Sayıştay 3. Dairesi 178 Kararı - Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 3

• Karar Tarihi: 14.01.2014

• Karar No: 178

• İlam No: 115

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler

• Hesap Yılı: 2012

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Enerji Desteği

2012 yılında 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun “Enerji desteğini” düzenleyen 6 ncı maddesi çerçevesinde gerçekleşen teşvik uygulaması kapsamında ………. Bakanlığı bütçesinden yapılan muhtelif enerji destek ödemelerinde, 08.07.2008 tarih ve 26930 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2008/1 sayılı Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğin “Desteğe esas harcamalar”ın düzenlendiği 17 nci maddesine aykırı olarak, kayıp kaçak enerji ve reaktif enerji bedellerinin de dahil edilmesi sonucu sebebiyet verildiği iddia edilen ………. TL tutarındaki kamu zararı 3. Dairece yapılan yeniden hesaplama sonucu ………. TL olarak tespit edilmiş ve söz konusu kamu zararı iddiası ile ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun “Enerji desteğini” düzenleyen 6 ncı maddesinde;

“31.12.2008 tarihine kadar uygulanmak üzere 2’nci maddenin (a) bendi kapsamındaki illerde, 1.4.2005 tarihinden itibaren faaliyete geçen, fiilen ve sürekli olarak; hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, sertifikalı tohumculuk ve soğuk hava deposu işletmelerin, elektrik yatırımlarında asgari on; imalât sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, eğitim veya sağlık alanlarında ise asgari otuz işçi çalıştıran enerjisi giderlerinin yüzde yirmisi Hazinece karşılanır. Bu orana asgari sayıdan sonraki her bir işçi için 0,5 puan eklenir. Hazinece karşılanacak oran, organize sanayi veya endüstri bölgelerinde faaliyette bulunan işletmeler için yüzde elliyi, diğer alanlarda faaliyette bulunan işletmeler için yüzde kırkı geçemez.

Bu Kanun kapsamındaki illerde 1.4.2005 tarihinden önce yukarıdaki fıkrada belirtilen alanlarda faaliyete geçmiş olan işletmeler, 1.1.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermiş oldukları en son aylık prim ve hizmet belgesinde bildirdikleri işçi sayılarını, 1.4.2005 tarihinden itibaren fiilen ve sürekli olarak; hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, sertifikalı tohumculuk ve soğuk hava deposu yatırımlarında en az yüzde yirmi oranında artırmaları ve çalıştırılan toplam işçi sayısının asgari on kişiye ulaşması; imalât sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, eğitim veya sağlık alanlarında ise en az yüzde yirmi oranında artırmaları ve çalıştırılan toplam işçi sayısının asgari otuz kişiye ulaşması halinde, yüzde yirmi oranında elektrik enerji desteğinden yararlanır. Bundan sonraki her bir işçi için destek oranı 0,5 puan artırılır. Yararlanılabilecek destek oranı organize sanayi veya endüstri bölgesinde kurulu işletmeler için yüzde elliyi, diğer alanlarda kurulu bulunan işletmeler için yüzde kırkı geçemez.

Fiilen ve sürekli olarak çalıştırılan işçi sayısının tespitinde, aylık prim ve hizmet belgeleri esas alınır.

Bu maddenin uygulanmasına yönelik asgari kapasiteleri belirlemeye Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı, elektrik enerjisi giderlerinin iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden veya mahsuben yaptırmaya ve uygulamanın usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı müştereken yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Söz konusu Kanun hükmü uyarınca, Hazine Müsteşarlığı tarafından, 08.07.2008 tarih ve 26930 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2008/1 sayılı Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğin “Uygulama esasları” nın anlatıldığı 5 inci maddesinde;

“(1) Enerji desteği uygulamasının yürütülebilmesini teminen Vali veya Vali tarafından tayin edilen Vali yardımcılarından birisinin başkanlığında il düzeyinde bir "Enerji Desteği Komisyonu" kurulur. Komisyona, Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, Maliye Bakanlığı (Vergi Dairesi), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü), Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. veya elektrik dağıtım şirketlerinden ve varsa OSB’den birer temsilci katılır.

