Sayıştay 1. Dairesi 39411 Kararı - Özel İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Özel İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 1

• Dosya No: 39411

• Tutanak No: 41013

• Tutanak Tarihi: 10.11.2015

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

İl Özel İdaresine ait lojmanlarda oturanlardan yakıt bedelinin eksik tahsil edilmesi.

2)171 sayılı ilamın 3 üncü maddesinde, İl Özel İdaresine ait lojmanlarda oturanlardan yakıt bedelinin eksik tahsil edilmesi nedeniyle toplam ……. TL. ye tazmin hükmolunmuştur.

Sorumlu temyiz dilekçesinde özetle; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 11. Maddesinde üst yöneticilerin söz konusu Kanunda belirtilen sorumluluklarının gereklerini (gözetim, denetim ve izleme sorumluluğu) harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getireceğinin hüküm altına alınmış olup, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararına göre de üst yöneticilerin işlerin gidişatından harcama yetkililerinin ve diğer görevlilerin bilgilendirilmeleri ve raporları ile bilgi sahibi olabileceklerinin kabul edildiğini, Bu kapsamda konu ile ilgili olarak, harcama yetkilileri ve diğer görevliler tarafından herhangi bir bilgilendirme veya iç denetçi raporlaması yapılmadığını,

Öte yandan, mezkûr lojmanların bağımsız bölümlerine ısı pay ölçer takılması suretiyle, binanın doğalgazlı merkezi ısınma sistemine dönüştürülmesine yönelik iş ve işlemlerin başlatıldığını, Ayrıca, bu tahsil edilmeyen yakıt paralarının gelir değil harcama içindeki kesinti meblağları olduğunu, Bu tahsilatı takip edecek olanların ise harcama, gerçekleşme ve muhasebe yetkilileri olduğunu, Bu yakıta ilişkin tahsilatın kamu görevlilerinden her zaman yapılabileceğini, Tahsil edilmeyen kısım için zamanaşımı veya tahsil imkânsızlığı da söz konusu olmadığını, İl Özel İdaresi kanununda İl Özel İdaresine ait gelir ve alacakların takip ve tahsil görevi Valiye verilmekle beraber bu Valinin görevliler ve yetkililer eliyle kullandığı bir tasarruf olduğunu belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

Diğer sorumlular ise temyiz dilekçelerinde özetle; denetçi görüşünde; anılan konutta lojmanlar dışında başka kiracı (dükkan büro vs.) bulunmadığının belirtildiğini, ancak söz konusu binada görev tahsisli olarak tahsis edilen lojmanların dışında, 300 m2 lik kısımda, ……İl Özel İdaresinin büyük ortağı olduğu, (%50,44) ……….. ne kiralandığını ve burasının hizmet binası olarak kullanıldığını, Kamu konutları Yönetmeliğinin 24. Maddesinde; "Su, elektrik ve havagazı sayaçları ayrı olan hizmet binalarındaki konutların aylık kira bedelleri Yönetmeliğin 23 üncü maddesine göre tespit edilir. Konutun ayrı sayacı yoksa, su, elektrik ve havagazı bedeli olarak aylık kira bedeline ilave edilecek miktarlar, Yönetmeliğin 21 inci maddesi uyarınca, ilgili komisyon tarafından belirlenir “ denildiğini, Söz konusu lojman ve hizmet binasının ayrı sayacı olmadığından, yönetmeliğin 21.maddesinin b) bendinde belirtilen komisyonca tespit edilen ve 28.11.2011 tarih ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 337 sıra nolu Milli Emlak Genel Tebliğine istinaden, 15.01.2012 tarihinden itibaren 1.01 TL/m2 yakıt bedeli, …. TL/m2 Kaloriferci, kapıcı ücreti ve ortak kullanım alanlardaki giderler için de …… TL/m2 olarak tahakkuk ve tahsil edildiğini,

