Sayıştay 1. Dairesi 47242 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İş Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2018

• Daire: 1

• Dosya No: 47242

• Tutanak No: 51343

• Tutanak Tarihi: 23.03.2022

• Konu: İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Toplu İş Sözleşmesine hüküm eklemek suretiyle işçilere Harcırah Kanunu’na göre ödenmesi gereken harcırahın dışında ayrıca yol tazminatı ödenmesi.

2. 109 sayılı ilamın 51. Maddesi ile: Harcırah Kanunu ve Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine aykırı olarak Toplu İş Sözleşmesine hüküm eklemek suretiyle işçilere Harcırah Kanunu’na göre ödenmesi gereken harcırahın dışında ayrıca yol tazminatı ödendiği tespit edilerek, söz konusu Toplu İş Sözleşmesinde kanunlara aykırı olarak yer verilen hükme dayanılarak yapılan ödemenin kamu zararı olduğuna,

Söz konusu kamu zararının tazmininden ise ilişikli ödeme emirlerinde imzaları bulunan Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluğuna hükmedilmiştir.

Temyiz Dilekçesi

Sorumluluğuna hükmedilen Harcama Yetkilisi ... (Genel Sekreter) ve Gerçekleştirme Görevlisi (Özel Kalem Md.) ... tarafınca sunulan temyiz dilekçesinde özetle;

4688 sayılı Kanunun 28. Maddesinde yer verilen;

“ Toplu sözleşme; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar...” hükmünde geçen “mevzuat hükümleri dikkate alınarak” ifadesinden kastın bu konuları düzenleyen mevzuat hükümlerinin aynıyla sözleşmede geçirilmesi anlamına gelmediği, Toplu iş Sözleşmesinin ilgili hükmünün sosyal hak olarak değerlendirilmesi gerektiği,

Tüm bu sebeplerle söz konusu ödemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmektedir.

Başsavcılık Mütalaası

Sorumluluğuna hükmedilen Harcama Yetkilisi ... (Genel Sekreter) ve Gerçekleştirme Görevlisi (Özel Kalem Md.) ... tarafınca sunulan temyiz dilekçesine istinaden verilen mütalaada;

“... Büyükşehir Belediyesi ile ... (... Sendikası) arasında ...-... yıllarını kapsayacak şekilde imzalanan ... tarihli Toplu İş Sözleşmesinin "Geçici Görev Harcırahı" başlıklı 66'ncı maddesinde yer alan;

"... Büyükşehir Belediyesinde geçici görevle Belediye sınırları dışına gönderilen işçilerse Devlet Bütçe ve Harcırah Kanunu hükümlerine göre ödeme yapılır.

Bu görevleri süresince işçilere ayrıca her gün için;

Sözleşmenin 1.yılında ... TL, 2. Yılında ... TL yol tazminatı ödenir."

Hükmüne dayanılarak, geçici görevle belediye sınırlan dışına gönderilen işçilere her gün için ayrıca yol tazminatı ödenmiştir.

6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun "Tarifler" başlıklı 3'üncü maddesinde;

“…

d. Hizmetli: Personel kanunlarına göre yardımcı hizmetler sınıfına dahil personeli, kuramlarda yalnız ödenek mukabili çalışanlarla kurumlarda çalıştırılan tarım ve orman işçilerini ve iş kanunlarına göre işçi sayılan kimseleri;

İfade eder. " hükmü,

"Harcırah hesabında esas tutulacak aylıklar" başlıklı 7'nci maddesinde,

“…

Hizmetlilerin harcırahı, aldıkları aylık ücret veya ödeneklerine; gündelik ile çalışanların harcırahı da gündeliklerinin 30 katına en yakın memur aylık tutarı üzerinden hesaplanır. Şu kadar ki (Ödenek mukabili çalışanlar hariç) bunların harcırahları hiçbir suretle 4 üncü derecedeki memurlara verilen miktarı geçemez. " hükmü,

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun "Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği" başlıklı 33'üncü maddesinin beşinci fıkrasında;

"Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve sözleşmeler, Anayasaya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremez. " hükmü,

yer almaktadır.

