KİK Kararı: 2025/UH.II-1610
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
2025/UH.II-1610
30 Temmuz 2025
Garp Yemek Taşım. İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti.
AĞRI İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
2025/835480 İhale Kayıt Numaralı "MÜDÜRLÜĞÜMÜZE BAĞLI DİYADİN DEVLET HASTANESİ İÇİN 24 AYLIK MALZEME DAHİL YEMEK HAZIRLAMA DAĞITIM VE SONRASI HİZMET ALIMI İŞİ" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2025/030
Gündem No : 30
Karar Tarihi : 30.07.2025
Karar No : 2025/UH.II-1610
BAŞVURU SAHİBİ:
Garp Yemek Taşım. İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti.,
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Ağrı İl Sağlık Müdürlüğü,
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2025/835480 İhale Kayıt Numaralı “Müdürlüğümüze Bağlı Diyadin Devlet Hastanesi İçin 24 Aylık Malzeme Dahil Yemek Hazırlama Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı İşi” İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Ağrı İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 07.07.2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Müdürlüğümüze Bağlı Diyadin Devlet Hastanesi İçin 24 Aylık Malzeme Dahil Yemek Hazırlama Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı İşi” ihalesine ilişkin olarak Garp Yemek Taşım. İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti.nin 01.07.2025 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 08.07.2025 tarihli yazısı ile üzerine, başvuru sahibince 18.07.2025 tarih ve 188100 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 18.07.2025 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2025/1387 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
Teknik Şartname’nin “Davet Yemeği” başlıklı 16.7’nci maddesinde “Ortalama 300 kişilik olacaktır. Kişi başına verilecek porsiyon miktarları:1. Çorba çeşidi (300 ml) 2. Ana yemek (Kırmızı et) (Kemikli 175gr/kemiksiz 150) 3. Pilav veya makama ( 100 gr) 4. Tatlı (200 g, Gerektiğinde dışarıdan temin edilebilecek) 5. Salata 6. İçecek (gazlı 330 ml, ayran 200 ml)” “Kokteyl Yemeği” başlıklı 16.8’inci maddesinde “Ortalama 300 kişilik olacaktır. Kişi başına verilecek porsiyon miktarları: 1. Kuru pasta çeşitleri/120 gr) 2. Simit/Poğaça (120 gr) 3. Meşrubat/ Çay- Kahve” düzenlemesinin yer aldığı,
Anılan düzenlemelerde verilecek yemeklerin içerikleri ve gramajlarına yönelik düzenlemelere yer verilmediği, şöyle ki; kokteyl yemeğinde kahvenin gramajı, türü, hazırlanma şekli ve çeşidinin belirtilmediği, dokümanında yer alan çiğ gramaj listesinde, “salatalar” başlığı altında farklı içerik ve malzemeye sahip birçok salata çeşidine yer verilmesine rağmen davet yemeğinde verilecek salatanın gramajının ve çeşidinin belirtilmediği, söz konusu hususların tekliflerin eşit şartlarda hazırlanmasını engeller nitelikte olduğu, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında belirsizlere sebebiyet vereceği, bu durumun Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6’ncı maddesine aykırı olduğu iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde “İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanması esastır. Ancak, mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özelliği nedeniyle idarelerce hazırlanmasının mümkün olmadığının ihale yetkilisi tarafından onaylanması kaydıyla, teknik şartnameler bu Kanun hükümlerine göre hazırlattırılabilir.
İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verilir. Belirlenecek teknik kriterler, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacaktır.” hükmü yer almaktadır.
**** Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teknik Şartname” başlıklı 16’ncı maddesinde “(1) İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak ihale dokümanına dahil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur…” hükmü yer almaktadır.
__
**** Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “… 79.2.6** .**Malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere teknik şartnamede asgari iki haftalık örnek menü düzenlemesi yapılır ve bu menüde yer alan yemeklerin içerikleri ile çiğ girdi miktarları belirtilir.
…
Malzemeli yemek alımı ihalelerinde sadece iki haftalık örnek menüdeki ana girdiler ve işçilik giderleri dikkate alınarak açıklama yapılmalıdır. İsteklilerin örnek menüdeki girdiler ve işçilik gideri kullanılarak teklif ettikleri birim fiyatı açıklamaları gerekmekte olup toplam miktar ve tutar açıklaması yapılmayacaktır. Örneğin normal kahvaltı, diyet kahvaltı, ara öğün, normal yemek ve diyet yemek gibi birim fiyatları içeren bir ihalede, isteklilerin teklif ettikleri birim fiyatı; örnek menüyü ve bu menünün üretimi için gerekli işçilik tutarını kullanarak tevsik etmeleri durumunda açıklama uygun kabul edilecektir.” açıklaması yer almaktadır.
**** İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;
a) Adı: Ağrı İl Sağlık Müdürlüğüne Bağlı Diyadin Devlet Hastanesinin İhtiyacı Olan 24 Aylık Yemek Hazırlama, Dağıtım Ve Sonrası Hizmet Alım İşi
b) Türü: Hizmet alımı
c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği
ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.
d) Kodu:
e) Miktarı:
Normal Yemek 150.000 Adet
Normal Kahvaltı 44.000 Adet
Diyet Yemeği 13.000 Adet
Diyet Kahvaltı 5.000 Adet
Ara Öğün 4.000 Adet
Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.
f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Diyadin Devlet Hastanesi” düzenlemesi,
İtirazen şikayete konu birim fiyat teklif cetveline aşağıda yer verilmiştir.
| A | B |
|---|---|
| Sıra No | __İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması |
| Birimi | İşçi sayısı |
| 1 | Aşçı (Brüt asgari ücretin %30 fazlası) |
| 2 | Aşçı Yardımcısı(Brüt asgari ücretin %20 fazlası) |
| 3 | Garson (Brüt asgari ücretin %5 fazlası) |
| 4 | Bulaşıkçı (Brüt asgari ücretin %5 fazlası) |
| I. ARA TOPLAM (K.D.V Hariç) | __ |
| Sıra No | İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması |
| 1 | Normal Yemek |
| 2 | Diyet Yemeği |
| 3 | Normal Kahvaltı |
| 4 | Diyet Kahvaltı |
| 5 | Ara Öğün |
| 6 | Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri Aşçı (Brüt asgari ücretin %30 fazlası) 1 kişi |
| 7 | Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri Aşçı Yardımcısı (Brüt asgari ücretin %20 fazlası) 1 kişi |
| 8 | Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri Bulaşıkçı (Brüt asgari ücretin %5 fazlası) 1 kişi |
| 9 | Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günleri Garson (Brüt asgari ücretin %5 fazlası) 1 kişi |
| II. ARA TOPLAM (K.D.V. Hariç) | __ |
| TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç) | __ |
Teknik Şartname’nin “Genel Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 1’inci maddesinde “… Davet/Kokteyl Yemeği: Yüklenici tarafından, hastanenin talebi halinde özel davetler için yemek veya kokteyl hizmeti verilecektir. Hastane idaresinin veya diyetisyenin hazırladığı menüye uygun yemek verilecektir. Davet yemeği altı (6), kokteyl yemeği ise üç (3) kaptan oluşturulacaktır. Çeşidi ise aşağıdaki gibi olacaktır.” düzenlemesi,
Anılan Şartname’nin “Hizmetin konusu” başlıklı 2’nci maddesinde “Hastane vardiyalı çalışma düzeni içinde verilen sağlık hizmetlerinin 24 saat boyunca devamlılığı ve kesintisizliği esas alınarak (tatiller, dini ve resmi bayramlar dahil), malzeme dahil her türlü yemek pişirme, servis ve servis sonrası hizmetlerin zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirilmesine ait teknik özellikleri, hizmetin ifasını, muayene metotları ve ilgili diğer hususları kapsar.” düzenlemesi,****
Aynı Şartname’nin “Davet yemeği” başlıklı 16.7’nci maddesinde “Ortalama 300 kişilik olacaktır. Kişi başına verilecek porsiyon miktarları:
1. Çorba çeşidi (300 ml)
2. Ana yemek(Kırmızı et)(Kemikli 175gr/kemiksiz 150)
3. Pilav veya makama( 100 gr)
4. Tatlı (200 g, Gerektiğinde dışarıdan temin edilebilecek)
5. Salata
6. İçecek (gazlı 330 ml, ayran 200 ml)” düzenlemesi,****
Anılan Şartname’nin “Kokteyl yemeği” başlıklı 16.8’inci maddesinde “Ortalama 300 kişilik olacaktır. Kişi başına verilecek porsiyon miktarları:
1. Kuru pasta çeşitleri/120 gr)
2. Simit/Poğaça( 120 gr)
3. Meşrubat/ Çay- Kahve” düzenlemesi yer almaktadır.****
**** Aynı Şartname’nin “Gıda maddeleri ile ilgili evsaflar” başlıklı kısmında “… Çay Evsafı
Piyasanın en iyi kalitede çayı olacaktır. Koyu renkli, tozsuz olacaktır. Küflenmiş, ıslak olmayacaktır. Dışardan yabancı koku çekmiş olmayacaktır. İçerisinde boya maddesi olmayacaktır. Demlenip kontrol edilmeden alınmayacaktır. Denendiğinde çay aroması verecektir. Suda kaynatıldığı zaman berrak ve güzel kokulu olacaktır. Nem oranı %6’yı geçmeyecektir, içinde sap, yaprak artığı, çöp olmayacaktır. I kg’lık paketler halinde teslim edilecektir. Poşet siyah çaylar en az 2 gr’lık poşetler halinde 25’li veya 100’lü