Sayıştay 1. Dairesi 39411 Kararı - Özel İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Özel İdareler

• Yılı: 2012

• Daire: 1

• Dosya No: 39411

• Tutanak No: 41013

• Tutanak Tarihi: 10.11.2015

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

İl Özel İdaresi Sosyal Tesisleri Misafirhanesinde konaklayan bazı kişilerden, konaklama ücretlerinin tahsil edilmemesi.

1. 171 sayılı ilamın 2 nci maddesinde, …… İl Özel İdaresi Sosyal Tesisleri Misafirhanesinde konaklayan bazı kişilerden, konaklama ücretlerinin tahsil edilmemesi nedeniyle toplam ………. TL. ye tazmin hükmolunmuştur.

Sorumlu temyiz dilekçesinde özetle; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 11. Maddesinde üst yöneticilerin söz konusu Kanunda belirtilen sorumluluklarının gereklerini (gözetim, denetim ve izleme sorumluluğu) harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getireceğinin hüküm altına alınmış olup, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararına göre de üst yöneticilerin işlerin gidişatından harcama yetkililerinin ve diğer görevlilerin bilgilendirilmeleri ve raporları ile bilgi sahibi olabileceklerinin kabul edildiğini, Bu kapsamda konu ile ilgili olarak, harcama yetkilileri ve diğer görevliler tarafından herhangi bir bilgilendirme veya iç denetçi raporlaması yapılmadığını, Bunun yanı sıra kurum gelirleri olan tazmin konusu tutarlar zaman aşımına uğramamış olup, zaman aşımına uğramamış gelirlerin tazmin sebebi olarak nitelendirilmesinin hukuki olmadığını, Kaldı ki idare tarafından her zaman tahsil edilebileceğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

Sayıştay Başsavcılığı; “İl Özel İdaresi sosyal tesisleri misafirhanesi gelirlerinin gelir kaydı yapılmış olmasına rağmen tahsil edilmediği belirtilmekte ise de tahsilatla ilgili sorumluların kasıt ve kusurunun olup olmadığı yönünde hiçbir tespit yapılmadığı, söz konusu alacak zaman aşımına uğramadığı anlaşıldığından 5018 sayılı kanunun 71. maddesi gereği kamu zararı oluşmadığı gibi 5018 sayılı kanunun 11 maddesi gereği tahsil edilmeyen konaklama ücretinden sorumlu tutulmamaları gerektiğinden tazmin kararının kaldırılmasına, karar verilmesinin uygun olacağı” şeklinde görüş belirtmiştir.

Esas Yönünden İnceleme

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde “Kamu Geliri”:

“Kanunlarına dayanılarak toplanan vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay veya benzeri gelirler, faiz, zam ve ceza gelirleri, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen her türlü gelirler ile hizmet karşılığı elde edilen gelirler, borçlanma araçlarının primli satışı suretiyle elde edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirleri,

…ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde:

“(Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

….

e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,

…..Esas alınır.” Denilmiştir.

Öte yandan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Kamu Zararının Belirlenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinde de aynı fıkraya yer verilmiştir.

Dolayısıyla; …….. İl Özel İdaresi Sosyal Tesisleri Misafirhanesinde konaklayan bazı kişilerden, konaklama ücretlerinin tahsil edilmemesi kamu gelirinin eksilmesine neden olacağından mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Bu nedenle dilekçinin, 5018 sayılı kanunun 71. maddesi gereği kamu zararı oluşmadığı şeklindeki iddiası doğru değildir.

Sorumlulukla Yönünden İnceleme

İlamda tahsil edilmeyen konaklama ücretinden dolayı vali, genel sekreter, sosyal tesisler sorumlu ile sosyal tesis hesaplarını idare eden görevlinin sorumlu tutulduğu görülmektedir.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 38. maddesinde:

“Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.” hükmüne yer verilmiştir. Bu durumda, İl Özel İdaresine ait görev tanımları gereğince sosyal tesisler sorumlusu ile görevlisinin konaklama ücretlerinin tahsili ile ilgili olarak sorumluluğu bulunduğu anlaşılmaktadır.

5302 sayılı Kanunun 35. maddesinde;

“…..

Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık çalışma programına göre düzenler ve yürütür. Bu amaçla il özel idaresi kuruluşlarına gereken emirleri verir ve bunların uygulanmasını gözetir ve sağlar.

……” hükmü yer almaktadır. Anılan hüküm gereğince genel sekreterin sorumluluğa dâhil edilmesi de mevzuata uygundur.

Diğer taraftan 5018 sayılı Kanunun 11. maddesi ile İl Özel İdaresinde üst yöneticinin vali olduğu, üst yöneticilerin söz konusu Kanunda belirtilen sorumluluklarının gereklerini (gözetim, denetim ve izleme sorumluluğu) harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getireceği hüküm altına alınmış olup, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararına göre de üst yöneticilerin işlerin gidişatından harcama yetkililerinin ve diğer görevlilerin bilgilendirilmeleri ve raporları ile bilgi sahibi olabilecekleri kabul edilmiştir.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesinde, kamu geliri niteliğindeki misafirhane ücretinin tahsil edilmeyişi ile ilgili, valinin bilgilendirilmesine ilişkin bir yazışma olup olmadığı hususu anlaşılamamaktadır. Bunun yanı sıra kamu zararının hesabına bakıldığında, valilerin görev süreleri dikkate alınmaksızın 2009-2012 yıllarında tahsil edilmeyen misafirhane ücretlerinin tamamından 2012 yılında görev yapan valilerin müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulduğu anlaşılmaktadır. Valilerin bahse konu tahsilatın yapılmaması hususunda bilgilendirildiği kabul edilse bile, valilerin görev yaptıkları döneme ilişkin tahsil edilmemiş ücretlerden sorumlu tutulması gerekmektedir.

Diğer taraftan aynı madde hakkında, vali yardımcısı ………… tarafından kendisi için hesaplanan kamu zararı miktarının doğru olmadığı, görevde olmadığı süreler ya da başka misafirhanede kaldığı günler için kendisinden misafirhane ücreti talep edildiği belirtilerek buna ilişkin belgelerin dilekçe ekinde gönderildiği görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle, üst yönetici olan valinin konu hakkında bilgisi bulunup bulunmadığı hususunun araştırılması, gönderilen belgeler de incelenerek; kamu zararı hesabı ile sorumluluğun yeniden değerlendirilmesi için 171 sayılı ilamın 2 nci maddesiyle …………TL. ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün BOZULARAK, dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (...Daire Başkanı ……., Üyeler …….; “…… İl Özel İdaresi Sosyal Tesisleri Misafirhanesinde konaklayan bazı kişilerden, konaklama ücretlerinin tahsil edilmemesi 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesine göre kamu zararına neden olmaktadır ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 30 uncu maddesinde ise İl Özel İdaresinin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek görevi valiye verilmiştir. Dolayısıyla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde, gelirlerin zamanında takip ve tahsilinin sağlanmasından valinin ve diğer görevlilerin sorumluluğu bulunduğundan hükmün TASDİKİNE karar verilmesi gerekir” şeklindeki ayrışık görüşleri ile;

Üye ……in; “Daire vermiş olduğu kararın gerekçesini ve raportör düşüncesini tamamen 5018 sayılı Kanun hükümlerine dayandırmaktadır. Her ne kadar sorumlular ve temyiz edenler sosyal tesislerin 5018 sayılı Kanuna tabiiyetini konu etmemiş olsalar da Dairenin bu durumu resen tartışması ve hükme derç etmesi gerekirdi.

5018 sayılı Kanun 2. maddesinde kapsamı belirlemiş; A) ‘Bu Kanun, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolünü kapsar.’ demiştir.

Kamu maliyesini 4. maddesinde, mali yönetim ilkelerini 5. maddesinde kontrolü de ileriki maddelerde anlatmıştır.

Kanun kamu idaresi kavramını bütçe endeksli olarak düşünmektedir. Bu nedenle kamu idarelerini tasnif ederken bütçe türlerine göre sınıflandırmakta; bütün mali yönetimi stratejik plandan, bütçeleme sürecinden, gelirlerden, harcamaların yapılmasından, muhasebe sisteminden raporlanmasından hep bütçe esas alınarak bahsetmektedir. Bu bağlamda 12. madde hükmü açıktır;

Genel yönetim kapsamındaki idarelerin bütçeleri; merkezî yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumları bütçeleri ve mahallî idareler bütçeleri olarak hazırlanır ve uygulanır. Kamu idarelerince bunlar dışında herhangi bir ad altında bütçe oluşturulamaz.’

Esasında dayanak gösterilen 38. madde de Kanun’un II KISIM ‘Kamu İdareleri Bütçeleri’, 5. Bölüm ‘Gelirlerin Toplanması’ bölümünde yer almaktadır. Yani tamamen bütçeye gelir kaydedilecek gelirler için düzenlenmiştir. Bu açıdan da yasal dayanak yanlıştır.

Bütçe kanunlarında sosyal tesisler için bütçeden harcama yapılmasına ilişkin yasaklayıcı hükmü de bu düşünceyi yani sosyal tesislerin bütçe dışı işlem olduğu ve bu Kanuna tabi olmadığı yönündeki düşüncemizi teyit etmektedir.

Diğer taraftan sosyal tesislerin muhasebe sistemine ilişkin Yönetmelik (30.12.2005 tarih ve 26039 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır) 3. maddesinde yasal dayanağı gösterirken 5018 sayılı Kanunu saymamıştır.

B) Savunmada yazılı hususların karşılanması açısından; 5018 sayılı Kanun’un 11. maddesinde yazılı olan ve diğer görevlilerle paylaşılması gereken sorumluluk idari sorumluluk olup mali sorumlulukla ilgisi yoktur. Münferit olmayan yaygın olduğu tahsil edilmeyen gelirlerin miktarından ve tutarından anlaşılan gelirlerin zamanında tahsil edilmesi için gereken sistemi ve kontrol mekanizmasını kurmayan üst yönetimin sorumlu tutulması gerekir. Ancak konunun 5018 sayılı Kanuna tabi olduğu kabulü ile bu durum geçerli olacaktır.

C) Gelirlerin zamanaşımına uğramadığı iddiasına gelince; Kanun 71. Maddesinin e işaretli bendinde ‘İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmamasını kamu zararının oluşması için yeterli görmüştür. Bunların ayrıca zamanaşımına uğramasını beklemek gerekmemektedir. Konaklama ücretin peşin veya sosyal tesislerden ayrılış gününde ödendiği teamül halinde iken önceki aylardan hatta yıllardan kalan alacakların kayıtlarda duruyor olması ve tahsilata ilişkin bir işlemin de yapılmamış olması kamu zararının oluşması için yeterlidir. Tabiidir ki sosyal tesislerin 5018 sayılı Kanun kapsamında olduğu varsayımında bu gerekçe yerinde olacaktır.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı) Oyçokluğu ile,