Sayıştay 3. Dairesi 27427 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2001

• Daire: 3

• Dosya No: 27427

• Tutanak No: 28693

• Tutanak Tarihi: 09.05.2006

• Konu:

KARAR

Duruşma isteminde bulunan Dursun Ali Koçer ve Yavuz Yazıcıoğlu ile Sayıştay Savcı Vekilinin sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada bulunan belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü.

Karayolları Genel Müdürlüğü Merkez Saymanlık Müdürlüğünün 2001 yılı hesabına ilişkin yargı raporunun 12,50-59. maddelerinde; Karadeniz Sahil Yolu Yapımı işine ilişkin hakediş raporlarının incelenmesi işin mahallinde yapılan inceleme ve tespitler, görevlendirilen uzman bilirkişilerce düzenlenen raporların değerlendirilmesi sonucunda;

Kıyı tahkimatında kullanılacak taş temini için yükleniciye gösterilen taş ocaklarının tamamında galeri yöntemi ile taş üretildiği halde, kademeli delme-patlatma yöntemine göre düzenlenmiş birim fiyatlar üzerinden ödeme yapılması sonucunda fazla ödeme yapıldığı belirtilerek, yapılan fazla ödemenin sorumlulardan tazminine hükmedilmesi istenmiştir.

Raporu yargılayan Sayıştay 3. Dairesi 28.10.2003 tarih ve 41-42 tutanak nolu kararı ile tutanakta yazılı gerekçelere binaen ilişik olmadığına, sorumluların beraatine karar vermiştir.

Bu karara karşı temyiz isteminde bulunan Sayıştay Savcılığı, taş ocaklarında yapılan taş üretim şeklinin esas itibarı ile açık ocak işletmesi olduğunu, taşın boyutu, günlük üretim miktarı, ocakların karakteristiği ve topoğrafik-jeolojik yapısına göre taş üretiminde galeri ve vagon drill-kademeli delme patlatma yöntemlerinin kullanıldığı, galeri yönteminin vagon drill yöntemine göre kaba, demode, ucuz, çevreye ve jeolojik yapıya zararlı oluşu ve başka imalat teknik ve metotları bünyesinde bulundurması dolayısıyla maliyet açısından daha avantajlı olduğunu, sözleşmede vagon drill yönteminin uygulanacağı belirtilmemekle birlikte, bunun taraflarca bilindiği ve ihalenin gerçekleştirildiğini, sözleşme eki keşif özeti cetvelinde yer alan tahkimat iş kalemlerine ilişkin 34’lü pozlar ile yardımcı analiz olarak yararlanılan 08.101-111 poz nolu imalatların birim fiyat tariflerinden de kullanılacak yöntemin vagon drill yöntemi olduğunun anlaşıldığını, ocak işletme metodu seçiminin yükleniciye bırakıldığı, asıl olanın işin projesine göre gerçekleştirilmesi olduğu yönündeki savunmaların kabul edilmeyeceğini, aksi halde çevre mevzuatına rağmen yönetsel ve hukuksal çarpıklığın hakim unsur olmasının kaçınılmaz olacağını, imalatın fiilen, galeri yöntemi ile yapılıp ödemelerin daha pahalı olan vagon drill yöntemine göre yapılmasına yasal yönden imkan bulunmadığını belirterek, fazla ödeme tutarının geri alınması, böylece Hazine zararının önlenmesi amacıyla Daire Kararının bozulmasını istemiştir.

Aynı karara karşı temyiz isteminde bulunan Maliye Bakanlığı, Sayıştay Savcılığının temyiz gerekçelerine ek olarak 08’li pozların tariflerinin birim fiyat tarifleri kitabında yer aldığını, birim fiyatların her yıl yayımlandığını, 34’lü tahkimat iş kalemlerinin yardımcı birim fiyatı olan 08’li imalatların birim fiyat ve tariflerinin sözleşme eki olup uygulanmasının zorunlu olduğunu, galeri yönteminin çevreye ve ocak rezervlerine zarar vermesinden dolayı artık uygulanmadığını, bütün bunlara rağmen taş üretiminin galeri yöntemi ile yapılmış olması karşısında yapılan işlerin BİGŞ.’nin 21. maddesi gereğince “sarfedilen emek ve malzeme değeri üzerinden” hesaplanması gerektiğini, bu nedenle Daire kararını temyiz ettiklerini bildirmiştir.