Bu hükümlere göre, işçilere ödenecek harcırahın tutarı, gündeliklerinin 30 katına en yakın Memur aylık tutarı üzerinden hesaplanır ve hiçbir suretle 4'üncü derecedeki memurlara verileni miktarı geçemez. Toplu iş sözleşmeleri ile başka adlar altında harcırah ödemesi yapılması suretiyle Kanunun emredici hükmü ile getirilen bu üst sınırın aşılması mümkün değildir. Anılan Toplu İş Sözleşmesinde kanunlara aykırı olarak yer verilen hükme dayanılarak yapılan söz konusu ödeme kamu zararıdır.

Bu nedenlerle temyiz talebinin reddi ile ... Büyükşehir Belediyesi 2018 yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 16.07.2020 tarih ve 109 numaralı ilamın;

51. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün, tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa edilmektedir.”

Denilmektedir.

Dosya ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

Harcırah Kanunu ve Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine aykırı olarak Toplu İş Sözleşmesine hüküm eklemek suretiyle işçilere Harcırah Kanunu’na göre ödenmesi gereken harcırahın dışında ayrıca yol tazminatı ödendiği tespit edilerek, söz konusu Toplu İş Sözleşmesinde kanunlara aykırı olarak yer verilen hükme dayanılarak yapılan ödemenin kamu zararı olduğuna,

Söz konusu kamu zararının tazmininden ise ilişikli ödeme emirlerinde imzaları bulunan Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluğuna hükmedilmiştir.

Maddi Unsurları Bağlamın Konun Esastan İncelenmesi;

Anayasanın 53’üncü maddesi, işçiler ve işverenlerin, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkını güvence altına alınan Toplu İş Sözleşmesi, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, ihtiva eden, sosyal ve ekonomik bir hak olarak, anayasal koruma altında bulunan temel insan haklarından birisidir.

7 Kasım 2012 tarih 28460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, amaç başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Kanunun amacı, işçi ve işveren sendikaları ile konfederasyonların kuruluşu, yönetimi, işleyişi, denetlenmesi, çalışma ve örgütlenmesine ilişkin usul ve esaslar ile işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını belirlemek üzere toplu iş sözleşmesi yapmalarına, uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözümlemelerine, grev ve lokavta başvurmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir” denilmektedir.

Şu halde toplu iş sözleşmesi, işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını belirlemek üzere yaptıkları bir sözleşmedir.

Bununla birlikte; yoplu iş sözleşmesinde, iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise işçi yararına olan hükümler geçerli olacaktır. Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam edecektir. Bu yönelimden de anlaşılacağı üzere; kanun koyucu, toplu iş sözleşmesinin hukuk alanında doğuracağı etkiler açısından, çalışma hayatında, yani işçi ve işveren arasındaki iş ilişkisinde, ekonomik olarak dezavantajlı konumda bulunan işçi yararının üstün tutulmasını ilke edinmiştir.

Somut olayda; ... tarihinde ... Büyükşehir Belediyesi ile ... (... Sendikası) arasında ...-... yıllarını kapsayacak şekilde Toplu İş Sözleşmesi imzalanmıştır.

Söz konusu sözleşmenin “Geçici Görev Harcırahı” başlıklı 66’ncı maddesinde;

“... Büyükşehir Belediyesinde geçici görevle Belediye sınırları dışına gönderilen işçilere Devlet Bütçe ve Harcırah Kanunu hükümlerine göre ödeme yapılır.

Bu görevleri süresince işçilere ayrıca her gün için;

Sözleşmenin 1.yılında ... TL, 2. Yılında ... TL yol tazminatı ödenir.” Hükmüne yer verilmektedir.

Söz konusu düzenlemede geçici görevle Belediye sınırları dışına gönderilen işçilere her gün için Harcırah Kanunu hükümlerince yapılacak ödemelere ek olarak sosyal yardım esasında yol tazminatı ödeneceği hüküm altına alınmıştır. Taraflar sözleşmenin 66’ncı maddesi ile 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamı dışında ve ayrıca ekonomik bir hak olarak sözleşmeden yararlanan işçilere Belediye sınırları dışına gönderildiklerinde için yol tazminatı hakkı elde edecekleri belirlemiştir. Söz konusu yol tazminatı 6245 sayılı Kanun bağlamında değerlendirilerek Harcırah Kanunu’nun “Harcırah hesabında esas tutulacak aylıklar” başlıklı 7’nci maddesinde yer verilen yasal tutar çerçevesinde değerlendirilmemelidir.

HÜKÜM

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde işçiler için öngörülen yol tazminatının 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun “Harcırah hesabında esas tutulacak aylıklar” başlıklı 7’nci maddesinde yer verilen yasal tutar çerçevesinde değerlendirilmemesi gerektiğinden,

Dilekçilerin itirazının KABULÜ ile 1. Dairece 109 sayılı ilamın 51. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA, (….Daire Başkanı ... ile Üye ... ve ...'ın Daire kararının tasdiki gerekir şeklindeki ayrışık görüşüne karşı) oyçokluğuyla,

6085 sayılı Kanunun 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 23.03.2022 tarih ve 51343 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı Oy Gerekçesi

….Daire Başkanı ... ile Üye ... ve ...'ın karşı oy gerekçesi;

... Büyükşehir Belediyesi ile ... (... Sendikası) arasında ...-... yıllarını kapsayacak şekilde imzalanan ... tarihli Toplu İş Sözleşmesinin "Geçici Görev Harcırahı" başlıklı 66'ncı maddesinde yer alan;

"... Büyükşehir Belediyesinde geçici görevle Belediye sınırları dışına gönderilen işçilerse Devlet Bütçe ve Harcırah Kanunu hükümlerine göre ödeme yapılır.

Bu görevleri süresince işçilere ayrıca her gün için;

Sözleşmenin 1.yılında ... TL, 2. Yılında ... TL yol tazminatı ödenir."

Hükmüne dayanılarak, geçici görevle belediye sınırlan dışına gönderilen işçilere her gün için ayrıca yol tazminatı ödenmiştir.

6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun "Tarifler" başlıklı 3'üncü maddesinde;

“…

d. Hizmetli: Personel kanunlarına göre yardımcı hizmetler sınıfına dahil personeli, kuramlarda yalnız ödenek mukabili çalışanlarla kurumlarda çalıştırılan tarım ve orman işçilerini ve iş kanunlarına göre işçi sayılan kimseleri;

İfade eder. " hükmü,

"Harcırah hesabında esas tutulacak aylıklar" başlıklı 7'nci maddesinde,

“…

Hizmetlilerin harcırahı, aldıkları aylık ücret veya ödeneklerine; gündelik ile çalışanların harcırahı da gündeliklerinin 30 katına en yakın memur aylık tutarı üzerinden hesaplanır. Şu kadar ki (Ödenek mukabili çalışanlar hariç) bunların harcırahları hiçbir suretle 4 üncü derecedeki memurlara verilen miktarı geçemez. " hükmü,

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun "Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği" başlıklı 33'üncü maddesinin beşinci fıkrasında;

"Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve sözleşmeler, Anayasaya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremez. " hükmü,

yer almaktadır.

Bu hükümlere göre, işçilere ödenecek harcırahın tutarı, gündeliklerinin 30 katına en yakın Memur aylık tutarı üzerinden hesaplanır ve hiçbir suretle 4'üncü derecedeki memurlara verileni miktarı geçemez. Toplu iş sözleşmeleri ile başka adlar altında harcırah ödemesi yapılması suretiyle Kanunun emredici hükmü ile getirilen bu üst sınırın aşılması mümkün değildir. Anılan Toplu İş Sözleşmesinde kanunlara aykırı olarak yer verilen hükme dayanılarak yapılan söz konusu ödeme kamu zararıdır.

Bu nedenlerle temyiz talebinin reddi ile Daire kararının tasdikine karar verilmesi gerekir.