KİK Kararı: 2024/UH.II-946

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2024/030
Gündem No : 6
Karar Tarihi : 31.07.2024
Karar No : 2024/UH.II-946
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Canip Yıldırım Özaltaş,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Kütahya İl Sağlık Müdürlüğü,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2024/522109 İhale Kayıt Numaralı “Müdürlüğümüze Bağlı Sağlık Tesislerinin Deprem Tahkiki Yapılması ve Raporlanması İşi” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Kütahya İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 23.05.2024 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Müdürlüğümüze Bağlı Sağlık Tesislerinin Deprem Tahkiki Yapılması Ve Raporlanması İşi” ihalesine ilişkin olarak Canip Yıldırım Özaltaş’ın 24.06.2024 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 27.06.2024 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 05.07.2024 tarih ve 151371 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 05.07.2024 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2024/774 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, ihale üzerinde bırakılan istekli ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata aykırı olduğu, açıklama kapsamında sunulan belgelerin Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun olarak sunulmadığı, sadece beyana dayalı olduğu, belgelerin mevzuatta belirtilen şekil şartlarına aykırı olarak sunulduğu, bu kapsamda sunulan fiyat tekliflerinin de Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.1’inci maddesine uygun olmadığı, anılan isteklilere ait teklif tutarlarının yaklaşık maliyetin sırasıyla %78,62, %75,87 altında olduğu, bu şekilde bir fiyatlamanın hayatın olağan akışına aykırı olduğu iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.1. Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer aşağıdaki kurallara göre tespit edilir.

79.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kar hariç yaklaşık maliyet tutarı sınır değer olarak kabul edilir.

…

79.2.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir.

79.2.2. İstekliler aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini aşağıdaki yöntemleri kullanarak açıklayabilirler.

79.2.2.1. Üçüncü Kişilerden Alınan Fiyat Teklifleri: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. (Değişik ibare: 30/09/2020-31260 R.G./21. md.) Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır.

Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

79.2.2.2. Merkezi Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarafından Ülke Çapında Sunulan Mal ve Hizmetlere İlişkin Fiyatlar: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin merkezi kamu kurum ve kuruluşları tarafından ülke çapında sunulan mal ve hizmetlere ilişkin fiyat tarifeleri veya istekliye verilmiş fiyat teklifleri açıklama yöntemi olarak kullanılabilir. Bu yöntemle yapılmış açıklamanın geçerli olabilmesi için kullanılan fiyatların ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olması zorunludur.

79.2.2.3. Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarafından İlan Edilen Fiyatlar: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilan edilmiş fiyat tarifeleri açıklama yöntemi olarak kullanılabilir. Bu usulle yapılmış açıklamanın geçerli olabilmesi için ilan edilen fiyatların ihalenin ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olması zorunludur.

…

79.2.3. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır”

79.2.4. Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi zorunludur. Son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.

…

79.3.3. Kurumca hazırlanan “İşçilik Hesaplama Modülü” ne (www.ihale.gov.tr) adresinden ulaşılabilecek olup, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyeti hesabında işçilik hesaplama modülünün kullanılması zorunludur.

…” açıklaması yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Müdürlüğümüze Bağlı Sağlık Tesislerinin Deprem Tahkiki Yapılması ve Raporlanması İşi

b) Türü: Hizmet alımı

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.

d) Kodu:

e) Miktarı: 6 Adet Sağlık Tesisi (Evliya Çelebi EAH Ana Bina (A Blok), Evliya Çelebi EAH Ana Bina (B Blok), Evliya Çelebi EAH Ana Bina (C Blok), Evliya Çelebi EAH Ana Bina (D Blok Patoloji -Eğitim Binası), Evliya Çelebi EAH Ana Bina Lojmanlar (A Blok), Evliya Çelebi EAH Ana Bina Lojmanlar (B Blok))

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Kütahya Evliya Çelebi Eğitim ve Araştırma Hastanesi” düzenlemesi,

“Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince ödenecek ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyatına dahildir.

25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.

25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince ödenecek vergi (KDV hariç), karar pulu, sözleşme pulu resim, harç ile nakliye, ulaşım ve her türlü sigorta giderleri, personel giderleri,analiz giderleri ve Teknik şartnamede belirtilen işlemlerin yapılması ile ilgili giderler teklif fiyata dahildir.

25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.

25.5. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesi yer almaktadır.

İhale konusu işin Kütahya İl Sağlık Müdürlüğüne ait “Müdürlüğümüze Bağlı Sağlık Tesislerinin Deprem Tahkiki Yapılması ve Raporlanması İşi” olduğu, bahse konu ihalede 16 adet ihale dokümanı indirildiği, 23.05.2024 tarihinde yapılan ihaleye 12 isteklinin katıldığı, idarece yapılan değerlendirme neticesinde sınır değerin 3.390.608,96 TL olarak belirlendiği, teklif tutarı sınır değerin altında olan 11 istekliden 28.05.2024 tarihinde EKAP üzerinden gönderilen yazı ile aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, 3 isteklinin aşırı düşük teklif açıklaması sunmadığı, 4 isteklinin ise sunulan aşırı düşük teklif açıklamaları uygun bulunmadığı gerekçesiyle tekliflerin reddedildiği, 14.06.2024 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin Momentum Proje Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı, Hakkari Test Yapı Laboratuvar Beton İnşaat Mühendislik Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hüküm ve açıklamalarından, idareler tarafından sınır değerin altında teklif veren isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenileceği ve sınır değerin altında teklif veren isteklilerce sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının değerlendirildikten sonra ihalenin sonuçlandırılacağına ilişkin düzenleme yapılması halinde, sınır değerin altında teklif veren isteklilere gönderilecek olan aşırı düşük teklif açıklama talebi yazısında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde yer alan hükümler ile Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde yer alan açıklamalar uyarınca, teklifte önemli olduğu tespit edilen maliyet bileşenlerine yer verilmesinin ve isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olan bahse konu önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesinin zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.