Sorumlulardan Dursun Ali Koçer temyiz istemine karşı yaptığı savunmada;

Karayollarının kurulduğundan bu yana tüm taş ocaklarında çoğunlukla galeri yönteminin kullanıldığını, taşın çıkarılması ile ilgili birim fiyat tariflerinde açık işletme, galeri veya başka bir metotdan bahsedilmediğini, taş hangi yöntemle çıkarılırsa çıkarılsın ton başına ödenecek bedelin, KGM, DLH., DSİ veya diğer kamu kurumlarında aynı olduğunu, ocak taşı ile tahkimat yapılması işine ait birim fiyatların sözleşme eki 1. keşif özetinde yer aldığını, sözleşme ekleri arasında yer almayan analizlerden haraketle tek taraflı olarak yeni birim fiyat tespit etmenin ve buna dayanarak fazla ödeme yapıldığı sonucuna varmanın doğru olmadığını, sözleşme eki keşif özetinde tahkimat işlerine ait birim fiyatlar yer aldığından ve yapılan sözleşme bağlayıcı olduğundan sonradan tek taraflı ve keyfi şeklinde değiştirilemeyeceğini, birim fiyatların analizlerle değil, birim fiyat tarifleri ve şartnameler ile tarif edildiğini, sözleşme eki BİGŞ’in 20. maddesinde hangi durumlarda yeni birim fiyat yapılacağının belirtildiğini, işe ait 34.001-34.010/K pozlarının birim fiyatları Karayolları birim fiyatları içinde mevcut olduğundan ve 1. keşif özetinde yer aldığından işin birim fiyat tarifi değişmedikçe aynı iş için yeni birim fiyat tespit edilemeyeceğini, ancak işin birim fiyat tariflerine ve projesine aykırı olarak yapıldığı takdirde birim fiyatın değişebileceğini, sözleşme eki olmayan 08.101-08.111/K poz nolu analizlerden yararlanarak birim fiyat tarifi yapılmasının mümkün olmadığını, bu analizlerin yardımcı analiz olduğunu, söz konusu işin proje ve şartnamesinde müteahhit tarafından kendiliğinden yapılmış bir değişiklik söz konusu olmadığından BİGŞ’ nin 21. maddesine göre yeni birim fiyat yapmaya gerek olmadığını, yapılan tahkimat işlerinin projesine, YFŞ. nin 44.kısmına ve birim fiyat tariflerine aykırı yapıldığına dair bir tespitin bulunmadığını, yapılan ödemelerin fiilen yapılan iş karşılığı olduğunu ve uygulamada bir yanlışlığın bulunmadığını, sözleşme eki olan birim fiyat cetvellerinde ve keşif özetinde yer alan birim fiyatların, birim fiyatın tarifi ve YFŞ. esasları değişmedikçe değişmeyeceğine ilişkin Sayıştay, Yüksek Fen Kurulu ve Bayındırlık Kurulu kararları bulunduğunu belirterek temyiz isteminin reddedilmesini beraat kararının onaylanmasını istemiştir.

Sorumlular Yavuz Yazıcıoğlu, Uğur Kenan Adiloğlu, Ali Ateş, Enver İskurt, Engin Durukan, Ali Yaylı, O.İlker Çelikkol, Ahmet Cora, Öner Özgür, Metin Turan, Serpil Uyar ve Uluer Vardaloğlu aynı mahiyetteki temyiz dilekçelerinde Dursun Ali Koçer tarafından ileri sürülen gerekçelerle temyiz isteminin reddini ve beraat kararının onaylanmasını istemiştir.

Temyiz konusu iş Karadeniz Sahil Yolu İnşaatı kapsamında muhtelif yolların yapımında kıyı tahkimatlarında kullanılan taşın teminidir. Gerek yargı raporundaki tazmin isteminin, gerekse temyiz istemlerinin gerekçeleri, söz konusu tahkimat taşının temini için yükleniciye gösterilen taş ocaklarında galeri yöntemiyle taş üretildiği, ancak kademeli delme-patlatma yöntemine göre düzenlenmiş birim fiyatlar üzerinden ödeme yapıldığı, tahkimat iş kalemlerinin bünyesine yardımcı analiz olarak giren 08.101-111 poz nolu imalatların birim fiyat tarifleri gereğince taş üretiminin kademeli delme-patlama yöntemi ile yapılması gerektiği, 08 poz nolu imalatların birim fiyatları ve tariflerinin sözleşme eki olup bağlayıcı olduğu görüşüne dayanmaktadır.

Ocak taşından (…. ton kategorideki) taşlar ile tahkimat yapımı (dalgakıran ve deniz tahkimatı gibi inşaatta) ile ilgili 34.001-34.010/K poz nolu birim fiyatların tarifleri Karayolları Genel Müdürlüğünce yayımlanan Yol, Köprü, Sanat Yapıları ve Tünel İşleri Birim Fiyat Tarifi kitabında yer almıştır. Söz konusu birim fiyatların tarifinde “YFŞ. nin 44.kısmındaki esaslar dahilinde ocak taşından (……. ton kategorideki) taşlarla, dalgakıran ve deniz tahkimatı ile projesi itibariyle bu tahkimata uyan kıyı koruması ve yol imla eteği tahkimatı yapılması” denilmekte, birim fiyata dahil olan masraflarla olmayan masraflar, ölçü ve ödeme şekli açıklanmaktadır. Aynı birim fiyatların analizlerinin incelenmesinde birim fiyatların taş (08.101-08.110/K) ve yerleştirilmesi karşılığı buldozer unsurlarından oluştuğu görülmektedir.

08.101-08.110/k poz nolu ocak taşından (….. ton kategorideki) taşın hazırlanması birim fiyat analizleri Karayolları Yol ve Köprü İnşaatı Fiyat Analizi kitabında yer almakta, ancak söz konusu birim fiyatların tarifleri birim fiyat tarifleri arasında bulunmamaktadır. 08.101-08.110/K poz nolu birim fiyatların analizlerinde, malzeme olarak dinamit, fitil ve kapsül; ocak üstünde, ocak yüzünde makine ile yapılan hafriyat dışında kalan temizleme, deliklerin açılması, doldurulması, büyük parçaların kırılması, çürüklerin temizlenmesi, kategorilere göre ayrılması, yüklenmesi, boşaltılması, her nevi emniyet tedbirlerinin alınması v.s. bilcümle işçilikleri de kapsayan el emeği ile makina hizmetleri karşılığı olarak buldozer ve ekskavatör yer almaktadır.

Görüldüğü gibi gerek ocak taşından tahkimat yapılması birim fiyatların tarif ve analizlerinde, gerekse ocak taşı hazırlanması birim fiyatlarının analizlerinde ocak taşının ne şekilde ve hangi usul ve yöntemle çıkarılacağı tarif edilmemiş bu konuda herhangi bir sınırlama ve zorunluluk getirilmemiştir. İşin teknik şartnameleri ve sözleşmesinde de bu yönde bir tarif ve sınırlama bulunmamaktadır. Yüklenici proje ve teknik şartnameye uygun olması koşuluyla farklı üretim ve imalat yöntemleri kullanarak taş üretmekte serbesttir.

İşin devamı süresince tarafların uymak zorunda oldukları bağlayıcı hükümler sözleşme ve sözleşme eki belgelerde yer alan hükümlerdir. İdare ile yüklenici arasında bağıtlanan sözleşmenin 7. maddesinde sözleşmenin ekleri:

1. Keşif özeti

2. Kapalı teklif usulü ile ihale şartnamesi

3. Genel Şartname

4. Birim fiyat tarifi ve ekleri

5. Birim fiyat cetveli

6. Yollar Fenni Şartnamesi ve özel fenni şartnameler

7. Proje, itinerer vs.

8. Varsa ekler (zeyilnameler) ve diğer belgeler olarak sayılmıştır.

Keşif özeti, birim fiyat tarifleri ve ekleri ile birim fiyat cetveli sözleşmenin eki olduğu halde analizler sözleşme eki değildir. Birim fiyatların tespitinde kullanılan fiyat analizleri sözleşme eki olarak imzalanmadığından bu analizlerin içeriği tarafları bağlamamaktadır. Ocak taşından tahkimat yapılması birim fiyatlarının bünyesine yardıma analiz olarak girmiş bulunan 08.101-08.111/K poz nolu imalatlar sözleşme eki keşif özetinde ve birim fiyat tariflerinde yer almadığından bu imalatların içerikleri tarafları bağlayıcı değildir. Birim fiyatlar, birim fiyat tarifleri ve şartnameler ile tarif edilmişlerdir. Birim fiyatlar hiçbir şekilde analizler ile tarif edilemez. Bir sözleşmede veya eklerinde yer alan ve tarafları bağlayıcı nitelikte olan hükümler sonradan tek taraflı olarak değiştirilemez.

