KİK Kararı: 2023/UY.I-732

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2023/028
Gündem No : 10
Karar Tarihi : 10.05.2023
Karar No : 2023/UY.I-732 Mahkeme Kararını Göster
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Kontrolmatik Tek. Enerji ve Müh. A.Ş.,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2022/1419314 İhale Kayıt Numaralı “Asya Bölgesi Kayıp Kaçak ve Basınç Yönetimi Projesi 2” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından 30.01.2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Asya Bölgesi Kayıp Kaçak ve Basınç Yönetimi Projesi 2” ihalesine ilişkin olarak Kontrolmatik Tek. Enerji ve Müh. A.Ş.nin 31.03.2023 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 07.04.2023 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 14.04.2023 tarih ve 89183 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 14.04.2023 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2023/531 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,

İhale üzerinde bırakılan Doğan Kuşlu - Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından verilen aşırı düşük teklifin ihale konusu işin kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak fen ve sanat kurallarına uygun bir eserin meydana getirilmesi hususunda şüphe oluşturduğu ve diğer teklifler ile yaklaşık maliyet dikkate alındığında ihale dokümanında belirtilen nitelikte kaliteli ürün ve işçilik hizmeti sağlanmasının mümkün olmadığı, ayrıca söz konusu istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamaları ile bu kapsamda sunulan bilgi ve belgelerin ihale mevzuatına aykırı olduğu, şöyle ki;

a) İstekli tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında sunulan iş kalemlerine ilişkin analiz formatlarının bulunmadığı, sunulması gereken analiz ve tekliflerin ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tekliflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına ve Teknik Şartname’ye uygun olmadığı, dolayısıyla isteklinin teklifinin reddedilmesi gerektiği, anılan istekli tarafından sunulan fiyat teklifleri ve analizleri kapsamında teklife konu malzeme ve hizmetlerin ihale konusu yapım işine ilişkin şartları sağlamadığının anlaşıldığı, bahse konu koşulların yerine getirildiği veya getirileceğine ilişkin bir ibarenin bulunmadığı,

b) İstekli tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında ibraz edilen delil niteliğindeki belgeler ile aşırı düşük teklif kararına karşı itirazi beyanların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13’üncü maddesindeki açıklamalara aykırı sunulduğu, üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınmadığı, üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda ilgisine göre fiyat teklifine dayanak teşkil eden tutanakların gerektiği şekilde düzenlenmediği, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından yazılarak imzalanması gereken beyana yer verilmediği, meslek mensubuna ilişkin iletişim bilgilerinin belirtilmediği ve kaşelenme/mühürlenme işleminin yapılmadığı,

c) İstekli tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında sunulan işçilik analizlerinin ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücreti yansıtmadığı, ihale konusu iş kapsamında yer alan hizmete ilişkin unsurların KİK işçilik hesaplama modülü kullanılarak hesaplanmadığı ve aşırı düşük teklif açıklamasında sunulmadığı,

d) Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilan edilen fiyatlar üzerinden açıklama yapılan iş kalemlerine ilişkin ihale ilan tarihi ile ihale tarihi arasında geçerli olan fiyatların kullanılmadığı,

İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından verilen teklifin, İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde belirtilen kriterleri sağlamadığı, şöyle ki;

a) İdari Şartname’nin 7.1’inci maddesinin (a) bendinde yer alan "…
2 ) Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimdeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgilerin EKAP’ tan alınır.” düzenlemesi hususunda anılan istekli tarafından pay defterinin ve yönetim kurulu karar defterinin güncel halinin EKAP’a yüklenmediği,

b) Anılan Şartname’nin aynı maddesinin (e) bendinde yer alan “İsteklinin ortak girişim olması halinde, teklif mektubu standart formu ekinde yer alan iş ortaklığı beyannamesi” düzenleme gereğince söz konusu istekli tarafından iş ortaklığı beyannamesinin standart forma uygun olarak sunulmadığı ve yetkili kişilerce imzalanmadığı,

c) İdari Şartname’nin 7.4.1’inci maddesinde yer verilen “İsteklinin teklif ettiği bedelin % 10'undan az olmamak üzere bankalar nezdindeki kullanılmamış nakdi veya gayrinakdi kredisi ya da üzerinde kısıtlama bulunmayan mevduatını gösteren banka referans mektubu sunması zorunludur. Banka referans mektubunun ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenmiş olması zorunludur. Yukarıdaki kriter, mevduat ve kredi tutarları toplanmak ya da birden fazla banka referans mektubu sunulmak suretiyle de sağlanabilir. İş ortaklığında, ortaklardan biri, birkaçı veya tamamı tarafından ortaklık oranına bakılmaksızın bu yeterlik kriteri sağlanabilir.” düzenleme kapsamında anılan istekli tarafından sunulan banka referans mektubunun standart forma uygun olarak hazırlanmadığı, söz konusu mektubun ihale ilan tarihinden sonra düzenlenmediği, imzalamaya yetkili banka yetkililerince imzalanmadığı, aslının idareye sunulmadığı ve banka referans mektubu tutarının isteklinin teklif fiyatının %10’unu karşılamadığı,

d) İdari Şartname’nin 7.4.2’nci maddesinde yer verilen bilanço rasyolarının üçünün birlikte sağlanmadığı,

e) İdari Şartname’nin 7.4.3’üncü maddesinde yer verilen yeterlik kriterlerinin anılan istekli tarafından sağlanmadığı,

f) İdari Şartname’nin 7.5.1 ve 7.6’ncı maddelerinde yer verilen düzenlemeler çerçevesinde anılan isteklinin pilot ortağı tarafından sunulan iş deneyim belgesinin benzer iş olarak kabul edilecek işler kapsamında yer alan E-II grubu işler veya yapılacak işe benzer nitelikteki işlere ilişkin tutarının asgari oran olan %80’i karşılamadığı ve özel ortak tarafından sunulan iş deneyim belgesinin benzer iş kapsamına giren tutarının asgari oran olan %20’sini karşılamadığı, dolayısıyla yeterlik kriterlerinin sağlanmadığı,

g) İdari Şartname’nin 7.5.4’üncü maddesinde yer alan ve anılan istekli tarafından teklifi kapsamında yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen marka ve model bilgilerini içeren teknik katalog istenen iş kalemleri listesinde belirtilen ürünlerin Teknik Şartname’deki şartları karşılamadığı iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.” hükmü,

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sınır değer ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 60’ıncı maddesinde “(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.

(2) Aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemlerine ilişkin olarak, ihale ilanı ve dokümanında belirtilmek kaydıyla üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralardaki koşullar çerçevesinde aşağıdaki seçeneklerden bir tanesi kullanılır.

a) Sınır değerin altında olan teklifler ihale komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edilir ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir. İhale komisyonu;

Yapım yönteminin ekonomik olması,
Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
Teklif edilen işin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

b) Aşırı düşük teklif sınır değerinin altında teklif sunan isteklilerin teklifi açıklama istenmeksizin reddedilir.

(3) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine eşit veya bu değerin üzerinde olan ihalelerde, ikinci fıkranın (a) bendinin kullanılması zorunludur.

(4) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine kadar olan ihalelerde ikinci fıkranın (a) veya (b) bendindeki seçeneklerden birisinin kullanılması zorunludur.

(5) Kurum tarafından yayımlanan aşırı düşük teklif açıklama istenilmeksizin reddedilecek tekliflere ilişkin alımlar listesinde yer alan işlerin ihalelerinde ikinci fıkranın (b) bendinin kullanılması zorunludur.” hükmü,

Anılan Yönetmelik’in “Elektronik ihale” başlıklı 60/A maddesinde “(1) İhaleler, e-teklif alınmak suretiyle bu maddeye uygun olarak yapılabilir.

…

(10) İhale komisyonu tarafından 60 ıncı madde kapsamında seçilen yönteme bağlı olarak ekonomik açıdan en avantajlı teklifin tespitinde aşağıdaki esaslar dikkate alınır:

…

b) Aşırı düşük teklif açıklamasının isteneceği ihalelerde, teklif fiyatı sınır değerin altında olan tüm isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları istenir. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgeleri veya aşırı düşük teklif açıklamasını sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Sunulan bilgi ve belgeler ile aşırı düşük teklif açıklamaları çerçevesinde;

Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağlamadığı anlaşılan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır.
Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağladığı anlaşılan isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamaları incelenir ve açıklamaları uygun görülmeyenlerin teklifleri reddedilir.
Sınır değerin altındaki tüm tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması veya aşırı düşük teklif açıklamaları uygun görülmeyerek tekliflerin tümünün reddedilmesi halinde, teklif fiyatı sınır değerin üzerinde olan ve ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olması öngörülen teklif sahiplerinden, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgeleri sunmaları istenerek (a) bendindeki esaslar çerçevesinde değerlendirme yapılır…” hükmü yer almaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45’inci maddesinde “45.1.1. Yapım işleri ihalelerinde, 4734 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca ilk oturumda teklif mektubu ve geçici teminatını usulüne uygun sunan geçerli teklifler tespit edildikten sonra;

Yaklaşık maliyetin % 120’sinin üzerindeki ve % 40’ının altındaki teklifler dikkate alınmaksızın, geçerli tekliflerin aritmetik ortalaması ve standart sapması hesaplanır.

…45.1.1.5. Bu madde kapsamında sınır değer hesaplanmasında, 4734 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca ilk oturumda teklif mektubu ve geçici teminatını usulüne uygun sunan isteklilerin teklifleri “geçerli teklif” olarak dikkate alınacaktır.

45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir. Yazıda ayrıca, ihale konusu işe özgü alanlara (malzeme ocağı vb.) ilişkin olan ve açıklama istenecek girdi niteliğinde bulunan nakliyelere dair yaklaşık maliyet hesabında esas alınan mesafeler belirtilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üneeşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan ihalelerde istekli tarafından sunulacak hesap cetvelinde, sorgulamaya tabi tutulmayan iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının her biri için miktar ve birim fiyatların ayrı ayrı gösterilmesi zorunlu olmayıp, sorgulanmayan iş kalemlerinin tamamı için teklif edilen toplam bedelin gösterilmesi yeterlidir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

a) Teklif birim fiyatlı işlerde; her bir iş kaleminin yapım şartlarına, tarif ve içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

Kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) ile idarelerce tasarlanan ve birden fazla iş kalemini ihtiva eden iş kalemleri (paçal iş kalemi) için bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği analiz formatlarının, ihale dokümanı kapsamında veya aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazı ekinde verilmesi gerekmektedir. Ancak idarece niteliği gereği analiz formatı hazırlanamayan iş kalemlerine ilişkin isteklilerin açıklamaları kapsamında analiz sunmalarına gerek olmayıp, anılan iş kalemlerine ilişkin açıklamalar 45.1.13 maddesi uyarınca yapılabilir.

45.1.5.İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

İlan veya davet tarihinde cari yıl birim fiyatın yayımlanmamış olması durumunda, istekli tarafından önceki yılın yayımlanmış birim fiyatları kullanılabilir.

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaralarını da belirtmek suretiyle liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

45.1.7. İstekliler tarafından, inşaat iş kalemleri/iş grupları dışında yer alan sıhhi tesisat, kalorifer tesisatı, müşterek tesisat, havalandırma, brülör, asansör, elektrik tesisatı vb. iş kalemleri/iş gruplarına ait analiz sunulması yerine bu iş kalemi/iş gruplarına ait malzeme ve montaj bedelini ayrı ayrı gösterecek şekilde açıklama yapılması kabul edilecektir.

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

45.1.10. İhale komisyonu, sınır değerin altındaki tekliflerin önemli bileşenlerini;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen yapım işinin özgünlüğü,

gibi hususlarda istekliler tarafından yapılan yazılı açıklamaları da dikkate almak suretiyle değerlendirir ve ihaleyi sonuçlandırır.

45.1.11. Yapım yönteminin ekonomik olması hususunda bir açıklamada bulunulması durumunda; kullanılan yapım yöntemi ve teknolojisinin sağlayacağı maliyet avantajının açıklanması gereklidir.

45.1.12. Seçilen teknik çözümler, yapım işinin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar veya yapım işinin özgünlüğü hususunda bir açıklamada bulunulması durumunda; belirtilen çözüm, avantajlı koşul ve özgünlük sayesinde elde edilen maliyet avantajı açıklanmalıdır.

45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada, sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklilerin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

a. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri,

b. Çimento ve demir ürünleri için ilan edilmiş üretici fiyat tarifeleri,

c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,

ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mal veya hizmetlere ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,

d. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları,

e. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları,

f. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları açıklamaları kapsamında sunacaklardır.

Yukarıda sayılan bilgi ve belgelerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda, istekliler tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer bilgi ve belgeler kullanılarak da açıklama yapılabilir (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir). Yüklenicinin dışında üçüncü kişilerce inşaat mahalli dışında imal edilen ve esaslı başka bir işçilik veya malzeme katkısı yapılmaksızın yapıya monte edilen iş kalemlerinin üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ile açıklanması durumunda, bu iş kalemlerine ilişkin analiz sunulması zorunlu değildir. Ayrıca, istekliler tarafından teklif kapsamındaki harita, kadastro ve proje işlerine ilişkin yapılacak açıklamalarda üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması yeterlidir.

45.1.13.1. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır.

Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. Mala ilişkin fiyat teklifi verilebilmesi için ayrıca fiyat teklifini veren kişi tarafından son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mal miktarının en az 1/20’si kadar alım yapılmış olması gerekir.

Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için öncelikle fiyat teklifini veren kişi tarafından son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mamul/mal/hizmet miktarının en az 1/20’si kadar satış yapılmış olması, teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…

45.1.13.3. İsteklinin teklifine konu çimento veya demir ürünlerine ilişkin açıklamalarında çimento veya demir ürünleri üreticisinin ilan edilmiş fiyat tarifelerini kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan bir tarifeyi gösterir belgeyi sunması yeterlidir.

45.1.13.4. İsteklinin, kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilen fiyat tarifelerinde belirtilen fiyatları kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan bir tarifeyi gösterir belgeyi sunması yeterlidir. (Örnek: Orman Genel Müdürlüğüne bağlı işletmeler tarafından satılan ürünlere ilişkin ilan edilmiş fiyatlar vb.)

45.1.13.4.1. İsteklinin, kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin fiyat tekliflerini kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) düzenlenmiş fiyat teklifini sunması yeterlidir. (Örnek: Karayolları Genel Müdürlüğü, İl Özel İdareleri, Belediyeler vb.nin sattıkları kum, çakıl, kırmataş vb. mallara ilişkin verdikleri fiyat teklifleri.)

45.1.13.5 İstekli tarafından açıklaması yapılacak girdinin fiyatı, kamu kurum ve kuruluşlarınca ilan edilen ilgili mala ilişkin asgari fiyatlara uygun olması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan asgari fiyatın belgelendirilmesi suretiyle açıklama yapılması yeterlidir.

45.1.13.6. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin olarak isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ait fiyatların kullanılması durumunda, istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu olan mal için düzenlenen maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (EK.O.7) ile açıklama yapılabilir.

Maliyetler dayanak alınarak yapılan açıklamanın geçerli olabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması ve isteklinin son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen mal miktarının en az 1/20’si kadar alım yapmış olması gerekir.

Satışlar dayanak alınarak yapılan açıklamanın geçerli olabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, malın ticaretinin isteklinin faaliyet alanında olması ve son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen mal miktarının en az 1/20’si kadar satış yapılmış olması gerekir. Kurum bu maddede düzenlenen 1/20 oranını değiştirmeye ve işin konusu, yaklaşık maliyeti ve/veya süresine göre farklı oranlar belirlemeye yetkilidir.

İsteklinin son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idarelere açıklama konusu mala ilişkin satış yapmış ve satılan malın idarece kabul edilmiş olması durumunda, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı sunmasına gerek bulunmayıp, sadece söz konusu satışa ilişkin fatura örnekleri veya bu örneklerin noter, YMM, SMMM ya da vergi dairesince onaylı suretleri ile de belgelendirme yapılabilecektir.

45.1.13.7. İstekliler tarafından yapılan açıklamada; malın ihale tarihi itibariyle stoklarda bulunduğunun belirtilmesi durumunda, stokta bulunan mala ilişkin “stok tespit tutanağının” (Ek-O.8) sunulması zorunludur. Stok tespit tutanağında ilgili malın ağırlıklı ortalama birim maliyeti gösterilecektir. İsteklilerce teklif edilen tutara ilişkin birim fiyatlar, stok tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olamaz. Ayrıca stoklarda olduğu belirtilen söz konusu malın miktarının, ihale konusu işte kullanılacağı belirtilen miktardan az olması halinde eksik kalan miktar için bu Tebliğdeki diğer açıklama yöntemlerine uygun olarak açıklama yapılması gereklidir.

45.1.13.8. İsteklinin ortağı olduğu tüzel kişiye ait işletmeden mal çekmesi veya satın alması durumunda söz konusu malın emsal bedeli ile değerlenmesi gereklidir. Emsal bedelinin tespitinde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri esas alınır. Bu durumda, Vergi Usul Kanununa göre hesaplanan emsal bedeli gösteren ve istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından hazırlanarak imzalanan ve kaşelenen beyanın verilmesi yeterlidir.

Kaşeleme işlemi bu Tebliğin 8.4 maddesinde belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

45.1.13.9. İstekliler tarafından aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamındaki mallara ilişkin olarak stok tespit tutanağı veya üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi yerine sadece alış faturası ile açıklamada bulunulması geçerli bir açıklama olarak kabul edilmeyecektir.

45.1.13.10. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır.

45.1.13.11. Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi zorunludur. Son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.

Örneğin; 11.1.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Ekim-Kasım-Aralık 2013”, 15.7.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Nisan-Mayıs-Haziran 2014” tür.

…

45.1.13.13. İşletme hesabına göre defter tutuluyor olması durumunda; yukarıda belirtilen tutanaklar, işletme hesabı defteri ve işletme hesap özeti kayıtlarına göre düzenlenecektir.

45.1.13.14. İstekliler tarafından akaryakıt girdisine ilişkin olarak, EPDK tarafından yayımlanan, İstanbul İli, Avrupa Yakasında bulunan bayiler adına beyan edilmiş fiyatların ortalamasını yansıtan En Yüksek İşlem Hacimli 8 Firmanın Akaryakıt Fiyatlarına İlişkin Raporda yer alan fiyatların % 90’ının altında sunulan açıklamalar geçerli kabul edilmez. Motorin veya benzine yönelik olarak öngörülen tutarın TL/lt cinsinden hesaplanmasında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ilgili düzenlemeleri dikkate alınacaktır.

45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir.

…

45.1.16. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak istenen sürede açıklama yapmasına rağmen teklifi reddedilen isteklilerin açıklamalarının yeterli görülmeme nedenlerinin, sadece ilgili madde numaralarına atıf yapılmakla yetinilmeyerek hangi düzenlemeye aykırılık bulunduğu da belirtilmek suretiyle kesinleşen ihale kararının bildirilmesi zorunludur.” açıklamaları yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Asya Bölgesi Kayıp-Kaçak Ve Basınç Yönetimi Projesi-II

b) Türü: Yapım işleri

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): S-7727

d) Kodu:

e) Miktarı:

İçmesuyu Temin ve Dağıtım Sistemlerinde su kayıplarını azaltmak, etkin ve verimli işletme için; hidrolik model hizmetleri ile izole alt bölgelerinin (DMA) oluşturulması, DMAlar için inşaat, elektromekanik, ölçüm ve kontrol sistemi altyapısının tesis edilmesi, bu tesislere ait merkezi izleme ve yönetim sisteminin kurulması amacıyla içmesuyu hattı üzerinde 60 adet oda inşaatı, 90 adet DMA (izole alt bölge) oluşturulması,

Montajı yapılacak 90 adet debimetrenin SCADA merkeziyle haberleşmelerinin sağlanması ve debimetre, iğneli vana, basınç kırıcı vana, sürgülü ve kelebek vana konulması işidir.

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: İstanbul Asya Yakası İlçeleri” düzenlemesi,

Anılan Şartname’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 33’üncü maddesinde “33.1. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen işin özgünlüğü,

İdarece gönderilen ihale işlem dosyası incelendiğinde, başvuruya konu ihalede EKAP üzerinden 9 adet ihale dokümanının indirildiği ve 30.01.2023 tarihinde yapılan ihaleye 4 isteklinin e-teklif verdiği, bu isteklilerden ihale üzerinde bırakılan istekli Doğan Kuşlu - Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ve İstanbul Uyg. Gaz ve Enerji Tek. Araş. Müh. San. ve Tic. A.Ş. olmak üzere 2 isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması nedeniyle idare tarafından söz konusu isteklilerden aşırı düşük teklif açıklamalarının istenildiği, idarece yapılan değerlendirme sonucunda İstanbul Uyg. Gaz ve Enerji Tek. Araş. Müh. San. ve Tic. A.Ş.’nin teklifinin aşırı düşük teklif açıklamasının uygun bulunmaması nedeniyle reddedildiği; ihalenin aşırı düşük teklif açıklaması uygun görülen Doğan Kuşlu - Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı üzerine bırakıldığı, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklifin ise sınır değerin üzerinde teklif veren başvuru sahibi istekli Kontrolmatik Tek. Enerji ve Müh. A.Ş. olarak belirlendiği ve buna ilişkin ihale komisyonu kararının 23.03.2023 tarihinde onaylandığı tespit edilmiştir.

İdare tarafından teklifleri sınır değerin altında olan isteklilere EKAP üzerinden gönderilen aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin yazıda, “İdaremizce 30/01/2023 tarihi saat 14-00'de ihalesi yapılan 2022/1419314 ihale kayıt numaralı “Asya Bölgesi Kayıp-Kaçak ve Basınç Yönetimi Projesi (2)” yapım işinde isteklilerin teklifleri ihale komisyonunca değerlendirilmiş olup, teklifinizin Kamu İhale Genel Tebliği hükümlerine göre belirlenen aşın düşük teklif sınır değerinin altında olduğu tespit edilmiştir.

Kanun, Yönetmelik ve Kamu İhale Genel Tebliğinin kornea ilişkin hükümleri uyarınca;

Teklifiniz kapsamında ekte yer alan iş kalemlerine ilişkin analiz girdilerinin fiyatları ile ilgili tüm ayrıntıların (Tedarikçi veya üreticilerden alman proforma faturalar, fiyat teklifleri, çimento ve demir ürünleri için üreticinin ilan edilmiş fiyat tarifeleri, Kamu Kurum ve Kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri, Kamu Kurum ve Kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar, ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutan tespit tutanakları, stokunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları, yardımcı analizler vb.) Kamu ihale Genel Tebliğinin 45. maddesinde düzenlenen usule uygun biçimde açıklamanız gerekmektedir.

Ayrıca teklifinize ilişkin olarak varsa;

• Yapım yönteminin ekonomik olması,

• Seçilen teknik çözümler ve işin yerine getirilmesinde kullanılacak avantajlı koşullar,

•Teklif edilen işin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmesi suretiyle yaptığınız açıklamalarınız değerlendirilecektir. Söz konusu işlemler için tarafınıza 5 (beş) iş günü süre verilmiştir. Anılan süre içerisinde açıklama ve dayanak belgelerinizi idaremize teslim etmemeniz halinde teklifiniz değerlendirme dışı bırakılacaktır.

Bilgilerinizi rica ederim.” ifadelerinin yer aldığı görülmektedir.

İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında iş kalemlerine ilişkin analiz formatlarının sunulduğu, istekli tarafından sunulan analizlerin idarece verilen analiz formatlarına uygun olduğu görülmüş olup bu itibarla başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında “E.İ.01 RTU Haberleşme Panosu Temini ve Montajı” ve “E.İ.04 Piezorezistif Basınç Transmitteri” iş kalemlerine ilişkin olarak sunmuş olduğu (Ek-O.7) maliyet/satış tutarı tespit tutanağının 5’inci bölümünde ağırlıklı ortalama birim satış tutarlarına yer verildiği, söz konusu tutarların tespitinde esas alınan faturalara ilişkin bilgilere yer verilen “Fatura Bilgileri Tablosunda” isteklinin İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne yapmış olduğu Asya Bölgesi Kayıp Kaçak ve Basınç Yönetimi Projesi (S7697) kapsamında düzenlenen 18, 19 ve 20 nolu hakediş faturaları bilgilerine yer verildiği tespit edilmiştir.

Bahse konu hakediş faturalarının istekli tarafından proje kapsamındaki imalatın gerçekleştirilmesi, ürünlerin ticaretinin yapılması ve bedellerin piyasa rayiçlerini göstermesi bakımından tereddüde sebebiyet verdiği, bir başka ifadeyle, piyasada alım satıma konu olan bir mala veya hizmete ait olamayabileceği, bu bağlamda söz konusu faturaların tutanağa esas alınamayacağı anlaşılmış olup anılan iş kalemlerine ilişkin olarak isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ait fiyatların aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında kullanılamayacağı anlaşılmıştır.

Anılan istekli tarafından “E.İ.21 SCADA Sistemine İlgili Ölçüm ve Kontrol Tesislerinin Tanıtılması, Teknik Şartnamelerdeki İzleme, Kontrol ve Yönetim Uygulamalarının Gerçekleştirilmesi” ve “E.İ.24 Su Yönetimi Yazılımı DMA Entegrasyonu” iş kalemlerine ilişkin olarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine yönelik Schneider Electric San. ve Tic. A.Ş. firmasından fiyat teklifi alındığı, söz konusu firmanın fiyat teklifinde “Firmamızdan istemiş olduğunuz fiyat teklifinin eki olan maliyet/satış tespit tutanakları ile ilgili olarak; Söz konusu teknik şartnamede özellikleri belirtilen ve aşağıdaki listedeki miktarları verilen ürünler stoklarda hazır bulunmayan, özel projelerde ve özel sipariş üzerine yurtdışında üretilip, ithalatı yapılan ürünler olup firmamızdan istemiş olduğunuz son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde (2022 yılı 3 ve 4 ncü dönem ve son 12 ay içerisinde) herhangi bir satışımız/ithalatımız bulunmamaktadır.” ifadesine yer verildiği tespit edilmiştir.

Aktarılan Kamu İhale Genel Tebliği açıklamaları çerçevesinde, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda fiyat teklifinin dayanağı olarak meslek mensubu tarafından ilgisine göre maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenmesi gerektiği anlaşılmış olup, söz konusu firmadan alınan fiyat teklifinin dayanağı niteliğinde olan tutanağın ((Ek-O.5) veya (Ek-O.6)) düzenlenmediği, açıklama kapsamında fiyat teklifine konu ürünlerin mevzuat gereği kullanılabilecek olan son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde ve son on iki ayda satışı bulunmadığı ifadelerine yer verildiği tespit edilmiştir.

İlgili mevzuat hükümlerinde hangi yöntemler ile aşırı düşük teklif açıklaması yapılabileceğinin kurallarına yer verildiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13’üncü maddesine göre açıklama yapılamaması halinde son on iki ayda düzenlenen belgelerin kullanılabileceği, sunulan belgede son on iki ayda satışının bulunmadığı hususu dayanak gösterilerek belirtilen kuralın dışına çıkılamayacağı, söz konusu beyan dışında belirtilen hususu destekleyici herhangi bir bilgi/belgenin bulunmadığı bu haliyle sunulan belgenin anılan Tebliğ’in 45’inci maddesi kapsamında aşırı düşük teklif açıklamasında kullanılabilecek belgelendirme yöntemlerinden birisi olmadığı, dolayısıyla bahse konu firmadan alınan fiyat teklifinin anılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında kullanılamayacağı anlaşılmıştır.

Anılan istekli tarafından “M.İ.02.3 DN150 Düz Boru Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre Temini”, “M.İ.02.4 DN200 Düz Boru Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre Temini”, “M.İ.02.5 DN250 Düz Boru Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre Temini”, “M.İ.02.6 DN300 Düz Bora Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre Temini” ve “M.İ.02.7 DN400 Düz Boru Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre Temini” iş kalemlerine ilişkin olarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine yönelik ABB Elektrik San. A.Ş. firmasından fiyat teklifi alındığı, söz konusu firmanın fiyat teklifinde “Firmamızdan istemiş olduğunuz fiyat teklifinin eki olan maliyet/satış tespit tutanakları ile ilgili olarak; Söz konusu teknik şartnamede özellikleri belirtilen ve yukarıdaki listedeki miktarları verilen ürünler, stoklarda hazır bulunmayan, özel projelerde ve özel sipariş üzerine yurtdışında üretilip, ithalatı yapılan ürünler olup firmamızdan istemiş olduğunuz son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde (2022 yılı 3 ve 4 ncü dönem) herhangi bir satışımız/ithalatımız bulunmamaktadır. DN300 Düz Boru Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre ürününe ait 2022/1 nci dönemde 1 adet tedarik edilmiş olup, firmanıza fatura edilmiştir.” ifadesine yer verildiği tespit edilmiştir.

Anılan Tebliğ açıklamaları çerçevesinde, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda fiyat teklifinin dayanağı olarak meslek mensubu tarafından ilgisine göre maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenmesi, düzenlenen bu tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi gerektiği anlaşılmış olup, söz konusu firmadan alınan fiyat teklifinin dayanağı niteliğinde olan tutanağın ((Ek-O.5) veya (Ek-O.6)) düzenlenmediği, açıklama kapsamında fiyat teklifine konu ürünlerin mevzuat gereği kullanılabilecek olan son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde satışı bulunmadığı ifadelerine yer verildiği tespit edilmiştir.

Aktarılan mevzuat hükümlerinde hangi yöntemler ile aşırı düşük teklif açıklaması yapılabileceğinin kurallarına yer verildiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13’üncü maddesine göre açıklama yapılamaması halinde son on iki ayda düzenlenen belgelerin kullanılabileceği, sunulan belgede son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde satışının bulunmadığı hususu dayanak gösterilerek belirtilen kuralın dışına çıkılamayacağı, söz konusu beyan dışında belirtilen hususu destekleyici herhangi bir bilgi/belgenin bulunmadığı bu haliyle sunulan belgenin anılan Tebliğ’in 45’inci maddesi kapsamında aşırı düşük teklif açıklamasında kullanılabilecek belgelendirme yöntemlerinden birisi olmadığı, dolayısıyla bahse konu firmadan alınan fiyat teklifinin anılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında kullanılamayacağı anlaşılmıştır.

Anılan istekli tarafından “M.İ.04 DN 400-1400 (PN. 16) Aralığında Toprak ve Su Altmda Çalışan Clamp On Ultrasonik Debimetre Temini ve Montajı” iş kalemine ilişkin olarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine yönelik Metronik Ölçü Kontrol Termoeleman San. ve Tic. A.Ş. firmasından fiyat teklifi alındığı tespit edilmiştir.

Söz konusu firmadan alınan fiyat teklifinde, ilgisine göre fiyat teklifinde bulunması zorunlu olan “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibarelerine yer verilmediği, ayrıca ilgili mevzuat hükümleri gereği fiyat teklifi ekinde söz konusu tutanakları sunmasının zorunlu olduğu, ancak fiyat teklifinin dayanağı niteliğinde olan tutanağın ((Ek-O.5) veya (Ek-O.6)) düzenlenmediği, bu haliyle sunulan fiyat teklifinin anılan Tebliğ’in 45’inci maddesine uygun olmadığı anlaşılmıştır.

Anılan istekli tarafından “M.İ.10 DN 400 mm (PN.16) Oransal Aktuatörlü Kelebek Vana Temini” iş kalemine ilişkin olarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine yönelik Auma End. Kont. Sis. Ltd. Şti. firmasından fiyat teklifi alındığı tespit edilmiştir.

Bahse konu fiyat teklifinde “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (14/02/2023) tarih ve (1) sayılı satış tutan tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ifadesine yer verildiği, fiyat teklifinin dayanağı niteliğinde olan 15.02.2023 tarihli ve 1 sayılı satış tutarı tespit tutanağının (Ek-O.6) düzenlendiği, ancak fiyat teklifinde yer verilen ifadede satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) tarihinin 14.02.2023 olarak yazıldığı, fiyat teklifinin dayanağı olan satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) tarihinin fiyat teklifinin düzenlendiği tarihten ileri bir tarih olduğu, dolayısıyla fiyat teklifi ile anılan tutanakta yer alan tarih bilgisinin birbiriyle uyumlu olmadığı, söz konusu firmadan alınan fiyat teklifinin mevzuata uygun olmadığı anlaşılmış olup başvuru sahibinin iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.

Anılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan analizlerde işçilik bedellerinin başvuru konusu ihalenin yapıldığı 2023 yılı için yürürlükte bulunan saatlik asgari ücretin (44,48 TL) üzerinde bir bedel ile açıklandığı tespit edilmiş olup başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan analizlerde yer alan analiz gidileri için ihale ilan tarihi ile ihale tarihi (ihale tarihi hariç) arasında kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanan cari yıl (2023) fiyatlarının kullanıldığı tespit edilmiş olup başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde “… h) İş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların, aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında, toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl, yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası (Birmilyonbeşyüzdoksanyedibindokuzyüzonyedi Türk Lirası)* olarak hesaplanmak üzere 10 uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir…” hükmü,

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İş ortaklığı” başlıklı 32’nci maddesinde “(1) Birden fazla gerçek veya tüzel kişi iş ortaklığı oluşturmak suretiyle her türlü ihaleye katılabilir.

(2) İş ortaklığını oluşturanlar, hak ve sorumluluklarıyla işin tümünü birlikte yapmak üzere ortaklık yapar.

(3) İş ortaklığı başvuru veya teklifiyle birlikte pilot ortağın da belirlendiği İş Ortaklığı Beyannamesini vermek zorundadır.

(4) İş ortaklığında en çok hisseye sahip ortak, pilot ortak olarak gösterilmek zorundadır. Ancak bütün ortakların hisse oranlarının eşit olduğu veya diğer ortaklara göre daha fazla hisse oranına sahip ve hisseleri birbirine eşit olan ortakların bulunduğu iş ortaklığında ise bu ortaklardan biri pilot ortak olarak belirlenir. Ortakların hisse oranları İş Ortaklığı Beyannamesinde gösterilir…” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “Bankalardan temin edilecek belgeler” başlıklı 34’üncü maddesinde “(1) Mali durumu göstermek üzere bankalardan temin edilecek yeterlik belgesi, banka referans mektubudur. Banka referans mektubu, Türkiye’de veya yurt dışında faaliyet gösteren bankalardan temin edilebilir. Banka referans mektubunun ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenmiş olması zorunludur.

(2) Banka referans mektubuna ilişkin yeterlik kriterleri aşağıdaki esaslara göre belirlenir:

a) Açık ihale usulüyle yapılan ihaleler ile Kanunun 21 inci maddesinin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde; isteklinin bankalar nezdindeki kullanılmamış nakdi veya gayrinakdi kredisi ya da üzerinde kısıtlama bulunmayan mevduatı, teklif edilen bedelin % 10’undan az olamaz.

…

c) Yukarıdaki bentlerde belirtilen kriterler, mevduat ve kredi tutarları toplanmak ya da birden fazla banka referans mektubu sunulmak suretiyle de sağlanabilir.

(3) İş ortaklığında, ortaklardan biri, birkaçı veya tamamı tarafından ortaklık oranına bakılmaksızın bu yeterlik kriteri sağlanabilir. Konsorsiyumda ise bu belgelerin her bir ortak tarafından, kendi kısmı için belirlenen yeterlik kriterini sağlayacak şekilde sunulması gerekir.

(4) Gerek görüldüğünde, banka referans mektubunun teyidi ilgili bankanın genel müdürlüğünden veya şubesinden idarelerce yapılır. Yapılan teyitlerin bankanın en az iki yetkilisinin imzasını taşıması zorunludur.” hükmü,

Anılan Yönetmelik’in “Bilanço veya eşdeğer belgeler” başlıklı 35’inci maddesinde “(1) Bilançonun veya eşdeğer belgelerin istenildiği ihalelerde ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait;

a) Yayınlanması zorunlu olan yıl sonu bilançosunun veya gerekli bölümlerinin,

b) (a) bendinde belirtilen belgelere eşdeğer belgelerin,

her ikisinin de idarece istenilmesi zorunludur.

(2) Bilanço veya eşdeğer belgeler kapsamında;

a) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olan aday ve istekliler yıl sonu bilançosunu veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterleri sağladığını gösteren bölümlerini,

b) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olmayan aday ve istekliler yıl sonu bilançosunu veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerini ya da bu kriterlerin sağlandığını göstermek üzere yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belgeyi,

sunar.

(3) Adayın veya isteklinin ikinci fıkra uyarınca sunduğu belgelerde;

a) Belli sürelerde nakit akışını sağlayabilmesi için gerekli likiditeye ve kısa dönem (bir yıl) içinde borç ödeme gücüne sahip olup olmadığını gösteren cari oranın (dönen varlıklar/kısa vadeli borçlar) en az 0,75 olması (hesaplama yapılırken; yıllara yaygın inşaat maliyetleri dönen varlıklardan, yıllara yaygın inşaat hakediş gelirleri ise kısa vadeli borçlardan düşülecektir),

b) Aktif varlıkların ne kadarının öz kaynaklardan oluştuğunu gösteren öz kaynak oranının (öz kaynaklar/toplam aktif) en az 0,15 olması (hesaplama yapılırken, yıllara yaygın inşaat maliyetleri toplam aktiflerden düşülecektir),

c) Kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının 0,50’den küçük olması,

ve belirtilen üç kriterin birlikte sağlanması zorunludur. Sunulan bilançolarda varsa yıllara yaygın inşaat maliyetleri ile hakediş gelirlerinin gösterilmesi gerekir.

(4) Yukarıda belirtilen kriterleri bir önceki yılda sağlayamayanlar, son üç yıla kadar olan yılların belgelerini sunabilirler. Bu takdirde belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

…

(7) Bilanço veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerinin ilgili mevzuatına göre düzenlenmiş ve yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylanmış olması zorunludur. Yabancı ülkede düzenlenen bilanço veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerinin ise o ülke mevzuatına göre düzenlenmesi ve bu belgeleri düzenlemeye yetkili merci tarafından onaylanmış olması gereklidir.

…

(9) Aday veya isteklinin ortak girişim olması halinde, ortakların her birinin istenen belgeleri ayrı ayrı sunması ve üçüncü fıkrada belirtilen kriterleri sağlaması zorunludur.” hükmü,

Bahse konu Yönetmelik’in “İsteklinin iş hacmini gösteren belgeler” başlıklı 36’ncı maddesinde “(1) İş hacmini gösteren belgeler, aday veya isteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait;

a) Toplam cirosunu gösteren gelir tablosu,

b) Yapım işleri cirosunu gösteren belgedir.

(2) Yaklaşık maliyeti eşik değerin üç katına kadar olan ve iş hacmini gösteren belgelerin istenildiği ihalelerde birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen her iki belgenin idarece istenilmesi zorunludur. Bu durumda aday veya isteklinin üçüncü fıkradaki yeterlik kriterini sağladığını göstermek üzere ihaleden önceki yıla ait bu iki belgeden birini sunması yeterlidir. Yaklaşık maliyeti eşik değerin üç katına eşit ve bu değerin üzerinde olan ihalelerde ise yalnızca birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen belgenin sunulması gerektiğine yönelik düzenleme yapılabilir. Bu durumda aday veya isteklinin idarece istenilen ilgili belgeyi sunması gereklidir.

(3) Birinci fıkrada sayılan belgelerin istenildiği durumlarda;

a) Açık ihale usulüyle yapılan ihaleler ile Kanunun 21 inci maddesinin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde; isteklinin, toplam cirosunun, teklif ettiği bedelin % 25’inden, yapım işleri cirosunun ise teklif ettiği bedelin % 15’inden az olmaması,

…

gerekir. İdarece yalnızca birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen belgenin istenildiği ihaleler hariç olmak üzere, yeterlik kriteri olarak bu kriterlerden herhangi birini sağlayan ve sağladığı kritere ilişkin belgeyi sunan aday veya istekli yeterli kabul edilir.

