Sayıştay 1. Dairesi 39934 Kararı - Özel İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Özel İdareler

• Yılı: 2013

• Daire: 1

• Dosya No: 39934

• Tutanak No: 41436

• Tutanak Tarihi: 09.02.2016

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Yüklenici tarafından ödenmesi gereken yapı ruhsat bedelinin kurum bütçesinden ödenmesi.

83 sayılı ilamın 4’üncü maddesi ile; … Öğretmenevi yapım işi ile ilgili olarak yüklenici … Tah.İnş.Gıda. San. ve Tic Ltd. Şti. tarafından ödenmesi gereken yapı ruhsat bedelinin kurum bütçesinden ödenmesi sonucu … TL.ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu temyiz dilekçesinde özetle;

1. 3194 sayılı İmar Kanununun:

• Yapı Ruhsatiyesi başlıklı 21’inci maddesinin;

"Bu kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26’ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir..." hükmü,

• Ruhsat Alma Şartları başlıklı 22’inci maddesinin; "Yapı ruhsatiyesi almak için belediye, valilik bürolarına yapı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilir. Dilekçeye sadece tapu (istisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek belge), mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya yoksa ebatlı kroki eklenmesi gereklidir... " hükmü,

• Kamuya Ait Yapı ve Tesisler ile Sanayi Tesislerinde Ruhsat Başlıklı 26’ncı maddesinin Kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak veya yaptırılacak yapılara, imar planlarında o maksada tahsis edilmiş olmak, plan ve mevzuata aykırı olmamak üzere mimari, statik, tesisat ve her türlü fenni mesuliyeti bu kamu kurum ve kuruluşlarınca üstlenilmesi ve mülkiyetin belgelenmesi kaydıyla avam projeye göre ruhsat verilir." hükmüne göre;

İdarece yaptırılan … Öğretmenevi yapım işine başlanılabilmesi için yapım ruhsatının alınması zorunlu olduğundan, bu kapsamda Yapı Ruhsatı alınabilmesi amacıyla … Belediye Başkanlığına 12.02.2013 tarih ve 1514 sayılı yazı ile müracaat edildiğini,

… Belediye Başkanlığınca da, 3194 sayılı Kanunun yukarıda belirtilen 26’ncı maddesi gereğince yapım işine ait avan projeler incelenerek 12.03.2013 tarih ve 588 sayılı yazı ile 2013 yılı için yapı ruhsatı ile ilgili belirlenen ücret tarifesine göre … TL.'lik tutarın yatırılmasının (yapı ruhsat formuna sistem onayı verilebilmesi için bu ücretin yatırılmasının) ve ruhsat formlarının imzalanmasının gerektiğinin bildirildiğini,

Bunun üzerine idarece 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun İl Özel İdaresine Tanınan Muafiyetler başlıklı 8’inci maddesinin “İl özel idaresinin kamu hizmetine ayrılan veya kamunun yararlanmasına açık, gelir getirmeyen taşınmaz malları ile bunların inşa ve kullanımları katma değer vergisi ile özel tüketim vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarından muaftır." hükmü ile İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 07.01.2010 tarih ve 4007 sayılı görüşleri doğrultusunda 15.03.2013 tarih ve 2703 sayılı yazıları ile ruhsat ücretinden muaf olduklarını … Belediye Başkanlığına yapı ruhsatı için mevzuat gereği ücret alınmaması gerektiğini bildirdiklerini,

… Belediye Başkanlığınca … Öğretmenevinin gelir getiren taşınmaz niteliğinde olduğu ve ruhsat talep edilen yapının kamuya ait olması nedeniyle de bina inşaat harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyat harcı ile işgal harcından muaf tutulduğu, ancak; tarifelerine göre belirlenen ücretlerden teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti, asansör ruhsat ücreti, otopark bedeli, imar durumu hazırlama ücreti ve yol kotu tutanağı hazırlama ücretinin yapı ruhsatı düzenlenebilmesi için ödenmesinin zorunlu olduğunun tekrar taraflarına belirtildiğini,

… Öğretmenevi yapım işine ait;

-İdari Şartnamenin Teklif Fiyata Dahil Giderler başlıklı 25’inci maddesinde; "İsteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince ödeyeceği her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri ve benzeri giderler ile ulaşım, nakliye ve her türlü sigorta giderleri teklif fiyata dahildir." hükmü ile,

-Sözleşmenin Sözleşme Bedeline Dahil Olan Giderler başlıklı 7’inci maddesinde; “Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri v.b. giderler ile ulaşım, sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderleri sözleşme bedeline dahildir." hükmünün mevcut olduğunu ancak söz konusu her iki maddede de yapı ruhsat belgesi giderlerine ait herhangi bir hüküm bulunmadığını,

Ayrıca … Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 18.03.2013 tarih ve 630 sayılı … Öğretmenevi (Pansiyonu) Yapım İşi konulu yazılarında ruhsat talep edilen yapının kamuya ait tesis olması sebebiyle bina inşaat harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyat harcı, işgal harcından muaf tutulduğunu, … Belediye Meclisinin almış olduğu 22.11.2012 tarih ve 96 sayılı meclis kararı ile onaylanan … Belediyesi 2013 yılı Belediye Gelir tarifelerine göre belirlenen ücretlerden teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti, asansör ruhsat ücreti, otopark bedeli, imar durumu hazırlama ücreti ve yol kotu tutanağı hazırlama ücreti toplamı olan ….-TL. nin ödenmesi gerektiğinin bildirilmiş olduğunu, söz konusu ücretin sözleşme bedeline dahil olan vergi resim ve harç giderleri kapsamına girmediğini,

Bu nedenle yukarıda açıklanan gerekçelerle söz konusu inşaata başlanılabilmesi için ödenmesi zaruri olan yapı ruhsatı belge gideri ile ilgili sözleşmede ve idari şartnamede herhangi bir hüküm bulunmadığından binayı yaptırmakla sorumlu idare olarak ödediklerini,

2. Ayrıca sözleşmede geçen ", …..yapı kullanım izin belgesi giderleri vb giderler ile ulaşım, sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderleri sözleşme bedeline dahildir." hükmü,

Yapı kullanım izin belgesi ile ilgili 3194 sayılı İmar Kanununun; 30’uncu maddesinde; "Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik (...) (1) bürolarından; 27’nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir," denildiğinden,

Yapı kullanım izin belgesi işin bitim tarihinden itibaren ilgili belediyeye müracaat edilerek tahakkuk edecek bedellerin yüklenicinin uhdesinde olduğunu belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını istemiştir.

Başsavcılık;

“83 sayılı ilamın 4’üncü maddesinde yer alan tazmin hükmünü Harcama Yetkilisi sıfatıyla temyiz eden … 'ın ilgi yazı ekinde gönderilen temyiz dilekçesi ve ekleri incelendi.

Dilekçesinde; "… Öğretmen Evi yapım işinin yapılabilmesi için inşaat ruhsatının alınmasının zorunlu olduğunu, ruhsatın alınabilmesi için teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti, asansör ruhsat ücreti, otopark bedeli, imar durumu hazırlama ücreti ve yol kotu tutanağı hazırlama ücretinin ödenmesinin zorunlu olduğunu, sözleşme ve idari şartnamede yüklenicinin bu bedeli ödeyeceğine ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle söz konusu bedelin idareleri tarafından ödendiğini, ileri sürerek tazmin kararın kaldırılmasını" istemektedir.

… Öğretmen Evi yapım işine ait yüklenici ile düzenlenen sözleşmenin 7, İdari Şartnamenin 25’inci maddesi gereği yapım işlerin yürütülmesi ile ilgili olarak her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanma izin belgesi giderleri vb. giderlerin sözleşme bedeline dahil olduğu açıkça belirtildiğinden yüklenici tarafından ödenmesi gereken işe ait ruhsatla ilgili ücretlerin kurum bütçesinden ödenmesi sonucu Kamu Zararına neden olunduğu anlaşılmaktadır.

Bu durum karşısında tazmin kararının 6085 sayılı Kanunun 55/7. maddesi gereği tazmin hükmünün olduğu gibi tasdikine hükmedilmesinin uygun olacağı” şeklinde görüş bildirmiştir.

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten ve harcama yetkilisi … ile gerçekleştirme görevlisi … adına duruşmaya katılan Avukat … ile Sayıştay Savcısı dinlendikten sonra gereği görüşüldü:

3194 sayılı İmar Kanununun “Yapı Ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde,

"Bu kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26’ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.

…" ,

“Ruhsat Alma Şartları” başlıklı 22’inci maddesinde;

"Yapı ruhsatiyesi almak için belediye, valilik bürolarına yapı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilir. Dilekçeye sadece tapu (istisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek belge), mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya yoksa ebatlı kroki eklenmesi gereklidir.

…”,

“Kamuya Ait Yapı ve Tesisler ile Sanayi Tesislerinde Ruhsat” başlıklı 26’ncı maddesinde;

“Kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak veya yaptırılacak yapılara, imar planlarında o maksada tahsis edilmiş olmak, plan ve mevzuata aykırı olmamak üzere mimari, statik, tesisat ve her türlü fenni mesuliyeti bu kamu kurum ve kuruluşlarınca üstlenilmesi ve mülkiyetin belgelenmesi kaydıyla avan projeye göre ruhsat verilir.

…” denilmiştir.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun “Mükerrer Yedinci Bölümünde” “Bina İnşaat Harcı” işlenmiş ve;

Konu, vergiyi doğuran olay:

“Ek Madde 1 – (Ek: 21/1/1982 - 2589/1 md.)

Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6'da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabidir.

…”,

İstisnalar:

“Ek Madde 2 – (Ek: 21/1/1982 - 2589/1 md.)

Aşağıdaki bina inşaatları bina inşaat harcından müstesnadır.

a) İnşaat giderleri genel ve katma bütçeler ile il özel idareleri ve belediye bütçelerinden karşılanan her türlü binalar,

…”

Mükellef:

“Ek Madde 3 – (Ek: 21/1/1982 - 2589/1 md.)

Bina inşaat harcını inşaat, ilave veya tadilat için inşaat ruhsatı alanlar öder.

İnşaata ruhsatsız başlanılmasından mükellef, inşaat ruhsatı almak mecburiyetinde olanlardır.

Binanın kullanış tarzının değiştirilmesi halinde mükellef, binanın sahipleridir.”

Matrah:

“Ek Madde 4 – (Ek: 21/1/1982 - 2589/1 md.)

Bina İnşaat Harcının matrahı, her bir konut veya işyeri biriminin ayrı ayrı inşaat sahasının yüzölçümleridir.

Konut inşatlarında inşaat alanının tespitinde, sığınak, merdiven sahanlığı, müşterek garaj, depo, kalorifer ve kapıcı dairesi gibi ortak yerlerden gelen paylar ile kömürlükler hariç tutulur, özel garaj ve özel depo gibi müştemilat dahil edilir.

İşyeri inşaatlarında, inşaat alanına müştemilat ve ortak yerlerden gelen hisselerin tümü dahildir.

Matrahın hesaplanmasında metrekare kesirleri atılır.”

Harcın ödenmesi ve yeri:

“Ek Madde 5 – (Ek: 21/1/1982 - 2589/1 md.)

Bina İnşaat Harcı, inşaat ruhsatının alınmasından önce makbuz karşılığında ilgili belediyeye ödenir.”

hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda yer alan maddelerden, inşaat giderleri, genel ve katma bütçeler ile il özel idareleri ve belediye bütçelerinden karşılanan her türlü binaların “bina inşaat harcından” istisna olduğu anlaşılmaktadır.

Aynı Kanunun “İmar ile ilgili harçlar” başlıklı 80’inci maddesinde ise;

“İmar mevzuatı gereğince aşağıda belirtilen harçlar belediyece tahsil olunur.

a) Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde İmar Kanununa göre ilk kez yapılan veya istek üzerine gerçekleştirilen müteakip parselasyon işlemleri "Parselasyon Harcına" (teşvik belgesini haiz organize sanayi bölgeleri hariç olmak üzere),

b) Verilecek ifraz ve tevhit kararları "İfraz ve Tevhit Harcına",

c) Proje tasdik işlemleri "Plan ve Proje Tasdik Harcına",

d) Zemin ve yol kanal açma izni verilmesi, yapım ve yıkım artığı malzeme ile toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi "Zemin Açma İzni ve Toprak Hafriyatı Harcına",

e) (Mülga: 21/1/1982 - 2589/5 md.)

f) Yapı kullanma izni verilmesi işleri "Yapı Kullanma İzni Harcına" tabidir.”

denilmiştir.

Yapılan ödemenin mahiyetinin ve istisna kapsamında olup olmadığının anlaşılması noktasında; İlama konu ödeme emri ve eki belgeler ile dilekçe ve eki belgeler incelendiğinde;

… Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 18.03.2013 tarih ve 630 sayılı … Öğretmenevi (Pansiyonu) Yapım İşi konulu yazılarında ruhsat talep edilen yapının kamuya ait tesis olması sebebiyle bina inşaat harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyat harcı ile işgal harcından muaf tutulduğu bunlar için bir bedel hesaplanmadığı,

… Belediye Meclisinin almış olduğu 22.11.2012 tarih ve 96 sayılı meclis kararı ile onaylanan … Belediyesi 2013 yılı Belediye Gelir tarifelerine göre belirlenen ücretlerden;

Teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti,

Asansör ruhsat ücreti,

Otopark bedeli,

İmar durumu hazırlama ücreti ve yol kotu tutanağı hazırlama ücreti toplamı olan … TL.nin ödenmesi gerektiğinin bildirilmesi üzerine bu tutarın ödendiği görülmektedir. Dolayısıyla istisna kapsamında sayılan “bina inşaat harcı”na ilişkin bir ödeme yapılmadığı sadece;

Teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti başlığı altında kanalizasyon harcamalarına katılım ücreti ve yol harcamalarına katılım ücreti olarak … TL.,

Asansör ruhsat ücreti olarak … TL.,

Otopark bedeli olarak … TL.,

İmar durumu hazırlama ücreti olarak … TL. ve yol kotu tutanağı hazırlama ücreti olarak … TL. toplamda … TL’nin il özel idare bütçesinden ödendiği anlaşılmaktadır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 27’nci maddesinin (i) bendinde, ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerinden hangisinin teklif fiyatına dahil olacağının idari şartnamede belirtilmesinin zorunlu olduğu,

4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kanununun 7’nci maddesinin (h) bendinde, ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerinden hangisinin teklif fiyatına dahil olacağının sözleşmelerde belirtilmesinin zorunlu olduğu, hüküm altına alınmıştır.

… Öğretmenevi Yapım İşine ait 28.02.2013 tarihli Sözleşmenin 7’nci maddesinde;

“Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri vb. giderler ile ulaşım, sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderleri sözleşme bedeline dahildir. İlgili mevzuatı uyarınca hesaplanacak Katma Değer Vergisi sözleşme bedeline dahil olmayıp, İdare tarafından Yükleniciye ödenecektir.” denilmiştir.

… Öğretmenevi Yapımı İşinde Uygulanacak İdari Şartnamenin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde ise;

“İsteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince ödeyeceği her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri ve benzeri giderler ile ulaşım, nakliye ve her türlü sigorta giderleri teklif fiyatına dahildir.

25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Gerek söz konusu işe ait sözleşmede gerekse sözleşme eki İdari Şartnamede, sözleşme kapsamındaki yapım işlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri vb. giderlerin sözleşme bedeline dahil olduğu belirtildiğinden, … Öğretmenevi yapım işi ile ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri gereğince alınması zorunlu olan ve yüklenici tarafından ödenmesi gereken yapı ruhsatı ücretinin (Teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti başlığı altında kanalizasyon harcamalarına ve yol harcamalarına katılım ücreti, asansör ruhsat ücreti, otopark bedeli, imar durumu hazırlama ücreti ve yol kotu tutanağı hazırlama ücretinin) kurum bütçesinden ödenmesi mümkün değildir.

Bu nedenle … Öğretmenevi yapım işi ile ilgili olarak yüklenici tarafından ödenmesi gereken yapı ruhsat ücretinin kurum bütçesinden ödenmesi nedeniyle 83 sayılı ilamın 4’üncü maddesi ile … TL.ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE,

(..Daire Başkanı … ile Üyeler …, …, …, …, …, … ve …’IN;

3194 sayılı İmar Kanununun:

“Yapı Ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde;

"Bu kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26’ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir..." denilmiş,

“Kamuya Ait Yapı ve Tesisler ile Sanayi Tesislerinde Ruhsat” başlıklı 26’ncı maddesinde;

“Kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak veya yaptırılacak yapılara, imar planlarında o maksada tahsis edilmiş olmak, plan ve mevzuata aykırı olmamak üzere mimari, statik, tesisat ve her türlü fenni mesuliyeti bu kamu kurum ve kuruluşlarınca üstlenilmesi ve mülkiyetin belgelenmesi kaydıyla avan projeye göre ruhsat verilir.

…” hükmüne yer verilmiştir.

İmar Kanununun 30’uncu maddesinde;

“Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik (...) bürolarından; 27 nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir. Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti gerekir.

Belediyeler, valilikler (...) mal sahiplerinin müracaatlarını en geç otuz gün içinde neticelendirmek mecburiyetindedir. Aksi halde bu müddetin sonunda yapının tamamının veya biten kısmının kullanılmasına izin verilmiş sayılır.(...)

Bu maddeye göre verilen izin yapı sahibini kanuna, ruhsat ve eklerine riayetsizlikten doğacak mesuliyetten kurtarmayacağı gibi her türlü vergi, resim ve harç ödeme mükellefiyetinden de kurtarmaz.” hükmü ile “Yapı kullanma izni” düzenlenmiştir.

… Öğretmenevi Yapım İşine ait Sözleşmenin 7’nci maddesinde de;

“Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri vb. giderler ile ulaşım, sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderleri sözleşme bedeline dahildir. İlgili mevzuatı uyarınca hesaplanacak Katma Değer Vergisi sözleşme bedeline dahil olmayıp, İdare tarafından Yükleniciye ödenecektir.” denilmek suretiyle yapı kullanım izin belgesi giderinin yüklenici tarafından ödeneceği belirtilmiş olup yapı ruhsatına ilişkin giderlerin yüklenicinin sorumluluğunda olduğuna dair bir ibareye yer verilmemiştir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden; sözleşmenin uygulanabilmesi için öncelikle işyeri tesliminin yapılması gerekmekte olup İdarece yaptırılan öğretmenevi yapım işine başlanılabilmesi için yapım ruhsatının alınması zorunlu olduğundan, teknik alt ve üst yapılardan alınan katılım ücreti, asansör ruhsat ücreti, otopark bedeli, imar durumu hazırlama ücreti ve yol kotu tutanağı hazırlama ücreti olarak işe başlanmadan önce idarece belediyeye yapılması gereken ödemeler olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle verilen tazmin hükmünün Kaldırılması gerekir, şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı)

6085 sayılı Kanunun 26’ncı maddesi hükmü gereğince Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış olması suretiyle,

09.02.2016 tarihinde karar verildi.