Sayıştay 3. Dairesi 37105 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2009

• Daire: 3

• Dosya No: 37105

• Tutanak No: 39121

• Tutanak Tarihi: 03.06.2014

• Konu:

KARAR

TEMYİZ KURULU KARARI

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

811 sayılı ilamın 1. maddesi ile Tüzemenler Yapı Grubu Metal Turz. San. Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan "Manisa İl Özel İdaresi Misafirhanesi ve İdari Bina Onarımı" işine ilişkin iş artışında artışa konu imalatlara uygulanacak yeni fiyatların hatalı belirlenmesi nedeniyle 8.406,38 TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde özetle; ilamda iş artışına konu bazı imalat kalemlerinin fiyatları yüklenicinin teklif ekinde sunduğu analizde mevcut olmasına rağmen bu imalat kalemleri için yeni fiyat tespiti yapıldığının belirtildiğini,

İşin ihale edilmesinden itibaren altı aylık bir sürede işin tamamlandığını ve teknik elemanlarca hazırlanan mukayeseli keşifte proje içerisinde kalıp, artış gösteren imalatların tespit edildiğini, yapılan bu tespite göre de Bayındırlık Birim Fiyatları esas alınıp YİGŞ’nin 23. maddesine göre fiyatlar üzerinde anlaşmaya varılarak 4735 sayılı kanunun 24. maddesi gereğince %10’luk iş artışına karar verildiğini,

Anahtar teslimi götürü bedel işlerde firma ihaleye girerken, götürü bedel anahtar teslim teklif mektubu sunduğunu, sunulan bu teklif ekinde herhangi bir analiz veya proforma fatura vb. fiyatlandırma evrakı vermeyip işin tamamını sözleşme ve şartnamesine uygun olarak ne kadar fiyata yapacağını tek kalemde belirttiğini, yani firmanın verdiği teklifte her bir imalat için ayrı ayrı fiyat teklifinde bulunmayıp bu işin tamamını 224.000,00 TL’ye yapacağını taahhüt ettiğini, İhale komisyonunca yapılan değerlendirmede işin aşırı düşük teklifler kapsamına girdiği ve idarece hazırlanan yapı yaklaşık maliyet bedeline göre düşük teklif olduğu görüldüğünden firmadan

a) İmalat sürecinin verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşulların bulunması,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü hususlarında yazılı açıklama istendiğini,

Bu üç hususa ilişkin firma tarafından yapılan açıklama ve savunmanın komisyonca kabul edilerek işin bu firmaya ihale edildiğini,

Düşük fiyat sorgulamasında 4734 sayılı kanunun 38, Yapım İşleri Uygulama Yönetmeliğinin 65. maddesi gereğince düşük fiyat sorgulamasında istenen açıklamalarda, idareye sunulan ve firma tarafından işin kendisinden sonraki firmalara kalmaması için soyut tespitler ve bunun ekinde sunulan fiyat teklifleri, işin taahhüdü için tüm firmalar tarafından idareye verilen açıklamalar olduğunu, bu tekliflerin analiz olarak kullanılması ve kabul edilmesinin mümkün olmadığını,

Şöyle ki; bu işin aşırı düşük fiyat sorgulamasına girmemesi durumunda firmanın savunma, fiyat teklifi ve özgün çözüm önerileriyle ilgili bir fiyat veya kıyaslama sunmamış olacağını, götürü bedel teklif mektubu ile idarenin hazırlamış olduğu Y.Y.M’deki fiyatlar esas alınarak sözleşme yapılacağını,

373.935,30 TL Y.Y.M.’li ve 224.000,00 TL’ye ihale edilen işte iş artışına gidilen kalemlerin sözleşme tarihinden altı ay sonra ortaya çıktığını, altı ay sonra oluşan bu ihtiyaç kalemleri için sözleşme öncesi aşırı düşük fiyat sorgulaması için sunulan fiyatların uygulanmasının; 100-150 kalem içerisinden altı kalem imalatın ayrılarak ayrı bir hesaplama yapılmasının ve bu hesaplamayla kamu zararının oluştuğunun söylenmesinin imkansız olduğunu, Yapım işleri uygulama yönetmeliği tarif ve tanımlar bölümünde, iş kalemi ve iş grupları ayrı ayrı tarif edilerek, teklif birim fiyat işlerde iş kalemi bazında analizler ve yapım tanımları yapılabileceğinin; anahtar teslimi götürü bedel işlerde de iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatlar ile bu fiyatlara ilişkin idarenin tanımladığı yapım şartlarına uygun analiz ve teklif bedellerini gösterir teklif cetveli istenebileceğinin belirtildiğini,

