Sayıştay 3. Dairesi 472 Kararı - Yüksek Öğretim Kurumları Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirler

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 3

• Karar Tarihi: 16.01.2024

• Karar No: 472

• İlam No: 39

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Yüksek Öğretim Kurumları

• Hesap Yılı: 2022

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

BAP bünyesinde yer alan projeye ilişkin döner sermaye faaliyetlerinin, gerekli şartları taşımadığı halde, üniversite-sanayi iş birliği kapsamında gerçekleşen proje ve faaliyetler olarak değerlendirilip, projede çalışan öğretim elemanlarının sunulan avantajlardan mevzuata aykırı olarak faydalandırılması

“…” kapsamında gerçekleştirilen “…” Projesine ilişkin döner sermaye faaliyetlerinin, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (k) fıkrasındaki şartları taşımadığı halde, adı geçen proje ve faaliyetlerin üniversite-sanayi iş birliği kapsamında gerçekleşen proje ve faaliyetler olarak değerlendirilip, projede çalışan öğretim elemanlarının söz konusu fıkra kapsamında sunulan avantajlardan mevzuata aykırı olarak faydalandırılması sonucu … TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

06.11.1981 tarih 17506 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (b) fıkrasında;

“Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35’i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu, sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15’i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır. …

Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5’i, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılır. Bu tutar döner sermaye muhasebe birimince, tahsilatı takip eden ayın yirmisine kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. …”,

21.09.2004 tarih 25590 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Geçici 1 inci maddesinde; “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere bağlı olarak kurulmuş olup, 5018 sayılı Kanuna ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan idarelere bağlı döner sermayeli işletmelerin aylık gayrisafi hasılatından tahsil edilen tutarın % 15’i (ilaç, kan ve kan bileşenleri ile tıbbî sarf malzemesi hasılatının % 5’i), en geç takip eden ayın 20’sine kadar genel bütçeye irat kaydedilmek üzere ilgili saymanlıklara yatırılır. Aylık gayrisafî hasılattan irat kaydedilecek oranı, döner sermayeler itibariyle %1’e kadar indirmeye Hazine ve Maliye Bakanı yetkilidir.”,

Denilmektedir.

Bu minvalde Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan döner sermaye işlemlerine ilişkin 73 Sıra Nolu Genel Tebliğ’in “Genel bütçeye aktarılacak tutarlara esas oranlar” başlıklı 6 ncı maddesinde, tahsil edilen döner sermaye gelirlerinden %1 oranında hazine payı kesilmesi uygulamasına devam edileceği hüküm altına alınmıştır.

Ayrıca döner sermaye işletmeleri bünyesinde bilimsel araştırma projelerinden elde edilen gelirlerden ilgili öğretim elemanlarına aktarılan payların, bu öğretim elemanları açısından 06.01.1961 tarih 10700 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Gelirin unsurları” başlıklı 2 nci maddesinde sayılan gelir unsurlarından biri olarak belirtilen ‘ücret geliri’ olması münasebetiyle gelir vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

Öte yandan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (k) fıkrasında ise;

“Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu gelirlerden (b) fıkrası uyarınca yapılacak olan kesintiler de dâhil herhangi bir kesinti yapılmaz. Bu kapsamda görev yapan öğretim elemanına ödenecek gelirin yüzde 85’i, herhangi bir vergi kesintisi yapılmaksızın ilgili öğretim elemanına ödenir. Kalan tutar, (b) fıkrasında belirtilen işler için kullanılır. Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.”

Düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre;

Üniversiteler bünyesinde yürütülen döner sermaye faaliyeti gelirlerinden tahsil edilen kısmın asgari yüzde 15 i “Birim payı” olarak ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılmak üzere ayrılacak,

Yine üniversiteler bünyesinde yürütülen döner sermaye faaliyeti gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5 i “Araştırma fonu payı” olarak üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılmak üzere ayrılacak,

Üniversitelere bağlı döner sermayeli işletmelerin aylık gayrisafi hasılatından tahsil edilen tutarın yüzde 1 i ise genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ayrılacak,

Ayrıca proje bünyesinde görev yapan öğretim elemanlarına proje kapsamında ödemesi yapılan katkı payından gelir vergisi kesintisi yapılacak,

Katkı payı ödemesi yapılacak olan bilimsel araştırma projesinin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (k) fıkrasında belirtilen üniversite-sanayi iş birliği kapsamındaki projelerden olması durumunda ise, üniversite-sanayi iş birliğinin teşvik edilmesi amacıyla, proje bünyesinde araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanacak, bu gelirlerden aynı maddenin (b) fıkrası uyarınca yapılacak olan kesintiler de dâhil herhangi bir kesinti yapılmayacak, bu kapsamda görev yapan öğretim elemanına ödenecek gelirin yüzde 85 i herhangi bir vergi kesintisi yapılmaksızın ilgili öğretim elemanına ödenecek, kalan tutar (b) fıkrasında belirtilen işler için kullanılacak, buna göre üniversite-sanayi iş birliği kapsamında gerçekleştirilecek araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen döner sermaye gelirlerinden ilgili öğretim elemanlarına söz konusu maddenin diğer fıkralarındaki faaliyetlere göre daha yüksek oranda katkı payı ödemesi yapılacak,

Öte yandan hangi projelerin bu kapsamdaki projelerden olacağına ise öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilecektir.

Yapılan incelemede; “…” kapsamında yer alan ve toplam bütçe büyüklüğü … Avro olan “…” Projesine ait internet sitesinden alınan bilgilerde;

Proje ana ortağının …’da yer alan olan … Üniversitesi, diğer proje ortaklarının ise … Üniversitesi, … Yüksek Okulu ve … Lisesi olduğu,

Temel Proje faaliyetlerinin;

– Burgas … Üniversitesi ve … Üniversitesi’nde … kurmak için ekipman ve altyapı oluşturulması,

– … ve … bölgelerinde ortak metodolojilerin uygulanması ve pilot su ekosistem çalışmalarının geliştirilmesi,

– … ve …’deki uluslararası konferanslar, paydaşlar ve halka açık etkinlikler dahil bölgesel kapasitenin arttırılmasına yönelik yerel faaliyetler düzenlenmesi,

– Mavi büyüme eğitimini ve gençler arasında eğitimi teşvik etmek için bölgelerdeki farklı eğitim düzeyleri arasındaki işbirliğini geliştirmek için faaliyetler düzenlenmesi,

Projenin amaçlarının da;

1. Sınır ötesi bölgede doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi ve kullanımı için kurumsal ve bilimsel kapasitenin geliştirilmesi,

2. Çevre araştırma ve korumasında bilgi ve mükemmellik birikimi için elverişli koşullar yaratılması,

3. Sınır ötesi bölgedeki kilit paydaşlar arasında doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi için etkileşim, koordinasyon ve işbirliği mekanizmalarının oluşturulması,

Şeklinde sıralandığı,

Buna göre söz konusu projenin ortaklarının tamamının eğitim kurumlarından oluştuğu, bu yönüyle proje bünyesinde sanayi sektörüne ilişkin herhangi bir firma ortaklığının söz konusu olmadığı,

Temel proje faaliyetleri ve projeye ilişkin amaçlar incelendiğinde de üniversite-sanayi işbirliği kapsamında değerlendirilebilecek herhangi bir hususa rastlanmadığı, projenin amaçlarının Bulgaristan ve Türkiye’de yer alan farklı düzeydeki eğitim kurumları arasında sınır ötesi bölgede doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi ve kullanımı için kurumsal ve bilimsel kapasitenin geliştirilmesi, çevre araştırma ve korumasında elverişli koşullar oluşturulması, paydaşlar arasında doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi için iş birliği mekanizmalarının oluşturulması şeklinde belirlendiği, Proje’nin hedefleri arasında da bahse konu iş birliği modeline ilişkin herhangi bir hedefin bulunmadığı, buna göre proje faaliyetleri ile amaçlanan hedefler arasında üniversite-sanayi iş birliğine dayanan herhangi bir hususun yer almadığı,

Öte yandan mezkûr Kanun maddesinde ifade edilen “iş birliği” kavramının Türk Dil Kurumu Sözlüğünde “Amaç ve çıkarları bir olanların oluşturdukları çalışma ortaklığı; teşrikimesai. Bir işin birden çok kişi tarafından yapılması için oluşturulan birliktelik.” şeklinde tanımlandığı, adı geçen proje kapsamında ise üniversite ile sanayi kuruluşları arasında ortak amaç ve çıkarlar üzerine kurulu çalışma ortaklığının bulunmadığı, projenin yürütülmesi sırasında üniversite ile herhangi bir sanayi kuruluşu arasında iş birliği oluşturulmadığı,

Dolayısıyla söz konusu projenin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (k) fıkrasında belirtilen üniversite-sanayi iş birliği kapsamındaki projelerden kabul edilmesinin hukuken mümkün olamayacağı,

Bu açılardan Proje kapsamında görevlendirilen öğretim elemanlarının döner sermaye katkı payı ödemeleri açısından mezkûr Kanun maddesi ile sağlanan ayrıcalıklardan faydalandırılamayacağı görülmüştür.

Yukarıda sıralanan gerekçelerle; ilgili öğretim elemanlarına yapılan döner sermaye katkı payı ödemelerinden kesilmesi gereken ve proje bünyesinde tahsil edilen gelirin yüzde 5 ine isabet eden “Araştırma fonu payı”, aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarın yüzde 1 ine tekabül eden “Hazine payı” ile gelir vergisi kesintilerinin yapılmaması sonucu 24.12.2003 tarih 25326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde yer alan “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,” hükmü gereği … TL kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Söz konusu kamu zararından;

“…” kapsamında gerçekleştirilen “…” projesinin AR-GE projesi olduğuna ve söz konusu projeye ait danışmanlık ücreti ödemelerinin 2547 sayılı Yükseköretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (k) fıkrasına göre yapılması yönünde … tarihinde karar alan (Toplantı Sayı No: …, Karar No: …) … Üniversitesi Yönetim Kurulu Üyelerinin,

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereği ilişikli ödeme emirleri ile mevzuatına aykırı şekilde döner sermaye katkı payı ödenmesi talimatını veren ve Üniversite Yönetim Kurulunun mevzuata aykırı olarak aldığı Karar’a istinaden düzenlenen ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkililerinin,

Aynı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde yer alan;

“Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” hükmüne göre,

Ayrıca 31.12.2005 tarihli ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazetede yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 12 ve 13 üncü maddelerinde ödeme emri belgesi düzenleme görevi ön mali kontrol kapsamında ele alındığından, “kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi de bu çerçevede değerlendirildiğinden, ilişikli ödeme emri belgelerini düzenleyen ve bu belgelerin üzerinde “vize/kontrol edilmiştir” şerhi ile imzası bulunan Gerçekleştirme Görevlilerinin,

Sorumlulukları bulunmaktadır.

Bu itibarla … TL kamu zararının;

… TL sinin Harcama Yetkilisi … (…), Gerçekleştirme Görevlisi … (…) ile Diğer Gerçekleştirme Görevlileri … (…), …,

Kalan … TL sinin ise;

Harcama Yetkilisi … (…), Gerçekleştirme Görevlisi … (…) ile Diğer Gerçekleştirme Görevlileri … (…), …,

Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,

.........

karar verildi.