KİK Kararı: 2025/UM.II-522 (12 Şubat 2025)

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2025/007
Gündem No : 59
Karar Tarihi : 12.02.2025
Karar No : 2025/UM.II-522
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Trakya Elektrik Perakende Satış A.Ş.,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Bölge Isıtma Sistemleri ve Tanzim Satış İşletmesi Müdürlüğü,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2024/1625468 İhale Kayıt Numaralı “Soma Bölgesel Isıtma Sistemlerine Ait Bıs Ofis Binası ve Isı Merkezi Binasına Serbest Piyasadan Tam Tedarik Anlaşması ile Elektrik Enerjisi Satın Alımı İşi” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Bölge Isıtma Sistemleri ve Tanzim Satış İşletmesi Müdürlüğü tarafından 24.12.2024 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Soma Bölgesel Isıtma Sistemlerine Ait Bıs Ofis Binası ve Isı Merkezi Binasına Serbest Piyasadan Tam Tedarik Anlaşması ile Elektrik Enerjisi Satın Alımı İşi” ihalesine ilişkin olarak Trakya Elektrik Perakende Satış A.Ş.nin 03.01.2025 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 06.01.2025 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 17.01.2025 tarih ve 176189 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 17.01.2025 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2025/168 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,

1. İdarece firmalarına 07.01.2025 tarihinde tebliğ edilen şikâyete cevap yazısında, firmalarının başvuru ehliyetinin haiz olmadığı ve şikâyete konu edilen bilgi ve dokümanlar kapsamında süresi içinde herhangi bir başvuruları bulunmadığı gerekçesiyle şikâyet başvurularının reddedildiği, fakat bu durumun hukuka aykırı olduğu, şöyle ki;

Kamu İhale Kurulu’nun 22.06.2022 tarihli 2022/DK.D-230 numaralı kararında elektrik enerjisi alımı ihalelerinde teklif birim fiyata dâhil giderlerin hesaplanmasında piyasa takas fiyatı, yenilenebilir enerji destekleme mekanizması, KDV hariç tüm vergi ve fon payları ile dağıtım bedeli gibi tüm maliyet unsurlarının hesaplanması gerektiği, fakat firmaları tarafından esaslı bir hataya düşülerek tekliflerine dağıtım bedelinin dahil edilmediği ve görevli tedarik şirketi olarak dağıtım bedellerine aracılık edilerek ilgili dağıtım şirketine aktarıldığından uhdelerinde kalmayan bir bedelin idareden tahsil edilmeden dağıtım şirketine aktarılmasının firmalarını açıkça zarara uğratacağı için bu durumun firmalarının başvuru ehliyetini haiz olduğunun kanıtı olduğu,

Birim fiyatının hesaplamasında kullanılan “[(PTF+YEKDEM) * KBK ] + Dağıtım Bedeli” formüldeki piyasa koşullarında finans, dengesizlik ve kar marjını alabilmek için uygulanan KBK katsayısı hiç dikkate alınmasa dahi; diğer bir deyişle söz konusu elektrik tedarikinden hiç kar edilmese dahi ihale birim fiyatının, maliyet birim bedeli en düşük 3,782778 TL/kWh olarak hesaplanmakta iken; dağıtım bedeli dahil edilmeden verilen teklifin birim fiyatın 2,843044 TL/kWh olduğu, olması gerektiği gibi KBK değeri %8,88 hesaplandığında ise ihalenin birim fiyatının 4,01465 TL olduğu, bunun da maliyet birim bedelinin en düşük 3,782778 TL/kWh olduğu ihalede; bu fiyatın altında verilmiş olan her bir teklif fiyatının hatalı olduğu, firmalarınca teklif hazırlanırken birim fiyat cetvelinde dağıtım bedeli dahil edilmemesi şeklinde yapılan esaslı hata sebebiyle; firmalarınca teklif edilen K katsayısının %35 civarında olup, teklif tutarının, idarece hesaplanan yaklaşık maliyetin %31,82 altında kaldığı, esaslı hataya düşülmesi sonucunda verilen birim bedelden elektrik tedarik edilmesi halinde firmalarının ihale döneminde katlanmak zorunda kalacağı zararın tahmini 3.363.679,00 TL olduğu,