kutularda olacaktır. Kahvaltı ve ara öğünler için bitki/meyve çayları getirilecektir. Bitki/meyve çayları bu evsafa uygun olacak şekilde kontrol teşkilatının istediği çeşitlerde en az 2 gr’lık poşetler halinde 20’li kutularda olacaktır. Poşetleme sırasında zımba teli kullanılmayacaktır, her poşet kendi kağıt paketinin içinde olacaktır. Ambalaj üzerinde gıda maddesinin adı, içindekiler, net miktarı, üretici ve paketleyici firmanın adı, tescilli markası, adresi ve üretildiği yer, üretim ve son kullanma tarihi, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın izni, parti numarası ve/veya seri numarası, standardın işareti ve TS numarası, orijin ülke, gerektiğinde kullanım bilgisi ve/veya muhafaza şartları bulunmalıdır. Çayın kalite sistem belgesi olacaktır. Söz konusu gıda, TSE ve Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinde yer alan İlgili gıda tebliğine uygun olacaktır. Kontrol teşkilatının isteği doğrultusunda poşet siyah çay getirilebilir.
…
Kutu Meyve Suyu Evsafı
Piyasanın en iyi cinsi (1. Sınıf) olacaktır. Kendine Özgü tat, koku, renk ve görünüşte olacaktır, içerisinde tortu olmayacaktır. Yabancı tat, koku, renk değişikliliği olmamalıdır, bombeleşmiş deforme olmamış aseptik ambalajlı olmalıdır. Meyve suları vişne, portakal, şeftali, kayısı olarak gelecektir. Lezzeti, kokusu, görünümü bozuk olmayacaktır. Portakal ve şeftali için meyve oranı en az %50, kayısı için en az %40, vişne için en az %35 olacaktır. Meyve sulan 200 ml’lik UHT yöntemiyle hazırlanmış özel ambalajlı kutularda olmalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından onaylı olmalıdır. Meyve suyunun ISO ve HACCP belgesi olacaktır. Türk gıda kodeksi tebliğine uygun üretilmiş, ambalajlanmış, etiketlenmiş, işaretlemiş, taşınmış ve depolanmış olmalıdır. Son kullanma süresine en az 6 ay süresi olan mamuller kabul edilir. Kutuların üzerinde aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılı ve basılı olmalıdır. Ambalajda firmanın ticaret unvanı veya kısa adresi, TS numarası, malın adı, imalat seri\kod numarası, ihtiva ettiği çeşni maddesi, çeşidi, sınıfı, tipi, net ağırlığı, imalat tarihi, son kullanma tarihi ve raf ömrü, parti numarası ve/veya seri numarası, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın izni bulunmalıdır. Ürünün “kalite sistem belgesi” olmalıdır. Söz konusu gıda, TSE ve Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinde yer alan ilgili gıda tebliğine uygun olacaktır.” düzenlemesi,****
**** Anılan Şartname’nin “Yemeğin cinsi malzemenin cinsi miktarı” başlıklı kısmında yer alan “Salatalar” başlığında çeşitli ürünlerin (karışık salata (yaz-kış ayrı ayrı), aysberg salata, rus salatası, makarna salatası, kereviz salatası, brokoli salatası, patates salata, kırmızı pancar salata, piyaz, havuç tarator, cacık) gramajlarına yönelik düzenlemelere yer verilmiştir.****
İtirazen şikâyete konu edilen ihalenin Diyadin Devlet Hastanesi için 24 Aylık malzeme dahil yemek hazırlama dağıtım ve sonrası hizmet alımı işi olduğu, ihalenin 07.07.2025 tarihinde yapıldığı ve 16 istekli tarafından ihaleye teklif verildiği,**** 10.07.2025 onay tarihli ihale komisyon kararı ile ihalenin Sivas Anadolu Kurumsal Yemek Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı,**** başvuru sahibinin ihaleye teklif vermediği, başvuru sahibinin 01.07.2025 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunduğu, idarenin 08.07.2025 tarihli işlemi ile şikâyeti uygun bulmadığı, idarenin kararının 09.07.2025 tarihinde başvuru sahibine bildirildiği ve başvuru sahibinin 18.07.2025 tarihinde Kurum kayıtlarına alınan dilekçesi ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunduğu tespit edilmiştir.****
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde, ihale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden açıklama isteneceği belirtilen hizmet alımı ihalelerine ilişkin olarak aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesi yönünde ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir.