(2) Komisyonun sağlıklı olarak çalışabilmesini teminen, Komisyonda görev verilen kurum ve kuruluşların hangi düzeyde temsil edileceği Valilik tarafından belirlenir. Komisyonun sekreterya hizmetleri Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğünce yürütülür.

(3) Komisyon ayda en az bir kez toplanır. Komisyonca, ilde bulunan işletmelere ait ilk kez uygulanacak enerji desteği talepleri ile destekten yararlanılmaya başlanıldıktan sonraki müracaatlara ilişkin talepler aylık dönemler halinde değerlendirilir. Komisyon, işletmelerin enerji desteğine yönelik müracaatlarında yer alan beyanlar ile Kanun kapsamında yer alan diğer desteklere yönelik beyanların uyumlu olup olmadığını da gözetir. Komisyonda bulunan kurum temsilcileri kendi görev alanlarına giren bilgilerin doğruluğundan sorumludur.

(4) Tebliğ kapsamında enerji desteğinden yararlanacak tesisler ile, bu tesislerin destekten hangi oranda yararlanacakları Komisyonca tespit edilir. Enerji desteği uygulamasının başlamasından sonra işletmelerin, her ay destek kapsamında olan tesisteki elektrik tüketim miktarı ve kullanım bedelini gösteren fatura aslı, fatura bedelinin ödendiğini gösteren belge ve Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü onaylı prim ve hizmet belgeleri Komisyona iletilir. Komisyon, işletmelerin taleplerini değerlendirmenin yanı sıra, enerji desteğinden yararlanan işletmelerin prim ve hizmet belgeleri değişimlerini de kontrol eder.

(5) Komisyon gerekli görülen hallerde işletmelerde yerinde inceleme yapmaya yetkilidir.” denilmiştir.

Tebliğin “Müracaat usul ve esasları” nın anlatıldığı 6 ncı maddesinde;

“ (1) Enerji desteğinden yararlanılabilmesi için, Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğüne ilk kez yapılacak müracaatlarda aşağıdaki bilgi ve belgeler aranır.

(…)

h) Elektrik abone no ve destekten yararlanılacak döneme ait elektrik enerjisi tüketimi değerlerini gösterir ödemesi yapılmış fatura aslı ve ödeme belgesi,

(…)

(2) Enerji Desteği uygulamasının başlamasını müteakip ise,

(…)

c) Elektrik abone no ve destekten yararlanılacak döneme ait elektrik enerjisi tüketimi değerlerini gösterir ödemesi yapılmış fatura aslı ve ödeme belgesi,

(…)

ile müracaat edilir.

(3) Komisyonca Kanuna ve Tebliğe uygun bulunan tesislere ilişkin bilgiler EK-5’teki formatta listelenir ve Müsteşarlığa gönderilir. Müracaata ilişkin tüm bilgi ve belgeler ile listelerin birer örneği Sanayi Ticaret İl Müdürlüğü nezdinde saklanır.” hükmü yer almaktadır.

Aynı Tebliğin “Desteğe esas harcamalar” başlıklı 17 nci maddesinde ise;

“İşletmelerin elektrik enerjisi giderinin hesaplanmasında, eski dönem borçları, gecikme faizleri, KDV, reaktif güç bedeli, enerji fonu, TRT payı, belediye tüketim vergisi vb. ödemeler hariç sadece "enerji ve güç bedelleri" toplamı dikkate alınır. Enerji desteği uygulaması, elektrik enerjisinin temin edildiği kurum veya kuruluşlarca düzenlenmiş ve bedeli peşin olarak fatura döneminde ödenmiş fatura değerleri dikkate alınarak yapılır. Ödemenin geciktirilmesi veya taksitlendirilmesi durumunda faturada belirlenen tutarın tamamının ödenmesini müteakip, geç ödemeye yönelik faiz ve benzeri tutarlar hariç olmak üzere, enerji desteği uygulaması yapılır. Yukarıda belirtilen ve enerji desteği ödemesi yapılmayacak kalemlere ilişkin tutarların ayrı ayrı belirtilmediği faturalar dikkate alınmaz ve enerji desteği ödemesi için Müsteşarlıktan talepte bulunulamaz.” hükmü bulunmaktadır.

