Sayıştay 1. Dairesi 41201 Kararı - Özel İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Özel İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 1

• Dosya No: 41201

• Tutanak No: 42930

• Tutanak Tarihi: 05.04.2017

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Memurlara Yapılan Yiyecek Yardımı.

198 no.lu asıl ilamın 3 üncü maddesi ile, yüklenici …………. A.Ş. ve ………….A.Ş.’ye yapılan ödemelerin tamamının tespit edilmesine ve yardımın yemek verme yerine, para temsili araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılmasıyla ilgili olarak ihale sürecinde yer alan personelin tespit edilip savunmalarının alınmasına değin konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmiş,

Verilen hüküm dışı kararına ilişkin ek raporun yargılanması sonucunda düzenlenen 338 no.lu ek ilamın 1 inci maddesi ile …………. TL’nin tazminine hükmedilmiş,

338 no.lu ek ilamın 1 inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün Temyiz Kurulunun 30.06.2015 tarih ve 40728 tutanak numaralı kararı ile bozulması üzerine yapılan yeniden inceleme sonucunda düzenlenen 420 no.lu ek ilam ile yine 338 no.lu ek ilamda olduğu gibi …………. TL’nin tazminine hükmedilmiştir.

Ek ilamda Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan …………., Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan …………. ile Diğer Sorumlu sıfatıyla sorumlu tutulan …………., …………., …………., …………. ve …………. ortak mahiyetteki temyiz dilekçesinde özetle;

657 sayılı Devlet Memurları Kanununda memurların yararlanacağı çeşitli sosyal yardımlara yer verildiğini, bunlardan aile yardımı gibi bazı sosyal yardımlar her ay memurlara aylıklarıyla birlikte ödenirken, bazılarının belirli şartlara bağlandığını, anılan Kanunun 212 nci maddesinde yer alan; “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.” hükmüne istinaden memurun hangi hallerde ve ne şekilde bu yardımdan faydalanacağının yönetmeliğe bırakıldığını,

Anılan maddeye istinaden hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, Devlet memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek olduğunun; “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanacağının; “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağının; “Yardım Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde, kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı demek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceğinin, yemek servisinin yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceğinin, yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağının,

belirtildiğini,

5902 sayılı Kanun kapsamında …………. bünyesinde Valiye bağlı olarak çalışan İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün görev ve sorumluluk alanı bakımından işlerinin çoğunluğunu arazide, sahada çalışan personel ile yapmakta olduklarını, görevleri icabı öğle aralarını kurum dışında arazide, ilçe veya il dışında geçici görevle geçirdiklerini,

Ayrıca …………. ilinde 2010 ve 2011 yıllarında 2 deprem yaşandığını, personelin bir çoğunun arazide saha çalışması yaptığını, 17.12.2009 tarihinde faaliyete başlamış olan Müdürlüğün kendi hizmet binası olmadığından il özel idaresi ek binasında dar bir alanda hizmet verdiğini, hizmet binasında yemekhane için uygun bir yerin olmaması, müdürlük norm kadrosunda aşçı gibi kadrolar bulunmaması nedeniyle yemekhane oluşturma imkanının olmadığını,

Bundan dolayı personelin öğle yemeği yardımından faydalanması amacıyla 4734 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan ihalede Kamu İhale Kurumunca …………. ilinde en az 7 anlaşmalı lokantası olan firma şartı arandığını, yapılan uygulamada mevzuata aykırı bir durum olmadığından Kamu İhale Kurumunca 4734 sayılı Kanun ile ihaleye çıkılmasına müsaade edildiğini,

657 sayılı Kanuna tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının nakit veya temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilmesi yöntemine il özel idareleri ve belediyeler tarafından sıklıkla başvurulduğunu,

Yemek yardımı uygulamasında mevzuat açısından sakınca görülmeyerek sorgu konusu yapılmadığı bilinmekle birlikte, uygulamanın yaygın ve yasal bir uygulama olması hasebiyle müdürlüğün zaman ve iş gücünü bu yolda ayrıca harcadığını, Türkiye Cumhuriyeti bir bütün olduğundan farklı kurumlarda yapılan aynı düzeydeki uygulamalar arasında çeşitlilik olmaması gerektiğini, aksi halde Anayasamızdaki “Kanun Önünde Eşitlik ve İdarenin Bütünlüğü İlkesi” ile bağdaşmayacak bir durumun oluşacağını ve hukukun üstünlüğü ilkesinin zedeleneceğini,

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinde yer alan;” ... Bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmaz” hükmü uyarınca Müdürlük personeline kesinlikle nakit ödeme yapılmadığını,

İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün 2012 öğle yemeği yardımı uygulamasında; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği hükümlerinin esas alındığını, kamunun ne tür olursa olsun (zaman, iş gücü, personel, evrak) zarara ve gereksiz ekonomik kayba uğramaması, uygulamanın herhangi bir aksaklığa mahal vermemesi için anlaşmalı lokantalar aracılığıyla yemek hizmeti sağlandığını, bu kapsamda personele yemek öncesi herhangi bir şekilde nakit ücret ödemesi yapılmadığını, yapılan uygulamada kullanılan yöntemin nakit veya nakit yerine geçecek bir satın alma aracı olmadığını, söz konusu hizmet alımının sadece yemek servisi yapan firmalarla geçerli olduğunu, bu hizmet karşılığında piyasadan ayakkabı, mobilya, kırtasiye gibi diğer muhtelif ürünlerin satın alınmasının mümkün olmadığını,

İlamdaki denetçi görüşü kısmında Denetçi …………. tarafından Temyiz Kurulu kararı doğrultusunda karar verilmesinin istenildiğini, ilamdaki Savcı görüşü bölümünde Savcı ………….’nun; “657 Sayılı Kanunun 212 nci maddesine istinaden çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 üncü maddesi ile 2012 yılı 2 Sıra No’lu Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliği hükümleri gereği yemek yiyen memurlardan yemek bedeli tahsil edildiğinden, yapılan ödemenin yasal düzenlemelere uygunluğuna, yapılan ödeme dolayısıyla sorumluların beraatına karar verilmesi uygun olur.” şeklinde görüş bildirdiğini,

Üye …………. tarafından; “Yapılan ödemenin mevzuata uygunluğuna karar verilmesi uygun olur”, Üye …………. tarafından ise; “Bütçe Uygulama Talimatı ile belirlenen miktarlar en az alınması gereken miktarı ifade ettiğinden, bu miktarlar üzerinden kişilerden tahsil edilen bedel, yemeğin maliyetinin yarısını karşılayacak şekilde artırılması veya yemeğin maliyetini düşürülmesi gerektiği” yönünde ayrışık görüşe yer verildiğini,

Temyiz Kurulunun 30.06.2015 tarih ve 40728 tutanak no.lu ilamında “Afet İl Acil Durum Müdürlüğü personeli devamlı hareket halinde acil durumlara müdahaleye hazır durumda olması gerektiği sabit bir yerden yemek yeme hizmetinden faydalanmasının güçlüğü nedenleriyle, personelden yemek yardımı kesintisinin maliyetin yarısı tutarında olması gerektiği gerekçeleriyle” 1. Daire tarafından 338 sayılı ek ilamın 1. maddesine ilişkin verilen kararın bozularak daireye gönderilmesine karar verildiğini, yine Temyiz Kurulunun 29.12.2015 tarih ve 41275 tutanak no.lu kararında memur personele yapılan yemek yardımı maliyetinin azami üçte ikisinin Belediye bütçesinden, kalan üçte birlik kısmının da yemek yardımından yararlanan memurlar tarafından karşılanması gerektiğine karar verildiğini (Ek-1),

Sayıştay denetimleri geleceğe yönelik, yapıcı, öneri getiren, kamu yönetiminin iyileştirilmesini amaçlayan çağdaş bir denetim olduğu için idare olarak yapılacak işlem ve uygulamalarda yol gösterici olarak Sayıştay Temyiz Kurulu Kararlarını da esas aldıklarını, yapılan uygulamaların mevzuata ve hukuka uygun olduğu yönündeki teyidin yine aynı konu ile ilgili ………….’ne ilişkin 25.01.2011 tarih ve 32822 tutanak no.lu, ………….’ne ilişkin 28.02.2012 tarih ve 34467 tutanak no.lu, ………….’ne ilişkin 10.04.2012 tarih ve 34773 tutanak no.lu, ………….’ne ilişkin 26.06.2012 tarih ve 35309 tutanak no.lu, (6) ………….’ne ilişkin 25.12.2012 tarih ve 35990 tutanak no.lu Sayıştay Temyiz Kurulu Kararlarında yer aldığını (Ek-2, 3, 4, 5, 6),

…………. 26.06.2012 tarih ve 35309 tutanak no.lu Temyiz Kurulu Kararında; "Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine göre yemek yardımının yapılabilmesi için, Yönetmelikte belli şartlar öngörülmüştür. Kurum bütçelerine memurlara yiyecek yardımı yapılması amacıyla konulan ödenekten ancak; memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlara ödeme yapılabileceği düzenlemesi bulunmakla birlikte, bütçeye bu maksatla konulan ödeneğin aşılmaması, Bütçe Uygulama Talimatına göre memurlardan ek göstergelerine göre yemek karşılığı alınması gereken miktarın alınması şartıyla, ihale yapılmak suretiyle de memurlara yiyecek yardımı yapılması mümkündür.” ifadesine yer verildiğini,

5902 sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle personel harcamaları ve personel ile ilgili diğer harcamaların Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı bütçesinden karşılanmasının öngörüldüğünü,

Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı 20.04.2011 tarih ve 2514 sayılı yazısında (Ek-7);

“5902 (6111 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerde dahil olmak üzere) ve 5018 sayılı Kanunlar gereğince Başkanlığımız ve Maliye Bakanlığı ile birlikte oluşturulmakta olup, bunun dışında alınan değerlendirmelerin uygulamalarda aksaklılara yol açmamasını teminen 5902 sayılı Kanun kapsamına giren uygulamalara ilişkin görüşlerin AFAD Başkanlığından alınması gerektiği” yönünde emir bildirildiğini,

Aynı emirin son paragrafında;

“05.3 Memurlara Öğle Yemeğine Yardım tertiplerinden yapılacak harcamalar İl Özel İdarelerinin bütçelerinden herhangi bir aksaklığa meydan verilmeden yapılması gerekmektedir.” denildiğini,

5018 sayılı Kanunun uygulanmasını sağlayan e-bütçe sisteminde ödenekler ve ödeme emirleri gerçekleştirilirken analitik bütçe kural ve kodlamalarının geçerli olduğunu, bu nedenle de genel bütçede ödeme emri düzenlenirken (harcama) analitik bütçe kodlaması adı verilen sistemin kullanıldığını, 5902 sayılı Kanunda İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri için “taşra teşkilatı” tanımlaması yapılmadığından Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı bütçesi içerisinde bu yönde bir ödenek kaleminin tanımlanmadığını,

Yine Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının 09.06.2010 tarih ve 4547 sayılı yazısı ile 09.02.2011 tarih ve 820 sayılı yazısında;

“Başkanlık bütçesinden gönderilen ödenek ile sadece personel aylık ve SGK kesintileri ödemesi yapılabileceğinden, başka kalemlerde kullanılmaması” (Ek-8)

“Müdürlüğünüz personel harcamalarındaki diğer ödemeler (Memurlara Öğle Yemeği Yardımı) İl Özel İdarelerinin bütçelerinden herhangi bir aksaklığa meydan verilmeden yapılması” (Ek-9),

yönünde talimat verildiğini,

Görüldüğü üzere, Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca İl Afet ve Acil Durum Müdürlüklerine bu yönde yazı yazılmış olup, sürekli olarak bu durumun teyit edildiğini, nihai olarak söz konusu emirler doğrultusunda hareket edildiğini,

Yine yemek yardımı hakkında Malatya İdare Mahkemesinin 25.06.2012 tarihli E:2011/319 K: 2012/2591 sayılı kararı ile Mersin 1. İdare Mahkemesinin 22.12.2011 tarihli E:2011/1466 K:2011/1891 sayılı kararlarının mevcut olduğunu (Ek-10, 11),

Ayrıca 5018 sayılı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin;

“Uluslararası sınıflandırmalara göre belirlenmiş olan, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumlan ve mahalli idareleri ifade eder.” şeklinde tanımlandığını, her üç sınıfta olan kamu idarelerinin Türkiye Cumhuriyeti genel yönetim kapsamındaki kamu idaresi şümulünde olduklarını, Anayasanın 123 üncü maddesinde yer alan; “İdare kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve Kanunla düzenlenir.” hükmünden de anlaşılması gerekmektedir ki, gerçekleştirilen giderin her üç kamu idare bütçesi içerisinden herhangi birinden yapıldığı düşünüldüğünde, kamunun zarara uğramadığının aşağıda belirtildiği şekilde ispat olunacağını,

Mahalli bütçe olan il özel idare bütçesinden yapılması gereken harcama, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idaresinden yapılmışsa her iki bütçeden yapılmış bir harcamanın doğal olarak genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinden yapılmış bir harcama olacağını, sorguda iddia edildiği gibi özel idare bütçesinden yapılmış bir ödeme olsa bile (ki yapılan harcama İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün bütçesinden yapılmıştır.) kamunun zarara uğramadığı hususunun şüphesiz olduğunu,

4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre il özel idaresi ihale birimince yapılmış yemek ihalesi doküman ve hakediş evraklarının tam ve noksansız olarak ödeme emri belgesine bağlanarak 5018 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca ödeme işleminin gerçekleştirildiğini, böylelikle İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü personelinin öğle yemeği ihtiyacının 4734 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre karşılanmış olduğunu,

Bu kapsamda kamunun zarara uğratılması ile ilgili 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde belirtilen kamu zararının belirlenmesindeki şartların oluşmadığının apaçık ortada olduğunu,

Diğer taraftan, 2012 yılı yemek ödeneği sorgusunda iddia edildiği gibi İl Genel Meclisi tarafından karar alınarak ödenek ayrılmadığını, 6111 sayılı Kanun gereği Müdürlüğe ayrılan %1 ödenekten bütçenin ilgili koduna Vali Oluru ile ödenek aktarımı yapılarak ödemelerin mevzuata uygun yapıldığını, yapılan ödemelerin İl Özel İdaresince İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne ayrılan ödenek ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanuna göre İl Özel İdaresi ihale birimince gerçekleştirilmiş ihale sonucuna dayalı ödemeler olduğunu, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü gereğince Kurum bütçesine konulan ödenek ile memurlara yemek servisi veren anlaşmalı kuruluşa ödeme yapıldığını,

Mersin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde görev yapan personelin (Davacı), Mersin İl Özel İdaresi (Davalı) kadrosunda görev yaptığı dönem için benzer bir haktan faydalanmak için açtığı davada; İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü personelinin, İl Özel İdaresi kadro cetvelinde ayrı bir bölüm halinde yer aldığının anlaşılması üzerine hukuka uygun bulunmayan dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Mersin 1. İdare Mahkemesinin 19.02.2013 tarih ve E: 2012/732, K: 2013/149 sayılı kararı ile kararı uygun bulan Danıştay 11. Dairesinin 14.11.2013 tarih ve E: 2013/4904, K:2013/10207 sayılı kararlarından görüleceği üzere, 1986 yılında yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin günümüz şart ve koşullarına ayak uyduramadığı, değişen zaman ve duruma hitap etmediği, memurların yemek yiyebilmek için yemekhanelere gelme zorunluluğunun idarenin hizmetinde aksamalara sebebiyet vereceği, bu durumun ise tüm kamuyu olumsuz yönde etkileyeceğinin apaçık olduğunu,

Yapılan uygulamanın hem idare açısından, hem de çalışanlar için bir kolaylık ve memnuniyet oluşturduğunu, yemekhanelerde yenilen yemeğin kurum bütçesinden gider sayıldığı bir durumda kamu zarara uğramıyor ise, aynı kurum bütçesinde kart, kupon vb. gibi araçlarla yemek yenilmesi durumunda da kurumun zarara uğramayacağının şüphesiz olduğunu ifade ederek,

Tazmin hükmünün yarısı müdürlük personeli tarafından karşılanıp İl Özel İdaresi hesaplarına yatırıldığından hükmün kaldırılmasını veya aynı gerekçelerle bozulmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında özetle;

5902 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkrasında belirtilen hususlar, 657 sayılı Kanunun 212 nci maddesine istinaden çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 ve 9 uncu maddeleri ile Maliye Bakanlığı 2012 yılı 2 Sıra No’lu Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliği hükümleri gereğince İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü personelinin maaşından yemek bedelinin %50’si kesilerek tahsil edilmesi hususu göz önünde bulundurularak özel idare bütçesinden ödenen yemek bedelinin yasaya olduğu,

Ayrıca benzeri olaylarla ilgili Sayıştay Başkanlığı Temyiz Kurulunun birden fazla örnek kararı bulunduğundan tazmin kararının kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı,

ifade edilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü:

