Sayıştay 3. Dairesi 477 Kararı - Yüksek Öğretim Kurumları Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 3

• Karar Tarihi: 02.04.2024

• Karar No: 477

• İlam No: 309

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Yüksek Öğretim Kurumları

• Hesap Yılı: 2018

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Bilimsel araştırma projeleri (BAP) komisyonu tarafından desteklenen projeye ilişkin mevzuata aykırı hususlar nedeniyle proje bünyesinde harcaması yapılan tutarların kamu zararı teşkil etmesi

… tarihli ve … sayılı ilamın … inci maddesiyle hüküm dışı bırakılan konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.

Anılan ilam maddesinde;

… Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Komisyonu tarafından desteklenen Güdümlü Proje türündeki “…”e ilişkin olarak;

• Proje yöneticisi ve yürütücüsünün uzmanlık alanı ile Proje araştırma konusunun farklı bilim dalına dayalı olması,

• Proje Sonuç Raporunda; Proje ile imal edilen güç kaynağından üretilen elektrik enerjisinin sisteme verildiği ve böylelikle Üniversitenin bazı birimlerine ait elektrik enerjisi ihtiyacının karşılandığı ifade edilmişse de üretilen elektriğin sisteme verildiğine dair herhangi bir bilgi ve belgenin Proje dosyasında mevcut olmaması,

• Çalışma süresinin 36 ay olarak öngörülmesine rağmen, anılan Projenin 5 ayda bitirilmesi, ayrıca … tarihinde … TL ödenekli, 12 ay süreli, ilk Projeyle aynı mahiyetli ve “…” adlı ikinci bir Projenin, BAP Komisyonu tarafından desteklenmesinin kabul edilmesi,

• İlk Projeye ait … TL ödeme ile ikinci Projeye ait … TL’lik maliyeti (toplam … TL giderin) olan güç kaynağının, Öğrenci Toplulukları Merkezindeki bir odada âtıl durumda bulunması,

• Proje Öneri Formundaki Proje Ekibinde “Araştırmacı” olarak belirlenen Rektör Yardımcıları ve Daire Başkanlarının uzmanlık alanları ile Projenin uzmanlık alanı arasında herhangi bir ilginin bulunmaması,

• Proje Öneri Formundaki Proje Ekibinde Üniversite dışından “Araştırmacı” olarak gösterilen … ve …’ın uzmanlık alanları ile mesleklerini belirten görevlendirme yazıları ya da öğrenci belgelerinin Proje dosyasında yer almaması,

Gerekçe gösterilerek … yılı içinde proje kapsamında gerçekleştirilen … TL tutarındaki ödemelerin kamu zararı teşkil ettiği yönündeki iddialarla ilgili olarak ayrıntılı bir inceleme yapılmasını teminen konunun, … Başkanlığına yazılmasına ve inceleme sonucunun Başkanlığımıza sunulması üzerine düzenlenecek ek raporun yargılanmasına değin konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesi uyarınca hüküm dışı bırakılmasına karar verilmesi üzerine,

… Başkanlığı tarafından yapılan inceleme sonucunda hazırlanan … sayılı … Rektörlüğü Hakkında Düzenlenen İnceleme Raporu üzerine Denetçi tarafından ek rapor düzenlenmiş olup, gerek söz konusu ek rapor ile eki bilgi ve belgeler gerekse asıl Rapor’da iddia edilen hususlar ve bu iddialara karşı sorumlularca gönderilen savunmalar ile sorumlu Üst Yönetici (…) … tarafından … tarihli Duruşma sırasında sunulan bilgi ve belgeler Daire tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Asıl Rapor’da yer alan;

1. Proje yöneticisi ve yürütücüsünün uzmanlık alanı ile Proje araştırma konusunun farklı bilim dalına dayalı olması iddiasına ilişkin olarak;

06.11.1981 tarih 17506 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 4/1-c ve 58/b ile Ek 28 inci maddelerine dayanılarak yayımlanan Bilimsel Araştırma Projelerine yol gösteren Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Hakkında Yönetmeliğin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“Proje yürütücüsü: Projeyi teklif eden, hazırlanmasından ve yürütülmesinden sorumlu olan öğretim üyeleri ile doktora, tıpta uzmanlık ya da sanatta yeterlik eğitimini tamamlamış kurum mensubu araştırmacıları.”