20.03.2012 tarih ve 28239 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Perakende Satış Hizmet Geliri ile Perakende Enerji Satış Fiyatlarının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ”in 4 üncü maddesinde;

“Perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketinin t tarife dönemi için geçerli Kayıp Kaçak Enerji Miktarı (KKEM ) aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

KKEM t = DSGEM t – DEM t

Bu formülde geçen

DSGEM t = t tarife dönemi için dağıtım bölgesini besleyen tüm bağlantı noktalarında ölçülmesi hedeflenen enerji miktarı ile dağıtım bölgesinde dağıtım sistemine bağlı üreticiler tarafından üretilen enerji miktarının toplamını (kWh),

DEM t = t tarife dönemi için dağıtım bölgesinde tahakkuk etmesi hedeflenen enerji miktarını (kWh), ifade eder.

Kayıp kaçak enerji miktarı yukarıdaki formülasyon doğrultusunda perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketi tarafından temin edilir.” ifadesi yer almaktadır.

24.08.2006 tarih ve 875 Karar no’lu EPDK Kurul Kararında 5496 sayılı Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa eklenen geçici 9 uncu madde uyarınca TEDAŞ tarafından sunulan tarife tekliflerine istinaden; “20 Dağıtım Şirketi İçin Gelir Gereksinimi Hesaplaması ve Tarife Metodolojisi” belirlenmiş ve kayıp/kaçak bedeli hesaplanmasında TEDAŞ’ın mevcut ortalama enerji alım maliyeti dikkate alınmıştır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;

“(…) Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;

“(…) Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…) Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” ifadesi yer almaktadır.

Aynı Kanun’un “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde ise kamu zararının belirlenmesine esas teşkil eden sebepler sayılmıştır. Bu sebeplerden (c) ve (g) fıkralarında;

“c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,” hükmü bulunmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, enerji desteğinin enerji ve güç bedeli üzerinden alınacağının ifade edildiği ve bu itibarla enerji destek bedeline kayıp-kaçak bedelinin dâhil edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır. Ancak 2012 yılında 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun “Enerji desteğini” düzenleyen 6 ncı maddesi çerçevesinde gerçekleşen teşvik uygulaması kapsamında ………. Bakanlığı bütçesinden yapılan muhtelif enerji destek ödemelerine, 08.07.2008 tarih ve 26930 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2008/1 sayılı Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğin “Desteğe esas harcamalar”ın düzenlendiği 17 nci maddesine aykırı olarak, kayıp kaçak enerji ve reaktif enerji bedellerinin de dahil edildiği görülmüştür.

Sorumlular tarafından gönderilen savunmalarda ise, sorumluluk yönünden itirazda bulunulmuş olup, Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin 2008/1 sayılı Tebliğ’in “Uygulama esasları” başlıklı 5 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, enerji desteği uygulamasının yürütülebilmesini teminen vali veya vali tarafından tayin edilen vali yardımcılarından birisinin başkanlığında il düzeyinde bir "Enerji Desteği Komisyon"ları oluşturulduğu ve 2008/1 sayılı Tebliğ’in 7 nci maddesi çerçevesinde, komisyonca belirlenen enerji desteği tutarları, genel bütçeden ayrılan kaynaktan Komisyonun Müsteşarlığa yaptığı müracaat sırası dikkate alınarak, Müsteşarlıkça Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası aracılığı ile işletmelerin T.C. Ziraat Bankasındaki hesaplarına aktarıldığı ve reaktif enerji bedeli ve kayıp kaçak bedeline yapılan enerji desteği ödemelerinin kamu zararına konu yersiz ödeme olarak değerlendirilmesi üzerine ihtiyaten söz konusu ödemelerin ilgili firmalardan tahsiline yönelik olarak girişimlerde bulunulmuş ve 2008/1 sayılı Tebliğin 20 nci maddesine istinaden firmaların bağlı bulundukları vergi dairelerine gereği için, ilgili Komisyonlara da takibi için talimat verildiği ve tahsilat işleminin, firmalar nezdinde de takip edilmekte olduğu belirtilmiştir.