Söz konusu ihalede firmalarınca teklif verilen kısmın yaklaşık maliyetinin 9.592.175,14 TL olduğu, firmalarınca esaslı bir hataya düşülerek teklife dağıtım bedeli dahil edilmediğinden 6.539.001,20 TL teklif verildiği ve tek teklif veren isteklinin firmaları olduğu, teklifin aşırı düşük olduğuna ilişkin yazılı bilgilendirme dahi istenmeden ihalenin firmaları üzerinde bırakıldığı, fakat firmalarınca verilen teklifin, idarece açıklanan yaklaşık maliyetin %31.82 altında kaldığı, bu durumun anılan ihalede açıkça zararına elektrik satmakla yükümlendirildikleri anlamına geleceği, teklifin esaslı hata neticesinde verildiğini ve bu durumun şikayet başvurusunda bulunmak için ehliyetlerinin olduğunu kanıtladığı,

İhale dokümanında yapılması kabul edilen değişikliklere ilişkin zeyilname düzenlenmediği gibi, yapılan açıklamada açıklamanın yapıldığı tarihe kadar ihale dokümanı alan bütün isteklilere son teklif verme gününden on gün öncesinde yazılı olarak gönderilmediği, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhale dokümanında değişiklik veya açıklama yapılması” başlıklı 29’uncu maddesi ve Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhale ve ön yeterlik dokümanında değişiklik veya açıklama yapılması” başlıklı 24’üncü maddesinde yer alan hükümlere göre açık aykırılıkların düzeltici işlemle giderilmesi mümkün olmadığından ihalenin iptal edilmesi gerektiği,

Firmalarınca şikayete konu olan ihaleye 24.12.2024 tarihinde istekli olarak EKAP üzerinden teklif sunulmadan önce Teknik Şartname’de ek olarak belirtilen EK-1 ve EK-2 Maliyet Hesap Cetvellerinin EKAP sisteminde yer almaması ve Teknik Şartname’nin 5’inci maddesinde yer verilen düzenleme ile Sözleşme Tasarısı’nın 5.1.1.1’inci maddesinde yer alan tablo ve 7.2.1’inci maddesindeki talimatlar arasında çelişki bulunması nedeniyle teklif verebilmek adına İdare ile görüşüldüğü, bunun üzerine idarece 18.12.2024 tarihinde EPDK tarafından yayımlanan fakat hangi döneme ilişkin olduğu anlaşılmayan tarife tablolarının EKAP sistemine “AÇIKLAMA” adı altında yüklendiği, ardından idarece 19.12.2024 tarihli “Açıklama İsteği” adıyla EKAP sistemine yüklenen “Maliyet Hesap Cetveli”nin “Teklif Edilen Birim Fiyat” açıklamasında; Yüksek Tüketimli Tüketiciler için yapılan hesaplamada Eylül 2024 dönemine ait PTF ve Ağustos 2024 dönemine ait YEKDEM değerlerinin kullanılması gerektiğinin belirtildiği,

18.12.2024 ve 19.12.2024 tarihinde EKAP sisteme yüklenilmesi gereken açıklama belgelerinden de anlaşılacağı üzere firmalarının teklif birim fiyatı belirlerken esaslı hata yapmasında idarenin de kusurunun olduğu, zira Teknik Şartname’nin 5.1’inci maddesinde yer verilen düzenlemede Ekim 2024 dönemine ait PTF ve YEKDEM değerlerinin kullanılması gerektiğinin düzenlendiği, dolayısıyla firmalarınca verilen teklifte esaslı hataya düşülmesinde, idarece birim fiyatın hesaplanması için belirttiği maliyet hesap cetvellerindeki çelişkiden kaynaklandığı, ihale dokümanının tereddüt oluşturmayacak şekilde düzenlenmediği, dolayısıyla ihalenin iptal edilmesi gerektiği,

Teklifin sunulmasında esaslı olan maliyet hesap cetvellerinin EKAP sistemine yüklenmemesi, PDF ve YEKDEM değerleri için Teknik Şartname’nin 5.1’inci maddesinde düzenlenen Ekim 2024 dönemine ait PTF ve YEKDEM değerlerinin mi kullanılacağı yoksa EKAP sistemine ihale dokümanlarının ilanından sonra “Açıklama” isteği adı altında yüklenen maliyet hesap cetvelinde belirtilen Yüksek Tüketimli Tüketiciler için Eylül 2024 dönemine ait PTF ve Ağustos 2024 dönemine ait YEKDEM değerlerinin mi kullanacağı çelişkisinin, teklifi belirleyen esaslı bileşenlerde yapılan esaslı hatanın sebebi olduğu, söz konusu çelişkinin giderilmesine ilişkin değişikliklerin ancak ihale dokümanlarının ayrılmaz parçası olan zeyilnameler ile yapılması mümkün olduğu,

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhale dokümanında değişiklik veya açıklama yapılması” başlıklı 29’uncu maddesi ve Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhale ve ön yeterlik dokümanında değişiklik veya açıklama yapılması” başlıklı 24’üncü maddesinde yer alan hükümlere göre ihale dokümanında; teklif veya başvuruların hazırlanmasını etkileyebilecek maddi veya teknik hatalar veya eksikliklerin idarece tespit edilmesi ya da idareye bildirilmesi halinde, zeyilname düzenlenmek suretiyle dokümanda değişiklik yapılabileceği, söz konusu hususlarda zeyilname düzenlenmediği gibi, yapılan açıklamaların da Kanun ve Yönetmelik’teki usul ve sürelere uygun olarak gerçekleştirilmediği, ihale dokümanlarındaki çelişkiyi de gideremediği, teklif verme gününden 10 gün öncesinde isteklilerin bilgi sahibi olmalarını sağlayacak şekilde açıklama yapılması gerekirken, idarece açıklama isteği adı altında eklenen belgelerin son teklif verme günü olan 24.12.2024 tarihinden 3 gün önce 20.12.2024 tarihinde EKAP sistemindeki ihale dokümanına eklendiği, idarenin bir yandan ilandan önce ihale dokümanına itiraz edilmesi gereken 3 günlük süreye sıkı sıkıya bağlı kalırken, açıklama adı altında EKAP’a yüklenen ve teklifin belirlenmesinde esaslı olan maliyet hesap cetvelinin Kanun’da belirtilen 10 günlük yazılı bildirim süresi yerine 3 gün önce sisteme yüklenmesi hususunda bir sorun görmeyerek çelişkili davrandığı,

Sözleşme Tasarısı, Teknik Şartname ve Açıklama İsteği adı ile EKAP sistemine yüklenen evraklardaki talimatların çelişkili olduğu, Yönetmelik’in 14’üncü maddesinde “Teknik şartnamedeki düzenlemelerin; ihale komisyonu ile muayene ve kabul komisyonunca yapılacak inceleme ve değerlendirmelerde tereddüt oluşturmayacak şekilde açık olması gerekir.” hükmünde aranan tereddüt oluşturmayacak biçimde açıklık kriterine aykırılık teşkil ettiği,

2. Firmaları tarafından şikayete konu ihalenin ikinci kısmında “[(PTF+YEKDEM) * KBK ] + Dağıtım Bedeli” formülü kullanılarak hesaplanması gereken birim fiyata, dağıtım bedeli dahil edilmeksizin yapılan esaslı hata sebebiyle teklifin, yaklaşık maliyet bedelinin %31.82 altında olması sebebiyle ciddi zararlarla elektrik tedarik edilemeyeceğinden esaslı saik hatası yapılarak aşırı düşük teklif verildiği, dağıtım bedeli dahil edilmeksizin fatura düzenlenmesinin elektrik piyasası mevzuatına açık aykırılığı ve hukuki imkansızlığı sebebiyle idarece aşırı düşük teklif açıklaması istenerek tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği, aşırı düşük teklif açıklaması dahi talep edilmeden ihalenin kabul edilmesinin mevzuata aykırılık içerdiği,