Hükmüne yer verilmiştir. Mezkûr madde hükmünden anlaşılacağı üzere BAP projelerinde, Proje Yürütücüsü de olan Proje Yöneticisinin öğretim üyeleri ile doktora, tıpta uzmanlık ya da sanatta yeterlik eğitimini tamamlamış kurum mensubu olması yeterli görülmüş, proje yürütücüsünün proje ile ilgili alanda uzmanlığı aranmamıştır.

2. Proje Sonuç Raporunda; Proje ile imal edilen güç kaynağından üretilen elektrik enerjisinin sisteme verildiği ve böylelikle Üniversitenin bazı birimlerine ait elektrik enerjisi ihtiyacının karşılandığı ifade edilmişse de üretilen elektriğin sisteme verildiğine dair herhangi bir bilgi ve belgenin Proje dosyasında mevcut olmaması iddiasına ilişkin olarak;

… Raporu ile Üniversite tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde sisteme verilen enerjinin sadece deneme aşamasında olduğu, elektrik üretimi süreklilik arz etmediği için herhangi bir bilgilendirme yapılmasının mümkün olamayacağı, yapılan işlemin yalnızca kampüsün belirli noktalarında proje kapsamında geliştirilen sistemin faydalı olup olmadığının test edilmesinden ibaret olduğu anlaşıldığından araştırma projesi niteliğinde bulunan bu Proje’nin üniversitenin bazı birimlerinin elektrik ihtiyacını karşılaması mümkün değildir, dolayısıyla iddiada belirtilen türden bir belgeye ihtiyaç yoktur.

3. Çalışma süresi 36 ay olarak öngörülmesine rağmen anılan Projenin 5 ayda bitirilmesi, ayrıca … tarihinde … TL ödenekli, 12 ay süreli, ilk Projeyle aynı mahiyetli ve “…” adlı ikinci bir Projenin, BAP Komisyonu tarafından desteklenmesinin kabul edilmesi iddiasına ilişkin olarak;

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkındaki Yönetmeliğin “Proje süresi ve bütçesi” başlıklı 9 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında;

“Tez projeleri hariç, bilimsel araştırma projeleri ek süreler dâhil en çok otuz altı ay içerisinde tamamlanır. Tez projeleri için verilen süreler, yetkili birimler tarafından tezler için verilen yasal ek süreleri kapsayacak şekilde uzatılabilir. Ancak süre uzatımı verilen tez projeleri için sağlanacak mali destekler, tez izleme komitesinin onayı ile en fazla altı aya kadar devam ettirilir.”

Hükmü yer almaktadır. Mezkûr mevzuat hükmüne göre bilimsel araştırma projeleri ek süreler dâhil en çok otuz altı ay içerisinde tamamlanacak, bu kapsamda söz konusu Proje’nin planlanan süreden önce bitirilmesine mevzuatta herhangi bir engel bulunmamaktadır.

