Sayıştay 1. Dairesi 10829 Kararı - Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 1

• Karar Tarihi: 08.04.2021

• Karar No: 10829

• İlam No: 192

• Madde No: 5

• Kamu İdaresi Türü: Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler

• Hesap Yılı: 2018

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

2872 sayılı Çevre Kanunu’nun “Çevre katkı payı alınması, diğer gelirler ve bütçe ödenekleri” başlıklı 18’inci maddesinde;

“Çevre kirliliğinin önlenmesi, çevrenin iyileştirilmesi ve çevre ile ilgili yatırımların desteklenmesi amacıyla;

…

Atıksu arıtımı, atık bertarafı ve katı atık geri kazanım tesislerinin gözetim, fizibilite, etüt, proje ve inşaat işlerinin kredi veya yardım suretiyle desteklenmesi… çevre kirliliğinin giderilmesi çalışmaları için Bakanlık bütçesine, yılı bütçe gelirleri içerisinde tahmin edilen yukarıdaki gelirler karşılığı ödenek öngörülür.

Yukarıda sayılan gelirlerin tahsili ve bütçede öngörülen ödeneklerin kullanımı ile ilgili usûl ve esaslar, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” hükmü,

Bu hükme dayanılarak hazırlanan ve 03.04.2007 tarihli ve 26482 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmelik’in;

“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde;

“(1) Bu Yönetmeliğin amacı; çevrenin korunması, çevre kirliliğinin önlenmesi, çevrenin iyileştirilmesi ve çevre ile ilgili yatırımların desteklenmesi için bütçeye gelir kaydedilecek çevre katkı payı, geri kazanım katılım payı ve diğer gelirlerin tahsili ile Bakanlık bütçesinde öngörülen ödenekten yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” hükmü,

“Yardım veya kredi ödemeleri” başlıklı 14’üncü maddesinde;

“(1) Yardım veya kredilere ilişkin tutarlar; gerekli şartları yerine getiren ve istenilen belgeleri (ihale komisyon kararı veya sözleşme, ihale onay belgesi, fatura, hakediş raporu, serbest bırakma tablosu, araçlar için ruhsat belgesi) sunan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, bunlar tarafından oluşturulan birliklerin, gerçek veya tüzel kişilerin hesaplarına aktarılır.

(2) Bakanlıkça yapılacak yardım veya kredilerin genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri, bunlar tarafından oluşturulan birlikler ile gerçek veya tüzel kişilerin hesaplarına aktarılabilmesi için; 15 inci maddede belirtilen kontrol ve denetim faaliyetinin tamamlanması ve bu faaliyet sonucunda tutulan tespit tutanağında “Bakanlıkça yapılacak ödemeye esas iş ve hizmetler ile alınan mallara yönelik hakediş ve faturalarda yer alan tutarların yapılan işle uyumlu olduğu yerinde tespit edilmiştir” ifadesinin yer alması gerekir.” hükmü

yer almaktadır.

Bu hükümlere göre, çevre kirliliğinin önlenmesi, çevrenin iyileştirilmesi ve çevre ile ilgili yatırımların desteklenmesi amacıyla bazı gelirlerin tahsil edilerek Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bütçesine ödenek kaydedilmekte ve bu ödenekten, yatırım yapıp gerekli şartları yerine getiren ve istenilen belgeleri (ihale komisyon kararı veya sözleşme, ihale onay belgesi, fatura, hakediş raporu, serbest bırakma tablosu, araçlar için ruhsat belgesi) sunan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine şartlı nakdi yardım olarak ödemeler yapılmaktadır.