…………. tarafından ………….-…………. tarihleri arasını kapsayan ve …………. ihale kayıt numarası ile yapılan “İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Bünyesinde Çalışan 58 Memur Personelin Öğle Yemeği Alımı İşi” ihalesi …………. A.Ş. uhdesinde kalmış olup, idare ve anılan yüklenici arasında bağıtlanan …………. tarihli Hizmet Alımı Sözleşmesi ile 7420 adet (58 memurx128 gün) öğle öğününün KDV hariç …………. TL toplam bedel (kişi başına KDV hariç …………. TL) karşılığında temini akdedilmiştir. Memurlara anılan yüklenici bünyesindeki lokantalarda öğle yemeği verilmesi şeklinde yapılan yiyecek yardımı karşılığında adı geçen firmaya kişi başı günlük KDV dahil ………….TL üzerinden ödeme yapılmıştır.

………….-………….tarihleri arasını kapsayan ve …………. ihale kayıt numarası ile yapılan “İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Bünyesinde Çalışan 55 Memur Personelin Öğle Yemeği Alımı İşi” ihalesi ise …………. A.Ş. uhdesinde kalmış olup, idare ve anılan yüklenici arasında bağıtlanan …………. tarihli Hizmet Alımı Sözleşmesi ile 5225 adet (55 memurX95 gün) öğle öğününün KDV hariç …………. TL toplam bedel (kişi başına KDV hariç …………. TL) karşılığında temini akdedilmiştir. Memurlara anılan yüklenici bünyesindeki lokantalarda öğle yemeği verilmesi şeklinde yapılan yiyecek yardımı karşılığında adı geçen firmaya kişi başı günlük KDV dahil …………. TL üzerinden ödeme yapılmıştır.

…………. Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün …………. tarih ve …………. sayılı yazısından ise 2012 yılı boyunca öğle yemeği servisinden faydalanan tüm memurlardan 2 Sıra No’lu 2012 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliğinde belirlenen tutarlar üzerinden memur katkı payı tahsil edilmesine karar verildiği görülmüştür.

198 no.lu asıl ilamın 3 üncü maddesi ile, yüklenici …………. A.Ş. ve …………. A.Ş.’ye yapılan ödemelerin tamamının tespit edilmesine ve yardımın yemek verme yerine, para temsili araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması hususu ile ilgili olarak ihale sürecinde görev alan personelin tespit edilip savunmalarının alınmasına değin konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmiş, verilen hüküm dışı kararına ilişkin ek raporun yargılanması sonucunda düzenlenen 338 no.lu ek ilamın 1 inci maddesi ile …………. TL’nin tazminine hükmedilmiş, 338 no.lu ek ilamın 1 inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün Temyiz Kurulunun 30.06.2015 tarih ve 40728 tutanak numaralı kararı ile personelden yemek yardımı kesintisinin maliyetin yarısı tutarında olması gerektiği gerekçesiyle bozulması üzerine yapılan yeniden inceleme sonucunda düzenlenen 420 no.lu ek ilam ile ………….TL’nin tazminine hükmedilmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesi hükmü ile Devlet memurlarına sağlanan sosyal yardımlardan biri olan yiyecek yardımına ilişkin esasları düzenleyen Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde;

“Bu Yönetmeliğin amacı, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemektir.”,

“Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasında;

“Bu Yönetmelik, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanır.”,

“Yardım şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde ise;

“Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakten bir ödemede bulunulmaz. Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.” hükümlerine yer verilmiş olup, söz konusu Yönetmelik hükümlerinden görüleceği üzere memurlara yapılan yiyecek yardımının amacı, haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan Devlet memurlarının kamu hizmetlerinin gerektirdiği çalışma verimlerinin düşmemesi amacıyla gün ortası öğün olan öğle yemeği ihtiyacının yemek verme şeklinde karşılanmasıdır.

Yine anılan Yönetmeliğin “Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde yer verilen;

“Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz.” şeklindeki hükümden görüleceği üzere, memurlara yapılacak öğle yemeği yardımında esas olan yöntem yemek servisi kurulmasıdır. Ancak söz konusu durum şarta bağlanmış, yemek servisinin yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla kurulabileceği ifade edilmiş, söz konusu şartların sağlanmaması halinde memurların öğle yemeği ihtiyacını karşılayan dernek ve bu mahiyetteki kuruluşlara da ödeme yapılabileceği yönünde geniş bir düzenlemeye yer verilmiştir.

Ayrıca …………. İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde görev yapan 58 memurun öğle yemeği yardımından faydalandığı görülmüş olsa da, il afet ve acil durum müdürlüklerinin görev alanının il sınırlarını kapsadığı, dolayısıyla mekânsal bir dağınıklık içinde görev yapıldığı hususunun da değerlendirmeye alınması gerekliliği açıktır.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun “İl özel idaresinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 6 ncı maddesinin altıncı fıkrasında il özel idaresi hizmetlerinin, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulacağı ifade edilmiştir. Bu çerçevede bazı mahalli hizmet birimlerinin il sınırları içinde kalmak şartıyla farklı yerlerde konumlandırılması kanuni bir zorunluluktur. Mahalli idarelerin görev ve sorumluluklarına ilişkin anılan Kanundan kaynaklanan bu mekânsal dağınıklığın ise yemek servisi kurulması hususunda engel teşkil ettiği açıktır. Ancak söz konusu kısıtlılık Yönetmeliğin 5 inci maddesi hükmünde yer alan “…yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa” şeklindeki geniş ifade ile aşılmış olup, kanun koyucu yemek servisi kurulmasını şarta bağlayarak ve mekânsal kısıtlılık hallerini göz önüne alarak bir düzenleme yapma yoluna gitmiştir.

Bu çerçevede Devlet memurlarına verilecek öğle yemeğinin fiziksel olarak kurum bünyesinde veya kurum dışında hazırlanarak sunulması esas olmakla birlikte, anılan Yönetmeliğin 5 inci maddesinde yer alan şartları sağlayamayan kurumların, bedeli kurum bütçesinden ödenmek üzere memurlara lokanta vb. yemek hizmeti veren mekanların bünyesinde yemek verilmesi şeklinde uygulamalara başvurdukları görülmektedir. Ayrıca anılan Yönetmelikte temyiz konusu yemek temini yönteminin hukuka aykırı olduğu yönünde bir hükme yer verilmediği, tam tersine 5 inci madde hükmü ile yemek servisi yanı sıra diğer bazı durumlara da cevaz verildiği görülmüştür. Söz konusu durum Anayasa Mahkemesinin 22.12.2011 tarih ve E:2010/96E, K:2011/168K sayılı Kararında;

“…Devlet memurlarının yiyecek yardımından yararlanmaları ile ilgili olarak tüm memurlar yönünden tek tip bir düzenleme yapılması mümkün olmayıp bu yardımın kapsamı ve miktarı; yürütülen kamu hizmetinin niteliğine, memurların çalışma saatlerine, kamu kurumlarında çalışan memur sayısına, kurum tarafından yemek verilip verilmemesine, verilen yemeğin kurumda yapılmasına veya satın alınmasına, yemek maliyetlerindeki farklılıklara, kamu kurumlarının bütçe olanaklarına göre değişkenlik arz etmektedir…..” şeklinde ifade edilmiştir.

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin konuya ilişkin “Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde;

“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” denilmektedir. Söz konusu hükme göre kurum bütçesinden memurların öğle yemeği ihtiyacı için konulan yiyecek yardımı ödeneğinden yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere harcama yapılabileceğinden, yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan kısmı yemek yiyenlerden alınacaktır. Yemek yiyenlerden alınacak asgari yemek katkı payının tutarları ise, her yılbaşında ilgili yıl Bütçe Uygulama Talimatları ile belirlenmekte olup, kurumlar yemek maliyetinin kalan kısmını karşılayacak şekilde bu rakamların daha üstünde fiyatlar tespit edebilecektir. Bu doğrultuda ilgili yıl Bütçe Uygulama Talimatlarında belirtilen miktarlar üzerinden kişilerden tahsil edilen bedel, yemek maliyetinin yarısını karşılamaya yetmiyorsa, kişilerden tahsil edilen miktarın yemek maliyetinin yarısını karşılayacak şekilde artırılması veya yemek maliyetinin düşürülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yemek maliyetinin yarısından fazla bir miktar bütçeden karşılanmış olacaktır ki söz konusu husus gerek Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine gerekse ilgili yıl Bütçe Uygulama Talimatına aykırılık teşkil edecektir.

Öte yandan 4734 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde “hizmet” kavramı tanımlanırken “yemek hazırlama ve dağıtım” işi hizmet kapsamında değerlendirilmiş, ihalenin yapıldığı dönemde yürürlükte olan Kamu İhale Genel Tebliğinin 74.5.1 ve 74.5.2 inci maddelerinde yemek hazırlama ve dağıtım hizmetinin idarelerin kendi hizmet binalarında veya diğer görev sahalarında gerçekleştirilen hizmetler olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu Tebliğ hükmünden görüleceği üzere yemek hazırlama ve dağıtım işinin mekansal sınırı, idarelerin kendi hizmet binalarının yanı sıra, idarelerin hizmet ağının geniş olması halinde diğer görev sahalarında da yapılabileceği ifade edilmiştir. Temyiz konusu ilamın ilişkin olduğu ………….’nin de bu kapsamda değerlendirilmesi kaçınılmaz olduğundan, memurların görev yaptıkları tüm alanların görev sahası olarak düşünülmesi gerekliliği hususu açıktır. Nitekim düzenleyici nitelikte bir idari işlem olsa da Maliye Bakanlığı Bütçe Mali ve Kontrol Genel Müdürlüğünün Kamu ihale Kurumu Başkanlığına yazmış olduğu 07.05.2008 tarih ve B.07.0.BMK.0.15-115458-44/6071 sayılı görüş yazısında; kurumların çeşitli nedenlerde öğle yemeklerini mutfaklarından sağlayamamaları halinde, kurum bütçelerine bu amaçla konulan ödeneğin Devlet Memurları yiyecek yardımı Yönetmeliğinde belirtilen esaslar çerçevesinde oluşturulacak yemek servisine aktarılması ve kurum bünyesinde kurulacak yemekhanede servise sunulacak yemeklerin de söz konusu yemek servisince, bu amaçla bütçeye konulan ödenek ile yemek yiyecek personelden alınacak yemek bedelleri dikkate alınmak suretiyle ihale edilerek piyasadan satın alınmasının mümkün olabileceğinin değerlendirildiği ifade edilmiştir. Konuya ilişkin bir diğer önemli husus, 4734 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde muhtelif değişiklikler yapılmış olmasına karşın, yiyecek yardımının nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalara bedeli ödenmek suretiyle temin edilebilmesine dönük engelleyici bir düzenlemeye gidilmemesidir.

Bu itibarla sorumlu iddialarının kısmen kabulü doğrultusunda ve kamu zararının yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde yeniden hesaplanmasını teminen 420 no.lu ek ilam ile verilen tazmin hükmünün BOZULARAK DAİRESİNE TEVDİİNE, oy çokluğuyla,

(Üye ………….’nın; “Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 üncü maddesi hükmü gereğince kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği ihtimaline karşılık konulan yiyecek yardımı ödeneğini aşmamak üzere harcama yapılabilecektir. Yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan kısmının yemek yiyenlerden alınması, ancak söz konusu hesaplama yapılırken yemek yiyenlerden yarısının alınacağı belirtilen yemek bedelinden, Yönetmeliğin 9′uncu maddesinde belirtilen yemek maliyetine dahil edilmeyecek unsurların düşülmesi, kalan tutarın yarısının yemek yiyenlerden alınması gerekmektedir. İhale yapılması suretiyle temin edilen yemek alımlarında ise bu unsurlara tekabül eden payın hesabı mümkün değildir. Bu nedenle yemek maliyetinin büyük kısmını oluşturan bu unsurlara tekabül eden tutardan sonra kalan kısmın yarısına tekabül edeceği düşünülen ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan 2013 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliği ile belirlenen asgari yemek bedellerinin yemek yiyenlerden alınması yeterlidir. Söz konusu gerekçeler doğrultusunda dilekçi iddialarının kabul edilerek tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşı,)

(Üyeler …………., …………., …………., …………., …………., …………. ve ………….’in; “Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde bulunan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, belediye personeline yapılan yiyecek yardımının ticket verilmesi suretiyle temin edilmesinin mümkün olmadığı görülmektedir. Zira söz konusu yardım yöntemi, anılan Yönetmelikte yer alan yardım şekli ve yöntemleri arasında sayılmadığı gibi, anılan Yönetmelikte bugüne dek muhtelif değişiklikler yapılmasına karşın, yiyecek yardımının para temsili bir araç olan ticket yoluyla giderilmesine yönelik bir düzenlemeye gidilmemiştir. Bu gerekçeyle dilekçi iddialarının reddedilerek 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi gereğince Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde öngörülmeyen yardım şekline ilişkin ödemelerin tamamını kapsayan tazmin hükmünün tasdiki gerekmektedir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı,)

Karar verildiği 05.04.2017 tarih ve 42930 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.