(4) Üçüncü fıkradaki kriterleri ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıl için sağlayamayanlar, ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıldan başlamak üzere birbirini takip eden son altı yıla kadarki belgelerini sunabilirler. Bu takdirde, belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

(5) İhale veya son başvuru tarihi yılın ilk dört ayında olan ihalelerde, bir önceki yıla ait gelir tablosunu sunmayanlar bakımından iki önceki yıl, ihalenin yapıldığı yıldan bir önceki yıl olarak kabul edilir. Bu gelir tablosu itibariyle yeterlik şartının sağlanamaması halinde ise, iki önceki yıl, ihalenin yapıldığı yıldan bir önceki yıl olarak kabul edilmek üzere son altı yıla kadarki gelir tabloları sunulabilir ve bu durumda gelir tabloları sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır. İdarece yalnızca birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen belgenin istenildiği ihalelerde, üçüncü fıkradaki kriterleri sağlayamayan aday veya isteklinin yapım işleri cirosuna ilişkin asgari tutarın yarısını sağlaması ve toplam ciro tutarının üçüncü fıkranın (a) bendinde sayılan ihalelerde teklif ettiği bedelin %40’ından veya üçüncü fıkranın (b) bendinde sayılan ihalelerde yaklaşık maliyetin % 15’i ile % 25’i aralığında idarece belirlenen tutarın iki katından az olmaması durumunda, yapım işleri ile ilgili ciro kriterinin sağlandığı kabul edilir. Bu durumda, aday veya isteklinin toplam cirosunu gösteren gelir tablosunu da teklif veya başvuru kapsamında sunması gereklidir

(6) Yapım işleri cirosunu tevsik etmek üzere; yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belge sunulur.

(7) Toplam ciro; gelir tablosundaki brüt satışlar tutarından, satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimlerin tutarları düşülmek suretiyle ulaşılan net satışlar tutarıdır.

(8) Yapım işleri ciro tutarının hesabında, yurt içinde ve yurt dışında, taahhüt altında devam eden yapım işlerinin gerçekleştirilen kısmından veya bitirilen yapım işlerinden elde edilen gelirlerin toplamı dikkate alınır.

(9) 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 174 üncü maddesine göre takvim yılından farklı hesap dönemi belirlenen aday ve isteklinin gelir tablosu için bu hesap dönemi esas alınır.

(10) Gelir tablosunun, yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylı olması zorunludur. Yabancı ülkede düzenlenen gelir tablosunun o ülke mevzuatına göre düzenlenmesi ve bu belgeyi düzenlemeye yetkili merci tarafından onaylanmış olması gereklidir.

(11) İş ortaklığı olarak ihaleye katılan aday ve isteklilerde; iş hacmine ilişkin kriterlerin, her bir ortak tarafından iş ortaklığındaki hissesi oranında sağlanması zorunludur.

(12) Konsorsiyum olarak ihaleye katılan aday ve isteklilerde; iş hacmine ilişkin kriterlerin, her bir ortak tarafından kendi kısmı için sağlanması zorunludur.

(13) Aday veya isteklinin, ortak girişimin ortağı olarak taahhüdü altında devam eden yapım işlerinin gerçekleştirilen kısmının veya bitirdiği yapım işlerinin parasal tutarı, iş ortaklığındaki hissesi oranında, konsorsiyumda ise taahhüt edilen iş kısmı üzerinden hesaplanır.

(14) Aday veya isteklinin iş hacmi tutarının değerlendirilmesinde, kendi iş hacmi tutarı ile birlikte ortak olduğu ortak girişime/girişimlere ait iş hacmi tutarı da hissesi oranında dikkate alınarak toplanmak suretiyle toplam iş hacmi tutarı belirlenir. Bu durumda aday veya isteklinin iş hacmi tutarı kullanılan ortak girişimdeki/girişimlerdeki hisse oranını gösteren belgelerin de teklif kapsamında sunulması gerekmektedir.” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “İş hacmine ilişkin belge tutarlarının güncellenmesi” başlıklı 37’nci maddesinde “(1) İş hacmine ilişkin belge tutarları aşağıdaki şekilde güncellenir:

a) Yıllık toplam ciro, gelirin elde edildiği yılın Haziran ayına ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

b) Yapım işleri ciro tutarı, fatura tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.” hükmü,

Söz konusu Yönetmelik’in “Aday veya isteklinin mesleki faaliyetini sürdürdüğünü ve teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler” başlıklı 38’inci maddesinde “(1) İhalelere katılacak aday veya istekliler tarafından,

a) Gerçek kişi olması halinde, elektronik ihaleler hariç, noter tasdikli imza beyannamesinin,

b) Tüzel kişi olması halinde, elektronik ihaleler hariç, başvuru ya da teklif mektubunu imzalayanın noter tasdikli imza beyannamesinin,

teklif kapsamında sunulması zorunludur. Tüzel kişilerde; aday veya isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgiler idarece EKAP’tan alınır. EKAP’a kayıtlı olmayan yabancı aday/istekliler tarafından ise, ilgili ülke mevzuatı dikkate alınarak, belirtilen hususlara ilişkin gerekli belgeler ihalede sunulur. Aday veya isteklilerin ihale tarihi itibarıyla mesleki faaliyetlerini mevzuatı gereği ilgili odaya kayıtlı olarak sürdürmesi gerekmekte olup, ihale üzerinde kalan isteklinin sözleşme imzalanmadan önce, bu durumu tevsik eden belgeleri 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat ile ön yeterlik ve ihale dokümanında yer alan düzenlemelere uygun olarak sunması gerekmektedir.

(2) Vekaleten ihaleye katılma halinde; vekil adına düzenlenmiş, ihaleye katılmaya ilişkin noter onaylı vekaletname ile elektronik ihaleler hariç vekilin noter tasdikli imza beyannamesinin sunulması zorunludur.

(3) İş ortaklığında, iş ortaklığı beyannamesinin ve iş ortaklığını oluşturan gerçek veya tüzel kişilerin her biri tarafından, ilgisine göre birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerindeki belgelerin ayrı ayrı verilmesi zorunludur…” hükmü,

Anılan Yönetmelik’in “İş deneyimini gösteren belgeler” başlıklı 39’uncu maddesinde “(1) Aday veya isteklilerden, yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt ettikleri, ihale konusu iş veya benzer işlerdeki deneyimlerini tevsik etmeleri için iş deneyim belgesi istenilmesi zorunludur.

(2) Aday veya istekliler tarafından, iş deneyimlerini tevsik için;

a) İlk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan,

b) İlk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan işlerde, ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında denetlenen ya da yönetilen,

c) Devam eden işlerde; ilk sözleşme bedelinin tamamlanması şartıyla, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde gerçekleşme oranı toplam sözleşme bedelinin en az % 80’ine ulaşan ve kusursuz olarak gerçekleştirilen,

ç) Devam eden işlerde; ilk sözleşme bedelinin tamamlanması şartıyla, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde gerçekleşme oranı toplam sözleşme bedelinin en az % 80’ine ulaşan ve kusursuz olarak gerçekleştirilen işlerde; ilk sözleşme bedelinin en az % 80’i oranında denetlenen ya da yönetilen,

d) Devredilen işlerde, devir öncesindeki veya sonrasındaki dönemde ilk sözleşme bedelinin en az % 80’inin gerçekleştirilmesi şartıyla, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan,

işlerle ilgili deneyimlerini gösteren belgeler sunulur.

(3) Geçici kabul tarihi veya gerçekleşme oranının toplam sözleşme bedelinin en az % 80’ine ulaştığı tarihin, ilk ilan veya davet tarihi ile ihale veya son başvuru tarihi arasında olduğu işler de ikinci fıkra kapsamında değerlendirilir.

(4) Yapım işlerinde iş deneyiminde değerlendirilecek benzer işlerin belirlendiği tebliğde belirtilen esaslara uygun biçimde, hangi nitelikteki iş ya da işlerin benzer iş kabul edileceği idarece tespit edilir ve ihale veya ön yeterlik dokümanı ile ihale veya ön yeterliğe ilişkin ilanda veya davet mektubunda belirtilir.

…

(6) İş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 80’ini, diğer ortakların her birinin ise, istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 20’sini sağlaması zorunludur. Ancak ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde ettiği iş deneyim belgesi sunulması halinde pilot ortak ve diğer ortakların her birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz. Konsorsiyumda ise, her bir ortağın kendi kısmı için istenen asgari iş deneyim tutarını sağlaması zorunludur.

(7) İş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının tamamını sağlaması halinde; diğer ortaklar, istenen asgari iş deneyim tutarının % 40’ından az olmamak üzere, benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin belge sunabilirler. Bu durumda; yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde, benzer işe ait olmayan yapım işine ilişkin iş deneyimleri, kısa listenin oluşturulmasında yapılan puanlamada dikkate alınmaz.

…

(9) Tüzel kişi tarafından iş deneyimini göstermek üzere tüzel kişiliğin yarısından fazla hissesine sahip ve Kanuna göre yapılacak ihalelere ilişkin sözleşmelerin yürütülmesi konusunda temsile ve yönetime yetkili olan ortağına ait iş deneyim belgesinin sunulması halinde; ticaret sicili müdürlükleri veya meslek mensubu yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavir) tarafından, ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenen ve düzenlendiği tarihten geriye doğru son bir yıldır kesintisiz olarak bu şartların korunduğunu gösteren ortaklık tespit belgesinin sunulması zorunludur. Ticaret sicili müdürlükleri veya meslek mensubu tarafından düzenlenen ortaklık tespit belgesinin, düzenlendikten sonra iş deneyim belgesini kullanan tüzel kişinin temsilcisi ve iş deneyim belge sahibi tarafından imzalanması gerekmektedir.

…

(11) Tüzel kişi tarafından iş deneyimini göstermek üzere, en az beş yıldır % 51 veya daha fazla hissesine sahip mimar veya mühendis ortağının mezuniyet belgesinin sunulması durumunda; ticaret ve sanayi odası/ticaret odası bünyesinde bulunan ticaret sicil memurlukları veya yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavir tarafından, ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenen ve düzenlendiği tarihten geriye doğru son beş yıldır kesintisiz olarak bu şartın korunduğunu gösteren belgenin sunulması zorunludur.

(12) Mezuniyet belgelerinin iş deneyimini tevsik için sunulması durumunda; mezuniyetten sonra geçen sürenin onbeş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi için, başvuru veya teklif kapsamında mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin bir iş deneyim belgesinin sunulması zorunludur.

…

(14) İş deneyimi olarak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenmiş iş durum belgesi sunulması halinde, belgeyi düzenleyen idarenin, belgeye konu işte iş artışı varsa iş artışı tutarı, yazının tanzim edildiği tarih itibari ile toplam sözleşme bedelinin % 80’inin tamamlanıp tamamlanmadığı, tamamlanmış ise tamamlandığı tarihi belirtir yazısının başvuru veya teklif kapsamında sunulması zorunludur.

(15) İş deneyimi olarak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenmiş ve geçici kabulü yapılmamış bir işe ait iş denetleme veya iş yönetme belgesinin sunulması halinde; belgeyi düzenleyen idarenin, belgeye konu işin geçici kabulünün yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa geçici kabul tarihi, belgeye konu işte iş artışı varsa iş artışı tutarı, yazının tanzim edildiği tarih itibari ile toplam sözleşme bedelinin % 80’inin tamamlanıp tamamlanmadığı, tamamlanmış ise tamamlandığı tarihi belirtir yazısının başvuru veya teklif kapsamında sunulması zorunludur.

(16) Belge düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlara yurt dışında gerçekleştirilen işler hariç yurt dışında gerçekleştirilen diğer işlerle ilgili olarak, iş deneyimini tevsik için, o ülke mevzuatına göre, iş sahibinin adı veya unvanı, işin yapıldığı yer ve niteliği, yüklenicinin adı veya unvanı, sözleşme bedeli ve tarihi ile işin bitim tarihini içerecek şekilde düzenlenmiş iş bitirme belgesinin sunulması gereklidir.

(17) Bu Yönetmeliğin 43 üncü maddesinin sekizinci fıkrasına göre düzenlenenler hariç olmak üzere belge düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlarca düzenlenecek iş deneyim belgelerinde; belgeye konu işin esaslı unsuru ile belge tutarının iş grupları itibariyle dağılımına yer verilir. Ancak, işin amacı ile işlevini gerçekleştirecek seviyede veya bir iş grubuna ilişkin aşama ve kısımları içerecek şekilde tamamlanmaması gibi hallerde esaslı unsur belirtilmez ve belgede buna ilişkin açıklamaya yer verilerek işin tamamlanan aşama ve kısımları belirtilir.” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “Değerlendirmeye ilişkin esaslar” başlıklı 48’inci maddesinde “… (8) Mühendis veya mimarların, aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işleri ihalelerinde, iş deneyimi olarak mezuniyet belgelerini sunmaları durumunda;

a) İş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların; toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl, Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar,

b) İş deneyimi bulunan mühendis veya mimarların; onbeş yıllık sınırlamaya tabi tutulmaksızın, mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde belirtilen tutar kadar,

benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır…” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “İş deneyim tutarının güncellenmesi” başlıklı 49’uncu maddesinde “(1) İş deneyimini gösteren belgelerde yazılı tutarlar aşağıdaki şekilde güncellenir:

a) Keşfindeki birim fiyatlar üzerinden ihale indirimi yapılmak suretiyle sözleşmeye bağlanan işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler; sözleşme birim fiyatlarına esas alınan yıldan bir önceki yılın Aralık ayına ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

b) 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmiş işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler, belgeye konu işin ihale tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

c) (a) ve (b) bendi dışında kalan işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler, belgeye konu işin sözleşmesinin yapıldığı aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

d) Alt yüklenici iş bitirme belgeleri, yüklenici ile alt yüklenici arasında imzalanan sözleşmenin tarihi esas alınarak güncellenir.

(2) Yabancı para birimi cinsinden sözleşmeye bağlanan işlere ilişkin olarak; 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmiş işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler, belgeye konu işin ihale tarihinde; alt yüklenici iş bitirme belgeleri dahil diğer belgeler ise belgeye konu işin sözleşme tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilir. Bulunan bu tutar; 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilerek yabancı para birimi cinsinden sözleşmeye bağlanan işlerde birinci fıkranın (b) bendine göre, bu kapsama girmeyen işlerde ise, birinci fıkranın (c) bendine göre güncellenir.” hükmü,

Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği’nin “Gerçek ve tüzel kişilerin EKAP’a kaydı” başlıklı 7’nci maddesinin beşinci fıkrasının (b) bendinde “Tüzel kişi olması halinde ticaret unvanı, vergi kimlik numarası ile varsa işletme adı. Tüzel kişilerde; yönetimdeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelere/kuruculara ilişkin kayıt kapsamında ticaret sicil verileri esas alınır. Ayrıca anonim şirketlerde (tek ortaklı şirketler hariç) ortaklar ve ortaklık oranlarının kaydı kapsamında, beyan edilen kişilere ilişkin pay defteri ile dayanağı yönetim kurulu karar defterinin ilgili kısımları; şirket niteliğinde olmayan tüzel kişilerde ise üyelerin veya kurucuların kaydı kapsamında Türkiye Ticaret Sicili Gazetelerinde yer almayan bilgileri içeren belgelerin ilgili kısımları da taranarak EKAP’a yüklenir. Yabancı aday/istekliler tarafından bu fıkrada istenen bilgi ve belgelerin beyan edilmesi/yüklenmesi bakımından, ilgili ülke mevzuatındaki karşılıkları esas alınır.” hükmü yer almaktadır.

Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği’nin “Ek-1: YAPIM İŞLERİNDE BENZER İŞ GRUPLARI LİSTESİ” başlıklı tablosunun “(E) ELEKTRONİK VE İLETİŞİM İŞLERİ” bölümünün “II. GRUP: SCADA TEKNOLOJİSİ (İZLEME, KONTROL VE VERİ TOPLAMA) İŞLERİ” başlıklı bölümünde “1. Elektrik tüketim izleme ve yönetim sistemleri

2. Su tüketim izleme ve yönetim sistemleri

3. Petrol/doğalgaz tüketim izleme ve yönetim sistemleri

4. Endüstriyel tesis izleme ve yönetim sistemleri” açıklaması yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “7.1. İsteklilerin ihaleye katılabilmeleri için aşağıda sayılan belgeler ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin bilgileri e-teklifleri kapsamında beyan etmeleri gerekmektedir.

a) Teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren bilgiler;

…

Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile, ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgiler idarece EKAP'tan alınır.

