Sayıştay 2. Dairesi 44557 Kararı - Yüksek Öğretim Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Yüksek Öğretim Kurumları

• Yılı: 2017

• Daire: 2

• Dosya No: 44557

• Tutanak No: 56585

• Tutanak Tarihi: 20.03.2024

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Üniversite vakfına ait aracın tamir ve bakım giderlerinin üniversite özel bütçesinden ödenmesi.

13 İlam sayılı Daire Kararının 3’üncü maddesiyle, ... Üniversitesi ... Vakfına ait aracın tamir ve bakım giderlerinin Üniversite özel bütçesinden ödenmesi sonucunda oluşan ... TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir. Kararda sorumlu tutulanlar: üst yönetici (Rektör), harcama yetkilisi (Genel Sekreter Vekili), gerçekleştirme görevlisi (İdari ve Mali İşler Daire Başkanı)’dir.

Temyiz Dilekçesi

Daire Kararında sorumlu tutulan üst yönetici ... (Rektör), harcama yetkilisi ... (Genel Sekreter Vekili), gerçekleştirme görevlisi ... (İdari ve Mali İşler Daire Başkanı) tarafından ortak dilekçeyle temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Temyiz başvurusuna esas dilekçede özetle:

Rektörlük Makamına 237 sayılı taşıt kanunun 2 sayılı cetvelinde belirtildiği üzere 1999 yılında binek aracın (1600cc ...) makam aracı olarak verildiği, Aynı Kanunun 2 sayılı cetvelinde gösterilen Üniversite Rektörlerine verilen araç en az kullanım süresi 5 yıldır denildiği, Yaklaşık 17 yıldır kullanılan bu aracın sık sık arıza vermiş ve defalarca yolda kalmış olduğu, Aracın ekonomik ömrünü doldurduğu, Rektörlüğün Makam aracı ihtiyacı hâsıl olduğu,

Rektörlüğün Makam aracı ihtiyacının karşılanması için Kalkınma Bakanlığından 2016-2017-2018 bütçe tasarılarında makam aracı talep edilmiş olmasına rağmen Maliye Bakanlığı tarafından bu talebin karşılanmadığı, Bütçe imkânları ile karşılanamayan makam aracının kiralama yolu ile karşılanması düşünüldüğü, Ancak idare tarafından yapılan piyasa araştırmasında makam aracının yıllık kira bedelinin ... TL olacağının tespit edildiği,

Araştırma neticesinde bunun devlete büyük bir yük getireceği, Bu nedenle ... Vakfına makam araçları olup olmadığının sorulduğu, Vakıftan makam aracı talep edildiği, ..., ... Vakfının bağlı ortaklığı olan ... Ltd. Şti.’nin ... tarihli yönetim kurulu kararına istinaden hiçbir bedel talep edilmeden Vakıf kayıtlarında bulunan aracın Üniversiteye makam aracı olarak tahsis edildiği, Üniversitemize tahsis edilen aracın 237 sayılı Taşıt Kanununun 17.maddesi hükümleri doğrultusunda makam aracı olarak kullanılmaya başlandığı (EK2),

Üniversitenin bu makam aracı için Valilik Makamından ... tarih ve ... sayılı yazıları ile Rektörlük özel tahsisli plaka talebinde bulunduğu, ..., ... Vakfının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile tahsis edilen ... plakalı ... marka otomobil için Vakfa bağlı şirketin bütçe imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle tahsis edilen aracın tüm giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanması için karara varıldığı, Bu kararın 16.10.2016 tarihinde Üniversiteye bildirildiği (EK3),

237 sayılı Taşıt Kanunu madde 17 birinci paragrafına yer verilerek, Arızalanarak yolda kalan ...(...) plakalı Resmi Hizmet aracının tamir edilmesi için ... tarih ve ... sayılı yazı (EK4) ile Rektörlük olur’u alınarak aracın arızası giderildiği ve kullanımına devam edildiği,

Bu itibarla, Üniversite tarafından hizmet aracı kiralama yoluna gidilmeyerek ..., ... Vakfından tahsis olarak karşılanması sebebiyle yukarıda belirtilen yaklaşık ... bin TL tutarında kamu yararı sağlandığı, Ayrıca (EK5) görüldüğü üzere Üniversite İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığına 2015, 2016 ve 2017 yıllarında taşıt kiralaması gideri için verilen ödenekler kullanılmadığı,

