Konya BAM 6. HD 2022/1561 E. 2023/2366 K.

T.C. KONYA BAM 6. HUKUK DAİRESİ

T.C.

KONYA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

6. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO :

KARAR NO :

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

BAŞKAN : ... (...)

ÜYE : ... (...)

ÜYE : ... (...)

KATİP : ... (...)

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : KONYA . ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ : 29/09/2022

NUMARASI : Esas - Karar

İSTİNAF EDEN DAVACI :

VEKİLLERİ : Av. ... & Av. ...

DAVALI : ... - T.C Kimlik No: ...

VEKİLİ : Av. ... -

DAVA : Menfi Tespit

İSTİNAF KARARININ

KARAR TARİHİ : 29/11/2023

YAZIM TARİHİ : 30/11/2023

Davacı tarafından, davalı aleyhine Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin.... Esas sayılı dosyası ile açılan menfi tespit davasında 29/09/2022 tarihinde tesis edilen davanın reddine ilişkin karara karşı, davacının istinaf kanun yoluna başvurması üzerine, üye hakimin görüşleri alındıktan sonra dosya incelendi;

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalının ... Kooperatifinin üyesi olduğunu, davalının 2012 yılında kooperatiften su alamadığını, bu sebeple zarara uğrayacağı iddiasıyla Altınekin Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 20/06/2012 tarihli .... D. İş Esas ... D.İş Karar sayılı dosyasında 25.306,94 TL'lik zararı doğacak şeklinde tespit yaptırdığını, yaptırdığı tespit sonucu Konya .. İcra Dairesi'nin .... Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlattığını, yapılan tebligatın muhtara bırakılması sebebiyle müvekkilinin süresi içinde itirazda bulunamadığını, davalıya 2012 yılında talep ettiği kadar kuyulardan su verildiğini, davalının 2012 yılında toplamda 497 saat su aldığının görüldüğünü, davalının tespit yaptırdıktan sonra da davacı kooperatif kuyularından su almaya devam ettiğini, 2012 yılının kurak geçmesi nedeniyle Altınekinli tüm çiftçilerin zarara uğradığını, bu husus yapılan tespitte de açıkça belirtildiğini, buna rağmen kuraklık hiç dikkate alınmadan zarar tespiti yapıldığını, davalının 2012 yılında ödemesi gereken aidatları zamanında ödemediğini, bu nedenle kooperatiften 2012 yılında faydalanma hakkını elde edememesine rağmen kendisine 2012 yılı Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında toplamda 497 saat su verildiğini, üzerine düşen ödeme yükümlülüğünü yerine getirmeyen davalının uğradığı zararın kendi kusurundan kaynaklandığını, müvekkilinin bir sorumluluğunun bulunmadığını ve açıkladığı nedenlerle müvekkilinin borçlu bulunmadığının tespitine ve takibin iptaline, bunan kabul görmemesi halinde davalının müterafik kusurunun dikkate alınarak davacının zarardan sorumlu tutulmamasına veya indirim yapılmasına, haksız ve kötüniyetli takip nedeniyle takip çıktısının %20'sinden aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.

CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı kooperatifin sulama dönemi öncesinde tüm üyelerinden avans olarak harici para topladığını, daha sonra üyelerine verdiği su kadar makbuz keserek kullanım bedeli topladığını, önden avans vermeyen üyenin tarlasına ise su verilmediğini, bu nedenle müvekkilinin kullandığı su için ödeme yapmadığı ve bu nedenle su verilmediği iddialarının dinlenemeyeceğini, tarlaların yeterli düzeyde sulanamaması nedeniyle müvekkilinin zarara uğradığını, yaptırılan tespit sonucu üreticinin sulamaya bağlı olarak muhtemel maddi kaybının 25.306,94 TL olduğu kanaatiyle rapor tanzim edildiğini, müvekkilinin kooperatifin kötüniyetli tutumundan dolayı zarara uğradığının sabit olduğunu ve açıkladığı nedenlerle davanın reddine, alacağın en az %20'si tutarındaki tazminatın davacıdan alınarak müvekkiline ödenmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ: İlk derece mahkemesince; "...Tüm dosya kapsamı ve toplanan deliller bir bütün halinde değerlendirildiğinde; davalının, kooperatifin ana sözleşmeye aykırı davranışları nedeniyle uğradığı toplam zarar tutarının 31.324,50 TL olduğu ve bu zararın oluşmasında ya da artmasında olumsuz iklim koşullarının herhangi bir etkisinin bulunmadığı sonucuna varıldığından davanın reddine karar vermek gerekmiştir. Davacı, menfi tespit istemine ek olarak 2004 sayılı İİK'nın 72/5. maddesi uyarınca tazminat isteminde de bulunmuştur. Davacı lehine tazminata hükmedilebilmesi için takibin haksız ve kötü niyeli olduğunun belirlenmesi gerekir. Somut olayda, davalının takip tarihi itibariyle davacıdan alacaklı olduğu kabul edildiğinden davacının tazminat isteminin reddine karar vermek gerekmiştir. Her ne kadar davalı da tazminat isteminde bulunmuş ise de, Mahkememizce davalının alacağına geç kavuşmasına neden olacak herhangi bir tedbir kararı verilmediğinden davalının tazminat isteminin reddine karar vermek gerekmiştir...." gerekçesiyle davanın reddine, tarafların tazminat istemlerinin ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; açmış oldukları davada yerel mahkeme ilk kararında davalının davacı kooperatife karşı ödeme yükümlülüğünü yerine getirmediği, kooperatif uygulamasının sözleşmeye uygun olduğu, oluşan zararda davacı kooperatifin bir sorumluluğu olmadığı gerekçesiyle haklı davalarının kabulüne karar verdiğini, davalının istinaf başvurusu üzerine Konya BAM ...Hukuk Dairesinin ....E...K. sayılı ilamı ile davalının davacı kooperatife borcu olduğu sabitse de kooperatifin bu borç nedeniyle davalı hakkında kanuni takibe başladığını iddia ve ispat edemediğini, bu nedenle ilk derece mahkemesi gerekçesinin yerinde olmadığını, ancak davacı dava dilekçesinde davalının kooperatife olan yükümlülüklerini yerine getirmediğini beyan ettiği kooperatif anasözleşmesinin (her ne kadar anasözleşmenin 108 ve 110. maddelerin olduğu kısım dosyada mevcut değilse de UYAP'tan alınan Sulama Kooperatif Anasözleşmesine göre) 108/f maddesinde "Ortaklar, sulamanın başlayacağı tarihten en az bir ay önce arazinin durumunu, dönüm miktarını, ekilecek mahsul nev’ini her mahsulün ekileceği arazi sahasını ve yönetim kurulunun istediği diğer bilgileri ihtiva eden bir beyanname doldurup yönetim kuruluna verir." hükmünün yer aldığını, (anasözleşmenin ilgili kısımları getirtilerek denetlenmek suretiyle) davalının bu yükümlülüğünü yerine getirmediği anlaşıldığından 1163 sayılı kanunu'nun 23. maddesinde karşılığını bulan eşitlik maddesi uyarınca davacı kooperatifin beyanname vermeyen ortaklara su verip vermediği, bu konuda kooperatif uygulamasının ne olduğu hususunda bilirkişiden ek rapor alınması, ayrıca suyun verilmediği yılda kuraklık olup olmadığı, yeterli yağmur yağıp yağmadığının ilgili mercilerden sorularak BK'nın 43. maddesi uyarınca hakkaniyet indirimi yapılıp yapılmamasının tartışılması gerektiği gerekçesiyle kararın kaldırılmasına karar verdiğini, bu kez yerel mahkemece beyanname vermeyen ortaklara su verilmediğinin ispatını davalının yapamayacağını, bu ispatı davacı kooperatifin yapması gerektiğini, davacı kooperatifin de bunu ispat edemediğini, 2012 yılında davalının uğramış olduğu zararda olumsuz iklim koşullarının etkili olmadığı gerekçeleriyle usul ve kanuna aykırı olarak davalarının reddine karar verildiğini, davalı üyelik borçlarını yerine getirmemiş olmasına rağmen davalının tarlalarına yeterli suyu verdiklerine dair dava dilekçesinde EK-1'inde davalı ...'nin imzasını taşıyan 2012 yılı Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında toplamda 497 saat su verildiğine dair sulama makbuzlarını sunduklarını, davalı fazladan bir su talebinde bulunmadığı gibi normal olarak tüm ortaklara verilen su kadar kendisine verildiği halde borçlarını kooperatife ödemediğini, bu nedenle davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğunu, 23.02.2018 tarihli bilirkişi raporunun dava dilekçesindeki iddialarını doğrular nitelikte olduğunu, davalı cevap dilekçesinde taraflarına kötüniyet atfederek müvekkili kooperatif yönetiminin kendisinden açık senet istediğini, bu senedin verilmemesi nedeniyle kendilerine suyun verilmediğini iddia ettiğini, davalı taraf kendisine su verilmemesinin sebebini açık senet vermeyi kabul etmemesi olarak iddia ettiğini, davalının bu iddiasıyla bağlı olduğunu, davalı bu iddiasını kanıtlayan hiçbir ispat vasıtasını ileri süremediğini, iddiasını ispat edemediğini, davacı Kooperatifin ana sözleşmesinin 108/f bendi kapsamında üyelerden istenilen bildirim yükümlülüğünün davalı ... ... tarafından hem yerine getirilmediğini hem de sulama zamanı geçen tarlaları için kötüniyetli olarak sulama talebinde bulunduğunu, sözleşmenin 110. maddesi gereğince davalı taraf davacı kooperatife 2012 yılı sonunda olan ve davalı tarafça anında ödemesi gereken borcunu, davacı aleyhine başlattığı icra takibi tarihinde ödediği gerek bilirkişi raporuyla gerekse davacı müvekkilinin mahkemeye ibraz etmiş olduğu ticari defterlerindeki kayıtlarla sabit olduğunu, davalının, 2012 yılındaki yaptığı sulama için müvekkili kooperatife toplamda 14.212,50 TL borçlandığını, davalı bu borcunu borç doğar doğmaz ödemesi gerekirken 2012 yılında 4 parça olarak toplamda 9.800,00 TL ödediğini, icra takibine başlamadan önce 30.01.2016 tarihinde 4.412,50 TL'lik ana borcunu faizi ile birlikte ödediğini, yerel mahkemenin gerekçeli kararında da yer aldığı üzere 25/11/2021 tarihli bilirkişi kurulu 2. ek raporu ile kooperatifin beyanname vermeyen ortaklara su verip vermediğinin tespitinin mümkün olmadığı ve davalının yıllık su ihtiyacını yağış miktarı ile karşılamasının mümkün olmadığı ve yine alınan 10/04/2021 tarihli 3. bilirkişi kurulu ek raporunda 2012 yılı yağış ortalamasının uzun yıllar ortalamasının üzerinde olduğu, verim düşüklüğünün olumsuz iklim şartlarından kaynaklanmadığının tespit olunduğunu, bu iki raporun birbiriyle çeliştiğini, yerel mahkeme 2012 yılında fazladan su istenildiğinde kooperatife verilen beyannameleri müvekkilinden istediğini, ancak 10 yıl öncesine ait olan fazladan su isteme beyannamelerini 10 yıl saklama gibi bir yükümlülük olmadığı için kooperatifin bu gibi beyannameleri elinde bulundurmasının beklenemeyeceğini, dinlenen tanıkların ise kooperatiften fazladan su istenildiğinde beyanname verilmesi gerektiğini ve bu suyun karşılığının avans olarak verilmesi gerektiğini beyan ettiklerini, fazladan su istediğini ve buna ilişkin olarak avans verdiğini ispat yükünün müvekkilinde değil davalı tarafta olduğunu, bu yönden de yerel mahkeme kararının hatalı olduğunu, davanın kabul edilmemesi halinde davalının da müterafik kusurunun olduğunun tespitini talep etmişler ise de bu yönde hiçbir karar verilmediğini, hakkaniyet indirimi yapılıp yapılmayacağının da değerlendirilmediğini, tüm bu nedenlerle kooperatife karşı yükümlülüklerini yerine getirmeyen davalı taraf haksız ve kötüniyetli olup istinaf başvurularının kabulü ile kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Dava; menfi tespit istemine ilişkindir.