Ayrıca Müdürlüğünce, söz konusu taşınmazın, ısınma sisteminin doğalgaza geçirilmesi ve her bağımsız bölüme bir ısı pay ölçer takılması gerektiği, taşınmazın mülkiyetinin, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa istinaden, Kat Mülkiyetine çevrilmesi çalışmalarına başlandığını, ancak …… Belediyesi ile yapılan şifahi görüşmelerde, bu alanın, 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı ve Resmi Kurum alanında kaldığı, Koruma Amaçlı İmar Planı hükümleri uygulandığı ve bu planda halen değişiklik çalışmalarının devam ettiği, bu çalışmalarda buranın kat yüksekliğinin en fazla 3 kat olabileceğinden, mevcut 6 katlı binanın Kat Mülkiyetine çevrilmesinin mümkün olmayacağı şeklinde cevap alındığını, Söz konusu binanın doğalgaz sistemiyle ısınması ile ilgili İdarece ihaleye çıkıldığını, 23.09.2012 tahinide yüklenici firma ile sözleşme imzalanarak doğalgazlı ve ısıpay ölçerli sisteme geçildiğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Sayıştay Başsavcılığı; sorumlu ……. in dilekçesi hakkında “28.11.2011 tarih ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 337 sıra nolu Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tebliğinin 3. maddesinde: kamu kurum ve kuruluşları konutlarında tüketilen yakıda ilişkin ödenen toplam bedelin konutta oturanlardan tahsil edilen toplam bedelden fazla olması halinde fazla kısım konut yüz ölçümleri dikkate alınarak konutta oturanlardan tahsil edileceği belirtildiği halde lojmanda oturanlardan tahsil edilen yakıt bedelinin idarece ödenen yakıt bedelinden az olduğu anlaşıldığı yakıt giderinin tazmini yönündeki karar yasal olmakla birlikte, tahsil edilmeyen yakıt giderinden dolayı 5018 sayılı Kanunun 11. maddesi gereği üs yöneticinin sorumlu tutulmaması gerektiğinden tazmin kararındaki sorumluluğun uhdesinden kaldırılmasına, karar verilmesinin uygun olacağı” şeklinde;

Diğer sorumluların dilekçeleri ile ilgili olarak ise; “Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tebliğinin 3. maddesinde: kamu kurum ve kuruluşları konutlarında tüketilen yakıda ilişkin ödenen toplam bedelin konutta oturanlardan tahsil edilen toplam bedelden fazla olması halinde fazla kısım konut yüz ölçümleri dikkate alınarak konutta oturanlardan tahsil edileceği belirtildiği halde lojmanda oturanlardan tahsil edilen yakıt bedelinin idarece ödenen yakıt bedelinden az olduğu anlaşıldığından tahsil edilmeyen fazla yakıt gideri için verilen tazmin kararının tasdikine, karar verilmesinin uygun olacağı” şeklinde görüş belirtmiştir.

………… dışındaki diğer sorumlular ikinci temyiz dilekçesinde özetle; Başsavcılık makamı tarafından yazılan 20.10.2014 tarih ve 25684 sayılı yazıda yer alan, 28.11.2011 tarih ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 337 sıra nolu Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tebliğinin 3. maddesinde; Kamu kurum ve kuruluşları konutlarında tüketilen yakıta ilişkin ödenen toplam bedelin konutta oturanlardan tahsil edilen toplam bedelden fazla olması halinde fazla kısım konut yüzölçümleri dikkate alınarak konutta oturanlardan tahsil edileceği belirtilen Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tebliğinin sadece Kamu konutu niteliği olanları kapsamakta olup, önce de arz ettikleri üzere söz konusu taşınmaz üzerinde, …. hizmet binası ve …… olarak kiraya verilen bir ticarethane olduğu gerekçesiyle ve ana taşınmaz 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmadığından, 28.11.2011 tarih ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 337 sıra no lu Milli Emlak Genel Tebliğine istinaden, 15.01.2012 tarihinden itibaren ……. TL/m2 yakıt bedeli, …… TL/m2 Kaloriferci, kapıcı ücreti ve ortak kullanım alanlardaki giderler için de …… TL/m2 olarak tahakkuk ve tahsil edildiğini, binada iş yeri olarak kullanılan daireler olması ve merkezi ısıtma olması sebebiyle hangi dairenin gerçekte ne kadar tükettiğini hesaplamak mümkün olmamakla birlikte, kamu kaynaklarının daha verimli ve tutumlu kullanılması açısından gerekli tedbirleri alarak ısı ölçer taktırmak kurum yöneticisinin sorumluluğunda olduğundan bu konuda tasarruf yetkisi olmadığından sorumlu tutulmaması gerektiğini belirterek kararın bozulması veya kaldırılmasını talep etmiştir.