Bu itibarla, 2012 yılında 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun “Enerji desteğini” düzenleyen 6 ncı maddesi çerçevesinde gerçekleşen teşvik uygulaması kapsamında ………. Bakanlığı bütçesinden yapılan muhtelif enerji destek ödemelerinde, 08.07.2008 tarih ve 26930 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2008/1 sayılı Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğin “Desteğe esas harcamalar”ın düzenlendiği 17 nci maddesine aykırı olarak, kayıp kaçak enerji ve reaktif enerji bedellerinin ödenmesi sonucu sebebiyet verildiği iddia edilen ……….TL tutarındaki kamu zararının;

• ……….TL`si .......... ahizlerinden tahsil edilmiş olduğundan ilişilecek husus kalmadığına oybirliğiyle,

• Kalan ……….TL hakkında ise 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesi ve “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesi çerçevesinde yapılan sorumluluk değerlendirilmesi neticesinde ve sorumlularca 2008/1 sayılı Tebliğin 20 nci maddesine istinaden, ilgili firmalar nezdinde takip ve tahsilat işleminin, bağlı bulundukları vergi dairelerince ........... takip edilmekte olduğu anlaşıldığından, bu tutar hakkında ilişik olmadığına ..........

Üye ……….ve Üye ……….ın “2012 yılında 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun “Enerji desteğini” düzenleyen 6 ncı maddesi çerçevesinde gerçekleşen teşvik uygulaması kapsamında ………. Bakanlığı bütçesinden yapılan muhtelif enerji destek ödemelerinde, 2008/1 sayılı Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğin “Desteğe esas harcamalar”ın düzenlendiği 17 nci maddesine aykırı olarak, kayıp kaçak enerji ve reaktif enerji bedellerinin de ödenmesi sonucu sebep olunan kamu zararından tahsil olunan dışında kalan ……….TLnin, aynı Tebliğin 20 nci maddesinin “…haksız olarak fazla ödeme yapıldığının tespiti halinde, yararlanılan enerji desteği 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde tahsil olunur.” hükmü uyarınca tahsil edilmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda, bu tutarın takip ve tahsil dairesi olarak bu hususta gerekli işlemin bağlı oldukları vergi dairelerince yapılacağının bildirilmesi, tahsilatın yapıldığı anlamına gelmemektedir.

Dolayısıyla tahsilatı gerçekleştirilmeyen ………. TL kamu zararının sorumlulardan tahsil edilmesi gerektiği,

Diğer taraftan 2008/1 sayılı Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğin 5 inci maddesinde, enerji desteği uygulamasının yürütülebilmesini teminen, il düzeyinde bir “Enerji Desteği Komisyonu” kurulacağı öngörülmüş ve bu Komisyona Tebliğ kapsamında enerji desteğinden yararlanacak tesisler ile, bu tesislerin destekten hangi oranda yararlanacakları tespit etme görevi verilmiştir. Bu bağlamda İl Enerji Desteği Komisyonu üyelerinin ödemeye esas belgeleri inceleyen ve hangi oranda destekten faydalanacaklarına onay veren birim olarak tespit edilen kamu zararından da sorumlu tutulmaları icap eder.

Bu itibarla, İl Enerji Desteği Komisyonları üyeleri 5018 sayılı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinin;

“(…) Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…) Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” şeklindeki hükmü çerçevesinde sorumludurlar.

Sonuç olarak, kamu zararından kaynaklanan alacağın sorumlularından veya ahizlerinden tahsil edilebilmesi bakımından, ……….TL kamu zararının komisyon bazında sorumlularının tespiti için Raporun Denetçisine iadesi gerekir.” şeklindeki karşı görüşlerine karşı oyçokluğuyla karar verildi.