Sayıştay Denetçi görüşü olarak “Savunmaların değerlendirilmesi sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir husus olmadığı düşünüldüğünden sorumluların beraatine karar verilmesinin uygun olacağı İfade edilmiştir” denildiği, Savcının da mütalaasında buna katıldığı, Misal olarak (Ek 4) görüleceği üzere Maliye Bakanlığı tarafından Üniversiteye araç kiralaması için ödenek verildiği, Vakıf tarafından ücretsiz araç hizmeti karşılığından 2015-2017 yılları arası ... TL kamu kaynağı kullanılmayarak ödeneklerin ertesi yıllara devrettiği,

Ayrıca 5018 sayılı Kanunun 71.maddesine yer verilerek, Kamu zararının belirlenmesinde kişilerin kasıt, kusur ve ihmalin olması gerektiği, Üniversite tarafından devlet yararı gözetilerek bütçeden 425.000,00 TL harcamanın yapılmadığı, Kamu malında azalmaya meydan verilmediği için kasıt, kusur ve ihmal bulunması mümkün olmadığı, Aynı Kanun A maddesinde “mal ve hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması “ kısmına ithafen görüleceği üzere taşıt kiralama işi fazla görülerek makam aracı kiralaması yapılmadığı ve hizmetin ücretsiz tahsis edilen araçla karşılandığı,

İfade edilerek Daire Kararının Bozulması [Kaldırılması] talep edilmektedir.

Başsavcılık Mütalaası

Daire Kararında sorumlu tutulan üst yönetici ... (Rektör), harcama yetkilisi ... (Genel Sekreter Vekili), gerçekleştirme görevlisi ... (İdari ve Mali İşler Daire Başkanı) tarafından temyiz başvurusunda bulunulması üzerine verilen Başsavcılık Mütalaasında:

“Adı geçenlerin dilekçesinde ortaya konulan hususlar karşısında, temyiz talebinin kabulü ile verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa olunmaktadır.

Arz olunur.”

Denilmektedir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

13 İlam sayılı Daire Kararının 3’üncü maddesiyle, ... Üniversitesi ... Vakfına ait aracın tamir ve bakım giderlerinin Üniversite özel bütçesinden ödenmesi sonucunda oluşan ... TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir. Kararda sorumlu tutulanlar: üst yönetici (Rektör), harcama yetkilisi (Genel Sekreter Vekili), gerçekleştirme görevlisi (İdari ve Mali İşler Daire Başkanı)’dir.

Esas yönünden inceleme

Somut uygulama

Somut uygulamadaki makam aracının 1999 yılında Üniversiteye verilmiş olması ve 2017 yılı itibarıyla sıklıkla arıza vermesi dolayısıyla Üniversitenin Güçlendirme, ... Vakfının ortağı olduğu ... Ltd.Şti.’den makam aracı olarak kullanılmak üzere ve bedelsiz olarak araç edinilmiştir. Adı geçen şirketin yönetim kurulu kararıyla, araç Üniversiteye bedelsiz olarak tahsis edilmiştir.

Şirketin mülkiyetinde olmakla birlikte Üniversitede makam aracı olarak kullanılan araç için 2017 yılında ... TL tamir ve bakım giderleri yapılmıştır.

Mevzuat

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” kenar başlıklı 1’inci maddesinde: “a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri … tarafından kullanılacak taşıtlar bu Kanun hükümlerine tabidir.” denilmektedir.

237 sayılı Kanun’a ekli 2-sayılı cetvelde, üniversite rektörlerine birer tane makam aracı tahsis edileceği düzenlenmiştir.

237 sayılı Kanunun diğer ilgili maddeleri aşağıdadır:

“Kurumların edinebilecekleri taşıtlar

Madde 7 – (Değişik birinci fıkra: 21/4/2005 - 5335/6 md.) Kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamaları esastır. Bu şekilde temini mümkün olmayan, ekonomik bulunmayan veya sağlık, savunma ve güvenlik gibi nedenlerle hizmet alımı suretiyle karşılanması uygun görülmeyen taşıtlar diğer yollarla edinilebilir.

Kullanılacak bu taşıtların, muayyen ve standart tipte, lüks ve gösterişten uzak, memleket yollarına elverişli ucuz ve ekonomik olanlarından temin olunması şarttır.

…”

“Kurumların satın alacakları taşıtların bedeli:

Madde 9 – Kurumların satın alacakları taşıtların azami satınalma bedelleri ile cinsi ve azami satınalma bedeli yıl içerisinde belirlenecek taşıtlara ilişkin esaslar her yıl bütçe kanunlarına bağlı cetvellerde gösterilir.

Bu bedeller, orta sıklet ve vasati fiyatlar nazarı itibara alınmak suretiyle tesbit edilir.”