Sayıştay Başsavcılığı …… dışındaki diğer sorumluların dilekçeleri hakkında ikinci karşılama yazısında; “İlgi yazınız ekinde gönderilen ikinci temyiz dilekçesi incelenmiş olup; adı geçen tarafından ileri sürülen hususların 20.10.2014 tarih ve 15209-25684 sayılı yazımızda belirttiğimiz görüşlerimizin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı anlaşıldığından, yargılamanın söz konusu mütalaamıza göre karara bağlanmasının uygun olacağı” şeklinde görüş belirtmiştir.

Esas Yönünden İnceleme

11.11.1983 tarih ve 18218 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 3 üncü maddesinde kamu konut türleri ve konut tahsis şekilleri belirlenmiştir. Buna göre görev tahsisli konutlar, yönetmelikte belirlenecek makam ve rütbe sahiplerine, görevlerinin önemi ve özelliği, yetki ve sorumlulukları gereğince tahsis edilen konutlardır.

16.07.1984 tarih ve 84/8345 nolu Bakanlar Kurulu Kararıyla çıkarılan Kamu Konutları Yönetmeliğinin 5 inci maddesinde Yönetmeliğe ekli (2) sayılı Cetvelde belirtilenlere, görevlerinin önemi ve özelliği ile yetki ve sorumlulukları gereği tahsis edilen konutlar görev tahsisli konutlar olarak tanımlanmıştır. Aynı yönetmeliğin 26 ve 28 inci maddeleri uyarınca görev tahsisli konut tahsis edilenlerden yönetmeliğe ekli 3 sayılı Cetvelde sayılanlar hariç ısınma bedeli tahsil edilmesi gerekmektedir. Esas itibariyle de Kamu Konutları Kanununun 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan kamu konutlarının ısınma giderlerinin kurumlarınca karşılanmasını öngören 6 ncı maddesi 01.08.1996 tarih ve 4160 sayılı kanunun 5 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılarak ısınma giderlerinin içinde oturanlarca karşılanması genel kural haline getirilmiştir.

Konutların ısınma giderinin ne şekilde karşılanacağı Kamu Konutları Yönetmeliğinin “Yakıt İhtiyacının Tespiti, Yakıt Ödeneği Talebi ve Yakıtın Temin, Tedarik ve Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar” başlıklı bölümünde yer alan “Yakıt İhtiyacının Tespit Usulü” başlıklı 29 uncu maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Anılan madde de “Tamamı kamu kurum ve kuruluşlarının (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olan konutları hariç) mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan konutların, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu uyarınca karşılanması zorunlu yakıt miktarı, bu Yönetmeliğe ekli (9) ve (10) sayılı cetvellerde gösterilen esaslara göre, her konut blok veya grupları için ayrı ayrı olmak üzere, her yıl Mayıs ayının ilk on beş günü içinde tespit edilir. Kamu konutlarının gereğinden fazla yakılmasından dolayı, kamu kurum ve kuruluşlarınca karşılanması zorunlu yakıt miktarından fazla ihtiyaç duyulan yakıt, konutlarda oturanlar tarafından karşılanır” denilmektedir.

28.11.2011 tarih ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 337 sıra nolu Milli Emlak Genel Tebliğinin 3 üncü maddesinde;

“(…)

3. Yakıtı kurum tarafından tedarik edilen konutlarda; Yakıt maliyetlerindeki artışlar dikkate alınarak, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşların yurt içindeki kaloriferli konutlarından, yakıtı kurum tarafından tedarik edilenlerde oturanlardan, ısı pay ölçer veya kalorimetre cihazı montajı yapılmış konutlarda bağımsız bölümün tüketim miktarı oranında, ısı pay ölçer veya kalorimetre cihazı montajı yapılmamış konutlarda ise her bir metrekare için 15.01.2012 tarihinden itibaren 1,01 TL/m2 yakıt bedeli tahsil edilir. Ancak, kurum ve kuruluşlar, yakıt maliyetlerini dikkate alarak gerekli gördükleri takdirde, bu bedelin üzerinde yakıt bedeli tahsil edebilirler. Kamu kurum ve kuruluşlarınca, tüketilen yakıta ilişkin ödenen toplam bedelin, konutta oturanlardan tahsil edilen toplam bedelden fazla olan kısmı, konutta oturanlardan konut yüzölçümleri dikkate alınarak tahsil edilecek; konutta oturanlardan tahsil edilen toplam yakıt bedelinin, kurum ve kuruluşlarca yakıta ilişkin ödenen toplam bedelden fazla olan kısmı ise, konut yüzölçümleri dikkate alınarak konutta oturanlara iade edilecektir.