4. İlk Projeye ait … TL ile ikinci Projeye ait … TL maliyeti (toplam … TL maliyet) olan güç kaynağının, Öğrenci Toplulukları Merkezindeki bir odada âtıl durumda bulunması iddiasına ilişkin olarak;

Maliyeti iki projede (… için) … TL + (… için) … TL ve toplamda … TL olan Proje çıktısı güç kaynağının Öğrenci Toplulukları Merkezinde bir odada (âtıl durumda) olduğu … Daire Başkanı ile birlikte … tarihinde tutanak altına alınmıştır. Ancak bu güç kaynağının kullanılmamakta olması âtıl durumda olduğu anlamı taşımamaktadır. Proje sonucunda güç motoru çalıştırılmış, elektrik ürettiği görülmüş olmakla birlikte, teknik olarak elektrik üretiminde kullanılan yeni soygazı alımına ihtiyaç duyulmaması sebebiyle henüz tamamıyla kullanıma geçmemiştir. Bu durum söz konusu güç kaynağının âtıl olduğu sonucunu ortaya çıkarmaz.

5. Proje için planlanan patent başvurusunda …,

…, …, … ile … başvuru hak ve sahipleri arasında sayılmasına rağmen, … Üniversitesinin isminin geçmediği iddiasına ilişkin olarak;

… Raporu’ndan anlaşılacağı üzere, konunun araştırılması amacıyla söz konusu iddia … Kurumuna sorulmuş, ilgili Kurum’dan gelen cevabi yazıda özetle; “Kurulumuz patent ve veri tabanında yapılan araştırmada başvuru ve hak sahipleri …, …, …, … ile … adlarına kayıtlı herhangi bir patent faydalı model belgesine veya başvurusuna rastlanılmamıştır. Ayrıca kurumumuz patent veri tabanına yapılan araştırmada ‘…’ buluş başlıklı herhangi bir patent faydalı model başvurusuna rastlanmamıştır.” ifadelerine yer verilmiştir. Konuya ilişkin olarak …’ın … Raporu’ndaki ifadesinden; patent başvurusu için ön hazırlıkların tamamlandığı ancak fiilen başvuruda bulunulmadığı, bu sebeple başvuruda Üniversitenin adının geçmediği, dolayısıyla bu yönüyle hukuka aykırı bir durumun oluşmadığı anlaşılmıştır.

6. Proje kapsamında faturaya dayalı olarak ödemesi yapılan alımların ne kadarının anılan Proje için kullanıldığını tevsik eden herhangi bir bilgi ve belgenin mevcut olmadığı iddiasına ilişkin olarak;

… Raporu’ndan anlaşılacağı üzere; Proje kapsamında yapılan harcamaların tamamının faturalandırıldığı, fatura ve ödeme emri belgeleri ekinde muayene kabul tutanaklarının mevcut olduğu, alınan ürünlerin tamamının, geliştirilen sistem üzerinde pnömatik gaz aktarımı için kartlarda yer alan elektronik malzemelerden ibaret olduğu, bu durumun Rapor ekinde sunulan faturalarla sabit olduğu, bunun dışında Proje bütçesinden herhangi bir sıfat ve görev adı (yürütücü, araştırmacı, denetleyici) altında hiç kimseye ödeme yapılmadığı anlaşılmıştır.

7. Proje Öneri Formundaki Proje Ekibinde “Araştırmacı” olarak belirlenen Rektör Yardımcıları ve Daire Başkanlarının uzmanlık alanları ile Projenin uzmanlık alanı arasında herhangi bir ilginin bulunmaması iddiasına ilişkin olarak;

06.11.1981 tarih 17506 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 4/1-c ve 58/b ile Ek 28 inci maddelerine dayanılarak yayımlanan Bilimsel Araştırma Projelerine yol gösteren Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Hakkında Yönetmeliğin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“a) Araştırmacı: Bilimsel araştırma projesinin yürütülebilmesi için proje yürütücüsü

tarafından proje ekibinde yer verilen: öğretim elemanları, proje konusu ile ilgili lisans ve lisansüstü öğrenim görmekte olan öğrencileri ve eğitimlerini tamamlamış uzmanlığı nedeniyle projede görev verilen kişileri.”

Hükmüne yer verilmiştir.

