Sayıştay 2. Dairesi 42830 Kararı - Yüksek Öğretim Vergi ve Harç

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Yüksek Öğretim Kurumları

• Yılı: 2015

• Daire: 2

• Dosya No: 42830

• Tutanak No: 46116

• Tutanak Tarihi: 17.04.2019

• Konu: Vergi Resmi Harç ve Diğer Gelirlerle İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Üniversitesi Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavından elde edilen gelirin Döner Sermaye İşletmesi bütçesine gelir kaydedilmesi ve bu gelirden sınavlarda görev alan öğretim elemanlarına ek ödeme yapılması.

203 sayılı ilamın 6 ncı maddesi ile; ... ... Üniversitesi Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavından elde edilen gelirin Döner Sermaye İşletmesi bütçesine gelir kaydedilmesi ve bu gelirden sınavlarda görev alan öğretim elemanlarına ek ödeme yapılması nedeniyle …. TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlam maddesinde Yönetim Kurulu Başkanı (Rektör) olarak sorumlu tutulan Prof.Dr. ... temyiz dilekçesinde özetle;

Üniversitenin Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 2 nci maddesinde Döner Sermaye İşletmesinin faaliyet alanına giren iş ve hizmetlerin;

a-…

b-…

c-…

e- Üniversite birimlerinin görev, yetki ve ilgi alanlarına giren danışmanlık, uygulama, plan, deney raporları, fizibilite etüdü, model deneyleri, bilgi işlem, iş değerlendirmesi, ölçme, ölçü ayarı hizmetlerini yapmak ve bunlara ilişkin raporlar hazırlamak şeklinde, belirtildiğini,

Eğitim öğretimde ölçmenin, öğrencilerin belirli alanda ya da konudaki gelişme ve başarılarının, uygun araçlar ve yöntemler uygulayarak (soru hazırlamak, sınav yapmak) sayısal sonuçlarla belirtme işi, bir başka deyişle sınavın başarıyı ölçmenin aracı, daha da geniş düşünüldüğünde sınavın, işletme için iş değerlendirmesi olduğunu ve yapılan sınav hizmetinin Döner Sermaye faaliyetine girdiğini,

Üniversite olarak söz konusu sınav hizmetlerinin Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 2/e maddesi kapsamında olduğunu düşündüklerini,

Ayrıca; her yıl takip eden yılın bütçe hazırlıklarının Haziran ayında başladığını, (B) cetvelinde öz gelirlerin; birinci ve ikinci öğretim, yaz okulu, tezsiz yüksek lisans, uzaktan eğitim, yemekhane geliri, kiralar vb. gibi tespit edilerek karşılığının ödeneklendirildiğini, yıl sonuna kadar da bütçe teklifinin yasalaştığını,

Yabancı uyruklu öğrencilere ait sınavın 2015 yılında yapıldığını, tespit edilen ücretlerin 2015 yılı içinde tahsil edildiğini,

Yılbaşında tahmin edilemeyen tertibi de açık olmayan gelirin yıl içinde (B) cetvelinde herhangi bir kaleme muvazaalı olsa da gelir kaydedilmesinin bütçe tekniği yönünden işi halletmediğini çünkü (A) cetvelinde bu hizmetin yapılması için ödenek teklif edilmediğini,

Tahsil edilen gelirin karşılığı ödenek Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun aktarma, ekleme devir ve iptal işlemleri başlıklı 6/7 maddesinde;

“Özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumların (B) işaretli cetvelerde belirtilen tahmini tutarlar üzerinde gerçekleşen gelirler ile … karşılıkların, İdare ve kurumların bütçelerinin mevcut veya yeni açılacak tertiplerine ödenek olarak eklemeye … yetkilidir" hükmü gereği (B) cetvelindeki toplam tahminin üzerinde tahsilat yapılması halinde (A) cetvelinde yapılacak hizmetlerin ödenebilmesi için ödenek kaydedilebileceğini,

Bir diğer hususun da bütçe kanunlarına ekli "Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalarına İlişkin Esaslar'" başlıklı E cetvelinde yapılacak sınavlar için yapılacak giderlerin tarifinin bulunmadığını dolayısıyla giderlerin ödenmesi imkanının olmadığını,

2547 sayılı Yasada akademik personelin yapacağı görevlerin net olarak belirlendiğini, bu sınav için soru hazırlama, cumartesi, pazar günleri yapılan sınavlarda salon başkanı, gözetmen vb. gibi görevleri ücretsiz yaptırmanın yasal olmadığını, zaten Döner Sermaye işletmelerinin üçüncü kişilere bu tür hizmetlerin verilmesi için kurulduğunu,

Sonuç olarak; söz konusu hizmetin özel bütçeden yapılması muvazaalı olacağı, hatta mümkün olmadığı, Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmeliğin 2 nci maddesinde sayılan faaliyetler kapsamında bulunduğu Yönetim kurulunun sınav organizasyonlarında soru hazırlayan, salon başkanı, gözetmen, emniyet mensuplarına yapılacak ödemelere ilişkin üniversitece hazırlanmış bir yönetmelik, yönerge ve mevzuat bulunmadığından, gerçekleştirilmesi istenilen amaç ve uygulama aynı olduğundan adil olmak kamuyu zarara uğratmamak adına 18.01.2012 tarih ve 2012/2723 sayılı BKK eki Esaslarda bulunan bazı hükümler kıyasen uygulanarak katkısı olanlara dağıtımların yapıldığını dolayısıyla kamu zararı oluşmadığını,

Durum böyleyken, gelirin özel bütçeye alınmadığından bahisle toplam … TL gelirden, katkıları bulunan personele ödenen …. TL'lik kısmını kamu zararı olarak değerlendirmenin hakkaniyetli olmayacağını,

Temyiz Kurulunun 28.01.2014 tarihli 35862 dosya no ve 38299 tutanak nolu kararının bu yönde olduğunu belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını istemiştir.

Başsavcılık mütalaasında;

“İlamın 6 ncı maddesine ilişkin olarak; yabancı öğrenci sınav başvuru ücretlerinin döner sermaye bütçesine aktarılmasının mevzuatına aykırı olmadığı, buradan sınavda görev yapanlara ödeme yapılmasının mevzuatına uygun olduğu yukarıda belirtilen Temyiz Kurulu Kararının da bu yönde olduğu ifade edilerek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi istenilmektedir.

Ortaya konulanlar ve Temyiz Kurulu Kararındaki gerekçeler karşısında adı geçenin temyiz talebinin kabulü ile verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.” denilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 55 nci maddesinde;

“Yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı birimlerin gelir kaynakları;

a. Her yıl bütçeye konulacak ödenekler,

b. Kurumlarca yapılacak yardımlar,

c. Alınacak harç ve ücretler,

d. Yayın ve satış gelirleri,

e. Taşınır ve taşınmaz malların gelirleri,

f. Döner sermaye işletmelerinden elde edilecek karlar,

g. Bağışlar, vasiyetler ve diğer gelirlerdir.”

denilmiştir.

Bu hükme göre yabancı uyruklu öğrenci sınavı ücretlerinin Üniversitenin bütçesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir. Söz konusu sınavın Sürekli Eğitim Merkezi aracılığıyla yaptırılmış olması sınav ücretlerinin döner sermaye işletmesi bütçesinin geliri olduğu anlamına gelmemektedir.

Öte yandan ... ... Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 2 nci maddesinde Döner Sermaye İşletmesinin faaliyet alanına giren iş ve hizmetler;

“a) Yükseköğretim kurumları dışındaki kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından istenecek bilimsel görüş vermek, proje, araştırma ve benzeri hizmetler yapmak, her seviyede bilim, meslek ve dil kursları açmak,

b) Belirli bilimsel sonuçların uygulanmasını sağlamak,

c) Klinikler, poliklinikler, ameliyathaneler ve laboratuvarlarda yapılacak her türlü muayene, tetkik, tahlil, tedavi, ameliyat, bakım ve üretimle ilgili iş ve benzeri hizmetleri yapmak,

d) Faaliyet alanları ile sınırlı olarak değişik mal ve hizmetleri üretmek, elde edilen ürünleri önceden Rektörün izni alınmak şartıyla pazarlamak ve satmak,

e) Üniversite birimlerinin görev, yetki ve ilgi alanlarına giren danışmanlık, uygulama, plan, deney raporları, fizibilite etüdü, model deneyleri, bilgi işlem, iş değerlendirilmesi, ölçme, ölçü ayarı hizmetleri yapmak ve bunlara ilişkin raporlar hazırlamak.”

