Sayıştay 1. Dairesi 48377 Kararı - Yüksek Öğretim Harcırah

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Yüksek Öğretim Kurumları

• Yılı: 2015

• Daire: 1

• Dosya No: 48377

• Tutanak No: 50515

• Tutanak Tarihi: 24.11.2021

• Konu: Harcırah Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Yurtdışı Yaz Okulu ve Kültürel Değişim Programı

378 sayılı İlamın 1’inci maddesiyle; … Üniversitesi tarafından öğretim elemanlarının … Üniversitesi’nde (…) “... Yaz Okulu ve Kültürel Değişim Programı” adı altında yoğunlaştırılmış dil kursuna katılmak üzere yurt dışında görevlendirilmesinin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39’uncu madde hükmüne aykırı olduğu ve görevlendirmeye ilişkin bir takım giderlerin bütçeden ödenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Konunun esasıyla ilgili olarak;

İlamda; … Üniversitesi tarafından öğretim elemanlarının … Üniversitesi’nde (…) “... Yaz Okulu ve Kültürel Değişim Programı” adı altında yoğunlaştırılmış dil kursuna katılmak üzere yurtdışında görevlendirilmesinin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39’uncu madde hükmüne aykırı olduğu ve görevlendirmeye ilişkin bir takım giderlerin bütçeden ödenmesi sonucu kamu zararına yol açıldığı belirtilmişse de;

Öğretim elemanlarının yurt dışında görevlendirilmelerine ilişkin hukuki mevzuat şu şekildedir;

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun; “Ana İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinin (h) bendinde; “Yükseköğretim kurumlarının geliştirilmesi, verimlerinin artırılması, genişletilmesi ve bütün yurda yaygınlaştırılması amacına yönelik olarak yenilerinin açılması, öğretim elemanlarının yurt içinde ve dışında yetiştirilmeleri ve görevlendirilmeleri, üretim - insangücü - eğitim unsurları arasında dengenin sağlanması, yükseköğretime ayrılan kaynakların ve ihtisas gücünün dağılımı, milli eğitim politikası ve kalkınma planları ilke ve hedefleri doğrultusunda ülke, çevre ve uygulama alanı ihtiyaçlarının karşılanması, örgün, yaygın, sürekli ve açık eğitim-öğretimi de kapsayacak şekilde planlanır ve gerçekleştirilir.” denilmiştir.

Aynı Kanunun “Yurt içinde ve yurt dışında görevlendirme” başlıklı 39’uncu maddesinin 1’inci fıkrasında; “(Değişik: 9/4/1990 - KHK - 418/25 md.; İptal: Ana.Mah'nin 5/2/1992 tarih ve E.1990/22, K.1992/6 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994-KHK-527/17 md.) Öğretim elemanlarının kurumlarından yolluk almaksızın yurt içinde ve dışında kongre, konferans, seminer ve benzeri bilimsel toplantılarla, bilim ve meslekleri ile ilgili diğer toplantılara katılmalarına, araştırma ve inceleme gezileri yapmalarına, araştırma ve incelemenin gerektirdiği yerde bulunmalarına, bir haftaya kadar dekan, enstitü ve yüksek okul müdürleri, onbeş güne kadar rektörler izin verebilirler. Bu şekilde onbeş günü aşan veya yolluk verilmesini gerektiren veya araştırma ve incelemenin gerektirdiği masrafların üniversite ile buna bağlı birimlerin bütçesinden veya döner sermaye gelirlerinden ödenmesi icabeden durumlarda, ilgili yönetim kurulunun kararı ve rektörün onayı gereklidir.” denilmiştir.

Söz konusu maddeye istinaden çıkarılan “Yurtiçinde ve Yurtdışında Görevlendirmelerde Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik” in 2’nci maddesinde ise;

“Görevlendirmeler:

a) Kısa süreli görevlendirme:

Öğretim elemanlarının bilimsel toplantılara katılmak, inceleme, araştırma ve uygulama yapmak üzere süresi üç ay kadar (üç ay dahil) olan görevlendirmelerdir.” hükmü bulunmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde; Yükseköğretim kurumlarının geliştirilmesi, verimlerinin artırılması, öğretim elemanlarının yetiştirilmesi amaçlarına yönelik olarak öğretim elemanları yurt dışında düzenlenen kongre, konferans, seminer ve benzeri bilimsel toplantılarla, bilim ve meslekleri ile ilgili diğer toplantılara katılmak, araştırma ve inceleme gezileri ile uygulama yapmak üzere görevlendirilebilirler.

Konuya ilişkin yapılan incelemede de; … Üniversitesi tarafından uygulamada öğretim elemanlarının yabancı dil eksikliğinin bilimsel proje faaliyetlerinin yürütülmesi bakımından yeterli olmadığının değerlendirilmesi, yabancı dilde eğitme geçiş için sorun olan bu hususun akredite olmuş uluslararası kuruluşlar (EUA, EFQM gibi) tarafından hazırlanan raporlarda da zikredilmesi sonucu, öğretim elemanlarının yabancı dil becerilerinin geliştirilmesi, yurt dışı bilgi-görgü ve deneyimlerinin artırılması amacıyla … Üniversitesi (…) ile “... Yaz Okulu ve Kültürel Değişim Programı Antlaşması” nın imzalandığı ve bu anlaşma ile; … tarafından yurt dışına gönderilecek öğretim elemanlarına verilecek kapsamlı İngilizce derslerinin yanı sıra kültürel aktivitelere erişim imkanlarının da sağlandığı görülmüştür. Söz konusu uygulamaya ilişkin alınan Üniversite Yönetim Kurulu Kararı ile; öğretim elemanları yurt dışında yolluksuz-yevmiyesiz olarak görevlendirilerek, sadece eğitim giderleri ile uçak biletlerinin … TL’lik kısmı Üniversite bütçesinden karşılanmıştır.

Dolayısıyla bahse konu olayda; öğretim elemanlarının akademik ihtiyaçlarla uyumlu olarak yurt dışında yetiştirilmeleri, mesleki bilgi-görgü ve deneyimlerinin artırılması amacıyla bütçe imkânları çerçevesinde görevlendirildiği görülmüş olup, bu bağlamda yapılan görevlendirmenin; 2547 sayılı Kanunun 39’uncu maddesinde bahsi geçen öğretim elemanlarının yurt dışında bilim ve meslekleri ile ilgili diğer toplantılara katılmaları, araştırma ve inceleme gezileri yapmaları kapsamında değerlendirilebileceği anlaşıldığından, yapılan işlemde mevzuata aykırı bir durum bulunmamaktadır.

Bu itibarla; konuya ilişkin dilekçi itirazları kabul edilerek 378 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün BOZULMASINA ve yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınarak yeni hüküm tesisinin temini için dosyanın ilgili DAİREYE TEVDİİNE, (Üye …’ın usule ilişkin ilave görüşü ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’ın aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 24.11.2021 tarih ve 50515 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Usule ilişkin İlave Görüş

Üye …:

Sayıştay Yargılamasında ilk derece mahkemesi olarak Dairelerce verilen kararlara karşı sorumlular olağan kanun yolu olarak temyiz ve karar düzeltme, olağanüstü kanun yolu olarak ise yargılamanın iadesi yoluna müracaat edebilirler. 6085 sayılı Kanun’un, “Temyiz” başlıklı 55’inci maddesindeki düzenlemeye göre Temyiz Kurulu; temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik etmeye, bozma kararı vererek ilgili Daireye göndermeye ya da Kurul üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile Daire kararını tümüyle ortadan kaldırmaya karar verebilir. Kaldırma kararı (doğası gereği Sayıştay Dairelerince kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi yönündeki kararlar hakkında verilebilecek bir karar olup) kamu zararının oluşmadığı dolayısıyla da Dairece haklarında hüküm tesis edilen sorumlular hakkında hüküm tesis edilmesi gerekmediği sonucuna ulaşan ve sorumluların beraatı anlamına gelen bir hükümdür.

Bu düzenlemede yer verilen “kurul üye sayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırılması” şeklindeki kısmın klasik anlamdaki temyiz uygulamalarının dışına taşan bir düzenleme olduğu ortadadır. Hukuk sisteminde ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın kaldırılması ve bunun yerine yeni bir karar verilmesi uygulaması istinaf mahkemeleri aşamasında görülebilen bir uygulamadır. İstinaf mahkemelerince verilen kararlar (İlk derece mahkemesinin kararını kaldıran kararlar dâhil) hakkında da belli şartlar altında temyiz yoluna gidilebilmektedir. Oysa Sayıştay Temyiz Kurulunca verilen kaldırma kararına karşı karar düzeltme dışında müracaat edilebilecek bir kanun yolu ve mercii bulunmamaktadır. Türk Hukuk Sisteminde Temyiz İncelemesi sürecinde verilebilecek kararlardan farklı ve temyizi kabil olmayan bir yöntem olarak belirlenmiş olması nedeniyle de 6085 Sayılı Kanunda normal karar çoğunluğundan farklı olarak kaldırma kararı için Kurulun üçte ikisinin çoğunluğu aranmıştır.

İlk derecede kamu zararını tazminle yükümlü tutulmuş olan sorumlular haklarında verilmiş olan bu kararın, sorumlular lehine sonuçlanması için en kısa ve kesin olan yol Dairece verilmiş olan tazmin kararının kaldırılması olup sorumluların temyiz başvuruları da çoğunlukla “kararın kaldırılması veya bozulması” şeklinde bir taleple sonlandırılmaktadır. Bu sebeple temyiz başvurusunda taraflarca kaldırma talep edilmişse öncelikle bu talebin görüşülmesi ve sonuçlandırılması gereklidir.

Ancak kaldırma kararının alınabilmesi için bozma veya tasdik kararlarından farklı bir çoğunluk (Kurulun üçte ikisinin oyu) aranmakta olduğundan bunun altında kalan oylama sonuçlarında bozma kararı verildiği kabul edilemeyeceğinden sonuca ulaşmak üzere müzakere ve oylamaya devam edilmesi gerekmektedir.

Kaldırma talebine yönelik müzakereler sonrasında yapılan oylamada Kurulun üçte iki çoğunluğu ile kaldırma kararı çıkmadığı halde kaldırma yönünde kullanılan oyların karar çoğunluğuna (bahse konu olayda 12 oya) ulaştığı gerekçe gösterilerek müzakerelere devam edilmemiş ve kaldırma gerekçelerine dayalı olarak bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle kaldırma kararının oylandığı ancak bu kararın gerektirdiği üçte iki çoğunluğa ulaşılmadığı halde kurulun çoğunluğunun kaldırma yönünde oy kullandığı gerekçesiyle kaldırma gerekçeli bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılamaz. Açıklanan nedenlerle müzakerelere devam edilerek İlam hükmüne ilişkin kaldırma kararı dışındaki seçenekler üzerinde görüşme yapılmalı, tasdik veya bozma kararları oylanmalıdır.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye …, Üye … ve Üye …:

Öğretim elemanlarının yurt dışında yabancı dil eğitimi için görevlendirilmesine ilişkin olarak Üniversite Yönetim Kurulu (ÜYK)’nca 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39’uncu maddesinde dayanılarak karar alınmıştır.

Ancak 2547 sayılı Kanunun “Yurt içinde ve yurt dışında görevlendirme” başlıklı 39’uncu maddesinde aynen;

“Öğretim elemanlarının kurumlarından yolluk almaksızın yurt içinde ve dışında kongre, konferans, seminer ve benzeri bilimsel toplantılarla, bilim ve meslekleri ile ilgili diğer toplantılara katılmalarına, araştırma ve inceleme gezileri yapmalarına, araştırma ve incelemenin gerektirdiği yerde bulunmalarına, bir haftaya kadar dekan, enstitü ve yüksek okul müdürleri, onbeş güne kadar rektörler izin verebilirler. Bu şekilde onbeş günü aşan veya yolluk verilmesini gerektiren veya araştırma ve incelemenin gerektirdiği masrafların üniversite ile buna bağlı birimlerin bütçesinden veya döner sermaye gelirlerinden ödenmesi icabeden durumlarda, ilgili yönetim kurulunun kararı ve rektörün onayı gereklidir…” denilmektedir.

Söz konusu maddeye istinaden çıkarılan ve 07.11.1983 tarih ve 18214 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “Yurtiçinde ve Yurtdışında Görevlendirmelerde Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik” in;

2’nci maddesinin (a) fıkrasında;

“a) Kısa süreli görevlendirme: Öğretim elemanlarının bilimsel toplantılara katılmak, inceleme, araştırma ve uygulama yapmak üzere süresi üç ay kadar (üç ay dahil) olan görevlendirmelerdir.

İnceleme, araştırma ve uygulama için görevlendirmelerde konu ile ilgili bir ön raporun Fakülte Yönetim Kurulunca kabulü şartı aranır. Kongrelere bilimsel tebliğ ile katılmak esastır.” hükmü,

3’üncü maddesinde ise;

“Öğretim elemanlarının kurumlarından yolluk almaksızın yurtiçinde ve dışında kongre, konferans, seminer ve benzeri bilimsel toplantılarla, bilim ve meslekleri ile ilgili diğer toplantılara katılmalarına, araştırma ve inceleme gezileri yapmalarına, araştırma ve incelemenin gerektirdiği yerde bulunmalarına, bir haftaya kadar dekan, enstitü ve yüksekokul müdürleri, onbeş güne kadar rektörler izin verebilirler. Bu şekilde onbeş günü aşan veya yolluk verilmesini gerektiren veya araştırma ve incelemenin gerektirdiği masrafların üniversite ile buna bağlı birimlerin bütçesinden veya döner sermaye gelirlerinden ödenmesi icabeden durumlarda, ilgili yönetim kurulunun kararı ve rektörün onayı gereklidir.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; öğretim elemanlarının, Üniversite Yönetim Kurulu Kararı ve Rektörün onayı ile yurt dışında kongre, konferans, seminer ve benzeri bilimsel toplantılarla, bilim ve meslekleri ile ilgili diğer toplantılara katılmak, araştırma ve inceleme gezileri yapmak için üç aya kadar kısa süreli görevlendirilmeleri mümkündür. Ancak inceleme, araştırma ve uygulama için yapılan görevlendirmelerde araştırılacak veya incelenecek konu ile ilgili bir ön raporun Fakülte Yönetim Kurulu’nca kabulü şartı aranmaktadır.

Buradan hareketle; Üniversiteler tarafından öğretim elemanlarının yurtdışına yabancı dil kursu için gönderilmesinin mevzuatta öngörülmediği açık olmakla beraber, bu şekilde yapılacak bir görevlendirmenin de, mevzuatta tadat edilen yurtdışında kongre, konferans, seminerlere katılım veya meslekleriyle ilgili araştırma, uygulama ve inceleme gezilerinin yapılması kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.

Dolayısıyla … Üniversitesi tarafından mevzuata aykırı olarak öğretim elemanlarının …’da düzenlenen Yaz Okulu Yoğunlaştırılmış Dil Kursu’na katılmak üzere görevlendirilmesi nedeniyle bütçeden yapılan ödemeler sonucu 5018 sayılı Kanunun 71 (g) maddesi uyarınca kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Sorumlular tarafından Yükseköğretim Kurulu (YÖK)’nun öğretim elemanlarına yurt dışı yabancı dil kursu için destek verdiği ve buna dair usul-esasları yayımlayarak üniversitelere gönderdiği, yapılan işlemin bu anlamda mevzuata aykırılık teşkil etmeyeceği iddia edilmiş ise de;

YÖK tarafından yayımlanan “Yabancı Dil Eğitimi İçin Yurtdışına Gönderilecek Öğretim Elemanlarına Yabancı Dil Kurs Giderlerinin Desteklenmesi Amacıyla Burs Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar” ın, 2018 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanuna ekli E Cetveli 73(g)’inci maddesinde yer alan; “Devlet üniversitelerindeki öğretim elemanlarının dil yeterliliklerinin artırılmasına yönelik en az iki ay ve en fazla altı aya kadar yurt dışında katıldıkları yabancı dil kursu giderlerinin desteklenmesi amacıyla her bir öğretim elemanına aylık 2.500 TL'yi geçmemek üzere Yükseköğretim Kurulunca belirlenecek tutarda burs ödenmesi,” hükmüne dayanılarak çıkarıldığı ve bu düzenlemenin 01.01.2018 tarihinden itibaren yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, söz konusu düzenlemenin … Üniversitesi tarafından 2015 yılında yapılan yurtdışı dil kursu ödemesi ile ilgisinin bulunmadığı ve bu uygulamaya da dayanak teşkil edemeyeceği görülmektedir.

Diğer yandan ÜYK üyesi … tarafından “…söz konusu kararda kendi parafının ve imza kâğıdında imzasının bulunmadığını fark ettiğini” ifade edilerek sorumluluk itirazında bulunulmuş ise de, adı geçen kişinin toplantı katılım listesinde imzası bulunmasa da kamu zararına sebebiyet veren ÜYK kararının altında imzası bulunduğundan, sorumluluk itirazı kabul edilmemiştir.

Bu itibarla; … Üniversitesi Yönetim Kurulu tarafından öğretim elamanlarının yurt dışında yabancı dil kursuna katılması ve ulaşım-kurs giderinin bütçeden karşılanması yönünde alınan karar, hukuki dayanaktan yoksun olduğundan, dilekçi iddiaları reddedilerek yapılan ödemeler nedeniyle oluşan … TL kamu zararının tazminine ilişkin verilen hükmün tasdiki gerekir.

Üye …, Üye … ve Üye …:

Yukarıda tazmin hükmünün tasdikine ilişkin azınlık görüşünde belirtilen gerekçelerde de detaylı anlatıldığı üzere; 2547 sayılı Kanunda öğretim elemanlarının yurtdışında yabancı dil kursuna katılım için görevlendirilmesine açıkça cevaz verilmemiştir. Buna rağmen Üniversite yönetimi tarafından kullanılan takdir yetkisi ile 2547 sayılı Kanunun 39’uncu maddesinin geniş yorumlanması suretiyle mevzuata aykırı işlem gerçekleştirilerek kamu zararına sebebiyet verilmiştir. Bu anlamda İlam hükmünün esas yönüyle isabetli olduğu görülmektedir.

Sorumluluk hususu ile ilgili olarak yapılan incelemede ise; İlamda kamu zararından, Üniversite Yönetim Kurulu’nun yurtdışı dil kursu görevlendirmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kararını imzalayan yönetim kurulu üyeleri ile ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin sorumlu tutulduğu, ancak ilgili Kararda üniversite yönetim kurulunun tabii üyelerinin yanı sıra tabii üyesi olmayan rektör yardımcılarının da imzasının bulunduğu görülmüştür.

2547 sayılı Kanunun “Üniversite Yönetim Kurulu” başlıklı 15’inci maddesinin (a) fıkrasında; “a.Kuruluş ve işleyişi: Üniversite yönetim kurulu; rektörün başkanlığında dekanlardan, üniversiteye bağlı değişik öğretim birim ve alanlarını temsil edecek şekilde senatoca dört yıl için seçilecek üç profesörden oluşur. Rektör gerektiğinde yönetim kurulunu toplantıya çağırır. Rektör yardımcıları oy hakkı olmaksızın yönetim kurulu toplantılarına katılabilirler.” Denilmiştir.

Bu hükümden hareketle, kamu zararı ile ilgisi kurulan ÜYK Kararını imzalamış Rektör Yardımcılarının (…, …, …) Üniversite Yönetim Kurulunun seçilmiş-tabii üyesi olmadan, … tarih ve … no.lu toplantıya oy hakkı olmaksızın katılmış olabileceği değerlendirilmektedir. Oy hakkı olmaksızın toplantıya katılan Rektör yardımcılarının alınan karara katkısı olmadığından kamu zararından sorumlu tutulması doğru olmaz.

Bu nedenle İlam maddesi sadece sorumluluk yönüyle bozularak, yapılan açıklamalar uyarınca ilgili ÜYK Kararını imzalayan Rektör Yardımcılarından ÜYK’nin tabii üyesi olmayanların tespiti yapılarak, bu kişilerin sorumluluğunun kaldırılması suretiyle yeni hüküm tesisinin temini için dosyanın Dairesine gönderilmesi gerekir.