Sayıştay 2. Dairesi 28755 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2003

• Daire: 2

• Dosya No: 28755

• Tutanak No: 29346

• Tutanak Tarihi: 01.05.2007

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden ve duruşmada hazır bulunan murafacı ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü:

776 sayılı ilamın 1. maddesiyle;Kültür Bakanlığı Yerel, Ulusal ve Uluslararası Kültür Etkinliklerine Yardım Yönetmeliği esasları çerçevesinde alınan onaya istinaden ve yapılan protokolle kültürel etkinlikler için genel bütçenin 900-990 program- transferler harcama kaleminden kamu yararına çalışma niteliği bulunmayan derneklere yardım yapılması nedeniyle 129.200.000.000 TL.na tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde özetle; 2908 sayılı Dernekler Kanununun 1. maddesinde, “…kazanç paylaşma dışında kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir gayeyi gerçekleştirmek üzere ..." ifadesi ile derneklerin kuruluş amacının belirtildiğini,

aynı kanunun Derneklerin Tüzel kişilik kazanması ile ilgili 9. maddesinde ise aynen "Dernekler , kuruluş bildirisini ve eklerini merkezlerinin bulunduğu mahallin en büyük mülki amirine vermek sureti ile tüzel kişilik kazanırlar." hükmünün bulunduğunu,belirtilen maddeler doğrultusunda tüm derneklerin, kazanç sağlamadan kamu yararına faaliyetlerde bulunmak amacı ile kurulmasının öngörüldüğünü, kamu yararına dernek olmanın Kızılay, Yeşilay , Türk Hava Kurumu vb. derneklere verilen bir ayrıcalık olduğunu bu ayrıcalığın sadece vergi vermede kolaylık sağladığını, diğer derneklerin "kamu yararına çalışan dernek" statüsü kazanmamış olmalarının, onların kamu yararına faaliyet göstermediği anlamına gelmeyeceğini tüm bu derneklerin yasa gereğince kamu yararına faaliyette bulunmakla zorunlu olduğunu,ayrıca kurulan tüm derneklerin Mahallin yani Valiliğin veya Kaymakamlığın onayı ile tüzel kişilik kazandığını, Devletin kontrol ve denetiminde olan dernek faaliyetlerinin ve yapılan çalışmaların kamu yararına olmaması durumunda resmi makamlarca faaliyetlerden men edildiğini,Bakanlık tarafından, kültürel faaliyetlerde bulunan derneklere yardım yapılmasının kamu yararına olduğunu ve verilen yardımların da kamu yararına kullanıldığını bunun Bakanlıkça denetlendiğini, protokol çerçevesinde ödenek aktarıldığını, yapılan yardımın protokolde ve yönetmelikte belirtildiği üzere derneğin bulunduğu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından denetlendiğini ve gönderilen ödeneğin belirtilen amaçla kullanıldığını yani yapılan harcamaların, kamu yararına yapıldığının tespit edildiğini, valilikten alınan yazının bunu onayladığını,

Kamu yararına çalışan dernekler listesinde yer almayan ve kamu yararına çalışmayan herhangi bir derneğe yardım yapılmaması ile ilgili açık bir hüküm bulunmadığını,Söz konusu derneklere 1993 yılından 2004 yılı sonuna kadar yapılacak etkinlikler için yardım yapıldığını, 1993-2001 yıllan arasında yapılan yardımlarla ilgili taraflarına sorgu gelmediğini ve tazmin hükmü verilmediğini, İlgili yönetmenliğin koordinasyonla ilgili 19. maddesindeki Bakanlık bütçesinden "Yurt sathında yapılacak çeşitli kültürel faaliyetlere iştirak harcama kalemine konulan ödeneğin ilgili birimlere dağıtım hizmetleri araştırma, planlama ve koordinasyon kurulu başkanlığınca yürütülür” hükmü gereğince yardım başvurularının bu birime yapıldığını ve bu birim tarafından yardım başvurusunun yönetmenlik hükümlerine uygunluğu incelendikten sonra yardım komisyonuna sunulduğunu ve verilecek yardımın bu komisyon tarafından değerlendirilerek karar alındığını ve bakan onayına sunulduğunu,şartları uymayan dernekleri Araştırma, Planlama koordinasyon kurulu Başkanlığının değerlendirmeye almayacağını belirterek 1050 sayılı Kanun yönünden temyiz nedenlerini sıralamaktadır.

