Sayıştay 1. Dairesi 10927 Kararı - Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 1

• Karar Tarihi: 22.02.2024

• Karar No: 10927

• İlam No: 45

• Madde No: 10

• Kamu İdaresi Türü: Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler

• Hesap Yılı: 2022

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Yeni birim fiyat ve damga vergisi

… tarafından … tarihinde … ihale edilen … TL sözleşme bedelli …nde;

A) Sözleşmede bulunmayıp işin devamı sırasında yapımına karar verilen … iş kaleminin yeni birim fiyatında döviz kurunun hatalı alındığı görülmüştür.

Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde;

“(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri”

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, işin devamı sırasında sözleşme kapsamında olmayan bir iş kaleminin yapımına karar verilmesi durumunda yapılacak yeni birim fiyatın tespitinde kullanılacak analizlerde öncelik sıralamasına uyulması gerekmektedir.

… tarafından … tarihinde … iş kalemi için birim fiyat analiz çalışması yapılmış ve onaylanan yeni birim fiyat analizi tüm … ve ilgili … gönderilmiştir. Söz konusu analizde fiyatı döviz cinsinden olan rayiçler için döviz kuru yılbaşı kuru … olarak belirlenmiştir.

İşin devamı sırasında düzenlenen söz konusu iş kaleminin yeni birim fiyat analizinde ise, fiyatı döviz cinsinden olan rayiçler için döviz kurunun yılbaşı kuru yerine ihale tarihi kurunun alındığı görülmüştür.

Savunmalarda, sözleşmede döviz kurunun hangi günden alınacağı ile ilgili bir hüküm bulunmadığı ifade edilmişse de, döviz kurunun hangi günden alınacağı sözleşmede değil, … onaylı söz konusu analizde yer almaktadır. Onaylı analizde fiyatı döviz cinsinden olan rayiçlerin tespitinde ihale tarihi kurunun alınacağına ilişkin bir bilgi yer almadığı gibi, açık bir şekilde yılbaşı kuru esas alındığından, söz konusu analizde de yılbaşı kurunun alınması gerekmektedir.

Sonuç olarak … … tarihinde onaylanan ve yürürlüğe konulan analizin aksine, döviz kuru olarak yılbaşı kuru yerine ihale tarihi kurunun alınması sonucunda … TL kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Sorumlulardan Gerçekleştirme Görevlisi …, yeni birim fiyat tutanağını imzalamadığını, yalnızca hakediş ve ödeme emri belgelerinde imzası olduğunu bu nedenle sorumluluğu bulunmadığını ifade etmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 31’inci maddesinde bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğu ifade edilmiş, 32’nci maddesinde ise; bütçeden harcama yapılabilmesi harcama yetkilisinin, harcama talimatı vermesine bağlanmış, harcama talimatlarında da hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgilerin yer alacağı, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken işlemlerden harcama yetkililerinin sorumlu oldukları belirtilmiştir. Mezkur Kanun’un 33’üncü maddesinde de, giderin gerçekleştirilmesinin, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesi ile tamamlanacağı hüküm altına alınmıştır. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, bütçeden yapılacak harcamalarda süreç harcama talimatı ile başlamakta ve ödeme emri belgesi uyarınca hak sahibine ödeme yapılması ile son bulmaktadır. 5018 sayılı Kanunda, giderin yapılmasından ödeme aşamasına kadar tüm işlemlerin harcama yetkilisinin gözetim ve denetimi altında, onun emir ve talimatı ile yürütülmesi öngörüldüğünden Harcama Yetkilisi, yapılan harcamanın mevzuata uygun olmasından ve satın alınan malzemelerin fiilen alınmasından da sorumludur.

Yine 33’üncü maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca ödeme emri belgesi, harcama yetkilisi tarafından belirlenen bir görevli tarafından düzenlenecektir. Ödeme emri belgesi tek başına mali bir işlem sayılmamakla birlikte taahhüt ve tahakkuk aşamalarından sonra ödeme aşamasına geçilmesine esas teşkil etmektedir. 31.12.2005 tarihli ve 26040 sayılı 3. mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 12 ve 13’üncü maddelerinde ödeme emri belgesi düzenleme görevi, ön mali kontrol kapsamında ele alınmakta ve “kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Aynı esaslarda belirtildiği üzere, harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirecek, ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yapacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisinin yaptığı işlemler nedeniyle sorumluluk üstlenmesi tabiidir. Ayrıca, harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılarak her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanıp uygulanacak, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol edeceklerdir. Bu bağlamda ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol yaparak, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşüp imzalayacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen görevli, gerçekleştirme belgelerinin ödeme emri belgesine doğru aktarılması yanında, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan da sorumludur. Yapılan bu açıklamalara göre, asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerekmektedir.

Bu nedenle hem Gerçekleştirme Görevlisi olarak ödeme emri belgesini imzalayan hem de hakedişlerde imzası bulunan … kamu zararından diğer sorumlularla birlikte sorumludur.

Bu itibarla, hesabı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının, …, …, … müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi.

B) Yüklenicinin alt yüklenici ile imzalamış olduğu sözleşmeden damga vergisi tahsil edilmediği görülmüştür.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesinde, Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtların damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir. Tablonun “I. Akitlerle ilgili kağıtlar”, “A. Belli parayı ihtiva eden kağıtlar:” kısmına göre mukavelenameler, alt yüklenici sözleşmesinin imzalandığı … yılında 0,00948 oranında damga vergisine tabidir.

Kanun’un “Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde damga vergisinin mükellefinin kağıtları imza edenlerin olduğu, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların damga vergisinin kişilerce ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

Kanun’un 26’ncı maddesinde “Resmi dairelerin ilgili memurları kendilerine ibraz edilen kağıtların Damga Vergisini aramaya ve vergisi hiç ödenmemiş veya noksan ödenmiş olanları bir tutanakla tesbit etmeye veya bunları tutanağı düzenlemek üzere, vergi dairesine göndermeye mecburdurlar” hükmü yer almaktadır.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 20’nci maddesinin 5’inci fıkrasında “Yüklenicinin, idare tarafından onaylanan alt yükleniciler ile bunlar işe başlamadan önce sözleşme yapması ve bir örneğini idareye vermesi gerekir” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, yükleniciyle alt yüklenici arasında imzalanan sözleşmeler 0,00948 oranında damga vergisine tabidir. Sözleşmeler İdareye sunulduğunda, ilgili kamu görevlileri sözleşmeden doğan damga vergisini aramakla mükelleftir.

Söz konusu iş kapsamında yüklenici … ile alt yüklenici … arasında … tarih ve … TL bedelli alt yüklenici sözleşmesi imzalanmış olup söz konusu sözleşme idareye sunularak … tarihinde …. alt yüklenici olarak çalıştırılması uygun bulunmuş, ancak söz konusu sözleşmeden doğan damga vergisinin tahsil edilmediği tespit edilmiştir.

Savunmalarda her ne kadar kamu zararının tahsil edileceği bildirilmişse de, hüküm tarihine kadar tahsilata dair herhangi bir belge gönderilmediğinden hesabı aşağıda gösterilen … TL kamu zararının alt yüklenici çalıştırılmasını uygun bulan …’ye tek başına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi.