Sayıştay 1. Dairesi 10935 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 1

• Karar Tarihi: 02.05.2024

• Karar No: 10935

• İlam No: 66

• Madde No: 5

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2022

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Revize birim fiyat

… tarihinde …a ihale edilen … TL sözleşme bedelli …nde revize birim fiyat hesaplanırken tavan fiyatın belirlenmesinde ihale tarihine ait rayiçlerin esas alınması gerekirken uygulama ayına ait rayiçlerin esas alındığı görülmüştür.

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme ve işe ait Sözleşmenin “İş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 28.2’nci maddesinin 28.2.1 ve 28.2.2 no.lu alt maddelerinde;

“28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.

R = F x [ 1 – (A x F) / S ]

S = Sözleşme bedeli (TL),

F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),

A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),

R = Revize birim fiyat (TL / ….).

28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”

Düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemenin 28.2.1’inci alt maddesi uyarınca, birim fiyat sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde; işin devamı sırasında sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve iş kalemi bazında toplam artış tutarının aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyatın işin sözleşmesinde gösterildiği şekilde revize edilmesi ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılması gerekmektedir.

Öte yandan, 08.08.2019 tarihli ve 30856 sayılı Resmi Gazetede yapılan değişiklikle revize birim fiyat hesaplaması için tavan fiyat uygulaması getirilmiştir. Yapılan bu düzenlemeye göre; sözleşmenin (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanacak birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, revize tavan fiyatın Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanması gerekir.

Yapılan düzenlemenin temel amacı, resmi ya da özel analiz ile yaklaşık maliyeti hesaplanan iş kalemlerinde, yüklenici teklifi yaklaşık maliyetin üzerinde olan iş kalemleri için, revize fiyat hesabında resmi rayicin aşılmamasıdır. Bunu sağlamanın tek yolu ise, yaklaşık maliyet hazırlanırken kullanılan analizlere ihale tarihi resmi rayiçleri uygulanarak fiyatın tespit edilmesidir. Başka bir anlatımla, yüklenici teklifinin iş kalemi bazında yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu hallerde, revize fiyat hesaplanırken kullanılan analize ihale tarihi resmi rayiçleri uygulanarak bulunacak fiyatın aşılmaması gerekmektedir.

İdare uygulamasında ise revize birim fiyat hesaplamasına giren iş kalemleri için revize tavan fiyat hesaplanırken revize hesaplama anında (uygulama ayı) geçerli olan resmi rayiçler esas alınarak tavan fiyat hesaplandığı görülmüştür.

Revize birim fiyat hesaplamasında tavan fiyatın uygulama ayı rayiçleri esas alınarak hesaplanması kontrol ve mukayese unsurunu ortadan kaldırmaktadır. Revize birim fiyat hesaplamasına esas alınan baz fiyat ihale tarihi rayiçlerine göre yüklenici tarafından teklif edilmiş olan sözleşme fiyatlarıdır. Baz alınan bu ihale tarihi rayici sözleşme fiyatlarına revize birim fiyat formülü uygulanarak revize birim fiyat hesaplanır ve artan imalat bedelleri bu fiyattan ödenir. Yani revize birim fiyat ihale tarihi rayiçleri esas alınarak bulunan bir fiyattır ve bu fiyat da ihale tarihi rayicini yansıtır. Uygulama ayı rayici ise, daha sonra rayiç değişikliği sonucu gelen artışları bünyesinde taşıyan bir rayiç fiyattır.

Aynı zamanın rayiçleri olmayan birim fiyatların birbiriyle karşılaştırılması ve mukayese edilmesi imkan dahilinde olmayıp, bu tür karşılaştırmalardan anlamlı bir sonuç çıkarılması da mümkün değildir. Bu nedenle, revize birim fiyatla mukayese edilecek tavan fiyatın da aynı zamanlı rayiçte, yani ihale tarihi rayicinde olması gerekir.

Bu nedenle, revize birim fiyat uygulamasında sözleşme değişikliği ile getirilen tavan fiyatın kendisinden beklenen yararı sağlaması ve getirilme amacına uygun kullanılabilmesi için tavan fiyat hesabında kullanılacak “resmi analiz ve rayiçlerde kullanılarak bulunacak fiyatın” uygulama ayı rayiçleri esas alınarak değil, ihale tarihi rayiçleri esas alınarak hesap edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, İdare tarafından tavan fiyatın hesaplanmasında uygulama ayı rayiçleri esas alınarak hesaplama yapılması anılan mevzuat hükmüne aykırıdır ve kamu zararına sebebiyet vermiştir.

Savunmalarda her ne kadar söz konusu işin ihalesi … yılı Aralık ayında yapıldığından, … yılı Ocak ayı resmi analiz ve rayiçlerinin revize birim fiyat hesabında dikkate alınmasının doğru olmayacağı ifade edilmişse de, resmi analiz ve rayiçlerin belirlenerek yayınlandığı tarih Ocak…. olduğundan, kamu zararı hesabında söz konusu tarihte geçerli olan (…) resmi analiz ve rayiçlerin esas alınması gerekmektedir.

Yine savunmalarda, kamu zararı hesaplamasında fiyat farkı hesaplanırken tüm sözleşme bedeli ile hesaplanan kamu zararı tutarına en son ayın Pn değerinin uygulandığı, ancak revize fiyat ödeme ve kesintilerinin her hakedişte yer aldığı, bu nedenle ödemeye esas imalat tarihlerine göre Pn değerinin ayrı ayrı hesap edilerek fiyat farkı kesinti hesabı yapılması gerektiği belirtilmektedir. Kamu zararı hesabında fiyat farkı olarak hesaplanan tutarlar, savunma ekinde gönderilen aylık hakediş ödemelerine uygun Pn değerleri alınarak yeniden hesaplanmıştır. Ayrıntılı hesaplama kamu zararı hesap tablosunda fiyat farkı olarak fazla ödenen kısmında yer almaktadır.

Diğer taraftan, hakedişler kümülatif olduğundan ve revize birim fiyat hesabı sonucu elde edilen revize fiyat, hesap formülü gereği her imalat artışında değiştiği için sözleşme bedeli olarak fazla ödenen tutarların hesaplamaları son hakedişte yer alan imalat miktarları ve revize fiyat tutarları üzerinden yapılmıştır. Ayrıca, söz konusu işte İmalat İş Kalemleri içinde revize uygulamasına giren kalemler ayrı bir iş kalemi olarak gösterilmemiş ana iş kalemi içinde tam bedeli ödenmiş daha sonra ayrıca yapılması gereken revize birim fiyat kesintisi ayrı bir sayfada hesap edilmiş ve elde edilen kesinti Hakediş İcmal sayfasında toplam bedelden düşülmek suretiyle uygulama yapılmıştır. Bu nedenle, uygulama bu yönde olduğu için bütün imalatlar ve en son hesap edilen revize fiyatları içeren son hakediş üzerinden kamu zararı hesaplanmıştır.

Bunun yanında, kamu zararı hesabında esas alınan resmi analiz ve rayiçler ile birim fiyat, özel birim fiyat ve kıyas analizlere ilişkin savunma ve açıklamaların değerlendirilmesi sonucunda;

…

…

Revize birim fiyatları için kıyas birim fiyatların tariflerinin uygun olmadığı veya uygun kıyas birim fiyatlarla hesaplama yapılarak elde edilen tavan fiyatların revize birim fiyatların üzerinde olduğu görüldüğünden savunmalar yeterli görülerek söz konusu iş kalemlerine ait revize birim fiyat ödemelerinde kamu zararı oluşmadığı anlaşılmıştır.

Kamu zararına konu diğer birim fiyatlar olan,

…

…

…

Revize birim fiyatları için ise yapılan açıklamalar yeterli bulunmadığından ve söz konusu revize birim fiyatlar için uygun olan kıyas poz analiz ve rayici hesaplanarak gönderilmediğinden ilgili revize birim fiyatlar için kamu zararı oluştuğu anlaşılmıştır.

Bu itibarla, revize birim fiyat hesabında tavan fiyatın ihale tarihli rayiçler yerine uygulama ayı rayiçlerine göre hesaplanması nedeniyle sorguda kamu zararı olarak hesaplanan … TL’nin;

… TL’sinin mevzuatına uygun olduğuna ve bu tutar için ilişilecek husus bulunmadığına,

Ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının, …, …, …a müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy çokluğuyla karar verildi.

Karşı Oy Gerekçesi:

Üye …’ün karşı oy gerekçesi:

Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme ve işe ait Sözleşmenin 28.2.2. maddesinde, hesaplanan revize birim fiyatın o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceği ifade edilmiş olup, düzenlemede, resmi analiz ve rayiçlerin ihale tarihini yansıtması gerektiğine yönelik bir ifadeye yer verilmemiştir. Mevzuatta, revize birim fiyat hesaplanırken tavan fiyatın belirlenmesinde hangi tarihli rayiçlerin esas alınacağına ilişkin net bir düzenleme yoktur. Mevzuatı net olarak belirlenmemiş bir hususta uygulayıcıları, yaptığı yorumu uygulamaları nedeniyle sorumlu tutmak hakkaniyetle bağdaşmayacağından; fiillerle sorumlular arasında kamu zararı oluşturulduğuna ilişkin illiyet bağı kurulamaz. Bu nedenle dinamik bir uygulama olan revize birim fiyat uygulamasında imalatın yapıldığı dönemin resmi rayiçlerinin esas alınması daha doğru olacaktır. Bu itibarla konu ile ilgili ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekir.