Sayıştay 3. Dairesi 349 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 3

• Karar Tarihi: 23.01.2020

• Karar No: 349

• İlam No: 62

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2018

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Derneklere Yardım

Bazı Derneklere mevzuata aykırı şekilde ayni yardım yapılması (taşıt kiralanması, çeşitli mallar alınması, taşıt gönderilmesi) sonucu …......... TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29 uncu maddesinin birinci fıkrasında;

“Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.”

04.11.2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanununun “Yardım ve işbirliği” başlıklı 10 uncu maddesinde de;

“Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve mesleki kuruluşlardan maddi yardım alabilir ve adı geçen kurumlara maddi yardımda bulunabilirler.

5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında ayni veya nakdi katkı sağlayabilirler. …”

hükümlerine yer verilmiş,

03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75 inci maddesinde ise; “Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;

a) Mahalli idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait yapım, bakım, onarım ve taşıma işlerini bedelli veya bedelsiz üstlenebilir veya bu kuruluşlar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir ve bu amaçla gerekli kaynak aktarımında bulunabilir. Bu takdirde iş, işin yapımını üstlenen kuruluşun tâbi olduğu mevzuat hükümlerine göre sonuçlandırılır.

…

c) (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.

…

(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md.) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.”

denilmiştir.

Ayrıca, 5393 sayılı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (m) bendinde de; “Yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri” belediye giderleri arasında sayılmıştır.

5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesi çerçevesinde gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için anılan maddenin birinci fıkrasında öngörülen “görev ve sorumluluk alanlarına giren konular” sınırlamasının tayini amacıyla aynı Kanunun 14 üncü maddesine bakıldığında da; belediyelere ait görev ve sorumlulukların ayrıntılı bir şekilde sayıldığı ve belediyelerin bu görev ve sorumluluklarını belediye sınırları dahilinde kullanabileceğinin belirtildiği görülmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; Belediyelerin derneklere yardımda bulunmasının 12.11.2012 tarihli ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 19 uncu maddesiyle 5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesine eklenen üçüncü fıkra uyarınca mümkün olmadığı, diğer taraftan 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde sayılan görevlerin, ortak hizmet projesi çerçevesinde derneklerle birlikte yerine getirilebileceği, ancak söz konusu projeler için belediye meclisince alınacak karara, bu karar üzerine dernekle yapılacak bir anlaşmaya ve ilgili derneğin kamu yararına çalışan dernek statüsü yoksa aynı zamanda mahallin en büyük mülki idare amirinin iznine gerek görüldüğü, dolayısıyla, ortak hizmet projesi kapsamında gerçekleştirilen kaynak aktarımının yardımdan farklı değerlendirildiği, nitekim, yardım yapılması halinde ortaya çıkan yükümlülük tek taraflı ve karşılıksız iken gerçekleştirilecek ortak hizmet projelerinde belediye ile dernek arasında bir iş bölümü yapılmakta ve taraflara ait hak ve yükümlülükler söz konusu projeye ilişkin olarak düzenlenecek sözleşme ile net bir şekilde ortaya koyulmaktadır.

Rapora konu dört adet ödeme emri belgesiyle yapılan harcamaların mahiyetlerine bakıldığında ise;

…......... tarihli ve …......... yevmiye numaralı ödeme emri belgesiyle gerçekleştirilen …......... TL tutarındaki harcamaya ait sürecin, …......... Derneği adına düzenlenmiş ve Dernek Başkanı …......... tarafından imzalanmış 04.01.2018 tarihli bir dilekçenin Belediyeye sunulması üzerine başladığı, söz konusu Dilekçede; Derneğin kültürel faaliyetleri kapsamında ve sadece ………. oyunlarının sergilenmesinde kullanılmak amacıyla 12 kadın, 12 erkek halk dansları kostümüne ihtiyaç duyulduğu belirtilerek bahse konu kostümlerin diktirilip Derneğe teslim edilmesi talebinde bulunulduğu, bu talebin Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından düzenlenen 08.01.2018 tarihli bir yazı ile Başkanlık Makamının oluruna sunulduğu ve Başkan Yardımcısı …......... tarafından da uygun görülerek gerekli olurun verildiği, akabinde ise kostüm alımının 04.01.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi çerçevesinde gerçekleştirildiği ve kostümlerin 19.02.2018 tarihinde Belediye ambarına giriş, 26.02.2018 tarihinde de Belediye ambarından çıkış kaydı yapılarak Taşınır İşlem Fişlerinin düzenlendiği,

