Sayıştay 1. Dairesi 40362 Kararı - Özel İdareler Yargılama Usulleri

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Özel İdareler

• Yılı: 2013

• Daire: 1

• Dosya No: 40362

• Tutanak No: 42709

• Tutanak Tarihi: 08.02.2017

• Konu: Sorumluluk ve Yargılama Usulleri ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Zarar tespit komisyonlarında görevli komisyon üyeleri ve diğer sekretarya personeline artırımlı oranda fazla çalışma ücreti ödenmesi.

183 sayılı ilamın 5 inci maddesiyle; Zarar tespit komisyonlarında görevli komisyon üyeleri ve diğer sekretarya personeline artırımlı oranda fazla çalışma ücreti ödenmesi nedeniyle … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu, Genel Sekreter Vekili (Harcama Yetkilisi) … göndermiş olduğu temyiz dilekçesinde özetle;

Şu an … İl Özel İdaresinde genel sekreterlik görevini yürütmekte olduğunu, kendisi ve gerçekleştirme görevlisi … aleyhine verilen müştereken ve müteselsilen tazmin hükmünün kanuna, hukuka, hakkaniyete aykırı olduğunu,

Kamu Zararlarının Tahsili Usulü Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinde “(1) Kanunun ilgili maddeleri gereğince, kamu görevlileri; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, yönetilmesinden, kullanılmasından, korunmasından, kötüye kullanılmaması ve her an hizmete hazır bulundurulması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludurlar.

(2) Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililer de dahil edilir.” Denildiğini,

Maddenin ikinci fıkrasında belirtildiği üzere geri ödeme sürecine İLGİLİLER de dâhil edileceğini, haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşenin, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü olduğunu,

Sayıştay ilamında belirtilen kamu zararına neden olan ödemelerin valilik onayı ile yapıldığını, bu durumun hukuka uygun olup olmadığını sorduğunda kendisine hukuka uygun olduğu ve valinin onayladığının söylendiğini, o dönemde genel sekreterlik makamına vekaleten baktığını, herhangi bir kusur ve kastının olmadığını belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılığın karşılama yazısında; ortaya konulanlar karşısında temyiz talebinin kabulü ile bahse konu iddiaların araştırılmasını temin bakımından Dairesine Tevdiine karar verilmesinin uygun olacağı şeklinde görüş bildirmiştir.

Sorumlu, Genel Sekreter Vekili (Harcama Yetkilisi) … göndermiş olduğu ikinci temyiz dilekçesinde; istenmiş olduğunu ifade ettiği evrakların süresinde Başkanlığa sunulduğunu, gereğinin yapılmasını Başkanlıktan talep etmiştir.

Başsavcılık ikinci karşılamasında özetle; gönderilen ikinci temyiz dilekçesinin incelendiğini, ilk karşılamada belirtilen görüşlerinin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığını buna göre yargılamanın ilk karşılamada verilen mütalaaya göre karara bağlanmasının uygun olacağını belirtmiştir.

Duruşma talep eden İlgiliye duruşma gününe ilişkin tebligat yapılmasına rağmen duruşmada hazır bulunmadıkları, kanuni bir vekil göndermedikleri ve duruşmada hazır bulunmama nedenlerini kabul edilebilir bir belge ile tevsik etmedikleri anlaşılmış olup diğer yandan aynı konu ile ilgili sorumlulukta ortak olan ve duruşma talep eden Gerçekleştirme Görevlisi (Muhasebe Şefi) …’nin yazılı savunmasında yer alan hususları tekrar mahiyetindeki sözlü açıklamaları dinlenildikten ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

Konunun Esası Yönünden İnceleme:

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 178 inci maddesinde:

“A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında;

a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince),

b) Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması, hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır.

Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücret Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir

B) Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çaıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.

Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.

Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlar Başbakan tarafından onaylanacak bir talimatla tesbit edilir.”

denilmekte olup Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde de fazla çalışma “A) Fazla çalışma: Devlet Memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma, fazla çalışmadır.

Bu Yönetmeliğin uygulanması yönünden, özel Kanunlarda mevcut yahut Devlet Memurları Kanunu'na veya Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerdeki:

a) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten az olan Devlet Memurlarının 40 saatten fazla çalıştıkları süre;

b) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten fazla olan Devlet Memurlarının; Özel Kanunlarında mevcut veya Devlet Memurları Kanunu ya da Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerde belirtilen süreden fazla çalıştıkları süre;

Fazla çalışma sayılır.” şeklinde ifade edilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin 7 nci maddesinde de “Kurum amirleri gerekli gördükleri hallerde Devlet Memurları Kanununun 99 ve 178 inci maddelerine göre fazla çalışma yaptırabilirler.

Kurum amirleri fazla çalışma yaptıracakları memurlar için düzenliyecekleri "Fazla Çalışma Cetveli" ne memurun günde yaptığı fazla çalışma süresini kaydederler. Bu cetvel memur ve amir tarafından imzalanarak özel dosyasında saklanır.” denilmekte “Fazla Çalışmanın Ücretle Karşılanması” başlıklı 8 inci maddede de:

“Devlet Memurları Kanununun 99. ve 100. maddeleri hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında ve aşağıdaki şartların gerçekleşmesi hallerinde fazla çalışma ücretle karşılanır:

a) Görevin kanun ile belirli bir süre içinde bitirilmesinin zorunlu bulunması,

b) İnsan, hayvan ve bitkilerle ilgili hastalıklar, arızalar ile tabii afetler gibi olağanüstü hallerin oluşu (Bu hallerin devam süresince)

c) İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması,

d) Görevin gereği olarak çalışma saatlerini aşması zorunlu işlerde çalışılması.

Ancak, 1, 2 ve 3. derece yönetici kadrolarında bulunanlara fazla çalışma ücreti ödenmez.”

hükmü yer almaktadır.

Diğer yandan belirli hallerde Bakanlar Kurulu Kararı ile yaptırılacak fazla çalışmanın esaslarının düzenleyen 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye 666 sayılı KHK ile eklenen ek 13 üncü maddesi ise şu şekildedir.

“Ek Madde 13 - (Ek: 11/10/2011-KHK-666/1 md.) Belirli bir sürede bitirilmesi gereken zorunlu ve istisnai işlerden, her defasında ayrıca Bakanlar Kurulu kararı alınması kaydıyla, Bakanlar Kurulunca uygun görülenlerde çalışan 657 sayılı Kanuna tabi personele, ayda elli saati ve bir yılda altı ayı geçmemek üzere yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katını aşmamak kaydıyla ilgili kurumun önerisi ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenen çalışma süresi, miktar, usul ve esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenebilir. Bu ödeme damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz. Diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde yaptıkları fazla çalışma karşılığında herhangi bir ad altında ödeme yapılan personele bu madde uyarınca ayrıca fazla çalışma ücreti ödenmez.”

2013 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli “Ek Ders, Konferans ve Fazla Çalışma Ücretleri İle Diğer Ücret Ödemelerinin Tutarlarını” gösteren “K –Cetveli”nin “III. Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı bölümünün “(A) Saat Başı Fazla Çalışma Ücreti” bendinin 1 inci sırasında “657 sayılı Kanunun 178 inci maddesi uyarınca fazla çalışma karşılığında saat başına yapılacak ödeme 1,45 Türk Lirasıdır. (399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 30 uncu maddesinin (a) bendi hariç olmak üzere özel kanunlarındaki hükümler uyarınca bütçe kanunlarıyla belirlenmesi gereken fazla çalışma ücretleri için bu saat ücreti esas alınır.)” hükmü yer almaktadır. Buna göre 2013 yılı için belirlenmiş olan saat başına fazla çalışma ücreti 1,45 TL dir.

Rapor dosyasının incelenmesinden; … Valiliği Zarar Tespit Komisyonu’nun 9.1.2013 tarihli ve 114 sayılı Olur’u ile 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösteren Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığı sekretarya görevini yürüten personelin hafta içi her gün mesai saatleri sonrasında 2 (iki) saat ve hafta sonu Cumartesi günleri 9 (dokuz) saat fazla mesai yapmaları ve kendilerine fazla çalışma ücretlerinin ödenmesinin uygun görüldüğü, ancak fiilen fazla çalışma yapan personele fazla çalışma ücretlerinin 375 sayılı KHK’nın ek 13 üncü maddesi kapsamında ödendiği görülmektedir.

375 sayılı KHK’nın ek 13 üncü maddesi kapsamında fazla çalışma yapılabilmesi ve karşılığında beş kata kadar fazla çalışma ücreti ödenebilmesi anılan maddede bir kısım şartlara bağlanmıştır. Bu şartlar; Bakanlar Kurulunca belirli bir sürede bitirilmesi gereken zorunlu ve istisnai işlerden olma, her defasında ayrı ayrı Bakanlar Kurulu kararı alınması, 657 sayılı Kanun’a tabi personel olunması, ayda elli saati ve bir yılda altı ayı geçmeme ve ilgili kurumun önerisi ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenmedir. Ancak bu şartların gerçekleşmesi halinde merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin -yine Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmek şartıyla- beş katını aşmamak kaydıyla ödeme yapılabilmektedir.

Buna göre 375 sayılı KHK’nın ek 13 üncü maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu Kararı alınmaksızın, Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katı şeklinde fazla mesai ücreti ödemesi mümkün değildir.

Sorumluluk Yönünden İnceleme:

Sorumlu Genel Sekreter Vekili (Harcama Yetkilisi) … göndermiş olduğu temyiz dilekçesinde; kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililerin de dâhil edileceğini, ilamda belirtilen kamu zararına neden olan ödemelerin valilik onayı ile yapıldığını ve herhangi bir kusur ve kastının olmadığını belirterek dolaylı olarak sorumluluk itirazında bulunmuştur.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8 inci maddesinde “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmekte olup aynı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde de “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…” hükmü yer almaktadır.

Benzer şekilde 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararının “Ödeme Emri Belgesine Eklenmesi Gereken Taahhüt ve Tahakkuk Belgelerine İlişkin Sorumluluk” başlıklı bölümünde:

“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Öte yandan anılan maddede, bir mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, bu görevlilerin yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevlilerce düzenlenen belgeye dayanıyor olması hususlarına bakılması gerekmektedir. Yani mali işlemin gerçekleştirilmesinde, görevli olanların imzası olmadan ödeme belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir.

Bu nedenle, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin, bu görevleriyle ilgili olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerle sınırlı olarak harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”

Hükmü yer almaktadır.

İlişikli ödeme emri belgeleri ve eki belgelerin incelenmesinde … Valiliği Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığı sekretarya görevini yürüten personele yapılan fazla çalışma karşılığı ödenmesi gereken fazla çalışma ücretlerinin; ödeme emri belgelerine ekli “Zarar Tespit Komisyonu Fazla Çalışma Cetveli” düzenlenmek suretiyle ödendiği, Cetvelde fazla çalışma saat ücretinin yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katı şeklinde alındığı ve anılan Cetvelin “Düzenleyen”, “Kontrol Eden” ve “Onaylayan” kişilerce hazırlanmış olduğu görülmektedir. Bir başka anlatımla yapılan ödemeler “Düzenleyen”, “Kontrol Eden” ve “Onaylayan” kişilerce hazırlanmış olan “Zarar Tespit Komisyonu Fazla Çalışma Cetveli” baz alınarak gerçekleşmiştir.

Bu nedenle yukarıda belirtilen tespitler ve mevzuat hükümleri çerçevesinde; ödemeyi tahakkuk ettiren, mali kontrolü yapan gerçekleştirme görevlileri ve harcama yetkilisi ile söz konusu ödemelerin dayanağı olan “Zarar Tespit Komisyonu Fazla Çalışma Cetvellerini” “Düzenleyen”, “Kontrol Eden” ve “Onaylayan” kişilerinde görev ve sorumluluklarının netleştirilerek sorumluların yeniden tespiti için 183 sayılı ilamın 5 inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULARAK DAİRESİNE TEVDİİNE, Oybirliği ile,

Karar verildiği 08.02.2017 tarih ve 42709 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.