Bayındırlık Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 15.8.2005 gün ve 4021 sayılı görüşünde idarenin yüklenici ile anlaşmak suretiyle artış fiyatını belirleyeceğinin belirtildiğini, yine Bayındırlık ve İskân Bakanlığının tüm illere yapmış olduğu genelgede, müteahhitlerce düşük fiyat sorgulamasında verilen öneriler ve fiyatların uygun çözüm ve rasyonel fiyat teklifleri olmadığı görüldüğünden Y.Y.M. hesaplarında kullanılmamasının istendiğini, bu nedenle götürü bedel işte firma tarafından düşük fiyat araştırmasında verilen fiyat önerilerinin tasdikli analiz olarak kabul edilmesinin, YİGŞ’nin 23. maddesinde yer alan sıralamanın birinci sırasına konulmasının hukuken mümkün olmadığını,

İlave işlerin birim fiyatlarının tespitinde 4734 ve 4735 sayılı yaslar ve ikincil mevzuatta sözleşme bedeli, yaklaşık maliyet oranı gibi bir hususun olmadığının bilindiğini, YİGŞ’nin 23. maddesi öncelikleri doğrultusunda sözleşme hükümleri, imalatın ekonomik yapılabilir şartları ve piyasa koşullarının dikkate alınacağı bu tespitte anlaşma sağlanmanın esas olduğu göz önünde bulundurularak bir fiyat oluşturulduğunu, bu fiyat üstüne anlaşma tutanağı düzenlenerek 4735 sayılı kanunun 24. maddesi gereğince makul sınırlar içerisinde önceden öngörülmeyen ilave iş ihtiyacı yüklenici ile fiyat üstünde anlaşılarak yaptırılmış olduğunu ve tüm bu sebeplerle yapılan işlemin 4735 sayılı kanun 24, Yapım İşleri Uygulama Yönetmeliğinin 65 ve Yapım İşleri Genel Şartnamesin 23. maddeleri ile Bayındırlık İskân Bakanlığının görüş ve genelgelerine uygun olarak yapıldığını belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık karşılamasında; “İlgili dilekçesinde; yapım işinin götürü bedel üzerinden sözleşmeye bağlandığını, bu nedenle ellerinde iş artışlarına uygulanacak birim fiyatlar olmadığından iş artışlarına esas yeni birim fiyatlar oluşturulduğunu, düşük teklif sorgulamasına esas olmak üzere yüklenici tarafından verilen birim fiyatların ilamda esas alınamayacağını ileri sürmüştür.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi çerçevesinde ileri sürülen itirazlar yerinde değildir. Anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una kadar oran dahilinde süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilmesi mümkün olup, ihale dokümanı arasında yer alan ve aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamında yüklenici tarafından verilen birim fiyat ve analizler mevcut iken, ayrıca iş artışlarına yönelik yeni birim fiyat belirlenmesi ve bunlar üzerinden ödeme yapılmasında isabet yoktur.

Bu nedenle, ileri sürülen gerekçeler tazmin hükmünün bozulmasını sağlayacak nitelikte olmadığından, Daire kararının tasdik edilmesi uygun olur.” şeklinde görüş bildirmiştir.

Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde;

Yaklaşık maliyeti 373.935,30-TL olan "Manisa İl Özel İdaresi Misafirhanesi ve İdari Bina Onarımı" işinin Anahtar teslimi götürü bedel olarak ihale edildiği;

Tüzemenler Yapı Grubu Metal Turz. San. Tic. Ltd. Şti.’nin teklifinin 224.000,00 TL olduğu;

Aşırı düşük bedel sorgulaması yapılması üzerine, firmanın savunmasının yeterli görülerek ihalenin ilgili firmaya verildiği;

Daha sonra söz konusu işte, 8 iş kaleminde iş artışına gidildiği ve yüklenici tarafından bu iş kalemlerinden 6’sının, aşırı düşük teklif sorgulaması cevabında sunulan imalat kalemleri ile aynı olduğu,

Buna karşın iş artışı için Bayındırlık Birim Fiyatları üzerinden belirlenen

yaklaşık maliyet olan 24.647,53 TL üzerinden karşılıklı görüşmeler sonucu % 9,12 oranında tenzilata gidilerek bu iş için 22.400,00 TL’ye anlaşıldığı,