Teknik Şartname’nin 3.12’nci maddesinde “İhale kapsamı bir bütün olup, herhangi bir kısmının istenilen şartları sağlamaması halinde teklif değerlendirme dışı bırakılacaktır.” düzenlemesi, Anılan Şartname’nin 3.17’nci maddesinde “Taraflar arasında imzalanacak sözleşme yürürlüğe girdikten sonra; elektrik enerjisinin alınıp satılmasının, Elektrik piyasası Mevzuatı gereği mümkün olmayacağı ilgili resmi kurumlarca bildirildiği veya talep edildiği takdirde, sözleşme kendiliğinden sona ermiş olacaktır.” düzenlemesi ile devamında 3.21’inci maddesinde “Tedarikçi, şartnamede belirtilen hususlara uymakla yükümlüdür. Şartnamede belirtilmeyen hususlarda İlgili Mevzuat, EPDK’nın ilgili yönetmelikleri ve tebliğleri ile konuyla ilgili çıkartılmış her türlü, yasa, kanun, yönetmelik, tüzük ve tebliğler geçerlidir.” düzenlemelerinin yer aldığı, dolayısıyla elektrik alım ihalelerinde verilen tekliflerin elektrik piyasası mevzuatına uygun olmak zorunda olduğu,

Elektrik alım ihalelerinde her türlü vergi resim ve harçtan ari olarak aktif elektrik bedeli üzerinden teklif vermesi sonucunda en avantajlı teklifi vermesi sebebiyle idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olan teklifleri reddetmeden önce belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak açıklama isteyeceği ve bu yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirerek, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddine karar vereceği, aşırı düşük teklif sorgulaması yapmadan teklifi kabul veya reddedemeyeceği, bu konuda ihale komisyonuna takdir yetkisi tanınmadığı, firmalarınca verilen teklifin yaklaşık maliyetin oldukça altında olduğu ve aşırı düşük teklif kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, elektrik alım ihalelerinde genel olarak aktif enerji birim fiyat üzerinden teklif verildiğinden ihale dokümanlarındaki eksiklik ve çelişki sebebiyle esaslı hataya düşülerek dağıtım bedeli dahil edilmeksizin taraflarınca verilen teklifin aşırı düşük teklif değerlendirmesine tabi tutularak değerlendirme dışı bırakılmasını, ihalede başkaca teklif veren istekli de bulunmadığından ihalenin iptaline karar verilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

1. Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhale dokümanında değişiklik veya açıklama yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde “İlân yapıldıktan sonra ihale dokümanında değişiklik yapılmaması esastır. Değişiklik yapılması zorunlu olursa, bunu gerektiren sebep ve zorunluluklar bir tutanakla tespit edilerek önceki ilânlar geçersiz sayılır ve iş yeniden aynı şekilde ilân olunur.

Ancak, ilân yapıldıktan sonra, tekliflerin hazırlanmasını veya işin gerçekleştirilmesini etkileyebilecek maddi veya teknik hatalar veya eksikliklerin idarece tespit edilmesi veya isteklilerce yazılı olarak bildirilmesi halinde, ihale dokümanında değişiklikler yapılabilir. Yapılan bu değişikliklere ilişkin ihale dokümanının bağlayıcı bir parçası olan zeyilname, son teklif verme gününden en az on gün öncesinde bilgi sahibi olmalarını temin edecek şekilde ihale dokümanı alanların tamamına gönderilir. Zeyilname ile yapılan değişiklikler nedeniyle tekliflerin hazırlanabilmesi için ek süreye ihtiyaç duyulması halinde, ihale tarihi bir defaya mahsus olmak üzere en fazla yirmi gün zeyilname ile ertelenebilir. Zeyilname düzenlenmesi halinde, teklifini bu düzenlemeden önce vermiş olan isteklilere tekliflerini geri çekerek, yeniden teklif verme imkanı sağlanır.

