Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/542 E. 2024/459 K.

T.C. KONYA . ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ... Esas - ...

T.C.

KONYA TÜRK MİLLETİ ADINA

. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO :

KARAR NO :

HAKİM :

KATİP :

DAVACI :

VEKİLLERİ :

DAVALI :

VEKİLİ :

DAVA : İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)

DAVA TARİHİ :

KARAR TARİHİ :

KARAR YAZMA TARİHİ :

Konya . Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasının Mahkememizin ... Esas sayılı dosyası ile birleştirildiği, Mahkememizin ... Esas sayılı dosyasında yapılan yargılama sonucunda 27.06.2024 tarihli duruşmada birleşen dosyanın ana dava dosyasından tefriki ile Mahkememizin ayrı esasa kaydedilmesine karar verildiği, bunun üzerine Mahkememizin ... Esasına kaydedilen dava dosyasında dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekilinin sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; davaya konu 6 adet 1.284.000,00 toplam bedelli çeklerin davacı şirketin talebi ve davacı şirketçe teslim alınmak üzere 14.04.2023 tarihinde ... Mah.... Sitesi B-1 Blok No:20/20 Başakşehir/İstanbul adresinde bulunan ... Kargo ... Şubesi’ne ... no.lu gönderi takip numarası ile özel zarf içerisinde teslim edildiğini, kargoya teslim edilen çeklerin 18.04.2023 tarihinde ilgisiz üçüncü kişiler tarafından sorulmaya başlanması üzerine takip bilgileri sorgulanarak çeklerin henüz ... Şubesi’nde torba doldurma aşamasında olduğunu, bunun üzerine keşideci ... A.Ş. yetkilisi, kargo şubesine teslim edilen çeklerin üçüncü kişiler elinde olduğunu belirterek, bunun nasıl mümkün olabileceği konusunda ve kargonun gönderi takibi hakkında bilgi talebinde bulunduğunu ancak Şube Müdürü tarafından gönderi takip işleminin birkaç gün sürebileceğini, çeklerin üçüncü kişiler elinde olmasının mümkün olmadığını bildirdiğini,18.04.2023 tarihinde ... Kargo’ya çalıntı olayı ile ilgili bilgi talebi içeren bir e-posta gönderildiğini dönüş yapılmadığını, ayrıca 16.07.2023 vade tarihli ... seri no.lu 250.000 TL tutarlı çek dâhil olmak üzere tüm çeklerin çalındığının anlaşılması üzerine vakit kaybedilmeksizin çalıntı tüm çeklerle ilgili olarak 19.04.2023 tarihinde Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma nolu dosyasında Kargo Şube Müdürü ile diğer şüpheliler hakkında şikâyette bulunulduğunu, soruşturmanın halen devam ettiğini, davaya konu çalıntı çeklerin kötü niyetli 3. Kişilerin ellerine geçmesini önlemek amacıyla 20.04.2023 tarihinde çekin yasal hamili davacı ... tarafından Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyada çek iptali davası açıldığını bunun üzerine davaya konu çekin davalının elinde olduğunun anlaşılması üzerine çek iptali davasının görüldüğü ayrıca çek üzerinde müvekkili ... Şirketine atıf ile atılan kaşe, imza ve cironun sahte olduğunu, Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasında Mahkemece çek istirdadı davası açılmak üzere taraflarına 1 haftalık kesin mehil verildiğini, taleplerinin kabulü ile öncelikle; Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyada verilen Ödeme yasağına ilişkin tedbir kararının devamı yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, işbu dava ile açılan menfi tespit davası arasında fiili ve hukuki illiyet bağı bulunduğundan iş bu dosyanın Konya . Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası ile birleştirilmesini, mahkeme aksi kanaatte ise HMK 165. maddesi gereğince bekletici mesele yapılmasını, davanın kabulü ile, müvekkili şirketin rızası dışında elinden çıkması nedeniyle “16.07.2023 vade tarihli ... seri no.lu 250.000 tl” bedelli çekin davalıdan alınarak müvekkiline iadesini, yargılama masrafları ile ücreti vekâlet alacağının davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava ettiği görülmektedir.

ÇEKİŞMELİ HUSUSLAR, TOPLANAN DELİLLER, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Dava, 6102 sayılı TTK m. 792 hükmüne istinaden açılan çek istirdadı talebine ilişkindir.

6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi; “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddî hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır. (... : Çek Hukuku, İstanbul 2019, s. 237-238)

İstirdat davası olarak nitelenen bu dava, özü itibariyle menkullerin iadesini sağlamak için açılan menkul davası niteliğindedir. Medenî hukukta bu dava gasp, çalınma veya zayi hâllerinde sadece kötü niyetli değil, iyi niyetli hamile karşı da açılmakta ise de, kambiyo senetleri yönünden bir sınırlama getirilmiş ve aynî haklardaki genel prensipten ayrılmak suretiyle, söz konusu davanın yalnızca kötü niyetli veya senedi iktisabında ağır kusuru bulunan kimselere karşı açılabileceği esası benimsenmiştir. Bu tür davalarda, davacının senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir (... : Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2000, s. 294). Bu kapsamda yukarıda anılan kanunî düzenleme, emre yazılı çeklerle ilgili olarak, hâmile yazılı senetlere ilişkin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 990. maddesine paralel bir koruma sağlamakta olup bahse konu maddeye göre, “Zilyet, iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz.” Ancak hâmilin çeki kötü niyetle iktisap ettiği veya iktisabında ağır kusuru bulunduğu takdirde iade davası açılabilecektir.

