Sayıştay 2. Dairesi 47218 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2018

• Daire: 2

• Dosya No: 47218

• Tutanak No: 50229

• Tutanak Tarihi: 13.10.2021

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Belediyeye ait araçların kasko sigortası bedellerinin bütçeden ödenmesi.

4. 83 sayılı İlamın 9. Maddesiyle belediyeye ait araçların kasko sigortası bedellerinin bütçeden ödenmesi sonucu oluşan ...TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Üst Yönetici ...’ın temyiz dilekçesinde özetle;

“1) Bahsi geçen plakalı araçların Belediye Başkanı Hizmet araçları olarak kullanılmakta olduğu ayrıca İli ve … belgesine sahip olan Turistik İlçeyi ziyaret eden yerli ve yabancı resmi konukların hizmetinde kullanıldığından, konukları taşıyan bu araçlarda meydana gelebilecek bir kaza anında Uluslararası bir skandala sebebiyet verilmemesi için sadece bu iki araca münhasır olmak üzere kasko sigortaları yaptırıldığı,

2. Yazının ekinde görüldüğü üzere Belediye Başkanımız İl dışı görev ve ziyaretlerinde karayolunu tercih ettiği, özellikle Ankara, İstanbul gibi büyük şehirlerde kaza ve yaralanma risklerinin yüksek olması (TÜİK verilerinde görülmektedir) sebebiyle sadece bu iki araca münhasır olmak üzere kasko sigortaları yaptırıldığı, Kasko sigortası yaptırmalarındaki amacın Kamu yararı olduğu, 4734 sayılı KİK’nun 22/d maddesine göre en az üç teklif alarak en ekonomik ve en avantajlı teklif sunan yükleniciye işin yaptırıldığı,

Analitik Bütçe Sınıflandırması ile ilgili olarak yayımlanan Maliye Bakanlığı tebliğinde; ekonomik gider kodlan sayılmış ve " Sigorta Giderleri” ile ilgili olarak Dış kuruluşlarla ilgili olarak taşıt sigortası (Misyon şefinin uygun gördüğü hallerde tam kasko) şeklinde açıklama yer aldığını, Belediye Başkanlığına ait birçok araç ve iş makinası olmasına rağmen sadece bu iki aracın Özel durumlarından dolayı sigorta ettirildiği,

3. İlçe mücavir alan sınırlarının çok geniş olması, 25 tane Mahallenin bulunması özellikle … Mahallesi’nin … İl sınırına kadar uzanması bahsedilen mahallenin ilçe merkezine kara yolu ile 2,5 saat mesafede olması Belediye Başkanının fiilen arazide çalışan ekipleri sık sık denetlediği, ayrıca 7 mahallemizin Orman köyü olması bu köy yollarında ölümlü kaza riskinin yüksek olması nedeniyle sadece bu iki aracın özel kullanım durumundan dolayı sigorta işleminin Kamu yararı gözetilerek yaptırıldığı.

4. Yine, Bütçe Kanununun E cetveline göre sadece şu araçlar için kasko sigortası yapılabildiği,

“a) Yanıcı, patlayıcı maddeler, gemi, uçak, helikopter ve ilaç depolama yerlerinin sigorta giderleri, b) Dış ülkelerdeki Devlete ait temsilcilik binaları ile Devlete ait eşyanın ve kira ile tutulan bina için yapılan sözleşmede sigorta zorunluluğu varsa kiralık binanın, Türk mülkiyetinde olan veya kira ile tutulan yerlerde organizatör şirket tarafından sigorta zorunluluğu konulmuşsa söz konusu yerlerin sigortaları.

c) Dış kuruluşlarla ilgili olarak taşıt sigortası (misyon şefinin uygun gördüğü hallerde tam kasko) giderleri,

ç) Belgelerine göre ayrılması mümkün olmayan sigorta ve navlun giderleri,

d) Belediyelere ait itfaiye ve ambulans araçlarının kasko sigortası giderleri,

e) Sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında fiilen arazide veya denizde kullanılan Özel amaçlı araç ve ekipmanların sigorta giderleri," denildiği,

E, Bendinde bahsedilen; Sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında fiilen arazide veya denizde kullanılan özel amaçlı araç ve ekipmanların sigorta giderleri," kasko sigortası yaptırılabilir denilmekte fakat bu çalışan ekipleri ve araçları denetleyen araziye çıkan Belediye Başkanı hizmet araçlarının kasko sigortası yaptıramayacağının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, yine 11/10/2016 tarih, 1. Daire, 40448 Dosya numaralı ve 42222 tutanak numaralı Temyiz Kurulu Kararında da görülen ilave görüşler ve ayrık görüşlerden de anlaşılacağı üzere ve Yukarıda bahsetmiş olduğum gerekçelerle Kamu zararından ziyade Kamu yararı gözetilerek bahsi geçen bu araçlara münhasıran kasko sigortası yaptırıldığı, yapılan bu işlem doğrultusunda herhangi bir mevzuata aykırılık ve kamu zararına sebebiyet verilmediği ifade edilmiştir.

Başsavcılık Mütalaasında;

“İlamın 9 uncu maddesine ilişkin olarak temyiz talebinde özetle;

Kasko sigortası yaptırılan araçların Belediye Başkanı hizmet araçları olarak kullanılmakta olduğu, … belgesine sahip olan Turistik İlçeyi ziyaret eden yerli ve yabancı resmi konukların hizmetinde kullanıldığı, konukları taşıyan bu araçlarda meydana gelebilecek bir kaza anında uluslararası bir skandala sebebiyet verilmemesi için sadece bu iki araca münhasır olmak üzere kasko sigortaları yaptırıldığı. Belediye Başkanının İl dışı görev ve ziyaretlerinde karayolunu tercih ettiği, özellikle Ankara, İstanbul gibi büyük şehirlerde kaza ve yaralanma risklerinin yüksek olması sebebiyle sadece bu iki araca münhasır olmak üzere kasko sigortası yaptırıldığı, kasko sigortasının kamu yararı gözetilerek yapıldığı, 4734 sayılı KİK'nun 22/d maddesine göre en az üç teklif alarak en ekonomik ve en avantajlı teklif sunan yükleniciye işin yaptırıldığı, ilçe mücavir alan sınırlarının çok geniş olması, 25 tane Mahallenin bulunması Belediye Başkanını fiilen arazide çalışan ekipleri sık sık denetlediği, köy yollarında ölümlü kaza riskinin yüksek olması nedeniyle sadece bu iki aracın özel kullanım durumundan dolayı sigorta işleminin kamu yararı gözetilerek yaptırıldığını, Bütçe Kanunu E Cetvelinin ilgili bendinde bahsedilen; sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında fiilen arazide veya denizde kullanılan özel amaçlı araç ve ekipmanların sigorta giderleri kapsamda iken bu çalışan ekipleri ve araçları denetleyen araziye çıkan Belediye Başkanının hizmet araçlarının kasko sigortası yaptıramayacağının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kamu yararı gözetilerek bahsi geçen bu araçlara münhasıran kasko sigortası yaptırılmasının herhangi bir mevzuata aykırılık ve kamu zararına sebebiyet verilmediği düşüncesiyle temyize başvurulmaktadır.

Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

2018 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli "Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar" başlıklı E Cetvelinin 29 uncu sırasında

"Bütçelerin diğer tertiplerinin esas giderlerine ilişkin olarak ödenen sigorta giderleri dışında Devlet mallarının sigorta edilmemesi esastır.

Ancak;

a) Yanıcı, patlayıcı maddeler, gemi, uçak, helikopter ve ilaç depolama yerlerinin sigorta giderleri,

b) Dış ülkelerdeki Devlete ait temsilcilik binaları ile Devlete ait eşyanın ve kira ile tutulan bina için yapılan sözleşmede sigorta zorunluluğu varsa kiralık binanın, Türk mülkiyetinde olan veya kira ile tutulan yerlerde organizatör şirket tarafından sigorta zorunluluğu konulmuşsa söz konusu yerlerin sigorta giderleri,

c) Dış kuruluşlarla ilgili olarak taşıt sigortası (misyon şefinin uygun gördüğü hallerde tam kasko) giderleri,

ç) Belgelerine göre ayrılması mümkün olmayan sigorta ve navlun giderleri,

d) Belediyelere ait itfaiye ve ambulans araçlarının kasko sigortası giderleri,

e) Sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında fiilen arazide veya denizde kullanılan özel amaçlı araç ve ekipmanların sigorta giderleri,

bütçelerinin ilgili tertiplerinden, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına ait ambulansların kasko sigortası giderleri döner sermaye bütçelerinden, Türk Silahlı Kuvvetleri ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı envanterinde bulunan ve erbaş ve erler tarafından kullanılan teknik donanımı yüksek ve özel nitelikli askeri araçların kasko sigortası giderleri ise Kantin Yönetmeliklerinde belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kantin gelirlerinden ödenir. 237 sayılı Taşıt Kanununa ekli (1) sayılı cetvelde yer alanların emir ve zatlarına tahsis edilen taşıtların kasko sigortası giderleri taşıtın ait olduğu idare bütçesinin ilgili tertiplerinden ödenir. Ayrıca, yakın korumada kullanılan taşıtlardan, söz konusu cetvelin 1, 3 ve 4 üncü sırasında yer alanlara hizmet edenlerin tamamı, 5 inci sırasında yer alanlara hizmet edenlerin en fazla 4 adedi ve diğerlerine hizmet edenlerin en fazla 2 adedinin kasko sigortası giderleri taşıtın ait olduğu idare bütçesinin ilgili tertibinden ödenir. Aynı Kanuna ekli (2) sayılı cetvelin 3, 4 ve 6 ncı sırasında yer alanlar, 8 inci sırasında yer alan Genelkurmay 2 nci Başkanı, 10 uncu sırasında yer alan Ordu ve Donanma Komutanlıkları ile 12 nci sırasında yer alanların makamlarına tahsis edilen araçların kasko giderleri ise taşıtın ait olduğu idare bütçesinin ilgili tertiplerinden ödenir." hükmü yer almaktadır.

İlgili hükümden anlaşılacağı üzere Devlet mallarının sigorta ettirilmemesi esası getirilmiş olup bunun istisnaları da devamında tadadi olarak sayılmıştır. Dilekçi tarafından her ne kadar kamu yararından bahsedilse de Kanun Koyucunun temyize konu olay kapsamındaki araçları kasko yapılacak araçlar arasında saymadığı aşikardır. Bu nedenle mevzuata aykırı olarak yapılan işlem nedeniyle kamu zararı oluştuğundan temyiz talebinin ret edilerek Daire kararının korunmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.” denilmektedir.

Duruşma talebinde bulunan ... ile Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi gereği Temyiz Kurulunca görülen lüzum üzerine duruşmaya katılmasına karar verilen ...tarafından, dilekçelerinde yazışı hususlardan farklı olarak 83 sayılı İlamın 9. Maddesi ile tazmin hükmedilen kamu zararının tahsil edildiği ifade edilmişse de; tahsilata ilişkin bilgi belge sunulmamıştır.

Duruşma talebinde bulunan ... ile Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi gereği Temyiz Kurulunca görülen lüzum üzerine duruşmaya katılmasına karar verilen ...ve Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

83 sayılı İlamın 9. Maddesiyle belediyeye ait araçların kasko sigortası bedellerinin bütçeden ödenmesi sonucu oluşan ...TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

2918 Sayılı Trafik Kanunu'nun 106 ncı Maddesinde yer alan “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır. Bu kuruluşlar 85 inci maddenin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere, 101 inci maddedeki şartları haiz milli sigorta şirketlerine Mali Sorumluluk Sigortası yaptırmakla yükümlüdür.” hükmüne yer verilerek, belediye araçlarına sadece mali sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu getirilmiştir.

2018 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (E) cetvelinin 32 nci Maddesinde de bütçelerin diğer tertiplerinin esas giderlerine ilişkin olarak ödenen sigorta giderleri dışında Devlet mallarının sigorta edilmemesinin esas olduğu vurgulanmış ancak;

a) Yanıcı, patlayıcı maddeler, gemi, uçak, helikopter ve ilaç depolama yerlerinin sigorta giderleri,

b) Dış ülkelerdeki Devlete ait temsilcilik binaları ile Devlete ait eşyanın ve kira ile tutulan bina için yapılan sözleşmede sigorta zorunluluğu varsa kiralık binanın, Türk mülkiyetinde olan veya kira ile tutulan yerlerde organizatör şirket tarafından sigorta zorunluluğu konulmuşsa söz konusu yerlerin sigorta giderleri,

c) Dış kuruluşlarla ilgili olarak taşıt sigortası (misyon şefinin uygun gördüğü hallerde tam kasko) giderleri,

ç) Belgelerine göre ayrılması mümkün olmayan sigorta ve navlun giderleri,

d) Belediyelere ait itfaiye ve ambulans araçlarının kasko sigortası giderleri,

e) Sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında fiilen arazide veya denizde kullanılan özel amaçlı araç ve ekipmanların sigorta giderlerinin bütçelerinin ilgili tertiplerinden ödeneceği belirtilmiştir.

Yukarıda yer verilen hükümden de açıkça anlaşılacağı üzere; Belediye tarafından kasko sigortası yaptırılan araçların, madde metninde sayılanlar kapsamında bulunmamaktadır.

Diğer yandan Sayıştay Temyiz Kurulunun emsal niteliği kazanmış kararlarında belediyeye ait araçların KASKO sigorta bedellerinin ödenmesinin mümkün olmadığı belirtilmektedir.

Bu itibarla, 83 sayılı İlamın 9. Maddesiyle verilen tazmin hükmünün ilişkin kararın TASDİKİNE (7. Daire Başkanı ..., 8.Daire Başkanı ..., Üye ...’un karşı oy gerekçelerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 13.10.2021 tarih ve 50229 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi

7. Daire Başkanı . . . , 8. Daire Başkanı . . . , Üye . . . ’un karşı oy gerekçesi:

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60’ncı maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, sigorta giderleri belediyelerin giderleri arasında sayılmış olup söz konusu bentte zorunlu trafik ve kasko sigortası ayrımı yapılmamıştır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 106’ncı maddesinde de “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır. Bu kuruluşlar, 85 inci maddenin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere 101 inci maddedeki şartları haiz milli sigorta şirketlerine mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlüdürler.” denilmek suretiyle belediyelere ait motorlu araçlara mali sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu getirilmiştir. Kanun’un bu maddesinde de belediyelerin kasko sigortası yaptıramayacakları yönünde bir sonuç çıkarmak mümkün değildir.

2018 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na bağlı (E) cetvelinin 29 uncu maddesinde her ne kadar “Bütçelerin diğer tertiplerinin esas giderlerine ilişkin olarak ödenen sigorta giderleri dışında Devlet mallarının sigorta edilmemesi esastır.

Ancak;

a) Yanıcı, patlayıcı maddeler, gemi, uçak, helikopter ve ilaç depolama yerlerinin sigorta giderleri,

b) Dış ülkelerdeki Devlete ait temsilcilik binaları ile Devlete ait eşyanın ve kira ile tutulan bina için yapılan sözleşmede sigorta zorunluluğu varsa kiralık binanın, Türk mülkiyetinde olan veya kira ile tutulan yerlerde organizatör şirket tarafından sigorta zorunluluğu konulmuşsa söz konusu yerlerin sigorta giderleri,

c) Dış kuruluşlarla ilgili olarak taşıt sigortası (misyon şefinin uygun gördüğü hallerde tam kasko) giderleri,

ç) Belgelerine göre ayrılması mümkün olmayan sigorta ve navlun giderleri,

d) Belediyelere ait itfaiye ve ambulans araçlarının kasko sigortası giderleri,

e) Sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında fiilen arazide veya denizde kullanılan özel amaçlı araç ve ekipmanların sigorta giderleri,

bütçelerinin ilgili tertiplerinden, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına ait ambulansların kasko sigortası giderleri döner sermaye bütçelerinden, Türk Silahlı Kuvvetleri ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı envanterinde bulunan ve erbaş ve erler tarafından kullanılan teknik donanımı yüksek ve özel nitelikli askeri araçların kasko sigortası giderleri ise Kantin Yönetmeliklerinde belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kantin gelirlerinden ödenir. 237 sayılı Taşıt Kanununa ekli (1) sayılı cetvelde yer alanların emir ve zatlarına tahsis edilen taşıtların kasko sigortası giderleri taşıtın ait olduğu idare bütçesinin ilgili tertiplerinden ödenir. Ayrıca, yakın korumada kullanılan taşıtlardan, söz konusu cetvelin 1, 3 ve 4 üncü sırasında yer alanlara hizmet edenlerin tamamı, 5 inci sırasında yer alanlara hizmet edenlerin en fazla 4 adedi ve diğerlerine hizmet edenlerin en fazla 2 adedinin kasko sigortası giderleri taşıtın ait olduğu idare bütçesinin ilgili tertibinden ödenir. Aynı Kanuna ekli (2) sayılı cetvelin 3, 4 ve 6 ncı sırasında yer alanlar, 8 inci sırasında yer alan Genelkurmay 2 nci Başkanı, 10 uncu sırasında yer alan Ordu ve Donanma Komutanlıkları ile 12 nci sırasında yer alanların makamlarına tahsis edilen araçların kasko giderleri ise taşıtın ait olduğu idare bütçesinin ilgili tertiplerinden ödenir.”

hükmüne yer verilmiş ise de; 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası karşısında yerel yönetimlerle ilgili genel bütçe kanununda kısıtlama getirilmesi anayasaya aykırıdır.

Kaldı ki, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Mali Hükümler-Bütçe başlıklı 161’nci maddesinde, “Kamu idarelerinin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılır.

Malî yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve kontrolü ile yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller kanunla düzenlenir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.…”

hükmü yer almaktadır. Bu hüküm uyarınca da Bütçe Kanunu ile Anayasa’ya aykırı düzenleme getirilmemesi gerekmektedir. Belediyenin bütün araçlarına değil sadece makam aracı gibi kullanılan 2 hizmet aracına kasko yapıldığını, sözkonusu aracın devamlı şehir içi ve şehirler arası görev yaptığından kaza yapma veya kazaya karışma riskleri yüksek olan araç olduğu kaza geçirmeleri halinde Belediyece ödenecek olan tamir bakım onarım bedelinin ödenen kasko bedelinden kat kat fazla olacağı, ayrıca yapılan kasko ile bu araçların her türlü (yangın, terör, su baskını) doğal afetlere terör ve kundaklama olaylarına karşı garanti altına alınmış olacağı göz önünde bulundurularak bütçeden harcama yapmaya yetkili kişilerin onayı ile yapılan kasko giderinde belediyeyi zarara uğratacak bir uygulama oluşmamıştır.

5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na açıkça aykırı olmayan ödemeden dolayı sorumlular hakkında beraat kararı verilmesi, yapılan tahsilatın iadesine karar verilmesi uygun olur.”