Ancak bu ödemeler Bakanlığın muhasebe birimi olan Merkez Saymanlık Müdürlüğü tarafından doğrudan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine yapılmamaktadır. Bunun yerine … ile … Genel Müdürlüğü arasında … ve … tarihlerinde imzalanan protokol gerekçe gösterilerek ara bir hesap olarak kullanılan Bakanlık … Genel Müdürlüğü adına … Bankasında açılan vadesiz mevduat hesabına aktarmalar yapılmaktadır. Bu şekilde aktarılan tutarlar anılan Genel Müdürlük tarafından ilgili idareler adına açılan vadesiz alt hesaplara aktarılmakta, sonrasında gerekli belgeleri sunan ilgili kamu idareleri adına açılan alt hesaplardaki tutarlar, anılan Genel Müdürlüğün talimatıyla ilgili idarelere aktarılmakta ve şartlı nakdi yardım mahiyetindeki çevre giderleri gerçekleşmektedir.

Bakanlık Merkez Saymanlık Müdürlüğü tarafından bütçe gideri olarak muhsebeleştirilerek anılan Genel Müdürlük hesabına yapılan söz konusu aktarmalara ilişkin ödeme emri belgelerinin ekinde sadece İnceleme Komisyonu Karar Listesi ve Olur yazısı yer almaktadır. Yukarıda anılan Yönetmelik’in 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgeler (ihale komisyon kararı veya sözleşme, ihale onay belgesi, fatura, hakediş raporu, serbest bırakma tablosu, araçlar için ruhsat belgesi) yer almamaktadır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun,

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.” hükmü,

“Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde;

“Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. …

…

Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde;

a) Yetkililerin imzasını,

b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,

c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,

d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,

Kontrol etmekle yükümlüdür.

…

Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur. Muhasebe yetkililerinin bu Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır.” hükmü,

Kanun’un 33’üncü maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin; “Ödeme belgeleri ve bağlanacak kanıtlayıcı belgeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise,

“Ödeme belgesi iki nüsha olarak Yönetmelikte belirtilen kanıtlayıcı belgelerle birlikte muhasebe birimine verilir. Kanıtlayıcı belgeler ödeme belgesinin birinci nüshasına bağlanır, ödeme belgesinin ikinci nüshası ise muhasebe biriminde saklanır.

Kanıtlayıcı belgeler, kamu harcamalarının belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak yapıldığına ve gerçekleştirildiğine ilişkin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca düzenlenip onaylanan belgelerdir. …” hükmü

yer almaktadır.

Bu hükümlere göre, bütçe giderlerine ilişkin ödeme emri belgelerine mevzuatta aranan kanıtlayıcı gerçekleştirme belgelerinin bağlanması zorunlu olup harcama yetkilileri, gerçekleştirme görevlileri ve muhasebe yetkililerinin de ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını kontrol etmeleri gerekmektedir. Bu nedenle, Çevre Gelirlerinin Takip ve Tahsili ile Tahsilat Karşılığı Öngörülen Ödeneğin Kullanımı Hakkında Yönetmelik’in 14’ün maddesinde yazılı belgelerin anılan Genel Müdürlüğün hesabına yapılan aktarmalara ilişkin ödeme emri belgelerine bağlı olması ve harcama yetkilileri, gerçekleştirme görevlileri ve muhasebe yetkililerinin bunları görmesi kontrol etmesi gerekirdi.

Bu nedenlerle, Bakanlığın söz konusu uygulaması, … Bakanlığı … Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu’nun “B. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler” bölümünde yer alan bulguda da daha ayrıntılı olarak açıklandığı üzere yukarıdaki mevzuat hükümlerine aykırıdır.

Ancak Bakanlık Merkez Saymanlık Müdürlüğü tarafından anılan Genel Müdürlüğün banka hesabına aktarma yapıldığı sırada ödeme emri belgelerine bağlanması gereken belgeler, daha sonra anılan Genel Müdürlükçe ilgili kamu idarelerinden alınmakta ve bu belgelere dayanılarak anılan Genel Müdürlüğün hesabından ilgili kamu idarelerine ödeme yapılmaktadır. Yapılan uygulama sonucunda bir kamu zararı meydana gelmemektedir.

Bu nedenle, sorguda kamu zararı olduğu iddiası ile hesaplanan … TL için ilişilecek husus bulunmadığına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.