Temyiz dilekçelerinde galeri yöntemi: idarece taş ocağı olarak gösterilen yerde büyükçe bir delik (galeri) açılarak sağa veya sola veyahut hem sağa hem sola devam edilerek içine patlayıcı madde yerleştirilip patlatılarak taş çıkarılması süreci,

Vagon drill-kademeli delme patlatma yöntemi: Taş ocağı olarak gösterilen yerdeki kayalar önce konkasörle delindikten sonra içine dinamit konularak patlatılmak suretiyle taş elde edilmesi süreci olarak tanımlanarak 08.101-08.111/K poz nolu birim fiyatların tariflerinin sözleşme eki birim fiyat tarifleri kitabında yer aldığı, bu tariflerin tetkikinden taş üretiminin kademeli delme patlama metodu ile yapılacağının açıkça belirtildiği iddia edilmektedir.

Yukarıda da belirtildiği gibi 08.101-08.111/K poz nolu birim fiyatlar birim fiyat tarifleri kitabında yer almamaktadır. Sadece yardımcı analiz olarak fiyat analizi kitabında yer almaktır. Analizler sözleşme eki olmadığından bağlayıcı değildir. Ayrıca birim fiyat tarifi olarak ileri sürülen ifadeler analizde yer alan ve işçilik bedelinin neleri kapsadığını belirten ifadelerdir. Deliklerin açılması, patlayıcı madde ile doldurulup patlatılması yalnız vagon drill- kademeli delme patlatma yönteminde yer alan bir işlem değildir. Aynı işlem galeri yönteminde de yer almaktadır.

Gene temyiz dilekçelerinde Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 21. maddesi hükmünden hareketle, ele alınan olayda sözleşme ve eklerine uygun düşmeyen bir imalat yöntemi uygulandığı, bu durumda yapılan imalatın bedelinin sözleşmede yazılı birim fiyatlar üzerinden değil, sarf edilen el emeğinin ve kullanılan malzemenin değeri üzerinden yeniden hesaplanarak ödenmesi gerektiği iddia edilmektedir.

BİGŞ. nin 21. maddesi, sözleşme ve eklerine uymayan işler ile ilgilidir. Maddede yüklenicinin projelerde kendiliğinden bir değişiklik yapamayacağı, bununla birlikte proje ve şartnamelerden farklı bir imalat yapılmış ise bu işlerin teknik ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun olduklarının idarece tespit edilmesi halinde işlerin yeni şekli ile kabul edilebileceği, ancak bu takdirde, yüklenicinin daha fazla malzeme kullanıldığını ve emek harcadığını ileri sürerek fazla bedel isteyemeyeceği ve hakedişlere proje ve şartnamede gösterilen miktarların yazılacağı belirtilmiştir.

Maddede yer alan ve açıklanan husus proje ve şartnamede yüklenici tarafından kendiliğinden yapılan değişikliklerin değerlendirilmesidir. Temyiz konusu iş ile ilgili olarak, yüklenici tarafından proje ve şartnamede yapılan bir değişiklik yada proje ve şartnamelerden farklı bir imalat söz konusu değildir. Dolayısıyla BİGŞ. nin 21. maddesinin olayımızla bir ilgisi bulunmadığından birim fiyatların değişmesi de gerekmemektedir.

Keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde fiyatı bulunmayan ancak yapılması idarece gerekli görülen yeni bir iş çıktığı takdirde bu yeni işe ait birim fiyatın nasıl hesaplanacağı BİGŞ’nin 20. maddesinde ve Karayolları Birim Fiyat Tarifi Kitabı 1. Bölüm Madde 2 de açıklanmaktadır.

Madde metinlerinden de anlaşılacağı üzere yeni birim fiyat tespitinin ön koşulu, yeni işe ait birim fiyatın keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde bulunmaması ve bu yeni işin yapılmasının idarece gerekli görülmesidir. Birim fiyatı keşif özetinde veya birim fiyat cetvelinde yer alan, ayrıca yapılması idarece gerekli görülmeyen bir iş için yeni birim fiyat tespitine gerek bulunmamaktadır.