1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunun 22. maddesinin 'B' fıkrasının (a) bendinde 'Bir giderin yapılmasına gerek gösteren görevliler, giderin gerçek gereksinme karşılığı olmasında tahakkuk memuru ile birlikte sorumludur.' hükmünün bulunduğunu, İlgili birimlere gelen yardım kararı üzerine kendilerine sadece ödeneğin aktarılması denetim hizmetlerini yürütme işleminin kaldığını, Kurul kararından ve Bakan onayından çıkmış bir kararı, Tahakkuk Memuru ve Saymanlık Müdürü olarak uygulamaya koymamak gibi bir tasarruflarının bulunmadığını, sorumlular belirlenirken kurul üyeleri ile Araştırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığında yardım yapılmasını gerek gösteren görevlilerin 1050 sayılı kanuna aykırı olarak sorumlu tutulmadıklarını beyan ederek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

Dilekçinin sorumluluğa ilişkin itirazı incelendiğinde;

1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununun 22. maddesinin “B” bendi (a) fıkrasında; “Bir giderin yapılmasına gerek gösteren görevliler, giderin gerçek gereksinme karşılığı olmasından tahakkuk memuru ile birlikte sorumludur.”denilmektedir.

Sayıştay, Maliye ve Gümrük ve İçişleri Bakanlığı görüşleri alınarak 354 sayılı KHK.nin 2 (b) bendine dayanılarak hazırlanan “Kültür Bakanlığı Yerel, Ulusal ve Uluslar arası Kültür Etkinliklerine Yardım Yönetmeliği” 8 Nisan 1993 tarihinde 21546 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yönetmeliğin Koordinasyonla ilgili 19. maddesi, Bakanlık bütçesinden yurt sathında yapılacak çeşitli kültürel faaliyetlere iştirak harcama kalemine konulan ödeneğin ilgili birimlere dağıtım hizmetleri Araştırma , Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığınca yürütülür hükmü gereğince yardım başvuruları adı geçen birime yapılmakta, bu birim tarafından yardım başvurusu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu incelendikten sonra Yardım komisyonu tarafından değerlendirilerek karara bağlanıp Bakan onayına sunulmaktadır.

Aynı Yönetmeliğin Yardım Komisyonu başlıklı 16. maddesindeki; “Kültür Bakanlığınca hangi etkinliklere ne gibi yardımlarda bulunulacağı Bakanlık Müsteşarının başkanlığında, ilgili müsteşar yardımcısı, Güzel Sanatlar Genel Müdürü, Araştırma , Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanı ve etkinlik, Bakanlığın bir başka birimini ilgilendiriyorsa bu birim amirinden (Komisyonun teknik üyesi olup oy hakkına sahip değildir) oluşan bir komisyonca tespit olunur.Komisyon en az üç üyenin bulunmasıyla toplanır.Kararlar toplantıda bulunanların salt çoğunluğu ile alınır.Oyların eşitliği halinde Başkanın oyu iki oy sayılır.

Komisyonca alınan yardım kararı, Bakanın onayından sonra uygulanır.Yardım isteminde bulunan kurum ve kuruluşa, yardım edilip edilemeyeceği, komisyon kararından sonra etkinliği ilgilendiren birimce bir yazı ile bildirilir.” hükmüne istinaden Yerel, Ulusal ve Uluslararası Kültür Etkinliklerine Yardım Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenen etkinliğe ödenek tahsis edilmesine yani yardım yapılmasına imzaları ile karar veren Komisyon üyelerinin de 1050 sayılı Kanunun 22 B/a fıkrasına göre sorumluluğa iştirak ettirilmesi gerekeceğinden sorumluluk yönünden yapılan itirazları yerinde görülmekle birlikte ;

Konu Esastan incelendiğinde;

Yönetmeliğin amacı, ülke düzeyinde yapılan yerel, ulusal ve uluslararası kültürel etkinliklerin yasalara uygun, düzenli ve seviyeli bir biçimde yapılmasını ve yayılmasını sağlamak üzere hangi hallerde ve ne şekilde yardım yapılacağını göstermektir.

Yönetmeliğin 2. maddesinde; “Bu yönetmelik Kültür Bakanlığınca:

Ülke düzeyinde, yerel, ulusal ve uluslararası kültürel etkinlikleri Devletimizin ulusal kültür politikasına uygun olarak, ülkemizin kültürel değerlerini ve zenginliklerini yaşatıcı, yayıcı, özüne sadık kalarak geliştirici ve tanıtıcı (şenlik “festival” , anma günleri,konser, sergi, gösteri, kongre, sempozyum, seminer, panel, fuar ve benzeri) etkinliklerde bulunan düzenleme komitelerine, kurum ve kuruluşlara yapılacak yardımların esas ve usullerini kapsar.” denilmek suretiyle kapsamı belirlenmiştir.

Aynı yönetmeliğin 5. maddesine göre; Bakanlıkça yerel, ulusal ve uluslararası kültürel etkinliklere, ödenek tahsis etmek, yayın, resim, fotoğraf, el sanatları ve benzeri sergiler açmak, konser, temsil resital ve benzeri sanat etkinliklerinde bulunmak, salon, galeri tahsis etmek, Bakanlık yayınlarını vermek, uzman ve sanatçı göndermek, yapılacak kültürel etkinliklere teknik ve idari yönden yardımcı olmak şeklinde sıralanan yardımlardan biri veya birkaçı yapılabilecektir.Ayrıca yapılacak yardımların olanak ölçüsünde ülke düzeyine yayılması esas alınmaktadır.

10. maddeye göre ise; Bakanlıkça yapılacak mali yardım, Türk kültürünü tanıtmaya yönelik etkinlikler ile anıt, heykel yapımı, yayın, kostüm, müzik aleti, ses, ışık düzeni alımı ve benzeri kalıcı eserler için kullanılacaktır.

Yukarıya alınan Yönetmelik hükümlerini özetleyecek olursak;Bakanlık tarafından teknik ve mali yardımın, kültürel değerleri yaşatıcı, yayıcı, geliştirici ve tanıtıcı yerel, ulusal ve uluslararası kültürel etkinliklerde bulunan düzenleme komitelerine,kurum ve kuruluşlara yapılacağı anlaşılmaktadır.Dolayısıyla etkinliğin, kamu yararına çalışan dernek tarafından organize edilmesi şartı 11. madde ile sadece uluslararası düzeydeki kültürel etkinlikler için aranmıştır.

Yönetmeliğin diğer maddelerinde, yapılacak yardımlar için “kültürel bir etkinlik” olma ana unsur olup etkinliklerin de Türk kültür değerlerini yaşatıcı, yayıcı,tanıtıcı, ulusal kimlik ve beraberliği güçlendirici özellikler taşıması gerektiği üzerinde durulmuştur. Yardımla ilgili yönetmelikteki tek sınırlama ise, “Siyasi, ideolojik ve etnik amaç taşıyan, Atatürk İlkelerine ve Türk Devletinin rejimine aykırı düşen kültür etkinliklerine Bakanlıkça yardım yapılamaz.” şeklindeki 9. madde ile ifade edilmiştir.

Kültür Bakanlığı bütçesinin ‘Yurt sathında yapılacak çeşitli kültürel faaliyetlere iştirak’ harcama kalemine konan ödenekten yapılacak yardımların, yalnızca kamu yararına kurulmuş derneklerle sınırlı olmadığı, siyasi, ideolojik ve etnik amaç taşımayan, Atatürk İlkelerine ve Türk Devletinin rejimine aykırı olmayan kültürel etkinlikleri organize eden düzenleme komiteleri,kurum ve kuruluşları kapsadığı anlaşılmaktadır.