…......... tarihli ve …......... yevmiye numaralı ödeme emri belgesiyle gerçekleştirilen …......... TL tutarındaki harcamaya ait sürecin, …......... Derneği …......... Şubesi adına düzenlenmiş ve Derneğin Genel Başkan Yardımcısı - …......... Şube Başkanı …......... tarafından imzalanmış 27.06.2018 tarihli bir dilekçenin Belediyeye sunulması üzerine başladığı, söz konusu Dilekçede; 02.07.1993 tarihinde yaşanan can kaybını anmak üzere Dernek öncülüğünde Sivas’a gidileceği ve ulaşım sorunlarının giderilmesi için 2 adet araca ihtiyaç duyulduğu belirtilerek bahse konu ihtiyaç için gerekli desteğin verilmesi talebinde bulunulduğu, bu talebin Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından düzenlenen 29.06.2018 tarihli bir yazı ile Başkanlık Makamının oluruna sunulduğu ve Dernek üyelerinin 01.07.2018-02.07.2018 tarihleri arasında Sivas iline gidiş dönüşlerinin sağlanması için ihtiyaç duyulan 2 adet otobüsün (46 kişilik) Belediye tarafından kiralanmasına Başkan Yardımcısı …......... tarafından olur verildiği, akabinde ise otobüs kiralama hizmetinin 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi çerçevesinde alındığı,

…......... tarihli ve …......... yevmiye numaralı ödeme emri belgesiyle gerçekleştirilen …......... TL tutarındaki harcamaya ait sürecin, …......... Derneği Yönetim Kurulu adına düzenlenmiş ve Dernek Başkanı …......... tarafından imzalanmış 27.09.2018 tarihli bir dilekçenin Belediyeye sunulması üzerine başladığı, söz konusu Dilekçede; Derneğin 26-29 Ekim 2018 tarihleri arasında “…......... Festivali” düzenleyeceği ve söz konusu Festivale gerek yurt içinden gerekse yurt dışından birçok sanatçı, şair ve ozanın katılacağı belirtildikten sonra Derneğin maddi sıkıntı içinde olduğu gerekçesiyle 400 davetiye, 100 afiş, 250 katılım belgesi, 250 yaka kartı ve katılanlara verilecek plaketler ile 250 şair için iki öğün yemeğin Belediye tarafından karşılanması talebinde bulunulduğu, bu talebin (yemek alımı hariç sadece 100 afiş, 250 yaka kartı, 80 plaket, 250 katılım belgesi, 400 davetiye alımına münhasır şekilde) Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından düzenlenen 10.10.2018 tarihli bir yazı ile Başkanlık Makamının oluruna sunulduğu ve Başkan Yardımcısı …......... tarafından da uygun görülerek gerekli olurun verildiği, akabinde ise söz konusu alımın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi çerçevesinde gerçekleştirildiği ve alınan malların 20.11.2018 tarihinde Belediye ambarına giriş, 10.12.2018 tarihinde de Belediye ambarından çıkış kaydı yapılarak Taşınır İşlem Fişlerinin düzenlendiği,

görülmüş, dolayısıyla da, yukarıda bahsedilen harcamalar nedeniyle katlanılan giderlerin, iki taraf için hak ve yükümlülük doğuran ortak hizmet projelerine dayanmayıp doğrudan ilgili Derneklerce karşılanması gereken mal ve hizmet alımlarına ilişkin olduğu ve bu bağlamda da adı geçen Derneklere tek taraflı ve karşılıksız bir menfaat sağlamak diğer bir ifadeyle ayni yardımda bulunmak suretiyle 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verildiği ve söz konusu kamu zararından da anılan Kanun uyarınca gerek ödeme emri belgelerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ile Gerçekleştirme Görevlisinin gerekse harcama talimatı niteliğinde olan olur yazılarını imzalayan Başkan Yardımcısı ….........’in sorumlu tutulması gerektiği anlaşılmıştır.

Nitekim, yapılan söz konusu yardımlar Sorumluların savunmalarında da belirtildiği üzere, her ne kadar adı geçen Derneklerce yerine getirilen çeşitli kültürel faaliyetler için kullanılmış olsa da belediyelerin bu şekilde yardımda bulunması 6360 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle 5393 sayılı Kanunun 75 inci maddesine eklenen üçüncü fıkra ile açıkça yasaklanmıştır. Kaldı ki, aksi bir düşünce belediyelerin, görev ve sorumluluk alanına giren (çevre, temizlik, sağlık, eğitim, turizm ve tanıtım, kültür ve sanat, … gibi) konularda faaliyet gösteren birçok derneğin söz konusu faaliyetleri kapsamında üstleneceği giderler için belediye bütçesinden tek taraflı olarak destekte bulunulabileceği (nakit kaynak aktarılabileceği veya ayni yardım yapılabileceği) sonucunu doğuracaktır. Oysaki, yukarıda da ifade edildiği üzere Belediyelerin görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda Derneklerle birlikte faaliyette bulunmaları ancak iki taraf için de açık bir şekilde hak ve yükümlülük öngören bir anlaşmaya uygun olarak gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri çerçevesinde mümkündür.

Diğer taraftan, …......... tarihli ve …......... yevmiye numaralı ödeme emri belgesiyle gerçekleştirilen …......... TL tutarındaki harcamanın, sorguda iddia edildiği gibi …......... Derneği’nin İzmir’de gerçekleştireceği …......... Tanıtım Günleri Programı için araç gönderilmesine ilişkin olmayıp, söz konusu Programa katılan Kültür ve Sosyal İşler Müdürü …......... ile birlikte toplam dört kişinin sadece konaklama giderini ihtiva ettiği, ancak, ….........’ın …......... tarihli ve …......... sayılı görevlendirme yazısı üzerine İzmir’e gittiği görülmekle birlikte konaklama gideri Belediye bütçesinden karşılanan diğer üç kişinin ne adlarına ne de Belediyede görevli olup olmadıklarına ilişkin herhangi bir bilgi ve belgenin mevcut olmadığı, dolayısıyla ….........’ın söz konusu görevlendirme nedeniyle müstahak olacağı harcırah tutarı dışında kalan harcamanın, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi uyarınca kamu zararı olarak kabul edilmesi ve bu kamu zararı nedeniyle de sorguda yapılan sorumluluk tespitinin aksine sadece ödeme emri belgesinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ile Gerçekleştirme Görevlisinin sorumlu tutulması gerektiği, zira, kendisine sorgu tebliğ edilen Başkan Yardımcısı ….........’in sorumlu tutulmasına gerekçe olan Olurda sadece ….........’ın yukarıda bahsi geçen Programa katılmak üzere 28 Mart-03 Nisan 2018 tarihleri itibarıyla görevlendirildiği ve yapılacak ödemeye ilişkin herhangi bir hususa yer verilmediği anlaşılmıştır.

10.02.1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanununun “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesindeki; “Aşağıda gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masrafları da ayrıca tediye olunur:

1. Birinci maddede yazılı kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadiyle muvakkaten yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere;

…”

“Yurtiçinde verilecek gündeliklerin miktarı” başlıklı 33 üncü maddesindeki;

“a. Bu Kanun gereğince verilecek yurtiçi gündeliklerinin miktarı her yıl bütçe kanunları ile tespit olunur.

…

d) (Ek: 21/4/2005 - 5335/4 md.) Bu Kanun hükümlerine göre gündelik ödenenlerden (b) fıkrasına göre gündelik ödenenler hariç) yurt içinde yatacak yer temini için ödedikleri ücretleri belgelendirenlere, belge bedelini aşmamak (…) üzere gündeliklerinin tamamına kadar olan kısmı ayrıca ödenir.”

hükümleri ve 2018 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli H Cetvelinin “Yurt İçinde Verilecek Gündelikler (Madde: 33)” başlıklı bölümündeki;

“6245 sayılı Harcırah Kanununun 33 üncü maddesinin (b) fıkrasına göre yatacak yer temini için ödenecek ücretlerin hesabında gündeliklerinin %50 artırımlı miktarı, (d) fıkrasına göre yapılacak ödemelerde ise görevlendirmenin ilk 10 günü için gündeliklerinin %50 artırımlı miktarı, takip eden 80 günü için gündeliklerinin %50’si, müteakip 90 günü için ise müstahak oldukları gündeliklerinin %40’ı esas alınır.”

düzenlemesi uyarınca adı geçen kişinin müstehak olduğu harcırah tutarı ise; (aylık kadro derecesi 1-4 olan memur ve hizmetliler için 2018 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli H Cetveli ile belirlenen yurt içi gündelik tutarının 39,85 TL olduğu ve ….........’ın da 1. dereceden aylık aldığı dikkate alındığında)

*…......... gündelik tutarı: …......... TL

*…......... konaklama bedeli: …......... TL

olmak üzere toplam ….........TL şeklinde tespit edilmiştir.

(Görevlendirme yazısında; seyahatin Belediyeye ait …......... plakalı araç ile gerçekleştirileceği öngörüldüğünden, harcırahın unsurları arasında sayılan yol masrafı hesaplamaya dahil edilmemiştir.)

Bu bağlamda, rapora konu toplam …......... TL tutarındaki ödemenin,

• Mevzuat çerçevesinde hak edilen harcırah tutarına ilişkin …......... TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına,

• Kamu zararına sebebiyet veren …......... TL’sinden;

…......... TL’sinin Harcama Yetkilisi (….........) …......... ile Gerçekleştirme Görevlisi (….........) …......... ve harcamalara ilişkin olurları veren Diğer Sorumlu (….........) ….........’e,

…......... TL’sinin ise Harcama Yetkilisi …......... ile Gerçekleştirme Görevlisi ….........’e,

müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.