“Madde 10 – (Değişik: 17/9/2004 - 5234/4 md.)

Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve döner sermayelerin yıl içinde her ne şekilde olursa olsun edinebilecekleri taşıtların cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı yılı bütçe kanunlarına bağlı (T) işaretli cetvelde gösterilir.

Yukarıda sayılanlar dışında kalan kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun gereğince taşıt edinilebilmesi, edinilecek taşıtın cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı gösterilmek suretiyle önceden alınmış Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır. (Ek cümle: 3/7/2005-5393/85 md.) Ancak, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahallî idare birlikleri kendi meclislerinin kararı ile taşıt edinirler.”

“Çeşitli hükümler:

Madde 17 – Çeşitli yardım yolları ile gelen her türlü taşıtlar tahsis olundukları hizmetlerde bu kanun hükümlerine göre kullanılır.

(Ek fıkra: 29/6/2012-6338/2 md.) Vakıf, dernek, sandık, banka, birlik, firma, şahıs ve benzeri kuruluş veya kişilere ait olup bu Kanun kapsamında bulunan kurumlar ile özel kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşlarınca kullanılan taşıtların giderleri için (güvenlik hizmetlerinde kullanılan taşıtlar hariç) kurum bütçelerinden hiçbir şekilde ödeme yapılamaz.”

5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi aşağıdadır:

“Kamu zararı

Madde 71- (Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

…

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,

esas alınır.”

Değerlendirme

Daire Kararının gerekçesinde: “Buna göre mevzuatında öngörülmediği halde Vakfa ait aracın bakım onarım giderlerinin Üniversite özel bütçesinden ödenmesi kamu zararına sebep olmuştur.” denilmektedir.

Daire Kararı hukuka uygundur.

Taşıt Kanunu’nun 17’nci maddesi hükmü açıktır, yorum gerektirmemektedir. Somut uygulamada mülkiyeti firmaya ait aracın -bu araç Üniversitede makam aracı olarak kullanılmakta olsa da- bakım onarım giderleri için Üniversite bütçesinden ödeme yapılması Taşıt Kanunu’nun 17’nci maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Somut uygulamada aracın bakım onarım giderinin Üniversite bütçesinden ödenmesi suretiyle kamu kaynağında azalmaya sebep olunmuştur.

Sorumlular tarafından, makam aracının hizmet alımı yoluyla edinilmesi durumunda Üniversite bütçesine daha fazla maliyeti olacağı belirtilerek somut uygulamada kamu zararı oluşmadığı, aksine kamu yararına işlem yapıldığı öne sürülmektedir. Ancak itiraz yerinde değildir. Zira idare hukukunda yetkisizlik asıldır. İdarenin, kanunda açıkça yetki ve görevi olarak düzenlenmeyen bir iş veya işlemi yapması hukuka aykırılık oluşturur. Mevzuatın yetki ve görev olarak vermediği bir konuda idarenin -kişisel değerlendirmeler sonucunda- düşük maliyetli olması dolayısıyla kamuya yararlı olduğunu düşündüğü iş ve işlemleri yapmak konusunda kendini yetkili görmesi, keyfiliği sonuç verir. Bu durum hukuk sisteminin varlığıyla çelişmektedir. Dolayısıyla sorumluların bu itirazının reddi gerekir.

Buna göre, somut uygulamada 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde düzenlenen “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” kapsamında kamu kaynağında eksilmeye neden olunduğu ve kamu zararı oluştuğu anlaşılmıştır.

BU İTİBARLA, yukarıda açıklanan gerekçeyle sorumluların itirazları reddedilerek, 35541 Karar-13 İlam sayılı Daire Kararının 3’üncü maddesinin TASDİKİNE (Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., üyeler ..., ...’un aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 20.03.2024 tarih ve 56585 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

(Karşı oy gerekçesi

Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ... ve Üye ...’un karşı oy gerekçesi

Taşıt Kanunu’nun 17’nci maddesi açık olmakla birlikte, somut uygulamanın özellikleri dolayısıyla hakkaniyet gereği söz konusu makam aracının bakım onarım giderleri sonucunda kamu zararı oluşmamıştır.

Sorumluların temyiz başvurusunda de öne sürülen, somut uygulamanın esasına etkili özelliklerinden bazıları şunlardır: Rektörlük makam aracının 1999 model olması, makam aracının 2017 yılı itibarıyla 17 yıldır kullanılmakta olması, aracın ekonomik ömrünü doldurmuş olması, Rektörlüğün yeni bir makam aracı talebinin karşılanmaması, piyasadan hizmet alımı yoluyla araç edinilmesinin maliyetinin nispeten yüksek olması, Vakfa ait aracın kullanımının bedelsiz olarak Üniversiteye bırakılmış olması, Üniversite bütçesinde taşıt kiralaması için konulan ödeneklerin kullanılmamış olmasıdır.