Mezkûr madde hükmünden anlaşılacağı üzere BAP projelerinde araştırmacının, proje yürütücüsü tarafından proje ekibinde yer verilen öğretim elemanlarından olması yeterli görülmüş, araştırmacının ilgili alanda uzmanlığı aranmamıştır.

Proje ekibinde araştırmacı olarak görevlendirilen Diş Hekimliği Fakültesi Öğretim Üyesi … (…), Yüksek Mimar … (…), Bilgisayar Mühendisi …’nın (…) durumları incelendiğinde ise bu kişilerin Proje Öneri Formunda isimleri yer aldığı halde imzalarının bulunmadığı görülmüş, Proje ekibinde görevlendirilen bu kimselerin … Raporu’ndaki ifadelerinden söz konusu proje kapsamında görevlendirildiklerini bilmedikleri ve proje kapsamında bir faaliyet yürütmedikleri anlaşılmış, bu sebeple anılan personelin Proje’de görevlendirilmelerinin Yönetmelik hükümlerine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

8. Proje Öneri Formundaki Proje Ekibinde Üniversite dışından “Araştırmacı” olarak gösterilen …ve …’ın uzmanlık alanları ile mesleklerini belirten görevlendirme yazıları ya da öğrenci belgelerinin Proje dosyasında yer almaması iddiasına ilişkin olarak;

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Hakkında

Yönetmeliğin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“a) Araştırmacı: Bilimsel araştırma projesinin yürütülebilmesi için proje yürütücüsü

tarafından proje ekibinde yer verilen: öğretim elemanları, proje konusu ile ilgili lisans ve lisansüstü öğrenim görmekte olan öğrencileri ve eğitimlerini tamamlamış uzmanlığı nedeniyle projede görev verilen kişileri.”

Hükmüne yer verilmiştir.

Mezkûr madde hükmünden anlaşılacağı üzere BAP projelerinde öğrenci ve öğretim üyesi dışında görevlendirilen kimselerin proje konusu alanda uzmanlık eğitimlerini tamamlamış kimselerden olması gerekmektedir. Yine aynı şekilde bu tür projelerde görevlendirilmiş öğrencilerin de proje konusu ile ilgili lisans ve lisansüstü öğrenim görmekte olmaları gerekmektedir.

…Raporu’ndan anlaşılacağı üzere Proje kapsamında görevlendirilmiş olan … isimli şahsın proje konusu alanda uzmanlık eğitiminin olmadığı, … Başkanlığı ve Sayıştay Başkanlığına sunulmuş olan, … adına … Üniversitesinden alındığı iddia edilen diplomanın ise … Dairesi Başkanlığı marifetiyle … Büyükelçiliği Eğitim Müşavirliği üzerinden teyit edilmesi neticesi diplomanın geçersiz olduğu anlaşılmıştır.

Diğer yandan alanında uzman olarak tanımlanan öğrenci …’ın … Raporu’ndaki ifadesinden anlaşılacağı üzere, Proje bünyesinde görev yaptığı dönemde … Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinde Lisans öğrencisi olduğu, ancak öğrencisi olduğu bu bölümün proje konusu ile ilgili olmadığı, kendisi tarafından BAP birimine yurtdışında proje konusu ile ilgili bir bölümde öğrenci olduğu ifade edilmişse de bu beyanının doğru olmadığı anlaşılmıştır.

Buna göre söz konusu projede … ile …’ın görevlendirilmeleri Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP)

Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun değildir.