Bu bağlamda anılan Tebliğ’de malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin sunulması ve değerlendirilmesine ilişkin olarak özel açıklamalar bulunmaktadır. Buna göre, malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere Teknik Şartname’de asgari iki haftalık örnek menü düzenlemesi yapılması gerektiği öngörülmüş olup bu menüde yer alan yemeklerin içerikleri ile çiğ girdi miktarlarının belirtilmesi gerektiği belirtilmiştir.
**** Başvuru sahibi tarafından Teknik Şartname’nin 16.8’inci maddesinde kahveye yönelik gramaj, tür, hazırlanma şekli ve çeşide yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği ileri sürülmekle birlikte, yapılan incelemede idare tarafından davet yemeklerinde meşrubat, çay veya kahveden herhangi birinin verilebileceğine yönelik düzenlemeye yer verildiği, bir başka ifadeyle isteklilere anılan gidere ilişkin seçimlik bir hak tanındığı, ayrıca yukarıda aktarılan Teknik Şartname düzenlemelerinde çay ve meşrubata ilişkin evsaf bilgilerine yer verildiği, basiretli bir istekli tarafından çay ve meşrubata yönelik maliyet hesaplaması yapılarak benzer nitelikteki bir gider olan kahveye yönelik de hesaplama yapılabileceği, ayrıca anılan düzenleme kapsamında kahve girdisinin kullanılma zorunluluğunun da bulunmadığı, meşrubat, çay veya kahveye yönelik seçimlik hakkın da bulunduğu dikkate alındığında istekliler tarafından maliyet hesaplamasının yapılabileceği,
Teknik Şartname’nin 16.7’nci maddesinde hangi salatanın kullanılacağına yönelik açık bir düzenlemeye yer verilmediği görülmekle birlikte, Teknik Şartname’nin yukarıda aktarılan maddesinde salataların türlerinin ve gramajlarının neler olduğunun açıkça düzenlendiği, idare tarafından Şartname’nin 16.7’nci maddesinde “salata” belirlemesi yapılarak istenilen salatanın kullanılabilmesi adına isteklilere seçimlik bir hak tanındığı, bu kapsamda istekliler tarafından maliyet hesaplamasının yapılabileceği,
Ayrıca Teknik Şartname’nin 1’inci maddesinde başvuru sahibinin itirazen şikayete konu edilen davet ve kokteyl yemeklerinin hastanenin talebi halinde özel davetlerde verileceğinin düzenlendiği, bir başka ifadeyle davet ve kokteyl yemeklerinin verileceğinin de kesin olmadığı, dolayısıyla itirazen şikayete konu edilen Teknik Şartname’nin 16.7 ve 16.8’in maddelerinde yer alan kahve ve salata girdilerine yönelik iddiaların bu yönden de yerinde olmadığı,
Buna ek olarak birim fiyat teklif cetveli incelendiğinde normal yemek, diyet yemeği, normal kahvaltı, diyet kahvaltı ve ara öğünlere ilişkin satır açıldığı, davet ve kokteyl yemeklerine ilişkin bir satır açılmadığı, Teknik Şartname’de 15 günlük örnek menülerde de davet ve kokteyl yemeklerine yer verilmediği, dolayısıyla diyet ve kokteyl yemeklerinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6’ncı maddesi doğrultusunda aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmayacağının anlaşıldığı,
Kaldı ki idare tarafından alınan 10.07.2025 onay tarihli ihale komisyonu kararı incelendiğinde ihalede teklifi sınırın değerin altında olan ve aşırı düşük teklif açıklaması sunan isteklinin de bulunmadığı, bu kapsamda itirazen şikayete konu edilen düzenlemelerin başvuru sahibinin iddiasında belirtilen şekilde aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında kullanılma ihtimalinin bulunmadığı anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez. Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır.
Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddiasında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin iddialarında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanun’un öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması " koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen otuz gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,
Oybirliği ile karar verildi.
****| ****| ****
****| ****| ****
****| ****| ****
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.