İstinaf incelemesi; Kamu düzenini ilgilendiren konularda resen, diğer yönlerden HMK'nın 355.maddesi gereğince istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca herkes iddiasını ispatla yükümlüdür.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190. maddesine göre; “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.” şeklindedir.

Menfi tespit davasında da anılan Yasa hükümlerindeki ispat yüküne ilişkin kuralın uygulanması gerekir. Buna göre, menfi tespit davasında ispat yükü kural olarak alacaklı olduğunu iddia eden tarafa yani davalıya düşer. Ancak davalının alacağı senede dayanıyorsa ispat yükü yer değiştirerek senetten dolayı borçlu olmadığını iddia eden davacı tarafa düşer (Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2017/3521 Esas 2019/1844 Karar sayılı ilamı).

Davacının, davalının .... Kooperatifi'nin üyesi olduğunu, 2012 yılında Kooperatiften su alamadığı, bu sebeple zarara uğradığı iddiasıyla Altınekin Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 20/06/2012 tarihli .. D. İş Esas...D.İş Karar sayılı dosyasında 25.306,94 TL'lik zararı doğacağı şeklinde tespit yaptırdığını, yaptırdığı tespit sonucu Konya . İcra Dairesi'nin .... Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlattığını, yapılan tebligatın muhtara bırakılması sebebiyle müvekkilinin süresi içinde itirazda bulunamadığını, davalının kooperatife olan yükümlülüklerini yerine getirmediğini, borcu olduğunu beyan ederek takipten dolayı borcun olmadığının tespitini talep ettiği, kooperatif anasözleşmesinin (her ne kadar anasözleşmenin 108 ve 110. maddelerin olduğu kısım dosyada mevcut değilse de UYAP'tan alınan Sulama Kooperatif Anasözleşmesine göre) 108/f maddesinde "Ortaklar, sulamanın başlayacağı tarihten en az bir ay önce arazinin durumunu, dönüm miktarını, ekilecek mahsul nev’ini her mahsulün ekileceği arazi sahasını ve yönetim kurulunun istediği diğer bilgileri ihtiva eden bir beyanname doldurup yönetim kuruluna verir." hükmünün yer aldığı, (anasözleşmenin ilgili kısımları getirtilerek denetlenmek suretiyle) davalının bu yükümlülüğünü yerine getirmediği, davalının, davacı kooperatifin eşitlik ilkesine aykırı davranarak su vermediğinden dolayı zarara uğradığını ispat etmesi gerekeceği, davalının bunu ispat edemediği, bu nedenle davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken ispat yükünün tayininde hataya düşülerek davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya uygun bulunmadığından davacının istinaf başvuru talebinin kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, HMK'nın 353/1.b.2. maddesi gereğince davanın kabulüne, davacının Konya .. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında yapılan takipten dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitine, davacının, davalının kötüniyetli takip yaptığını ispat edemediğinden kötüniyet tazminatı talebinin reddine ilişkin yeniden karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatiyle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

A) Davacının istinaf başvuru talebinin KABULÜ ile; Konya ..Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 29/09/2022 tarih ... Esas -... Karar sayılı ilamının KALDIRILMASINA,

1. İstinaf başvurusunda bulunan davacı tarafından yatırılan 578,60 TL istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine,

2. İstinaf incelemesi sırasında duruşma açılmadığından taraflara ücreti vekalet taktirine yer olmadığına,

3. İstinaf başvurusunda bulunan davacı tarafından yatırılan 220,70 TL istinaf yoluna başvuru harcının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

B) Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.2 maddesi gereğince davacı talebi ile ilgili YENİDEN HÜKÜM KURULMASINA,

1. Davanın KABULÜ İLE; davacının Konya .. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasında yapılan takipten dolayı davalıya borçlu olmadığının TESPİTİNE,

2. Davacının, davalının kötüniyetli takip yaptığını ispat edemediğinden kötüniyet tazminatı talebinin REDDİNE,

3. Alınması gereken 2.314,39 TL harçtan peşin alınan 578,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 1.735,79 TL karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,

4. Davacı davada kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte olan A.A.Ü.T gereğince belirlenen 17.900,00 TL ücreti vekaletin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5. Davacı tarafından yapılan 29,20 TL başvurma harcı, 578,60 TL peşin harç, 3.600,00 TL bilirkişi ücreti, 296,40 TL posta ve tebligat gideri olmak üzere toplam 4.504,20 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

6. Davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

7. HMK'nın 333 ve HMKGAT'nin 5/1. maddeleri gereğince yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının gider avansını yatıran tarafa iadesine,

C) Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 359/4.maddesi gereğince kararın ilk derece mahkemesi tarafından tebliğe çıkarılmasına,

D) Dava dosyasının ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 29/11/2023 tarihinde oybirliği ile HMK'nun 362/1-a maddesi gereğince kesin olarak karar verildi.

Başkan ...

e-imzalıdır

Üye ...

e-imzalıdır

Üye ...

e-imzalıdır

Katip ...

e-imzalıdır