İdarece sınır değerin altında teklif sunan isteklilere EKAP üzerinden gönderilen aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısında açıklanması istenilen önemli teklif bileşenlerinin;

1. Röleve çalışma maliyetleri
2. Beton kalitesinin tespit edilme (Karot, donatı vb.) maliyetleri
3. Sondaj maliyetleri
4. Zemin etüdü maliyetleri
5. Proje onay maliyetleri
6. Personel maliyetleri
7. Kırtasiye giderleri
8. Ofis giderleri
9. Sözleşme, genel giderler maliyeti ve firma karı vb.

Olarak belirlendiği tespit edilmiştir.

İdarece aşırı düşük sorgulama talep yazısında önemli teklif bileşenlerinin belirlendiği görülmekle birlikte bu bileşenlerin aşırı düşük teklif sahibi istekliler tarafından farklı şekillerde yorumlandığı ve anılan isteklilerin açıklamalarında farklı bileşenlere yer verdiği,

Örneğin, idarece önemli teklif bileşeni olarak belirlenen ofis giderinin bazı aşırı düşük teklif sahibi istekliler tarafından kira, elektrik, su, internet ve ofis malzemesi demirbaş amortisman gideri şeklinde açıklanırken, bazı istekliler tarafından ihale konusu hizmet işinin kendi hali hazırda bulundukları ofisten gerçekleştirileceği ifade edilerek ofis giderine ilişkin bir açıklamada bulunulmadığı, idarece yapılan aşırı düşük teklif değerlendirmesinde her iki şekilde açıklama yapan isteklinin de açıklamalarının uygun görüldüğü, yine aynı şekilde önemli teklif bileşeni olarak belirlenen kırtasiye giderinin de her bir istekli tarafından farklı şekilde yorumlandığı ve açıklandığı, idarece hazırlanan ihale dokümanı düzenlemeleri incelendiğinde anılan ofis ve kırtasiye giderinin ne olduğuna veya kapsamına ilişkin herhangi bir düzenlemenin de bulunmadığı,

Öte yandan itirazen şikayete konu ihalede 3 istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması sunulmadığı ve 14.06.2024 tarihli ihale komisyonu kararı incelendiğinde aşırı düşük teklif açıklaması uygun bulunmayan isteklilerin açıklamalarının hangi gerekçeyle uygun bulunulmadığına ilişkin bir değerlendirmeye de yer verilmediği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile yapılan tespit ve açıklamalar bir arada değerlendirildiğinde; aşırı düşük teklif sorgulamalarında hangi unsurların önemli teklif bileşeni olarak belirleneceği hususunda idarelerin takdir yetkisinin bulunduğu ancak önemli teklif bileşenlerinin açık ve tereddüde mahal vermeyecek şekilde belirlenmesi gerektiği, bu yönüyle bakıldığında idarece belirlenen önemli teklif bileşenlerinin aşırı düşük teklif sahibi istekliler açısından tereddüde yol açtığı, bazı önemli teklif bileşenlerinin her bir istekli tarafından farklı yorumlandığı, kaldı ki anılan giderlere ilişkin ihale dokümanında da herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, dolayısıyla mevcut bileşenler kapsamında sağlıklı bir açıklama yapılamayacağı gibi yapılan açıklamaların eşit koşullar altında değerlendirilmesinin de mümkün olmadığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, isteklilerin aşırı düşük açıklamalarını mevzuata uygun/geçerli şekilde yapabilmeleri ve idarelerin yapılan açıklamaları sağlıklı şekilde değerlendirebilmelerinin ön koşulunun idareler tarafından yapılan aşırı düşük teklif sorgulamasının 4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesi ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.1’inci maddesine uygun yapılması olduğu, ayrıca aşırı düşük teklif sorgulamasının teklifte önemli olduğu idarece tespit edilen teklif bileşenleri üzerinden yapılması gerektiği, yapılan incelemede, idarece sınır değerin altında teklif veren isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif açıklama talebi yazısında önemli teklif bileşenlerinin aşırı düşük teklif sahibi istekliler tarafından tereddüde mahal vermeyecek şekilde açık ve net bir şekilde belirlenmediğinden idarece gerçekleştirilen aşırı düşük sorgulamasının kamu ihale mevzuatına uygun olarak yapılmadığı değerlendirilmiş olup idare tarafından teklifte önemli olduğu tespit edilen maliyet bileşenlerinin açık ve net bir şekilde, aşırı düşük teklif sahibi istekliler tarafından farklı yorumlamalara ve tereddütlere mahal vermeyecek şekilde belirlenerek, aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer yandan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez.

Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır.

Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanun’un öngördüğü şekilde “başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması” koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, idare tarafından teklifte önemli olduğu tespit edilen maliyet bileşenlerinin açık ve net bir şekilde, aşırı düşük teklif sahibi istekliler tarafından farklı yorumlamalara ve tereddütlere mahal vermeyecek şekilde belirlenerek, aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen otuz gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oybirliği ile karar verildi.