Sayıştay 1. Dairesi 48767 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2019

• Daire: 1

• Dosya No: 48767

• Tutanak No: 52401

• Tutanak Tarihi: 26.10.2022

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Araç kiralama ihalesi

23 sayılı İlamın 2 nci maddesiyle; … Ltd. Şti.ye ihale edilen 12 aylık (16.04.2018-31.03.2019 ) “7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi”nde mevzuatta öngörülen üst limitlere uyulmadığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine hükmedilmiştir.

…

Daire Kararında Diğer Sorumlu sıfatıyla sorumlu tutulan ve 48767 no.lu dosya ile duruşma talebinde bulunan Haluk BABAOĞLU’ya 14.10.2022 tarihinde duruşma günü bildirilmiş olmasına karşın duruşmaya katılmadığından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesi hükmü uyarınca dosya üzerinde ve gıyabında,

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

… Belediyesi 2018 yılı Hesabı ile ilgili verilen 215 İlam sayılı Daire Kararı ve 2019 yılı Hesabı ile ilgili verilen 23 İlam sayılı Daire Kararı aynı ihale kapsamında farklı yıllarda yapılan ödemelere ilişkin olduğundan, iki Daire Kararı birlikte değerlendirilmiştir.

… Ltd. Şti.ye ihale edilen 12 aylık (16.04.2018-31.03.2019 ) “7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi”nde mevzuatta öngörülen üst limitlere uyulmadığı gerekçesiyle 23 İlam sayılı Daire Kararının 2 nci maddesiyle … TL’nin, 215 İlam sayılı Daire Kararının 1 inci maddesiyle … TL’nin tazminine hükmedildiği görülmektedir.

Daire Kararının gerekçesinde, belediye tarafından söz konusu ihale kapsamında kiralanan aracın 2016 model Ford Tourneo Courıer 1.5TDCİ DELUX olduğu, bu aracın 2018 yılı Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan kasko bedelinin %2’sinin 1.186,88 TL, 2018 yılı brüt asgari ücretin yüzde elli artırımlı tutarının 3.043,50 TL, sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası işveren payının 623,91 TL, işsizlik sigortası işveren payının 60,86 TL, işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderlerin 149,13 TL olduğu, şoförlü araç kiralama işi için aylık olarak bu tutarların toplamından oluşan (1.186,88 + 3.043,50 + 623,91 +60,86 + 149,13) 5.064,28 TL’den fazla ödeme yapılmaması gerektiği ifade edilmiş, kamu zararı tutarı hesaplanırken taşıt kasko bedelinin %2’si, 1 şoförün işçilik maliyeti ve işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan sözleşme gideri ve genel giderlerin toplam tutarı esas alınmış, bu tutarın üzerinde yapılan ödemenin tamamı kamu zararı olarak değerlendirilmiştir.

Sorumlular temyiz dilekçelerinde, belediye tarafından ihale edilen 7/24 araç kiralama ve personele dayalı hizmet alımı işi neticesi alımı yapılan hizmetin 1 personelden ibaret olmadığını, ancak ilamda 1 personel üzerinden hesaplanıp kamu zararı tayin edildiğini, ihale kapsamında 2’si şoför olmak üzere toplamda 5 personele ilişkin hizmet alımı yapıldığını, ihale kapsamında kiralanan aracın kamyonet olduğunu, fiilen arazide kullanıldığını, %2 kasko bedelinden muaf tutulması gerektiğini, ihale kapsamında yapılan ödemelerle kamu zararına yol açılmadığını ifade etmişlerdir.

Belediye tarafından ihale edilen “7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi”ne ait Teknik Şartname’nin “İhalenin Konusu” başlıklı 1 inci maddesinde;

“Söz konusu iş, … Belediye Başkanlığı’nın resmi hizmetlerinin yürütülmesinde kullanılmak üzere 01.04.2018-31.03.2019 tarihleri arasında 12 (Oniki) ay süreyle yakıt hariç, sürücü 7/24 hergün çalışacak vaziyette olacak şekilde 1 (bir) adet minivan/panelvan temin edilmesine ilişkin hizmet alımıdır.”

“İşin Kapsamı” başlıklı 2 nci maddesinde;

“Yüklenici; İdarenin öngördüğü hizmetleri bu şartnamede belirtilen şartlara uygun ve sürücülü olarak; giderleri (vergi, sigorta, kasko, bakım, onarım vb.) firma tarafından karşılanmak üzere, 2016 ve üzeri model, dizel yakıtlı, motor hacmi en az 1350 cc, en fazla 1600 cc sürücü sayısı ve miktarı yükleniciye ait 1 adet minivan/panelvan aracı kapsamaktadır.” denilmektedir.

“Araç Sürücülerinde Aranılacak Özellikler ve Uyulması Gereken Kurallar” başlıklı 5 inci maddesinde;

“1- Hizmet verecek taşıt sürücüleri, en az 1 (bir) yıl deneyimli ve en az B sınıfı sürücü belgesine sahip olacak, araç kullanmayı tehlikeli hale getirecek zararlı alışkanlıkları bulunmayacaktır.

…

3. Yüklenici tarafından çalıştırılacak sürücüler İdare tarafından onaylanacaktır.

…”

“Çalıştırma Esasları” başlıklı 6 ncı maddesinde;

“…

11- Hizmet alımı suretiyle görev yapacak olan yüklenici firma şoförleri kurumumuza ait resmi araçları da kullanacaklardır. İhtiyaç halinde kiralık araçları idareminiz görevlendireceği idaremiz personeli de kullanabilecektir.” hükümleri yer almaktadır.

Yüklenici tarafından sunulan birim fiyat teklif mektubunun ekinde yer alan birim fiyat teklif cetvelinde, iş kaleminin kısa adı ve açıklaması bölümüne “7/24 şoförlü araç kiralama hizmeti”, birimi bölümüne “ay”, miktarı bölümüne “12”, teklif edilen birim fiyat bölümüne “… TL” yazılmış, araç için ne kadar kira tutarı belirlendiği, kaç adet şoför çalıştırılacağı, şoföre ne kadar ücret verileceği gibi bilgilere yer verilmemiştir.

Daire Kararında kamu zararının bir adet şoför üzerinden hesaplandığı görülmektedir. Ancak ihale dokümanı ve birim fiyat teklif cetvelinde bir adet şoför çalıştırılacağı ile ilgili bir ibare bulunmamaktadır. Belediye 7/24 şoförlü araç kiralama hizmeti ile ilgili ihaleye çıkmış, bu kapsamda yüklenici de belirli bir teklifte bulunmuştur. Sorumlular temyiz dilekçelerinde iş kapsamında 5 adet personel çalıştırıldığını söylemişler ve bu kişilerin belediyede çalıştığını gösteren ücret bordolarına yer vermişlerdir. Dolayısıyla Daire Kararında yapılan kamu zararı hesabında olduğu gibi iş kapsamında 1 adet şoför değil, 5 adet personel çalıştırıldığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, söz konusu ihale kapsamında yapılan ödemeler sonucu kamu zararına sebebiyet verilmemiştir.

Bu itibarla, … Ltd. Şti.ye ihale edilen 12 aylık (16.04.2018-31.03.2019) “7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi”nde yapılan ödemeler nedeniyle kamu zararı oluşmadığından; konuya ilişkin dilekçi itirazlarının kabul edilerek 23 sayılı İlamın 2 nci maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca BOZULMASINA, yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (… Daire Başkanı …’ın aşağıda yazılı ilave görüşü ile ... Daire Başkanı …, ...Daire Başkanı …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oy çokluğu ile,

Karar verildiği 26.10.2022 tarih ve 52401 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.

İlave görüş

... Daire Başkanı …’ın usule ilişkin ilave görüşü

Hesap yargılama usulü bağlamında temyiz mercii olan Temyiz Kurulu çalışma usulüne ilişkin olarak;

Sayıştay Yargılamasında ilk derece mahkemesi olarak dairelerce verilen kararlara karşı sorumlular temyiz ve karar düzeltme ile yargılamanın iadesi yoluna müracaat edebilirler. 6085 sayılı Kanun’un “Temyiz” başlıklı 55 inci maddesindeki düzenlemeye göre Temyiz Kurulu; temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik etmeye, bozma kararı vererek daireye göndermeye ya da Kurul üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile daire kararını tümüyle ortadan kaldırmaya karar verebilir. Kaldırma kararı (doğası gereği Sayıştay dairelerince kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi yönündeki kararlar hakkında verilebilecek bir karar olup) kamu zararının oluşmadığı, dolayısıyla da dairece haklarında hüküm tesis edilen sorumlular hakkında hüküm tesis edilmesi gerekmediği sonucuna ulaşan ve sorumluların beraatı anlamına gelen bir hükümdür.

Bu düzenlemede yer verilen “kurul üye sayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırılması” şeklindeki kısmın klasik anlamdaki temyiz uygulamalarının dışına taşan bir düzenleme olduğu ortadadır. Hukuk sisteminde ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın kaldırılması ve bunun yerine yeni bir karar verilmesi uygulaması istinaf mahkemeleri aşamasında görülebilen bir uygulamadır. İstinaf mahkemelerince verilen kararlar (ilk derece mahkemesinin kararını kaldıran kararlar dâhil) hakkında da belli şartlar altında temyiz yoluna gidilebilmektedir. Oysa Sayıştay Temyiz Kurulunca verilen kaldırma kararına karşı karar düzeltme dışında müracaat edilebilecek bir kanun yolu ve mercii bulunmamaktadır. Türk Hukuk Sisteminde Temyiz İncelemesi sürecinde verilebilecek kararlardan farklı ve temyizi kabil olmayan bir yöntem olarak belirlenmiş olması nedeniyle de 6085 Sayılı Kanun’da normal karar çoğunluğundan farklı olarak kaldırma kararı için Kurulun üçte ikisinin çoğunluğu aranmıştır.

İlk derecede kamu zararını tazminle yükümlü tutulmuş olan sorumluların haklarında verilmiş olan bu kararın, sorumlular lehine sonuçlanması için en kısa ve kesin olan yol dairece verilmiş olan tazmin kararının kaldırılması olup sorumluların temyiz başvuruları da çoğunlukla “kararın kaldırılması veya bozulması” şeklinde bir taleple sonlandırılmaktadır. Bu sebeple temyiz başvurusunda taraflarca kaldırma talep edilmişse öncelikle bu talebin görüşülmesi ve sonuçlandırılması gereklidir.

Ancak kaldırma kararının alınabilmesi için bozma veya tasdik kararlarından farklı bir çoğunluk (Kurulun üçte ikisinin oyu) aranmakta olduğundan bunun altında kalan oylama sonuçlarında bozma kararı verildiği kabul edilemeyeceğinden sonuca ulaşmak üzere müzakere ve oylamaya devam edilmesi gerekmektedir.

Kaldırma talebine yönelik müzakereler sonrasında yapılan oylamada Kurulun üçte iki çoğunluğu ile kaldırma kararı çıkmadığı halde kaldırma yönünde kullanılan oyların karar çoğunluğuna (8 azınlık oyuna karşı 9 çoğunluk oyu ile) ulaştığı gerekçe gösterilerek müzakerelere devam edilmemiş ve kaldırma gerekçelerine dayalı olarak bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle kaldırma kararının oylandığı ancak bu kararın gerektirdiği üçte iki çoğunluğa ulaşılmadığı halde kurulun çoğunluğunun kaldırma yönünde oy kullandığı gerekçesiyle kaldırma gerekçeli bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılması mümkün olmayıp müzakerelere devam edilerek yapılacak oylama sonucuna göre tasdik veya bozma kararlarından hangisinin verildiğinin belirlenmesi gerekir.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

... Daire Başkanı …, Üye … ve Üye …’un karşı oy gerekçesi

Temyiz konusu olayda işe ilişkin ihale dokümanında iş kapsamında bir adet araç kiralanacağı net olarak yazılmışken, kaç adet sürücü çalıştırılacağı ile ilgili ne teknik şartnamede ne de sözleşmede bir bilgi bulunmamaktadır. Yüklenici tarafından sunulan birim fiyat teklif mektubunun ekinde yer alan birim fiyat teklif cetvelinde de, iş kaleminin kısa adı ve açıklaması bölümüne “7/24 şoförlü araç kiralama hizmeti”, birimi bölümüne “ay”, miktarı bölümüne “12”, teklif edilen birim fiyat bölümüne “… TL” yazılmış, araç için ne kadar kira tutarı belirlendiği, kaç adet şoför çalıştırılacağı, şoföre ne kadar ücret verileceği gibi birim fiyat teklif cetvelinde bulunması gereken bilgilere yer verilmemiştir.

Daire Kararının ilişikli belgelerinde, … ve … adlı kişilerin Nisan 2018, Mayıs 2018, Haziran 2018, Temmuz 2018, Ağustos 2018, Eylül 2018, Ekim 2018, Kasım 2018, Aralık 2018, Ocak 2019, Şubat 2019, Mart 2019 aylarında … Belediyesinden ücret aldığını gösteren, … Ltd. Şti. kaşeli maaş bordroları ile Sosyal Güvenlik Kurumu aylık prim ve hizmet belgeleri; …, … ve … adlı kişilerin Haziran 2018, Temmuz 2018, Ağustos 2018, Eylül 2018, Ekim 2018, Kasım 2018 ve Aralık 2018 aylarında … Belediyesinden ücret aldığını gösteren, … Ltd. Şti. kaşeli maaş bordroları bulunmaktadır.

İhale dokümanlarından yapılan ihalenin mevzuata uygun olarak yapılmadığı anlaşılmaktadır. Ancak, bu durum idari soruşturma gerektirmekte olup, bu konuda Daire tarafından ihaleyi yapanlar hakkında gerekli işlemin yapılması için konunun İçişleri Bakanlığına bildirilmesine karar verilmiştir.

Kamu zararı açısından değerlendirildiğinde ise, Daire Kararında kamu zararı bir adet şoför üzerinden hesaplanmıştır. Ancak sorumlular temyiz dilekçelerinde iş kapsamında 5 adet personel çalıştırıldığını iddia etmektedirler. Nitekim ilişikli belgelerde de bu kişilerin … Belediyesinde çalıştığını gösteren ücret bordoları yer almaktadır.

Sorumluların aracın fiilen arazide çalıştığı ve kiralamada uyulması gereken %2’lik sınırdan istisna olduğu iddiası ile ilgili olarak ise;

237 sayılı Taşıt Kanunu’na dayanılarak hazırlanmış olan “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller” “Genel esaslar” başlıklı ikinci fıkrasının (a) bendinde;

“(2) (Ek:15/9/2014-2014/6814 md.2) Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up’lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde:

a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır.” denilmektedir.

Buna göre, yukarıda belirtilen %2’lik sınırdan fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up araçlar istisna tutulmuştur.

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde arazi binek; bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlar, arazi pikap ise; bütün tekerlekleri muharrik olan pikaplar şeklinde tanımlanmıştır. Dolayısıyla söz konusu Esas ve Usullere göre bir aracın %2’lik sınırdan istisna tutulabilmesi için kiralanan aracın dört tekerleği de çekiş gücü sağlayan binek veya pick-up olması gerekmektedir. Ancak mevcut olayda kiralanan Ford Tourneo Courier 1.5TDCİ DELUX marka araç dört tekerleği de çekiş gücü sağlayan arazi aracı olmayıp, istisna kapsamına girmemektedir.

Açıklanan nedenlerle, ihale kapsamında kaç kişinin çalıştırıldığı, bu kişilere ne kadar ücret verildiği, yükleniciye ödenen tutarın ne kadarının araç kiralaması için, ne kadarının çalıştırılan kişiler için ödendiği net olarak tespit edilmeli, gerekli tespit yapıldıktan sonra varsa kamu zararı yeniden hesaplanarak hüküm tesis edilmelidir.

Bu itibarla, yukarıda yer verilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen Daire Kararının bozulmasına ve dosyanın hükmü veren Daireye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

... Daire Başkanı …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’nin karşı oy gerekçesi

237 sayılı Taşıt Kanunu’na dayanılarak hazırlanmış olan “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller” “Genel esaslar” başlıklı ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde;

“ a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır.(4)

b) Şoför giderleri dahil yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli, (a) bendine göre tespit edilecek tutara yürürlükteki brüt asgari ücretin yüzde elli artırımlı tutarının ilave edilmesi suretiyle hesaplanacak tutarı aşmayacaktır.” denilmektedir.

2015/8204 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yukarıda yer verilen fıkraya;

“Şoför gideri dahil taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli hesabında yemek, yol, resmi tatil ücreti ve benzeri giderler de dahil yürürlükte bulunan brüt asgari ücretin yüzde elli artırımlı tutarı esas alınacak; işveren maliyeti kapsamında yer alan sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası işveren payı (%20,5) ve işsizlik sigortası işveren payı (%2) ile işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler (%4) ise idarelerce ayrıca ödenecektir.” hükmü eklenmiştir.

Belediye tarafından yapılan şoförlü araç kiralama hizmet alımı işinde söz konusu Esas ve Usuller’de belirtilen oranlar üzerinde ödeme yapılması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiğinden, Daire Kararının haliyle tasdiki gerekir.