Buna göre, somut uygulama neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmamıştır.

Bu İtibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle, Daire Kararının 3’üncü maddesinin Kaldırılması gerekir.

Üye ...’un karşı oy gerekçesi

13 sayılı İlamın 3’üncü maddesiyle; ... Üniversitesi ... Vakfına ait aracın tamir ve bakım giderlerinin Üniversite özel bütçesinden ödenmesi sonucunda oluşan kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir.

Temyiz dilekçesinde ifade edildiği üzere;

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 2 sayılı cetveline göre 1999 yılında 1600cc/... marka binek aracın Rektörlük Makamına makam aracı olarak verildiği, bu aracın yaklaşık 17 yıldır kullanıldığı, aracın sık sık arıza vermiş ve defalarca yolda kalmış olduğu, ekonomik ömrünü doldurduğu ve Rektörlük Makamının araca ihtiyacının olduğu;

Rektörlüğün makam aracı ihtiyacının karşılanması için Kalkınma Bakanlığından 2016-2017-2018 bütçe tasarılarında makam aracı talep edilmiş olmasına rağmen Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından bu talebin karşılanmadığı; bütçe imkânları ile karşılanamayan makam aracının kiralama yolu ile karşılanmasının düşünüldüğü, ancak İdare tarafından yapılan piyasa araştırmasında makam aracının yıllık kira bedelinin ... TL olacağının tespit edildiği;

Araştırma neticesinde bunun kamuya büyük bir yük getireceğinin anlaşıldığı, bu nedenle ... Vakfına makam araçları olup olmadığının sorulduğu, Vakıftan makam aracı talep edildiği; ..., ... Vakfının bağlı ortaklığı olan ... Ltd. Şti.nin ... tarihli Yönetim Kurulu Kararına istinaden hiçbir bedel talep edilmeden Vakıf kayıtlarında bulunan aracın Üniversiteye makam aracı olarak tahsis edildiği, Üniversiteye tahsis edilen aracın 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 17’nci maddesi hükümleri doğrultusunda makam aracı olarak kullanılmaya başlandığı;

Üniversitenin 01.04.2015 tarihli ve ... sayılı yazısı ile Valilik Makamından bu makam aracı için Rektörlük özel tahsisli plaka talebinde bulunulduğu; ..., ... Vakfının ... tarihli ve ... sayılı yazısıyla, tahsis edilen ... plakalı ... marka otomobil için Vakfa bağlı şirketin bütçe imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle aracın tüm giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanması için karara varıldığı, bu kararın 16.10.2016 tarihinde Üniversiteye bildirildiği;

Arızalanarak yolda kalan ...(...) plakalı Resmi Hizmet aracının tamir edilmesi için ... tarihli ve ... sayılı yazı ile Rektörlük Oluru alındığı, masrafı İdare bütçesinden karşılanarak aracın arızasının giderildiği ve kullanımına devam edildiği;

Anlaşılmaktadır.

Somut olaydaki araç tahsisinin “Vakfa bağlı şirketin bütçe imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle tahsis edilen aracın tüm giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanması” kaydıyla ve kamu menfaati gözetilerek yapıldığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar, 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Çeşitli hükümler:” başlıklı 17’nci maddesinde;

“(…)

(Ek fıkra: 29/6/2012-6338/2 md.) Vakıf, dernek, sandık, banka, birlik, firma, şahıs ve benzeri kuruluş veya kişilere ait olup bu Kanun kapsamında bulunan kurumlar ile özel kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşlarınca kullanılan taşıtların giderleri için (güvenlik hizmetlerinde kullanılan taşıtlar hariç) kurum bütçelerinden hiçbir şekilde ödeme yapılamaz.” hükmü bulunsa da, somut olaydaki tahsis şartı ve kamu menfaati göz önünde bulundurulduğunda;

Arızalanarak yolda kalan ...(...) plakalı Resmi Hizmet aracının tamir edilmesi amacıyla ... tarihli ve ... sayılı yazı ile Rektörlük Oluru alınarak aracın arızasının giderilmesi için yapılan harcamada kamu zararı kusurunun oluşmadığı düşünülmektedir.

Bu itibarla, İlam hükmünün kaldırılması uygun olacaktır.)