Sayıştay 1. Dairesi 40235 Kararı - Özel İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Özel İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 1

• Dosya No: 40235

• Tutanak No: 41907

• Tutanak Tarihi: 24.05.2016

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Yemek Yardımı.

358 sayılı ek ilamın 2’inci maddesi ile; … İlçe Özel İdaresi ile … A.Ş. arasında 4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin d bendine göre imzalanan sözleşme gereğince aylık yenilen öğün sayısı kadar yükleniciye ödeme yapılması nedeniyle … TL.ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu temyiz dilekçesinde özetle; memurlara öğlen yemeği alımı ile ilgili olarak; Temyiz Kurulunun 23.05.2000 tarih ve 24760 sayılı kararının örnek gösterilebileceğini, kararda;

"Yemek yardımı, yemek verilerek yapılamamakla birlikte yemek servisi kurulması halinde de söz konusu yemek malzemelerinin alınacağı yemek yardımının nakit olarak değil yiyecek malzemeleri verilmek suretiyle ayni olarak yapıldığı ve 1993 yılında yiyecek malzemesi için ödenen … - liranın bütçeye konan … - lira yiyecek yardımı ödeneğini aşmadığı da dikkate alındığında yiyecek malzemesi alınarak bu malzemenin memurlara verilmesi ile yönetmelikte aranan maksadın geçekleştiği bu nedenle dilekçi iddialarının kabulü ile 1486 nolu ilamın 1.maddesi ile söz konusu bedele ilişkin olarak verilen tazmin hükmün kaldırılmasına” denildiğini,

Yerel Yönetim ve Denetim Mevzuatının Aralık 1998 Cilt3 Sayı 12 Memurlara yapılacak yiyecek ve giyecek yardımları ile ilgili olarak;

"İlgili Yönetmeliğin 3. maddesindeki nakden bir ödemede bulunulamaz şeklindeki açık hükme rağmen bazı belediyelerde bu yardım bazen nakdi bazen de ayni olarak yapılmakta ya da yapılmak istenmektedir. Bununla ilgili Sayıştay 6. Dairesinin 01.11.1996 tarih ve 8931 tutanak sayılı kararında yiyecek yardımı yemek verme şeklinde olup, nakit olarak ödeme yapılması ya da ayni yardım olarak verilmesi mümkün değildir denilmiştir. Demek ki yiyecek yardımı hiçbir şekilde gerek nakit gerekse ayni olarak verilmeyecek, sadece yemek yedirmek şeklinde olacaktır. Burada şöyle bir soru akla gelebilir, acaba belediye personele yemek vermek için uygun bir bina ya da tesis yoksa memura anlaşmalı bir lokantadan yemek yedirebilir mi? Yönetmeliğin 5. maddesi hükümleri doğrultusunda memurlara dışarıda anlaşmalı bir lokantadan yiyecek yardımı olarak yemek yedirebilecektir. Haliyle yemek bedelinin bütçeden karşılanmayan kısmı da yemek yiyenlerce karşılanacaktır. Bu durumla ilgili olarak Sayıştay 7. Dairesinin 05.07.1997 tarihli 8027 tutanak sayılı kararında da açıkça da memurlara yemek yardımının yemek bedelinin yarısını geçmemek şartıyla fış bastırarak anlaşmalı bir lokantada yemek yedirmek suretiyle yapılmasında sakınca yoktur denilmektedir." şeklinde açıklamaya yer verdiğini,

T.C. Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün B.07.O.BMK.O.15-1 15456 sayılı ve 11.03.2008.tarih ve 02736 nolu Yiyecek Yardımı Genelgesi ve 19.11.1986.tarihli ve 86/12220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 6. maddesinde hastane, pansiyonlu okul ve işçi ile birlikte çalışan iş yerlerindeki memurlar, birim büyüklüğü ve personel sayısına bakılmaksızın hasta, öğrenci ve işçiler için mevcut yemek servisinden faydalanacakların belirtildiğini, Yiyecek yardımından faydalanacak personel sayısının 50 ve daha fazla olması için ve üstü personelin olmadığı için yemekhane kurulamadığı, yemeğin temini için ilçede yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşların yemek servislerinin bulunmadığı, bu nedenle 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, bu maddede belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinin bu kanun hükümlerine göre yürütüleceğinin hüküm altına alındığını, aynı maddenin (a) bendinde ise genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, özel idareler ve belediyeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, birlikler ve tüzel kişilerin bu kanun kapsamında yer alan kuruluşlar arasında sayıldığını,

Bu hüküm gereğince diğer kurumlarında yapmış olduğu gibi hizmet alımı tertibinden, piyasadan doğrudan temin sureti ile satın alma yoluna gidildiğini, yemek yardımı kapsamında yapılan ödemelerin yarısının personelden kesilerek diğer yarısının da bütçeden ilgili firma hesabına aktarılarak gerçekleştirildiğini, hukuka aykırı bir ödeme olmadığını belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını istemiştir.

Başsavcılık;

“657 sayılı Kanunun 212. maddesine dayanarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4. maddesinde: "Yiyecek Yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere, bu yönetmelik kapsamına memur kadrosu adedine göre kurum bütçesine konacak ödenekle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanmayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayin Bedeli Verilmesi Hakkındaki Kanuna göre tayin bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalışanların, bu yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemeleri halinde yemek bedellerinin tamamı kendilerinden alınır." denilmektedir.

Bu hükme göre kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği varsayılarak konulan yiyecek yardımı ödeneğini aşmamak üzere harcama yapılabilecektir.

Yemek maliyetinin bütçeden karşılanmayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. Yemek yiyenlerden alınacak yemek ücretinin tarifesi her yılbaşında Bütçe Uygulaması Talimatı ile belirlenmektedir.

Dosyanın incelenmesinde adı geçen İl Özel İdaresi memurların öğle yemeği ihtiyacını 4734 sayılı Kanuna göre Yemek İhalesi sonucunda ihaleyi kazanan yemek firmasından karşılamış olup yemek yiyen memurlardan 13 Ocak 2012 tarih ve 28172 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2012 yılı 2 Nolu Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama tebliğine uygun katkı payı tahsil edildiği anlaşıldığından ileri sürülen iddialar yasaya uygundur. Ayrıca benzeri olaylarla ilgili verilen tazmin kararını kaldıran birden fazla Temyiz Kurulu Kararı bulunduğundan tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı” şeklinde görüş bildirmiştir.

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü:

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212’nci maddesine dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” denilmiştir.

Buna göre, kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği ihtimaline karşılık konulan yiyecek yardımı ödeneğinden yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere harcama yapılabilecektir.

Yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan diğer yarısı ise yemek yiyenlerden karşılanacaktır. Yemek yiyenlerden alınacak yemek ücretleri tarifesi ise, her yılbaşında Bütçe Uygulama Talimatı ile asgari rakamlar üzerinden belirlenmekte olup, kurumlar yemek maliyetinin kalan yarısını karşılayacak şekilde bu rakamların daha üstünde fiyatlar tespit edilebilecektir. Bu nedenle Bütçe Uygulama Talimatı ile belirlenen miktarlar en az alınması gereken miktarı ifade etmektedir. Eğer Bütçe Uygulama Talimatında belirtilen miktarlar üzerinden kişilerden tahsil edilen bedel yemeğin maliyetinin yarısını karşılamaya yetmiyorsa, kişilerden tahsil edilen miktarın yemeğin maliyetinin yarısını karşılayacak şekilde artırılması veya yemeğin maliyetinin düşürülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yemek maliyetinin yarısından fazla bir miktar bütçeden karşılanmış olacaktır ki bu da yukarıda ifade edilen mevzuat hükümlerine aykırıdır. Dolayısıyla yemek yardımından yararlananlardan yemek maliyetinin yarısının kesilmesi gerekmektedir. Uygulamanın da bu yönde olduğu, ödeme emri belgesi ile firmaya yemek fatura bedelinin yarısının ödendiği anlaşıldığından mevzuata aykırılık görülmemektedir.

Bu nedenle 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55’inci maddesinin 7’nci fıkrası uyarınca, yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen 358 sayılı ek ilamın 2’inci maddesi ile … TL.ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün bozularak dosyanın ilgili Daireye Gönderilmesine, oy çokluğu ile,

(Üye …’in,

İlam hükmünün bozularak Dairesine gönderilmesi kararına katılmakla birlikte;

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212’nci maddesine dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin Yemek Servisi Giderleri başlıklı 4’üncü maddesinde; “Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konacak ödeneklerle karşılanır. Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanmayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu personeline Tayın Bedeli verilmesi Hakkındaki Kanuna göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemeleri halinde yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” denilmektedir.

Buna göre, kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği ihtimaline karşılık konulan yiyecek yardımı ödeneğini aşmamak üzere harcama yapılabilecektir.

Yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan kısmı yemek yiyenlerden karşılanacaktır. Yemek yiyenlerden alınacak yemek ücretleri tarifesi ise, her yılbaşında Bütçe Uygulama Talimatı ile asgari rakamlar üzerinden belirlenmekte olup, kurumlar yemek maliyetinin kalan yarısını karşılayacak şekilde bu rakamların daha üstünde fiyatlar tespit edilebilecektir.

Bütçeye konulan ödenekler gerçek anlamda bir maliyet olmayıp bütçe hazırlama rehberine göre personel sayısı dikkate alınarak hazırlanan standart maliyeti ifade etmektedir. Dolayısıyla bütçeye ödenek, yemek maliyetinin yarısını aşmayacak şekilde tespit edilip konulmaktadır. İlama konu olan uygulamada idare bütçesinden yemek bedelinin yarısının karşılandığı görülmektedir. Söz konusu olayda, Yiyecek Yardımı Yönetmeliğindeki amaç, konulan ödeneğin belediyenin yılı bütçesine, mahalli idareler bütçe ve muhasebe yönetmeliğine uygun olarak ihale yolu ile alım yapılmak suretiyle yerine getirilmiş olup konulmuş ödenek aşılmamıştır. Bütçe Uygulama Talimatında belirtilen tutarların yemek yiyen memurlardan tahsili yeterli olduğundan fiiliyatta bunun üzerinde yapılmış olan yemek kesintisinin ilgililere iade edilmesi ve sorumlular üzerindeki tazmin hükmünün kaldırılması için hükmün bu gerekçeyle bozularak dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir, şeklindeki görüşü ile,

...Daire Başkanı … ile Üyeler …, …ve …’un;

657 sayılı Devlet Memurları Kanununda memurların yararlanacağı çeşitli sosyal yardımlara yer verilmiştir. Bunlardan aile yardımı gibi bazıları her ay memurlara aylıklarıyla birlikte ödenirken bazıları belli şartlarda ve belli şekillerde verilmektedir. Örneğin Kanunun 212 nci maddesinde; “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.” hükmü yer almıştır. Madde hükmünde ‘Devlet memurlarının yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları’ denmeyip ‘hangi hallerde’ ifadesine yer verilmiştir. Yani her memur her hal ve şartta yemek yardımından faydalanamayabilir. Memurun hangi halde ve ne şekilde bu yardımdan faydalanacağı da yönetmeliğe bırakılmıştır.

Anılan maddeye dayanılarak hazırlanan, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının. Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek olduğu, “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanacağı, “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağı, “Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde, kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yemek servisinin, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği, yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağı hükümlerine yer verilmiştir.

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde yer alan hükümler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanuna tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalara bedeli ödenmek suretiyle temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün bulunmamaktadır.

Öte yandan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununda hizmetin tanımı yapılırken, ‘yemek hazırlama ve dağıtım’ ifadelerine yer verilmiştir. Bu ifadeden mamul mal alımı şeklinde lokantalardan hazır yemek alımının değil, yukarıda zikredilen yönetmelik hükümleri çerçevesinde yemeğin hazırlatılması ve dağıtımı hizmetinin alınmasının kastedildiği anlaşılmaktadır. Mevcut haliyle uygulama, Kamu İhale Kanunun cevaz verdiği bir hizmet alımından çok, mal alımı şekline dönüşmüş durumdadır. Kaldı ki 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun yürürlüğünden sonra Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde muhtelif değişiklikler yapılmış olmasına karşın, yiyecek yardımının nakit para ve para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalara bedeli ödenmek suretiyle temin edilebilmesine dönük bir düzenlemeye de gidilmemiştir. Bu nedenle verilen tazmin hükmünün tasdiki gerekir, şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı)

Karar verildiği 24.05.2016 tarih ve 41907 sayılı tutanakla yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.