Kaldı ki söz konusu yardım,Bakanlık Müsteşarının başkanlığında ilgili müsteşar yardımcısı, Güzel Sanatlar Genel Müdürü, APK Kurulu Başkanı ve ilgili birim amirinden oluşan Yardım Komisyonunun değerlendirmesi sonucunda ve yapılan protokol çerçevesinde belli bir amaçla düzenlenen etkinliğe yapılmaktadır.Bu bağlamda bir vakıf, dernek ya da kuruluşa karşılıksız olarak 2908 sayılı Dernekler Kanununun 61. maddesinde ifade edilen manada bir yardım söz konusu değildir.

29.04.2003 tarih ve 25093 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4848 sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanununun 38. maddesi ile 354 sayılı Kültür Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hk. KHK yürürlükten kaldırılmış, Geçici 6. madde ile “Bu Kanunda öngörülen tüzük ve yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar mevcut tüzük ve yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” denilmiştir. Bahsedilen Teşkilat Kanununun ‘Görev’ başlıklı 2. maddesi (b) bendinde ise;

“Kültür ve turizm konuları ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek, bu kuruluşlarla iş birliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve iş birliği yapmak (Ek ibare 28.12.2006-5571/23: yerel yönetimler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından kurulan veya kamu personelini desteklemek için kurulan dernekler ve aynı amaçlarla Türk Medeni Kanununa göre kurulan vakıflar dışındaki asıl amacı kültür, sanat, turizm ve tanıtım faaliyeti olan dernek ve vakıflar ile özel tiyatrolar tarafından gerçekleştirilecek projelere nakdi yardımda bulunmak)” denilmek suretiyle Kültür ve Turizm Bakanlığının görevleri arasında sivil toplum örgütleri ve özel sektör ile iletişim ve iş birliği yapılacağı hususu da ayrıca vurgulanmıştır.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi sonucunda; öncelikle Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Başbakanlık Ekonomik ve Mali İşler Daire Başkanlığından, yurt içi ve yurt dışında gerçekleştirilecek kültürel ve sanatsal faaliyetlerin desteklenmesi amacıyla ilgili mali yıl bütçesinin 101.111.900 programında bulunan ödeneklerden kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, il özel idareleri, vakıf, dernek ve kulüplere yardım yapılabilmesi için “Harcama izni”nin istenildiği,

İlamda adı geçen derneklerin etkinliğe yardım talebinin, Yardım Komisyonunda değerlendirilerek uygun görülen ödenek tahsisinin APK Kurulunca Bakan onayına sunularak onay alındıktan sonra ilgili birime etkinliğe verilmek üzere bildirildiği, bunu takiben organizasyonu yapacak dernek ile Bakanlık arasında protokol yapıldığı,

Yapılan etkinliğin amacına uygun olarak gerçekleştirildiğine ve harcamayla ilgili belgelerin Devlet Harcama Belgeleri Yönetmeliğine uygun olarak düzenlendiğine dair Bakanlık temsilcisi (İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Şube Müdürü) tarafından hazırlanan raporun Valiliğe , Valilikçe de bir üst yazı ekinde Bakanlığa gönderildiği,

Etkinlik için yardımın, Kültür Bakanlığı Yerel, Ulusal ve Uluslararası Kültür Etkinliklerine Yardım Yönetmeliği çerçevesinde 900.042/043.441.900(950) transferler harcama kaleminden yapıldığı görülmüştür.

Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda; söz konusu yardımların, derneklerin tüzel kişiliğine yapılmadığı, Yönetmelik hükümleri esas alınarak düzenlenen kültürel etkinliklerde harcanmak üzere tahsis edildiği anlaşıldığından ayrıca Yönetmelik ile bir vakıf, dernek ya da kuruluşa maddi yardımdan ziyade kültürel bir etkinliğe teknik ve mali anlamda bir yardım amaçlandığından dilekçi iddialarının kabul edilerek 129.200.000.000 TL.na ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 01.05.2007 tarih ve 29346 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.