Tüm bu değerlendirmelerden sonra;

Ana fikri ve başlangıcından sonuna kadar geliştirmesi kendisine ait olan söz konusu Proje kapsamında Araştırmacı olarak görevlendirilmiş …’in, proje konusu alanda uzmanlık eğitimini tamamlamış olması, hukuki bir zorunluluk olduğu gibi Proje’nin hem teknik hem de hukuki olarak en temel ve vazgeçilmez unsurudur. Halbuki adı geçen şahsın, böylesine büyük bir bütçenin ayrıldığı Proje’nin ana fikrini ve geliştirilme süreçlerini yönettiği halde, proje konusu alanda uzmanlık eğitiminin olmadığı … Raporu ile sabittir. Proje bünyesinde görevlendirilmiş diğer Araştırmacı öğrenci …’ın da Proje’de görev yaptığı dönemde … Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinde Lisans öğrencisi olduğu, ancak öğrencisi olduğu bu bölümün proje konusu ile ilgili olmadığı, kendisi tarafından BAP birimine yurtdışında proje konusu ile ilgili bir bölümde öğrenci olduğu ifade edilmişse de bu beyanının doğru olmadığı yine … Raporu ile sabittir.

Ana fikri ve başlangıcından sonuna kadar geliştirmesi kendisine ait olan söz konusu Proje kapsamında Araştırmacı olarak görevlendirilmiş …’in Proje konusu alanda uzmanlık eğitimini tamamlamamış olması ve diğer Araştırmacı öğrenci …’ın da Proje döneminde Proje konusu ile ilgili lisans eğitimi görmüyor olması hususları birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu Proje’nin bu haliyle kabul edilmesi mevzuata uygun değildir. Çünkü Proje için ayrılacak kamu kaynağının kullanımı, mevzuatla belirlenmiş şartları taşıyan kimselerin Proje bünyesinde görev yapması ile hukuka uygun hale gelebilecektir. Aksi durumda kullanılmış olan kamu kaynağı mevzuata aykırı karar alınarak kullanılmış olacaktır.

Yukarıda sıralanan gerekçelerle; ana fikri ve başlangıcından sonuna kadar geliştirmesi kendisine ait olan söz konusu Proje kapsamında Araştırmacı olarak görevlendirilmiş …’in Proje konusu alanda uzmanlık eğitiminin olmaması ve diğer Araştırmacı olarak görevlendirilen öğrenci …’ın da Proje döneminde Proje konusu ile ilgili lisans eğitimi görmüyor olması sebepleriyle mevzuata göre kabul edilmemesi gereken söz konusu Proje’nin kabul edilerek ödeme yapılması sonucu 24.12.2003 tarih 25326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde yer alan “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,” hükmü gereği …TL kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Söz konusu kamu zararından;

“…”i teklif eden, hazırlanmasından ve yürütülmesinden sorumlu olan Proje Yürütücüsü, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmeliğin “Sorumluluk” başlıklı 14/A maddesinin 1 inci fıkrasındaki; “Proje yürütücüsü, projeyi bilimsel, teknik, idari, hukuki ve mali yönlerden, bu Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuata uygun bir şekilde yürütmekten sorumludur. Yürütücü ve diğer proje görevlileri proje ödeneğinin proje amaçlarına uygun, etkin ve verimli olarak kullanılmamasından doğacak her türlü zararı kusuru ölçüsünde gidermekle yükümlüdür.” hükmü gereği sorumludur.

Proje’nin değerlendirilmesi ve kabulü ile araştırma performansının ölçülmesi, değerlendirilmesi ve araştırma politikalarının belirlenmesiyle ilgili faaliyetlerin yürütülmesinden sorumlu olan Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu Başkan ve üyelerinden Komisyon toplantı tutanaklarında imzası bulunanlar, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmeliğin “Sorumluluk” başlıklı 14/A maddesinin 2 nci fıkrasındaki; “Harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi ve bunların dışında kalan ihale komisyonu, muayene ve kabul komisyonu gibi komisyonlarda görevli diğer personel; 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde sorumludur.” hükmü gereği sorumludurlar.

Bu itibarla …tarihli ve … sayılı ilamın … inci maddesindeki hüküm dışı kararının kaldırılmasına;

Proje bedeli olan … TL kamu zararının;

Diğer Sorumlular …(…) ile …(…), … (…), …(…), …(…), …(…) ve …’a

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine,

...

Anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi.