.” Denilmiştir.

Yönetmeliğin anılan maddesine göre, muayene ve kabul komisyonu, yüklenici tarafından İdareye teslim edilen malların ihale dokümanında gerek miktar gerek nitelik yönüyle belirtilmiş şartlara uygun olup olmadığını incelemekle yükümlü tutulmuştur. Somut olayda; alınan malzemenin sözleşmede öngörülen miktarda teslim edilmemesi söz konusu ise, bu hususta muayene ve kabul komisyon üyelerinin de sorumluluğu bulunmaktadır. Her ne kadar komisyon üyeleri, muayene ve kabul tutanağını baskı altında, herhangi bir bilgi-belge görmeden imzaladıklarını söylemiş olsalar da, söz konusu iddiaların Sayıştay yargısı tarafından karara bağlanması mümkün olmayıp, ilgililerin bu iddialarını Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde değil idari soruşturma açılmasını sağlamak üzere ilgili İdareye bildirmesi veya suç duyurunda bulunması ya da yetkili mahkemelerde açacakları davalara konu etmeleri gerekmektedir. Bu şekilde bir tespit yapıldığı takdirde sorumlular bu tespite ilişkin kararı Sayıştay’a sunarak sorumluluktan çıkarılmalarını talep edebilirler. Açıklanan nedenlerle muayene ve kabul komisyon üyelerinin de sorumluluk itirazları kabul edilmemiştir.

Bu itibarla; yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda İlam hükmünün sorumluluk yönüyle mevzuata uygun olduğu, esas yönüyle ise hukuki isabet bulunmadığı anlaşıldığından, 118 sayılı İlamın 13’üncü maddesi ile verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün BOZULMASINA ve konunun esası ile ilgili olarak dosya kapsamındaki tüm bilgi-belgeler tekrar incelenerek gerekirse bu husustaki soruşturma raporu/mahkeme kararı elde edilip buradaki veriler de dikkate alınarak (varsa) eksik teslim edilen malzeme miktarına ilişkin kesin bir yargıya varılması sonucu hüküm kurulmasını teminen dosyanın ilgili DAİREYE TEVDİİNE,

(Temyiz Kurulu Başkanı-.... ... … ile .... ... …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’nin aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 06.10.2021 tarih ve 50197 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı Oy Gerekçesi/Azınlık Görüşü

Temyiz Kurulu Başkanı- ... … ile .... ... …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

Ödemeye esas belgelere ekli evrak ile sorumlular tarafından sunulan tüm Tutanak ve Yazıların içeriğinin incelenmesinde; özellikle usulüne uygun düzenlenmiş fatura, sevk irsaliyeleri ile nakliye firmasının düzenlediği taşıma fişleri dikkate alındığında, ihale kapsamında yer alan ... adet diş bakım setinin yüklenici tarafından Belediye deposuna gönderildiği, yine o zamanki Belediye görevlilerince imzalanan taşınır işlem fişleri ile muayene kabul belgelerine bakıldığında da, nakli gerçekleşen ... adet ürünün tümüyle Kurum deposuna girişinin yapıldığı görülmektedir.

Başlangıçta ... adet olarak tam ve eksiksiz olarak teslim alındığı anlaşılan malzeme için sonradan Kurumda denetim esnasında görev yapan yetkili kişilerce hali hazırda ellerinde mevcut olan malzemenin sayımı yapılmış ve geçmişe dönük olarak ... adet ürünün depoya hiç girmediği ifade edilerek Tutanak tutulmuştur.

Öncelikle; usulüne uygun olarak düzenlenmiş ve geçerliliği kabul edilmiş hiçbir resmi belgeye dayanmadan, sadece görevlilerin mevcut malzeme miktarından yola çıkarak geçmişe dönük beyanları ile oluşturulmuş Tutanağın hukuki delil olarak kabul edilip, buna göre hüküm verilmesinin yerinde olmadığı düşünülmekle birlikte;

Sorumlularca sunulan belgelerden, İlamda eksik olduğu belirtilen ... adet diş bakım setinin, ... adetinin … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne, ... adetinin … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne, ... adetinin … Diş Hekimleri Odasına olmak üzere toplamda ... adetinin Belediye tarafından 2018 yılında okullarda veya çeşitli etkinliklerde çocuklara dağıtılmak üzere sayılan Kurumlara verildiği görülmüş olup, kalan ... adet ürünün ise yine Belediyece ilgili yerlere dağıtılabilmiş olabileceği değerlendirildiğinden, olayda bedeli ödenip de yüklenici tarafından teslim edilmeyen malzemenin söz konusu olmadığı ve dolayısıyla da herhangi bir kamu zararına yol açılmadığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, konuya ilişkin dilekçilerin itirazları kabul edilerek İlam hükmünün kaldırılması gerekir.