Ayrıca, istekliler tekliflerini hazırlarken ihale dokümanında açıklanmasına ihtiyaç duyulan hususlarla ilgili olarak son teklif verme gününden yirmi gün öncesine kadar yazılı olarak açıklama talep edebilir. Bu talebin idarece uygun görülmesi halinde yapılacak açıklama, bu tarihe kadar ihale dokümanı alan bütün isteklilere son teklif verme gününden on gün öncesinde bilgi sahibi olmalarını temin edecek şekilde ve açıklama talebinde bulunan istekli belirtilmeksizin yazılı olarak gönderilir.” hükmü,

Aynı Kanun’un “İhalelere yönelik başvurular” başlıklı 54’üncü maddesinde “İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler.

Şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır…” hükmü,

Anılan Kanun’un “İdareye şikâyet başvurusu” başlıklı 55’inci maddesine “Şikâyet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.

İlan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikâyetler birinci fıkradaki süreleri aşmamak üzere en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir. Bu yöndeki başvuruların idarelerce ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılması esastır. Şikâyet üzerine yapılan incelemede tekliflerin hazırlanmasını veya işin gerçekleştirilmesini etkileyebilecek maddi veya teknik hataların veya eksikliklerin bulunması ve idarece ihale dokümanında düzeltme yapılmasına karar verilmesi halinde, gerekli düzeltme yapılarak 29’uncu maddede belirtilen usule göre son başvuru veya ihale tarihi bir defaya mahsus olmak üzere ertelenir. Ancak belirlenen maddi veya teknik hataların veya eksikliklerin ilanda da bulunması halinde 26’ncı maddeye göre işlem tesis edilir…” hükmü,

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuru süreleri” başlıklı 6’ncı maddesinde “(1) İdareye şikâyet süresi; ihale sürecindeki şikâyete konu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihi izleyen günden itibaren Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelere yönelik başvurularda beş gün, diğer hallerde on gündür.

(2) Ancak, ilan ile ön yeterlik veya ihale dokümanına yönelik şikâyetler, birinci fıkradaki süreleri aşmamak kaydıyla başvuru veya teklif sunulmadan önce en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir…” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “Sürelerle ilgili genel esaslar” başlıklı 7’nci maddesinde “(1) Süreler;

…

b) Ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan hükümleri için dokümanın EKAP üzerinden e-imza kullanılarak indirildiği tarihi, zeyilnameye yönelik başvurularda ise zeyilnamenin bildirildiği tarihi,

…

izleyen günden itibaren başlar…” hükmü yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Soma Bölgesel Isıtma Sistemlerine Ait BIS Ofis Binası ve Isı Merkezi Binasına Serbest Piyasadan Tam Tedarik Anlaşması İle Elektrik Enerjisi Satın Alımı İşi

b) Türü: Mal alımı

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.

d) Kodu:

e) Miktarı:

Niteliği-türü-miktarı: Toplamda 2 kısımdan oluşan;

1.kısım için; 23.500,00 kwh enerji alımı

2.kısım için; 2.300.000,00 kwh enerji alımı

Türü:Mal Alımı

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/teslim edileceği yer: Manisa İli Soma İlçesi” düzenlemesi,

İhaleye ait Birim fiyat teklif mektubunda “1) Yukarıda ihale kayıt numarası ve adı yer alan ihaleye ilişkin ihale dokümanını oluşturan tüm belgeler tarafımızdan okunmuş, anlaşılmış ve kabul edilmiştir. Teklif fiyata dahil olduğu belirtilen tüm masraflar ve teklif geçerlilik süresi de dahil olmak üzere ihale dokümanında yer alan tüm düzenlemeleri dikkate alarak teklif verdiğimizi, dokümanda yer alan yükümlülükleri yerine getirmememiz durumunda uygulanacak yaptırımları kabul ettiğimizi beyan ediyoruz. …” düzenlemesi yer almaktadır.

İhale dokümanında yer alan düzenlemelerden şikâyete konu ihalenin; Manisa Büyükşehir Belediyesi Bölge Isıtma Sistemleri ve Tanzim Satış İşletmesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen “Soma Bölgesel Isıtma Sistemlerine Ait Bıs Ofis Binası ve Isı Merkezi Binasına Serbest Piyasadan Tam Tedarik Anlaşması ile Elektrik Enerjisi Satın Alımı İşi” mal alımı ihalesi olduğu, anılan ihalenin birim fiyat teklif alınmak suretiyle elektronik ortamda ve açık ihale usulü ile 24.12.2024 tarihinde gerçekleştirildiği, söz konusu ihalenin kısmi teklife açık ve 2 kısımdan oluştuğu, 25.12.2024 tarihli ihale komisyonu kararında ihalenin şikâyete konu edilen ikinci kısmına yalnızca bir isteklinin katıldığı, ihalenin anılan kısmının başvuru sahibi Trakya Elektrik Perakende Satış A.Ş. üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilecekleri, şikayet başvurularında; ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce yapılması gerektiği ayrıca ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan hükümleri için dokümanın EKAP üzerinden e-imza kullanılarak indirildiği tarihin farkına varma tarihi olduğu ve yukarıda bahsi geçen 5 ve 10 günlük süreleri aşmamak kaydıyla başvuru veya teklif sunulmadan önce en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

İdarenin şikayete cevabı yazısında “…Ayrıca idaremizce istekli olabileceklere sağlıklı fiyat oluşturabilmeleri açısından ihale dokümanına 18.12.2024 saat 14:22’de ve 19.12.2024 saat 11:46’da açıklama eklenmiştir. Söz konusu tarih ve saat öncesinde istekli olabilecek doküman istekli bulunmadığından bildirim yapılmamıştır. Tarafınızca açıklama eklenmesinden sonra ihale dokümanı 19.12.2024 saat 14:41’de doküman indirilmiş ve tüm dokümanlar tarafınızca görülmüştür.” ifadelerinin yer aldığı, aktarılan yazıda ifade edildiği üzere idarece yapılan açıklamaların, açıklamanın yapıldığı gün ve saat itibariyle istekli olabilecek sıfatını haiz gerçek ya da tüzel kişinin bulunmadığı, dolayısıyla idarece, yapılan açıklamalara yönelik bildirimde bulunulmadığı, öte yandan başvuru sahibi isteklinin ise ihale dokümanını 19.12.2024 tarihinde indirdiği görülmüştür.

Diğer taraftan Kanun’un 29’uncu maddesinde “…Ayrıca, istekliler tekliflerini hazırlarken ihale dokümanında açıklanmasına ihtiyaç duyulan hususlarla ilgili olarak son teklif verme gününden yirmi gün öncesine kadar yazılı olarak açıklama talep edebilir. Bu talebin idarece uygun görülmesi halinde yapılacak açıklama, bu tarihe kadar ihale dokümanı alan bütün isteklilere son teklif verme gününden on gün öncesinde bilgi sahibi olmalarını temin edecek şekilde ve açıklama talebinde bulunan istekli belirtilmeksizin yazılı olarak gönderilir.” hükmü yer alsa da, başvuru sahibi isteklinin ihale dokümanını, idarece yapılan açıklamalar eklenmiş şekilde indirdiği, başka bir deyişle ihale dokümanının bir parçası olarak açıklamalar hakkında bilgi sahibi olduğu anlaşılmıştır.

