Sayıştay 2. Dairesi 49309 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2019

• Daire: 2

• Dosya No: 49309

• Tutanak No: 55708

• Tutanak Tarihi: 13.09.2023

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Sandık Görevlilerine Belediye Bütçesinden Kumanya Dağıtılması

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

1. 76 sayılı İlamın 11’inci maddesi ile; ... Mahalli İdareler Genel Seçiminde merkezde ve köylerde görevli olan sandık görevlilerine 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun hükümlerine göre gündelik verildiği halde ayrıca bu kişiler için Belediyece yiyecek. içecek harcaması yapılması sonucu oluşan … TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun;

“Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesin (a) bendinde;

Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/20126360/17 md.) (…) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler.” hükmü;

“Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinin (m) bendinde;

“Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır:

…

m) Belde halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için gereken önlemleri almak.” hükmü yer almaktadır.

Anayasanın 79’uncu maddesinde, seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma görevi Yüksek Seçim Kurulu’na verilmiştir. Bu çerçevede anılan Kurulca çıkarılan ve sandık kurullarının görev ve yetkilerini gösteren 138 sayılı Genelgede; oy verme süresince binadan ayrılmamak ve oy vermenin düzen içinde geçmesi için sandık kurulu başkanının isteklerini yerine getirmek bina sorumlularının görevleri arasında sayılmış, sandık çevresinde düzenin sağlanması sandık kurulu başkanına, sandığın konulduğu bina, yapı ve bunların bahçesinde ise bina sorumlusuna ait olduğu, bina sorumlusunun bulunmadığı yerlerde ise bu yetkiyi, en küçük numaralı sandık kurulu başkanı tarafından görevlendirilen üyenin kullanacağı ifade edilerek, seçimin düzen içinde geçmesi için görevlilerin binadan ayrılmasına dahi sınırlama getirilmiştir.

03.01.2019 tarihli ve 2019/1 sayılı Cumhurbaşkanlığı genelgesinde de; seçimlerin başlamasından bitimine kadar seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü için Yüksek Seçim Kurulu ile il ve ilçe seçim kurullarının bu kapsamdaki çalışmalarına, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca da her türlü işgücü, araç ve diğer malzeme desteğinin sağlanmasının önemi ifade edilerek, başta mülki amirler olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşlarının gerekli önlemleri alması, herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesi için azami gayret ve duyarlılığın gösterilmesi talimatı verilmiştir.

Ayrıca … İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının ... tarihli ve … sayılı yazısında; “Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığının 356826 sayılı Seçime Hazırlık Genelgesi gereğince, seçim hazırlıklarının ve seçimin tam bir düzen içinde yürütülmesi amacıyla giderlerin belediye bütçesinden karşılanması ile bir araç ve bir şoför görevlendirilmesi” talep edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat düzenlemeleri dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; Belediye tarafından seçimin düzen içinde geçmesi, seçimin yapıldığı en ücra köyler dahil sandık başlarında görev yapan kişilerin aralıksız olarak görev başında bulunmalarının sağlanması, sandık bölgelerinde meydana gelebilecek aksaklıkların veya olumsuzlukların yaşanmaması amaçlarıyla seçimlerde görevli olan sandık kurulu başkan ve üyeleri ile diğer görevli kişilerin zorunlu yeme-içme ihtiyacının kumanya verilmesi şeklinde karşılandığı görüldüğünden, Belediyenin bu hizmeti, gerek kendi mevzuatındaki mahalli müşterek nitelikte sosyo-kültürel giderleri gerekse de seçimle ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği içinde çalışılmasına yönelik alınması gereken tedbirler kapsamında yerine getirdiği anlaşıldığından, yapılan ödemede mevzuata aykırı bir durum söz konusu değildir.

Bu itibarla, sorumluların temyiz itirazları kabul edilerek; 76 sayılı İlamın 11’inci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin 7’nci fıkrası uyarınca BOZULMASINA ve belirtilen hususlar dikkate alınarak yeni bir hüküm tesisinin temini için dosyanın DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

(Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’un karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 13.09.2023 tarih ve 55708 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı Oy Gerekçesi

Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun “Ödenecek Ücretler” başlıklı 182’inci maddesinde:

“Madde 182 – (Değişik: 10/9/1987-3403/3 md.)

(Değişik: 26/8/1999-4448/3 md.) Seçim Kurulu Başkan ve üyeleri ile bu Kanun gereğince görevlendirileceklere ve bu işlerde mesai saatleri içinde ve dışında çalıştırılacak memur ve hizmetlilere, siyasi parti temsilcilerine ve hariçten alınarak çalıştırılacaklara ödenecek gündelikler, gündelik miktarı 600 (altıyüz) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçmemek üzere, Yüksek Seçim Kurulunca belirlenir. (Ek cümle: 13/3/2008-5749/13 md.) Bakanlar Kurulu bu rakamı Yüksek Seçim Kurulunun görüşünü alarak, dört katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu ödemeler herhangi bir vergiye tabi tutulmaz. (Ek cümle: 25/4/2018-7140/8 md.) Yüksek Seçim Kurulu, yurt dışında görev yapanlara dört katına kadar gündelik ödenmesine karar verebilir.

Bulundukları yerin haricinde bir mahalle gönderileceklerin yol masrafları Harcırah Kanunu hükümlerine göre verilir.” hükmü yer almaktadır.

Konuyla ilgili olarak Yüksek Seçim Kurulunun 08.03.2019 tarih ve 1435 no.lu kararının “II- İlçe Seçim Kurulları Tarafından Yapılacak Harcamalar” başlıklı bölümünde;

“7) Sandık kurullarına yapılacak ödemeler

a) Kurs verilen sandık kurulu başkanlarına 4 (dört),

b) Kurs verilmeyen sandık kurulu başkanlarına 3 (üç),

c) Devlet memuru olan ve eğitim verilen üyeye 3 (üç),

ç) Eğitim verilmeyen sandık kurulu memur üyeye 2 (iki),

d) Siyasi parti üyelerine 1 (bir), gündelik ödenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde yer alan Belediyenin görev, yetki ve sorumlulukları ile 60’ıncı maddesinde yer alan Belediye’nin giderleri arasında seçimlerde sandık kurullarında görevli bulunan görevlilerin yeme-içme ihtiyaçlarının karşılanması ile ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Seçimlerde görev alan görevlilere ihtiyaçlarının karşılanması için de yukarıda belirtildiği üzere Yüksek Seçim Kurulu tarafından gündelik verilmektedir. Dolayısıyla bu ihtiyaçların belediye bütçesinden karşılanması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Sorumlular savunmalarında; 298 sayılı Kanununla Belediyelere seçimlerle ilgili verilmiş bazı görevlerin olduğu, … İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının ... tarihli ve … sayılı yazısı ile; “Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığının … sayılı Seçime Hazırlık Genelgesi gereğince, seçim hazırlıklarının ve seçimin tam bir düzen içinde yürütülmesi amacıyla giderlerin belediye bütçesinden karşılanması ile bir araç ve bir şoför görevlendirilmesi” nin talep edildiği ve Kurumlarınca talebin yerine getirildiği, seçim yasakları nedeniyle seçim günü lokantaların ve çoğu işletmelerin kapalı olması ve bu kapsamda bir hizmeti sahip olduğu imkân ve kabiliyetler düşünüldüğünde belediyeler dışında bir kurumun yapma imkânının olmaması nedeniyle Belediye Bütçesinden kumanya ve yiyecek-içecek paketleri hazırlandığı, ayrıca temsil ağırlama tertibinden yapılan ödemelerin Belediye Başkanının takdirinde olduğunun gözden uzak tutulmaması gerektiği, öne sürülmüştür.

298 sayılı Kanunun “Araçların sağlanması” başlıklı 67’nci maddesinde yer alan; “Seçim kurulu başkanları, seçim için gerekli bütün araçları ve parayı zamanında ve muntazam bir surette sağlamak ve yerlerine göndermekle yükümlüdürler. Bu hususlarda kurul başkanlarının emirleri üzerine zabıta amir ve memurları, belediyeler ve muhtarlıklar gerekli yardımlarda bulunması zorundadırlar.” hükmünden ve yine ilçe seçim kurulu başkanlığının savunmalarda bahsedilen yazısından; Belediyelere, seçimde görevli olanlara yeme-içme sağlanması hususunda bir yükümlülüğün verilmediği veya bu konuda bir talepte bulunulmadığı görülmektedir. Yüksek Seçim Kurulu’nun 08.01.2019 tarih ve 58 no.lu Genelgesinde de oy verme günü sadece eğlence mekânlarının kapalı olacağı belirtildiğinden, yemek veren mekânların kapalı olma durumunun söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca mevzuatta yeri olmayan böyle bir ödemenin temsil ağırlama bütçesinden yapılması da işin mahiyetini etkilememektedir.

Bu itibarla, yukarıda yapılan açıklamalar uyarınca seçimlerde görev yapan kişilere gündelik ödendiği halde, Belediyece bu kişiler için ayrıca yeme-içme harcaması yapılması mevzuata aykırı olduğundan, yapılan ödeme ile kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmış olup, sorumluların bu husustaki iddiaları reddedilerek, 76 sayılı İlamın 11’inci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün TASDİKİNE karar verilmesi gerekir.

Üye …:

Konunun esası ile ilgili olarak yukarıda yer verilen azınlık görüşüne aynen katılmakla birlikte; Temyiz Kurulu hesap yargılama usulüne ilişkin olarak kaldırma gerekçeli bozma kararı verilemeyeceği değerlendirilmektedir.

Sayıştay Yargılamasında ilk derece mahkemesi olarak dairelerce verilen kararlara karşı sorumlular temyiz ve karar düzeltme ile yargılamanın iadesi yoluna müracaat edebilirler. 6085 Sayılı Kanun’un ‘Temyiz’ başlıklı 55. maddesindeki düzenlemeye göre Temyiz Kurulu; temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik etmeye, bozma kararı vererek daireye göndermeye ya da Kurul üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile daire kararını tümüyle ortadan kaldırmaya karar verebilir. Kaldırma kararı (doğası gereği Sayıştay dairelerince kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi ile yönündeki kararlar hakkında verilebilecek bir karar olup) kamu zararının oluşmadığı dolayısıyla da dairece haklarında hüküm tesis edilen sorumlular hakkında hüküm tesis edilmesi gerekmediği sonucuna ulaşan ve sorumluların beraatı anlamına gelen bir hükümdür.

Bu düzenlemede yer verilen “kurul üye sayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırılması” şeklindeki kısmın klasik anlamdaki temyiz uygulamalarının dışına taşan bir düzenleme olduğu ortadadır. Hukuk sisteminde ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın kaldırılması ve bunun yerine yeni bir karar verilmesi uygulaması istinaf mahkemeleri aşamasında görülebilen bir uygulamadır. İstinaf mahkemelerince verilen kararlar (İlk derece mahkemesinin kararını kaldıran kararlar dâhil) hakkında da belli şartlar altında temyiz yoluna gidilebilmektedir. Oysa Sayıştay Temyiz Kurulunca verilen kaldırma kararına karşı karar düzeltme dışında müracaat edilebilecek bir kanun yolu ve mercii bulunmamaktadır. Türk Hukuk Sisteminde Temyiz İncelemesi sürecinde verilebilecek kararlardan farklı ve temyizi kabil olmayan bir yöntem olarak belirlenmiş olması nedeniyle de 6085 sayılı Kanunda normal karar çoğunluğundan farklı olarak kaldırma kararı için Kurulun üçte ikisinin çoğunluğu aranmıştır.

İlk derecede kamu zararını tazminle yükümlü tutulmuş olan sorumluların haklarında verilmiş olan bu kararın, sorumlular lehine sonuçlanması için en kısa ve kesin olan yol dairece verilmiş olan tazmin kararının kaldırılması olup sorumluların temyiz başvuruları da çoğunlukla “kararın kaldırılması veya bozulması” şeklinde bir taleple sonlandırılmaktadır. Bu sebeple temyiz başvurusunda taraflarca kaldırma talep edilmişse öncelikle bu talebin görüşülmesi ve sonuçlandırılması gereklidir.

Ancak kaldırma kararının alınabilmesi için bozma veya tasdik kararlarından farklı bir çoğunluk (Kurulun üçte ikisinin oyu) aranmakta olduğundan bunun altında kalan oylama sonuçlarında bozma kararı verildiği kabul edilemeyeceğinden sonuca ulaşmak üzere müzakere ve oylamaya devam edilmesi gerekmektedir.

Kaldırma talebine yönelik müzakereler sonrasında yapılan oylamada Kurulun üçte iki çoğunluğu ile kaldırma kararı çıkmadığı halde kaldırma yönünde kullanılan oyların karar çoğunluğuna (6 azınlık oyuna karşı 9 çoğunluk oyu ile) ulaştığı gerekçe gösterilerek müzakerelere devam edilmemiş ve kaldırma gerekçelerine dayalı olarak bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle kaldırma kararının oylandığı ancak bu kararın gerektirdiği üçte iki çoğunluğa ulaşılmadığı halde kurulun çoğunluğunun kaldırma yönünde oy kullandığı gerekçesiyle kaldırma gerekçeli bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılması mümkün olmayıp müzakerelere devam edilerek yapılacak oylama sonucuna göre tasdik veya bozma kararlarından hangisinin verildiğinin belirlenmesi gerekir.