6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir. (Bkz. Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. ... , K. ... tarih ve sayılı kararı)

7155 sayılı Kanun'un 20. maddesi ile 6102 sayılı TTK'ya eklenen dava şartı olarak arabuluculuk başlıklı 5/A maddesinde; "(1) Bu kanunun 4'üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır." düzenlemesi getirilmiştir.

Ticarî davalarda arabulucuya başvuru zorunluluğu getiren TTK m. 5/A(1) hükmü 28/03/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunun 31 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında” ibaresi “para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında,” şeklinde değiştirilmiştir.

01/09/2023 tarihinde yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun'un m. 31 hükmü ile değişik 6102 sayılı TTK m. 5/A hükmünün son hâli "Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır." şeklinde olup, eldeki davanın 18/09/2023 tarihinde açılmış olması nedeniyle olayda uygulanması gereken hüküm budur.

Yukarıda anılan ilke ve esaslar çerçevesinde yapılan değerlendirmede; 7445 sayılı Kanun'un m. 31 hükmü ile 6102 sayılı TTK m. 5/A hükmünde yapılan değişiklik ile uygulamada ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesi amacıyla maddeye açıklık getirildiği, davanın 6102 sayılı TTK m. 792 hükmü uyarınca çek istirdadı talebine ilişkin olduğu ve 6102 sayılı TTK m. 4(1)-a kapsamında mutlak ticarî dava olduğu ve konusunun da bir miktar para olduğu, kanunda istisna belirtilmeden istirdat davalarının dava şartı arabuluculuk kapsamında kabul edildiği, bir miktar paranın tahsilini amaçlayan istirdat davaları gibi, somut olayda parasal değeri olan bir şeyin aynen iadesi talebini içeren istirdat davalarının da 01/09/2023 tarihinden itibaren dava şartı (zorunlu) arabuluculuk kapsamında olduğu, dava konusu çekin de üzerinde yazılı meblağ kadar parasal değer içerdiği ve çek istirdadı davasının aynı zamanda konusunun bir miktar para olduğu anlaşılmaktadır.

Öte yandan, 6325 sayılı HUAK'a "Dava Şartı Olarak Arabuluculuk" başlığı ile eklenen 18/A maddesinin 2. fıkrasında ise "Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderilir. İhtarın gereği yerine getirilmez ise dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir." düzenlemesi getirilmiştir.

Bu yasal düzenleme gereğince konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce uyuşmazlıkla ilgili arabulucuya başvurup anlaşılamaması halinde son tutanağın aslının veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğinin dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açıldığının anlaşılması halinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilecektir.

Genel dava şartlarının düzenlendiği 6100 sayılı HMK m. 115 hükmünde; dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise, bunun tamamlanması için mahkemenin kesin süre vereceği; dava şartı noksanlığının, mahkemece, davanın esasına girilmesinden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, davanın usulden reddedilemeyeceği ifade edilmiştir. Ancak 6325 sayılı HUAK m. 18/A(2) hükmünde, kanun koyucu açık düzenleme yaparak arabuluculuk dava şartının tamamlanabilir nitelikte olmadığı konusunda iradesini net olarak ortaya koymuştur. Bu nedenlerle, 6325 sayılı HUAK m. 18/A(2) hükmünün özel ve emredici nitelikte olması nedeniyle, 6100 sayılı HMK’nın sonradan tamamlanabilen dava şartlarına ilişkin m. 115 hükmünün uygulanma olanağı bulunmamaktadır.

Dosya kapsamından, davanın 25.12.2023 tarihinde açıldığı, dava dilekçesinde davacı tarafça dava açılmadan önce arabulucuya başvurduğuna dair bir ibare bulunmadığı gibi, dava dilekçesine arabuluculuk tutanağının eklenmediği, buna göre davacının zorunlu arabuluculuk süreci tamamlanmadan eldeki davayı açtığı anlaşılmaktadır. Hâl böyle olunca, Mahkemece, re'sen gözetilmesi gereken ve sonradan tamamlanabilir nitelikte olmayan dava şartına ilişkin 6102 sayılı TTK m. 5/A(1) ve 6325 sayılı HUAK m. 18/A(2) hükümleri gözetilerek davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar vermek gerekmiştir.

Nitekim Yargıtay . HD'nin 14/09/2023 tarih ve ... E., ... K. sayılı; Yargıtay . HD'nin 23/10/2023 tarih ve ... E., ... K. sayılı kararlarında da arabuluculuk dava şartının, 6100 sayılı HMK m. 115/3 kapsamında yargılama aşamasında tamamlanabilir nitelikte olmadığı kabul edilmiştir. Ayrıca Diyarbakır Bölge Adliye Hukuk Mahkemesi . Hukuk Dairesi'nin ... Esas, ... Karar sayılı tarihli ilamında da çek istirdatı davasının zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi olduğu değerlendirilmiştir.

HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Davacının davasının dava şartı yokluğu nedeniyle USULDEN REDDİNE,	

2. Peşin alınan 4.269,38 TL harçtan alınması gereken 427,60 TL harcın mahsubu ile fazla alınan 3.841,78 TL harcın karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,

3. Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

4. Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın karar kesinleştiğinde ilgili tarafa  iadesine,

5. Davalı vekili yararına AAÜT'nin 7/2 maddesine göre hesaplanan 17.900,00TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

Dair, taraf vekillerinin yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde Konya Bölge Adliye Mahkemesi'nde istinaf kanun yolu açık olmak üzere dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda karar verildi. 28/06/2024

Katip Hakim