Bu kapsamda başvuru sahibinin ihale dokümanında yer alan düzenlemeler arasında çelişki bulunulmasından dolayı esaslı hataya düşülerek tekliflerine dağıtım bedeli eklenmediği hususundaki iddiasının, ihale dokümanında yer alan düzenlemelere ilişkin olması nedeniyle yukarıda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde, ihale dokümanına yönelik şikâyetlerde, farkına varma tarihinin ihale dokümanının EKAP üzerinden indirildiği tarih olan 19.12.2024’den itibaren 10 gün içerisinde ve en geç ihalenin (ihale tarihi 24.12.2024’tür.) 3 iş günü öncesi olan 19.12.2024’e kadar yapılmasının gerektiği, fakat başvuru sahibi istekli tarafından ilk olarak 03.01.2025 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulduğu, dolayısıyla başvuru süresi geçirildikten sonra idareye şikâyet başvurusunda bulunulduğunun anlaşıldığı, dolayısıyla başvuru sahibinin bu yöndeki iddiasının yukarıda aktarılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince süre yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan birim fiyat teklif mektubunda “1) Yukarıda ihale kayıt numarası ve adı yer alan ihaleye ilişkin ihale dokümanını oluşturan tüm belgeler tarafımızdan okunmuş, anlaşılmış ve kabul edilmiştir. Teklif fiyata dahil olduğu belirtilen tüm masraflar ve teklif geçerlilik süresi de dahil olmak üzere ihale dokümanında yer alan tüm düzenlemeleri dikkate alarak teklif verdiğimizi, dokümanda yer alan yükümlülükleri yerine getirmememiz durumunda uygulanacak yaptırımları kabul ettiğimizi beyan ediyoruz. …” düzenlemesinin yer aldığı, dolayısıyla isteklilerin ihalelerde, ihale dokümanında yer alan tüm düzenlemeleri kabul edilerek teklif verdiği, ihale alanında faaliyet gösteren ve basiretli tacir yükümü altında ihalelere katılım sağlandığı, ayrıca başvuru sahibinin dilekçesinde elektrik alımı ihalelerinde teklif bedeline dağıtım bedelinin de eklenmesi gerektiği yönünde ikrarı da dikkate alındığında, süresi içinde dokümana yönelik itirazda bulunmayan ve kesinleşen dokümana göre teklif veren isteklinin teklifinde esaslı hata yaparak düşük teklif verdiği yönündeki iddiasının yerinde olmadığı dolayısıyla bu yöndeki iddiasının da yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

2. Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır.” hükmü,

Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 58’inci maddesinde “(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

(2) İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal temininde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen malların özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.” hükmü,

Anılan Yönetmelik’in “Elektronik ihale” başlıklı 58/A maddesinde “(1) İhaleler, e-teklif alınmak suretiyle bu maddeye uygun olarak yapılabilir. …

(9) Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin tespitinde aşağıdaki esaslar dikkate alınır: …

b) Diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanların tespit edilmesi halinde bu isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlar ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları ve ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermeleri/kurulumlarını yapmaları istenir. Beyan edilen bilgi/belgeler ve teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmayan istekliler ile numune ve/veya demonstrasyon işlemlerine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya aşırı düşük teklif açıklaması sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Sunulan bilgi ve belgeler ile aşırı düşük teklif açıklamaları çerçevesinde;

1. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağlamadığı anlaşılan veya numune ve/veya demonstrasyon değerlendirmesi başarısız sonuçlanan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır.

2. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağladığı anlaşılan ve numune ve/veya demonstrasyon değerlendirmesi uygun görülen isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamaları incelenir ve açıklamaları uygun görülmeyenlerin teklifleri reddedilir.

3. Aşırı düşük tüm tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması veya reddedilmesi halinde, teklif fiyatı aşırı düşük bulunmayan ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olması öngörülen teklif sahiplerine ilişkin olarak (a) bendindeki esaslar çerçevesinde değerlendirme yapılır.

4. Aşırı düşük teklifler arasından geçerli en az iki teklif kalması ve bu tekliflerin ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenmesinin öngörülmesi halinde, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeler ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları veya ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermeleri/kurulumlarını yapmaları yeniden istenmeksizin ihale işlemlerine devam edilir.

5. Aşırı düşük teklifler arasından tek geçerli teklif kalması ve bu teklif sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmesinin öngörülmesi halinde bu istekliden yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeler ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunması veya ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermesi/kurulumlarını yapması yeniden istenmez. İhalede ayrıca ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin belirlenmesinin öngörülmesi halinde ise bu isteklinin tespitinde (a) bendindeki esaslar uygulanarak ihale işlemlerine devam edilir.

c)… (a) ve (b) bentlerinde belirtilen işlemlere, ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve belirlenecek ise ikinci teklif sahibi tespit edilinceye kadar devam edilir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 62/A maddesinde “62/A.1. Mal alımı ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında aşağıdaki düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

62/A.1.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir. İstekliler, aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini, bu Tebliğin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde belirtilen yöntemlerle açıklayabilirler.