İlam gerekçesinin; iş artışına tekabül eden 8 iş kaleminin 6 adedinin aşırı düşük değer sorgulamasına ilişkin yüklenici tarafından verilen teklif ekinde yer alan fiyatlar üzerinden verilmesi gerektiği yönünde olduğu;

31.07.2009 tarihinde sözleşmesi akdedilip iş yeri teslimi yapılan ve süresi 60 gün olarak öngörülen misafirhane ve idari bina onarım işinin ihale, son teklif verme tarihi 25.06.2009, aşırı düşük teklif sorgulamasına esas analizlerin teslim tarihi 06.07.2009, iş bitim tarihi 04.08.2009 olup, 25.08.2009 tarihli tutanakla iş artışına gidildiği, iş artışını müteakip iş bitim tarihinin 02.10.2009 olarak güncellendiği, 28.09.2009 tarihli 3 no.lu kesin hakediş bedelinin 09.10.2009’da ödendiği ve işin idari şartnamesi ve sözleşmesinde fiyat farkı verilmeyeceği düzenlendiği görülmüştür.

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin;

"Sözleşme Kapsamında Yaptırılabilecek İlave İşler, İş Eksilişi ve İşin Tasfiyesi" başlıklı 22. maddesinde;

"Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;

a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,

b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,

şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise %20'sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.

(…)”

"Sözleşmede Bulunmayan İşlerin Fiyatının Tespiti" başlıklı 23. maddesinde;

“(…)

b) Bu şartnamenin 22 nci maddesine göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri,

Yüklenici ile birlikte aşağıdaki usuller çerçevesinde tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.

(Değişik: 22/06/2005 - 25853 R.G. / 85 md.) Yeni birim fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatların tespitinde kullanarak teklifinin ekinde idareye verdiği ve yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizler.

c) Yeni iş kaleminin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları ile işçi ve makinelerin çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler.

(Değişik: 22/06/2005 - 25853 R.G. / 85 md.) İşin niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri uygulanır:

1. Yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler,

2. İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler,

3. İdarenin veya diğer idarelerin sözleşmeye bağladığı benzer yapım işlerinde ortaya çıkan fiyatlar

4. İdarece kabul edilmek şartı ile uygulama ayına ait Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış yerel rayiçleri.

Yeni birim fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni birim fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, birim fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.

Yeni birim fiyatın hesabında, (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulunan analizin kullanılması halinde, bu analizin temsil ettiği iş kalemi miktarı ile yeni tespit edilecek iş kalemi miktarının rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır.

İdare istediği takdirde sözleşme ve ekleri kapsamında bulunmayıp ayrıca bir yükleniciye yaptırılması mümkün olan işi başkasına da yaptırabilir, bundan dolayı yüklenici herhangi bir hak talebinde bulunamaz." hükümleri yer almaktadır.

Yukarıya alınan mevzuat hükümlerinde, öngörülmeyen durumlar nedeniyle belirli esas ve usullere göre iş artışı yapılabileceği belirtilmekte ve bu şekilde ortaya çıkan ilave işlerin bedelleri için yeni fiyatların nasıl tespit edileceği açıklanmaktadır.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin "İstenecek Belgeler" başlıklı 30. maddesinin 1. fıkrasında;

"ç) Yaklaşık maliyeti, eşik değerin onda birine eşit ve bu değerin üzerinde olan ihalelerde, idare tarafından isteklilerden aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi ile sözleşmenin uygulanması aşamasında kullanılmak üzere teklifleri ekinde;

1. Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatlar ile bu fiyatlara ilişkin idarenin tanımladığı yapım şartlarına göre ihale dokümanı kapsamında verilen analiz formatına uygun analizler ve teklif bedelini gösteren hesap cetveli,

2. Teklif birim fiyatlı işlerde; teklif edilen fiyatlara ilişkin olarak idarenin tanımladığı her bir iş kaleminin yapım şartlarına göre ihale dokümanı kapsamında verilen analiz formatına uygun analizler,

istenir. Teklifin aşırı düşük bulunması halinde ise Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapılacak açıklamada, ayrıca bu analizlere dayanak teşkil eden bütün bilgi ve belgeler (proforma faturalar, malzemeye ilişkin teklif alma yazıları, yardımcı analizler ve buna benzer) sunulur.

d) Yaklaşık maliyeti, eşik değerin onda birine kadar olan ihalelerde; (ç) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde belirtilen belgeler, isteklilerden sadece tekliflerinin aşırı düşük bulunması durumunda istenir." denilmektedir.