şeklinde sıralanmıştır.

Buna göre eğitim öğretim hizmetlerinin asli unsurlarından biri olarak yapılan yabancı uyruklu öğrenci sınavı, Döner Sermaye İşletmesinin bahsi geçen Yönetmelikte belirtilen faaliyet alanı içerisinde bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu sınav için alınan ücretler Döner Sermaye İşletmesinin değil Üniversitenin geliridir ve bu gelirin ek ödeme olarak dağıtılması mümkün değildir.

18.01.2012 tarihli 2012/2723 sayılı BKK eki “Sınav Ücretlerine İlişkin Usul Ve Esaslar” ise amaç ve kapsama ilişkin 1 inci maddesinde belirtildiği üzere; Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığınca yapılan merkezî sınavlar, yükseköğretim kurumlarının açık öğretim sınavları ve kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişilerinin talepleri üzerine yükseköğretim kurumlarınca yurt içinde ve yurt dışında yapılan sınavlarda; soruların hazırlanmasında görevlendirilenlere, sınav soru havuzunda yer alacak soruların hazırlanmasında katkısı olanlara, sınav koordinatörlüklerinin koordinatörüne ve diğer personeline, bina sınav sorumluları ile bina yöneticilerine, salon başkanlarına, gözetmenlere, sınav güvenliğini sağlayan kolluk kuvvetlerine, kapalı dönem çalışanlara ve sınav sürecinde görev alan diğer personele ödenecek sınav ücretleri ile ilgili usûl ve esasları belirlemek amacıyla çıkarılmış olup, üniversitelerin yabancı öğrencilerin alımına yönelik yaptıkları sınavları kapsamamaktadır.

Savunmada ileri sürülen ... ... Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinin faaliyet alanına giren iş ve hizmetler açıklanırken 2 nci maddenin e fıkrasında yer alan; “Üniversite birimlerinin görev, yetki ilgi alanlarına giren danışmanlık, uygulama, plan, deney raporları, fizibilite etüdü, model deneyleri, bilgi işlem, iş değerlendirmesi, ölçme, ölçü ayar hizmetleri yapmak ve bunlara ilişkin raporlar hazırlamak” şeklindeki düzenleme, üniversite birimlerinin (fakülte, yüksekokul vs.) kendi görev ve uzmanlık alanlarına giren konulara ilişkin çeşitli faaliyetleri veya piyasadaki müşterilere bu nitelikte sunmuş oldukları çeşitli hizmetleri kastetmektedir ki, yabancı öğrencilere yönelik sınav bu maddede ifade edilen nitelikte bir hizmet veya görev değildir.

16.07.2014 tarihinde Yükseköğretim Yürütme Kurulunda kabul edilen Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslarda yabancı öğrencilerin kabulüne ilişkin kurallara yer verilmiştir. Söz konusu Esaslarda üniversitelerin öğrenci kabulünde kullanılabilecek yöntemler arasında üniversitelerin kendi yaptıkları sınavlar da sayılmakla beraber sınav ücreti, başvuru ücreti gibi ücretlerin alınacağına dair hüküm bulunmamaktadır. Nitekim Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının Üniversite Rektörlüklerine gönderdiği 12.11.2014 tarih ve 57802651-869/66262 sayılı yazısında başvuru ücretleri ile ilgili olarak, birden fazla üniversiteye başvuru yapıldığında ödenecek meblağın yüksek olması nedeniyle öğrencilerin mağdur oldukları belirtilmiş, Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslara atıf yapılmak suretiyle de bu Esaslarda başvuru ücretleri ile ilgili herhangi bir düzenleme olmadığından başvuru yapan adaylardan başvuru ücreti alınmamasına karar verildiği ifade edilmiştir. Bu durumda öğrencilerden sınav ücreti alınması ve alınan sınav ücretlerinin Döner Sermaye İşletmesi bütçesine kaydedilerek sınavda görevlendirilen öğretim elemanlarına dağıtılması yürürlükte bulunan mevzuata aykırıdır.