62/A.1.2. İhale komisyonu tarafından yapılan değerlendirmede açıklamaları yeterli görülmeyen veya süresi içerisinde yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.” açıklaması yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 33’üncü maddesinde “33.1. Verilen tekliflerden diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanların, ihale komisyonu tarafından tespit edilmesi halinde, bu teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir. İhale komisyonu tarafından;

a) İmalat sürecinin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temininde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen malın özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamalar dikkate alınarak aşırı düşük teklifler değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.” düzenlemesi bulunmaktadır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesinde ve Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 58’inci maddesinde, ihale komisyonunun verilen teklifleri değerlendirdikten sonra “diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete” göre aşırı düşük teklifleri tespit edeceğinin belirtildiği görülmüştür. Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde yapılacak olan mal alımı ihalelerinde idare tarafından aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi durumunda idarelerin aşırı düşük teklifleri nasıl belirleyecekleri Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 58’inci maddesinde, e-ihale yöntemiyle gerçekleştirilmiş ihalelerde anılan Yönetmelik’in 58/A maddesinde ve Kamu ihale Genel Tebliği’nin 62/A maddesinde düzenlenmiştir.

Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ maddelerinde mal alımı ihalelerine ilişkin aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde ihale komisyonunun verilen teklifleri değerlendirdikten sonra diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit etmesi gerektiği, öte yandan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ile Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sınır değer ve aşırı düşük teklifler” başlıklı ilgili maddeleri uyarınca ve Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen yöntemler çerçevesinde sınır değer hesaplanarak teklifi aşırı düşük olanların tespit edilmesi gerektiği, ancak mal alımlarında sınır değer hesaplama yöntemine ilişkin sınırlayıcı bir düzenleme bulunmadığı, dolayısıyla mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin tespitinin diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete kıyaslanmak suretiyle idarece belirlenmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.

İdare tarafından aşırı düşük teklifler belirlendikten sonra bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıların yazılı olarak isteneceği, aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesinin zorunlu olduğu, aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verileceği, isteklilerin aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini Tebliğ’in “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde belirtilen yöntemlerle açıklayabileceği, ihale komisyonunun; imalat sürecinin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal temininde kullanacağı avantajlı koşullar, teklif edilen malların özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendireceği ve bu değerlendirme sonucunda açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği anlaşılmıştır.

Yapılan incelemede, 4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesi ve İdari Şartname’nin 33.1’inci maddesi uyarınca ihale komisyonu tarafından ihaleye verilen teklifler değerlendirildikten sonra, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanların tespit edilmesi gerektiği, mal alımı ihalelerine yönelik olarak ihaleye verilen tekliflerin, diğer tekliflerle veya yaklaşık maliyetle kıyaslanmak suretiyle, hangisinin veya hangilerinin aşırı düşük teklif olarak belirleneceği hususunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu,

Bu yetki çerçevesinde idarenin; söz konusu ihalenin 2’nci kısmında teklif veren tek isteklinin bulunması ve anılan kısmın yaklaşık maliyeti de göz önünde bulundurularak başvuru sahibi isteklinin teklifini aşırı düşük teklif olarak değerlendirmediği ve idarece yapılan işlemin mevzuata aykırılık teşkil etmediği anlaşıldığından idarenin anılan yetki çerçevesinde ihalenin ilgili kısmında başvuru sahibinin teklifini aşırı düşük olarak değerlendirmeden ihaleyi sonuçlandırması işleminde mevzuata aykırılık tespit edilmemiş olup başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez.” hükmü yer almaktadır.

Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarının tamamında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanunun öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesinin ikinci fıkrası yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen otuz gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

Oybirliği ile karar verildi.