Yapılan iş ocak taşından tahkimat yapılması işi olup, bu işlere ait 34.001-34.010/K poz nolu birim fiyatlar keşif özetinde ve Karayolları birim fiyat listesinde yer almaktadır. Bu pozların birim fiyat tariflerinden taşın ocaktan çıkarılması bedelinin de birim fiyatlara dahil olduğu açıkça görülmektedir. Dolayısıyla fiilen yapılan işin karşılığı olan birim fiyatlar keşif özetinde ve birim fiyat listesinde bulunduğu için BİGŞ. nin 20. maddesi ve birim fiyat tarifleri kitabında yer alan hükümlerden hareketle yeni birim fiyat tespiti mümkün değildir. Burada esas olan, işin YFŞ. nin 44. kısmında belirtilen esaslara ve birim fiyat tariflerine uygun olarak yapılmasıdır.

Sözleşme eki keşif özet cetvelinde yer alan bir işin birim fiyat tarifi değişmedikçe ve iş birim fiyat tariflerinde belirtilen esaslara göre yapılmışsa yeni birim fiyat tespit edilerek sözleşme birim fiyatı değiştirilemez.

İşe ait birim fiyatlar ihaleden önce belirlenerek keşif özetine konulmuş, bu fiyatların da dahil olduğu toplam keşif bedeli üzerinden işin ihalesi yapılmış, belli koşullarda rekabet sağlanarak yüklenici seçilmiş ve sözleşme bağıtlanmıştır. Keşif özetinde yer alan birim fiyatlar sözleşme birim fiyatı olmuştur. Yapılan uygulama sözleşme hükümlerinin ve birim fiyatlarının uygulanmasından ibaret olup yeni birim fiyat yapılmasına imkan bulunmamaktadır.

Tahkimat taşı temini için yükleniciye gösterilen taş ocaklarının tamamında galeri yöntemiyle taş üretildiği iddiasının dayanaklarından birisi de görevlendirilen uzman kişilerce düzenlenen bilirkişi raporudur. Ancak söz konusu bilirkişi raporunda bu iddiaları doğrulayacak kesin ifadeler yer almamaktadır. Raporun sonuç bölümünde aynen:

“Samsun-Sarp bölünmüş yol yapım çalışmalarında tahkimat taşı amacıyla işletilen taş ocakları ile bağlantılı olarak, Piraziz-Sarp arasındaki taş ocaklarının mahallinde yapılan incelemeler sonucunda aşağıdaki tespitler yapılmıştır.

Bütün ocaklarda, patlatma tekniği olarak; önce galeri atımı yapılmakta, uygun kategoride oluşan taşlar alındıktan sonra, büyük blokları istenen kategoriye getirebilmek için vagon-drill yöntemi ile patarlama işlemi yapılmaktadır.

Özellikle büyük kategoride taş (15-20 ton) üretebilmek için vagon-drill yöntemi yeterli olmamakta, galeri atım tekniği kullanılması zorunlu hale gelmektedir. Vagon-drill yöntemiyle taş üretmek genelde küçük kategoride taşlar ve konkasör malzemesi için uygun olmaktadır. Patlatılan malzeme üzerinde ihtiyaca göre seçme, ayıklama işlemi yapılmaktadır” ifadeleri yer almakta, bu ifadelerden ocak taşı üretiminde yalnız galeri yönteminden değil, ihtiyaca ve zorunluluğa göre her iki yöntemden de yararlanıldığı anlaşılmaktadır.

Ocak taşı ile dalgakıran ve deniz tahkimatı yapılması imalatının işin projesine, YFŞ. nin 44. kısmına ve 34.001-34.010/K poz nolu birim fiyatların tariflerine uygun olarak yapılmadığına ilişkin bir tespit de bulunmamaktadır. Yapılan ödemeler sözleşme gereğidir ve yerindedir.

Sayılan nedenlerle, Karayolları Genel Müdürlüğü Merkez Saymanlık Müdürlüğü 2001 yılı hesabına ilişkin Yargılama Raporunun 12.50-59 maddeleri ile ilgili Daire Kararına karşı yapılan temyiz istemlerinin reddi ile söz konusu maddelerde ilişik olmadığı ve sorumluların beraati gerektiği yönündeki kararın tastikine,

Karar verildiği 09.05.2006 tarih ve 28693 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.