Bu nedenle 203 sayılı ilamın 6 ncı maddesi ile …. TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

(Üyeler …, …, …ve …..ın aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğu ile,

Karar verildiği 17.04.2019 tarih ve 46116 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.

KARŞI OY GEREKÇESİ:

(Üyeler …, …, …ve …..:

Yükseköğretim Genel Kurulunun 21.01.2010 tarihli toplantısında; 2010-2011 Eğitim-öğretim yılından itibaren ÖSYM tarafından yapılan Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavının (YÖS) kaldırılmasına, her üniversite tarafından belirlenen ve YÖK Başkanlığınca da uygun görülen sınav ve puanlara sahip öğrencilerin üniversitenin talep edeceği diğer belgeler ile doğrudan üniversiteye başvurması ve üniversite tarafından değerlendirmeye alınmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda Yükseköğretim Yürütme Kurulunun çıkarmış olduğu “Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar”a dayanılarak 12.02.2014 tarihli ... ... Üniversitesi Senato kararı ile “... ... Üniversitesi Yurt Dışından Öğrenci Başvuru, Kabul Ve Kayıt Yönergesi” kabul edilmiştir. Yönergenin amacı; … ... Üniversitesinin fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarının bölüm ve/veya programlarına yurt dışından öğrenci adaylarının başvuruları ile öğrenci kabul kayıt koşullarını belirlemektir.

Diğer taraftan ... ... Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 2 nci maddesinde ise Döner Sermaye İşletmesinin faaliyet alanına giren iş ve hizmetler sıralanmış olup (e) bendinde “Üniversite birimlerinin görev, yetki ve ilgi alanlarına giren danışmanlık, uygulama, plan, deney raporları, fizibilite etüdü, model deneyleri, bilgi işlem, iş değerlendirilmesi, ölçme, ölçü ayarı hizmetleri yapmak ve bunlara ilişkin raporlar hazırlamak.” denilmiştir. Bu kapsamda Milli Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığınca yapılan merkezi sınavlar, yükseköğretim kurumlarının açık öğretim sınavları ve kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişilerinin talepleri üzerine yükseköğretim kurumlarınca yurt içinde ve yurt dışında yapılan sınavlarda; soruların hazırlanmasında görevlendirilenlere, sınav soru havuzunda yer alacak soruların hazırlanmasında katkısı olanlara, sınav koordinatörlüklerinin koordinatörüne ve diğer personeline, bina sınav sorumluları ile bina yöneticilerine, salon başkanlarına, gözetmenlere, sınav güvenliğini sağlayan kolluk kuvvetlerine, kapalı dönem çalışanlara ve sınav sürecinde görev alan diğer personele ödenecek sınav ücretleri ile ilgili usul ve esasları belirlemek amacıyla 18.01.2012 tarih ve 2012/2723 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki “Sınav Ücretlerine İlişkin Usul Ve Esaslar”ın çıkarıldığı görülmektedir.

Bahsedilen Usul Ve Esaslar ile gerçekleştirilmek istenilen amaç ve uygulamanın üniversite tarafından döner sermaye aracılığı (Sürekli Eğitim Merkezi) ile yapılan uygulama ile benzerlik gösterdiği, Yükseköğretime Giriş sınavlarını yapmak üzere yetkilendirilen Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM), yükseköğretime giriş sınavlarını lise öğrenimini tamamlayan öğrencilerin temel bilgi ve becerilerinin ölçülmesi amacıyla yaptığı ve ÖSYM’nin yapmış olduğu bu sınav hizmetinin maliyetlerini karşılamak için ölçme sınavına giren öğrencilerden ücret aldığı düşünüldüğünde, yabancı uyruklu öğrenci sınavının da, yurtdışında lise öğrenimi gören öğrencilerin temel bilgi ve becerilerinin Türkiye’de öğrenim gören öğrencilere göre seviyesinin ölçülmesi işlemi olduğu, yapılan sınavın ... ... Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 2/e maddesinde belirtilen ölçme hizmeti kapsamında değerlendirileceği dolayısıyla üniversitenin yabancı uyruklu öğrencilerin bilgi ve becerisini ölçme amacıyla yaptığı söz konusu sınavdan ücret alması ve bu ücretlerin döner sermaye işletmesi hesabına yatırılmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle verilen tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.)