Ayrıca, yakıtı kurumlarca tedarik edilen kamu konutlarında, ortak kullanım alanlarındaki aydınlatma, elektrik, su, gaz, otomat ve benzeri giderlerin zorunlu nedenlerle kurumlarca karşılanıyor olması halinde, bu giderler karşılığında kira ve yakıt bedellerine ek olarak her bir metrekare başına 15.01.2012 tarihinden itibaren …… TL/m2 tahsil edilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Adı geçen tebliğ hükmüne göre kamu kurum ve kuruluşları konutlardan …… TL/m2 yakıt bedeli tahsil edilecek, kurum gerekli görürse bu oranı artırabilecek ancak, kamu kurum ve kuruluşlarınca tüketilen yakıta ilişkin ödenen toplam bedelin, konutta oturanlardan tahsil edilen toplam bedelden fazla olan kısmı, konutta oturanlardan konut yüzölçümleri dikkate alınarak tahsil edilecektir.

İl Özel İdaresine …….nolu lojman binasında 2012 yılında binada kullanılan yakıt bedelinin ………. TL. olduğu………. TL oturanlardan tahsil edildiği, boş dairelerin tüketimi düşüldükten sonra kalan ……… TL’nin tahsil edilmediği anlaşılmaktadır.

Sorumlular tarafından …. hizmet binası ve …… olarak kiraya verilen bir ticarethane olduğu gerekçesiyle ve ana taşınmaz 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmadığından, 28.11.2011 tarih ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 337 sıra no lu Milli Emlak Genel Tebliğine istinaden, 15.01.2012 tarihinden itibaren ….. TL/m2 yakıt bedeli, ……. TL/m2 Kaloriferci, kapıcı ücreti ve ortak kullanım alanlardaki giderler için de …… TL/m2 olarak tahakkuk ve tahsil edildiği belirtilmekte ise de; dilekçe ekinde …… ile yapılan kira kontratı gönderilmiş olup, kontrata göre yakıt giderinin kiracıya ait olduğu anlaşılmaktadır. Rapor dosyasında emlak ve istimlak müdürü imzalı belgede ise …… nin kullandığı alanın 2012 yılının 12 ayında boş kaldığı belirtilmektedir. Tahsil edilmesi gereken yakıt bedelinin hesabında ise; lojman olarak kullanılan alan ile …….ye kiralanan ve boş olan alan toplamı dikkate alınarak m2 ye düşen yakıt miktarı hesaplanmış ve lojmanda oturanlar için lojmanın yüzölçümüne göre tahsil edilmesi gereken miktar tespit edilmiştir. ………. yapılan kiralamaya ilişkin gönderilen belgelere göre, ……. İl Özel İdaresinin hizmet binasının altındaki boş dükkanın kiralanmasına ilişkin 1994 tarihli sözleşmede yakıt bedeli ile ilgili bir hüküm bulunmamakta, kiracının masrafı tamamen kendine ait olmak üzere su, elektrik ve havagazı alabileceği belirtilmektedir. 2013 tarihli kira sözleşmesinde ise işyerinin aylık …... kira ve ….TL. yakıt bedeli olmak üzere toplam …. TL.ye kiralandığı görülmektedir. 2013 yılından önce bahsi geçen işletmenin özel idare hizmet binası ile birlikte yakıt kullandığına ve tahsiline ilişkin bir belge bulunmamaktadır.

Bu bilgi ve belgelere göre binada yakıt bedelinin lojmanda oturanlardan tahsil edilmesi gerekmektedir. Yukarıda da açıklandığı üzere 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan kamu konutlarının ısınma giderlerinin kurumlarınca karşılanmasını öngören 6 ncı maddesi yürürlükten kaldırılarak ısınma giderlerinin içinde oturanlarca karşılanması genel kural haline getirildiğinden; 337 sıra nolu Milli Emlak Genel Tebliğinin 3 üncü maddesi gereğince tahsil edilmeyen fazla yakıt giderinin konutta oturanlardan konut yüzölçümleri dikkate alınarak tahsil edilmesi gerekmektedir.

Sorumlulukla Yönünden İnceleme

İlamda tahsil edilmeyen yakıt giderinden dolayı, vali, genel sekreter ile Emlak ve İstimlak Müdürünün sorumlu tutulduğu görülmektedir.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 38. maddesinde:

“Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.” hükmüne yer verilmiştir. Bu durumda, İl Özel İdaresine ait görev tanımları gereğince kiralama işlemlerini yürüten Emlak ve İstimlâk Müdürlüğünün kiralama işlemlerine ilişkin gelirlerin tahakkukunda sorumluluğu bulunduğu anlaşılmaktadır.

5302 sayılı Kanunun 35. maddesinde;

“…..

Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık çalışma programına göre düzenler ve yürütür. Bu amaçla il özel idaresi kuruluşlarına gereken emirleri verir ve bunların uygulanmasını gözetir ve sağlar.

……” hükmü yer almaktadır. Anılan hüküm gereğince genel sekreterin sorumluluğa dâhil edilmesi de mevzuata uygundur.

Diğer taraftan 5018 sayılı Kanunun 11. maddesi ile İl Özel İdaresinde üst yöneticinin vali olduğu, üst yöneticilerin söz konusu Kanunda belirtilen sorumluluklarının gereklerini (gözetim, denetim ve izleme sorumluluğu) harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getireceği hüküm altına alınmış olup, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararına göre de üst yöneticilerin işlerin gidişatından harcama yetkililerinin ve diğer görevlilerin bilgilendirilmeleri ve raporları ile bilgi sahibi olabilecekleri kabul edilmiştir.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesinde, lojmanlarda oturanlardan yakıt bedelinin eksik tahsil edilmesi ile ilgili, valinin bilgilendirilmesine ilişkin bir yazışma olup olmadığı hususu anlaşılamamaktadır. Bunun yanı sıra ilamda, tahsil edilmeyen yakıt bedelinin tamamından 2012 yılında görev yapan valilerin müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulduğu anlaşılmaktadır. Vali ….. in görevinin Ağustos 2012 tarihinde sona erdiği, bundan sonraki dönemde ise ….. in …… valisi olarak atandığı anlaşılmıştır. Valilerin bahse konu yakıt bedelinin eksik tahsil edilmesi hususunda bilgilendirildiği kabul edilse bile, valilerin görev yaptıkları döneme ilişkin tahsil edilmemiş ücretlerden sorumlu tutulması gerekmektedir.

Buna göre, üst yönetici olan valinin konu hakkında bilgisi bulunup bulunmadığı hususunun araştırılması ve sorumluluğun yeniden değerlendirilmesi için 171 sayılı ilamın 3 üncü maddesiyle ……TL.ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün BOZULARAK, dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE,

(...Daire Başkanı ….., Üyeler ………….nın “İl Özel İdaresine ait lojmanlarda oturanlardan yakıt bedelinin eksik tahsil edilmesi 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesine göre kamu zararına neden olmaktadır ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 30 uncu maddesinde ise İl Özel İdaresinin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek görevi valiye verilmiştir. Dolayısıyla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde, gelirlerin zamanında takip ve tahsilinin sağlanmasından valinin ve diğer görevlilerin sorumluluğu bulunduğundan hükmün TASDİKİNE karar verilmesi gerekir” şeklindeki ayrışık görüşleri ile;

Üye ……….’in; “A) Savunmada yazılı hususların karşılanması açısından; 5018 sayılı Kanun’un 11. maddesinde yazılı olan ve diğer görevlilerle paylaşılması gereken sorumluluk idari sorumluluk olup mali sorumlulukla ilgisi yoktur. Münferit olmayan yaygın olduğu tahsil edilmeyen gelirlerin miktarından ve tutarından anlaşılan gelirlerin zamanında tahsil edilmesi için gereken sistemi ve kontrol mekanizmasını kurmayan üst yönetimin sorumlu tutulması gerekir. Ancak konunun 5018 sayılı Kanuna tabi olduğu kabulü ile bu durum geçerli olacaktır.

B)Gelirlerin zamanaşımına uğramadığı iddiasına gelince; Kanun 71. Maddesinin e işaretli bendinde ‘İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması’ nı kamu zararının oluşması için yeterli görmüştür. Bunların ayrıca zamanaşımına uğramasını beklemek gerekmemektedir. Konaklama ücretin peşin veya sosyal tesislerden ayrılış gününde ödendiği teamül halinde iken önceki aylardan hatta yıllardan kalan alacakların kayıtlarda duruyor olması ve tahsilata ilişkin bir işlemin de yapılmamış olması kamu zararının oluşması için yeterlidir. Tabiidir ki sosyal tesislerin 5018 sayılı Kanun kapsamında olduğu varsayımında bu gerekçe yerinde olacaktır.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı), Oyçokluğu ile,