Zikredilen mevzuat hükmü gereği anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen işlerin yaklaşık maliyeti, eşik değerin onda birine eşit ve bu değerin üzerinde olması durumunda, (ç) bendinin 1. alt bendindeki nitelikleri haiz analizler ve teklif bedelini gösteren hesap cetvelinin istenmesi, teklifin aşırı düşük bulunması halinde de bu analizlere dayanak teşkil eden bütün bilgi ve belgelerin sunulması gerekmektedir. İsteklilerin teklifleri aşırı düşük bulunmaması durumunda da yaklaşık maliyeti eşik değerin onda birine eşit ve bu değerin üzerinde olan ihalelerde istenecek bu analiz ve hesap cetvellerinin sözleşmelerin uygulaması aşamasında kullanılacağı belirtilmiş olup sözleşmenin uygulanması ile ilgili bir işlem olan iş artışında da bu analizlerin kullanılması gerekmektedir.

Sözleşmede bulunmayan fiyatların tespitinin nasıl yapılacağını açıklayan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 23. maddesine göre iş artış bedellerinin tespiti edilmesi esnasında yeni iş kalemiyle benzerlik bulunması durumunda dahi bu analizlerden faydalanılabileceği düzenlenmişken; yüklenici tarafından idareye verilen hesap cetvelinde bu iş kalemleri için teklif edilen fiyatların olması durumunda bu fiyatların uygulanmayıp yeni fiyat tespit edilmesi sözleşmeye aykırıdır.

Anahtar teslimi götürü bedel olarak ihale edilen söz konusu yapım işinde, aşırı düşük teklif sorgulaması yapıldığı, yüklenici tarafından verilen cevabın yeterli görülerek ihalenin üzerinde bırakıldığı, aşırı düşük teklif sorgulaması cevabında idareye sunulan fiyat tekliflerinin işi taahhüt etmek için tüm firmalar tarafından idareye verilen açıklamalar olup, bu tekliflerin analiz olarak kullanılması ve kabul edilmesinin mümkün olmadığı, işin aşırı düşük sorgulamasına girmemesi durumunda bu teklifin sunulmamış olacağı, sözleşme yapılmasından 6 ay sonra ortaya çıkan iş artışı gereğince aşırı düşük fiyat sorgulamasında verilen fiyatlar ile işin yapılamayacağı ileri sürülmekteyse de;

Yukarıda da belirtildiği üzere, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin "İstenecek Belgeler" başlıklı 30. maddesinde bu analizlerin, aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamında hazırlanarak idareye sunulacağı ve sözleşmelerin uygulanması aşamasında kullanılacağı belirtilmiş; idarece yükleniciden alınan bu analiz ve fiyatlar ile ihalenin yapılabileceğine kanaat getirilmiştir.

Ancak, hesap cetvelinde fiyatı bulunmayan iş kalemlerinde iddia edilen yöntemle bedel tespiti; yüklenici ile anlaşarak yeni birim fiyat oluşturulması ve yükleniciye de bu fiyatlar üzerinden ödeme yapılması mümkündür.

İş artışı yapılması gereğinin sözleşme tarihinden altı ay sonra ortaya çıkmış olması ve dolayısıyla da güncel olmayan teklif fiyatlarının uygulanamaz olması iddiası ise; yapım işinin uzmanı olan yüklenici tarafından kendi değerlendirmeleri sonucunda özgürce hazırlanan fiyat teklifinin işin süresi boyunca meydana gelecek muhtemel fiyat değişimlerini içerdiği gerçeği karşısında geçersizdir. Zira ihale aşamasında fiyat farkı verilip verilemeyeceği belli olduğundan fiyat farkı ödenmesi öngörülmeyen işlerde teklif sahiplerinin bu bilgi doğrultusunda fiyatlarını belirledikleri yani gelecekte fiyatlarda meydana gelebilecek değişiklikleri de dikkate aldıkları kabul edilmektedir. Aksi takdirde, fiyat farkı öngörülmeyen işler için de yüklenici ödemenin yapıldığı sırada fiyatların yüksek olduğunu, maliyetinin arttığını ileri sürerek teklif fiyatların geçerli olmamasını isteyebilecektir ki bu durum fiyat farkı müessesesini anlamsız kılacaktır. Kaldı ki 31.07.2009 tarihinde sözleşmesi akdedilen işe ilişkin iş artışı 25.08.2009 tarihli tutanakla tespit edilmiştir.

Bu itibarla, dilekçi talebinin reddi ile 811 sayılı ilamın 1. maddesiyle 8.406,38 TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

Karar verildiği 03.06.2014 tarih ve 39121 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilâm tanzim kılındı.