…

e) İsteklinin ortak girişim olması halinde, teklif mektubu standart formu ekinde yer alan iş ortaklığı beyannamesi,

…

7.4.1 İsteklinin teklif ettiği bedelin % 10'undan az olmamak üzere bankalar nezdindeki kullanılmamış nakdi veya gayrinakdi kredisi ya da üzerinde kısıtlama bulunmayan mevduatını gösteren banka referans mektubu sunması zorunludur. Banka referans mektubunun ilk ilan veya davet tarihinden sonra düzenlenmiş olması zorunludur.

Yukarıdaki kriter, mevduat ve kredi tutarları toplanmak ya da birden fazla banka referans mektubu sunulmak suretiyle de sağlanabilir.

İş ortaklığında, ortaklardan biri, birkaçı veya tamamı tarafından ortaklık oranına bakılmaksızın bu yeterlik kriteri sağlanabilir.

7.4.2. İsteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait yıl sonu bilançosu veya eşdeğer belgeleri.

a) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olan isteklilerin, yıl sonu bilançosunu veya bilançonun gerekli kriterleri sağlandığını gösteren bölümlerini,

b) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olmayan isteklilerin, yıl sonu bilançosunu veya bilançonun gerekli kriterleri sağladığını gösteren bölümlerini ya da bu kriterlerin sağlandığını göstermek üzere yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından standart forma uygun olarak düzenlenen belgeyi (Standart Form: KİK024.1/Y) sunmaları gerekmektedir.

Sunulan bilanço veya eşdeğer belgelerde;

a) Belli sürelerde nakit akışını sağlayabilmesi için gerekli likiditeye ve kısa dönem (bir yıl) içinde borç ödeme gücüne sahip olup olmadığını gösteren cari oranın (dönen varlıklar/kısa vadeli borçlar) en az 0,75 olması, (hesaplama yapılırken; yıllara yaygın inşaat maliyetleri dönen varlıklardan, yıllara yaygın inşaat hakediş gelFirleri ise kısa vadeli borçlardan düşülecektir),

b) Aktif varlıkların ne kadarının öz kaynaklardan oluştuğunu gösteren öz kaynak oranının (öz kaynaklar/toplam aktif) en az 0,15 olması, (hesaplama yapılırken, yıllara yaygın inşaat maliyetleri toplam aktiflerden düşülecektir),

c) Kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının 0,50'den küçük olması,

ve belirtilen üç kriterin birlikte sağlanması zorunludur. Sunulan bilançolarda varsa yıllara yaygın inşaat maliyetleri ile hakediş gelirlerinin gösterilmesi gerekir.

…

7.4.3. İş hacmini gösteren belgeler

İsteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait, aşağıda belirtilen belgelerden birini sunması yeterlidir;

a) Toplam cirosunu gösteren gelir tablosu,

b) Yapım işleri cirosunu gösteren belgeler,

İsteklinin toplam cirosunun teklif ettiği bedelin % 25'inden, yapım işleri cirosunun ise teklif ettiği bedelin % 15'inden az olmaması gerekir. Bu kriterlerden herhangi birini sağlayan ve sağladığı kritere ilişkin belgeyi sunan istekli yeterli kabul edilir.

Bu kriterleri ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıl için sağlayamayanlar, ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıldan başlamak üzere birbirini takip eden son altı yıla kadarki belgelerini sunabilirler. Bu takdirde, belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

Yapım işleri cirosunu tevsik etmek üzere; yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belge sunulur.

Yapım işleri ciro tutarının hesabında, yurt içinde ve yurt dışında, taahhüt altında devam eden yapım işlerinin gerçekleştirilen kısmından veya bitirilen yapım işlerinden elde edilen gelirlerin toplamı dikkate alınır.

Gelir tablosunun, yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylı olması zorunludur. Yabancı ülkede düzenlenen gelir tablosunun o ülke mevzuatına göre düzenlenmesi ve bu belgeyi düzenlemeye yetkili merci tarafından onaylanmış olması gereklidir.

İş ortaklığı olarak ihaleye katılan isteklilerde; iş hacmine ilişkin kriterlerin, her bir ortak tarafından iş ortaklığındaki hissesi oranında sağlanması zorunludur.

İsteklinin iş hacmi tutarının değerlendirilmesinde, kendi iş hacmi tutarı ile birlikte ortak olduğu ortak girişime/girişimlere ait iş hacmi tutarı da hissesi oranında dikkate alınarak toplanmak suretiyle toplam iş hacmi tutarı belirlenir. Bu durumda isteklinin iş hacmi tutarı kullanılan ortak girişimdeki/girişimlerdeki hisse oranını gösteren belgelerin de teklif kapsamında sunulması gerekmektedir.

7.5. Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler:

7.5.1. İsteklinin, yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;

a) İlk ilan tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan,

b) İlk ilan tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan işlerde, ilk sözleşme bedelinin en az % 80'i oranında denetlenen ya da yönetilen,

c) Devam eden işlerde; ilk sözleşme bedelinin tamamlanması şartıyla, ilk ilan tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde gerçekleşme oranı toplam sözleşme bedelinin en az % 80'ine ulaşan ve kusursuz olarak gerçekleştirilen,

ç) Devam eden işlerde; ilk sözleşme bedelinin tamamlanması şartıyla, ilk ilan tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde gerçekleşme oranı toplam sözleşme bedelinin en az % 80'ine ulaşan ve kusursuz olarak gerçekleştirilen işlerde; ilk sözleşme bedelinin en az % 80'i oranında denetlenen ya da yönetilen,

d) Devredilen işlerde, devir öncesindeki veya sonrasındaki dönemde ilk sözleşme bedelinin en az % 80'inin gerçekleştirilmesi şartıyla, ilk ilan tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan,

işlere ilişkin deneyimini gösteren belgeleri sunması zorunludur. İstekli tarafından teklif edilen bedelin % 50'inden az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması gerekir.

İş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 80'ini, diğer ortakların her birinin ise, istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 20'sini sağlaması zorunludur. Ancak ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde ettiği iş deneyim belgesi sunulması halinde pilot ortak ve diğer ortakların her birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz. Konsorsiyumda ise, her bir ortağın kendi kısmı için istenen asgari iş deneyim tutarını sağlaması zorunludur.

…

7.5.4. İsteklinin teklifi kapsamında sunması gerektiği bu şartnamenin 7 nci maddesi dışındaki maddeleri ile teknik şartnamede belirtilen aşağıdaki belgeler:

Marka, model bilgileri içeren Teknik Katalog İstenen İş Kalemleri Listesi

…

7.6. Benzer iş olarak kabul edilecek işler aşağıda belirtilmiştir:

Yapım İşlerinde İş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer İşlere Dair Tebliğ’de yer alan E-II grubu işler veya yapılacak işe benzer nitelikteki işler benzer iş olarak kabul edilecektir…”

7.6.1 Mezuniyet belgeleri/diplomalar:

Makine Mühendisliği veya İnşaat Mühendisliği veya Elektrik Mühendisliği veya Elektronik Mühendisliği veya Elektrik-Elektronik Mühendisliği veya Çevre Mühendisliği …” düzenlemesi,

Anılan Şartname’nin “Diğer hususlar” başlıklı 48’inci maddesinde “… 48.4. Teknik Katalog İstenen İş Kalemleri

İhale Kayıt Numarası:

İş Kalemi No Yapılan İşin Cinsi İçeriği Marka Model

1- Düz Boru mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre;

2- Ultrasonik Debimetre (Clamp-on);( Ultrasonik Debimetre)

3- Oransal Aktüatörlü İğneli Vana; (Aktüatör, Vana, Dişli Kutusu)

4- Basınç Kontrol Vanası; (BKV)

5- Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları; (RTU CPU, Hab. ve IO Kartları, DC Güç Kaynağı, Redresör)

6- Piezorezisitif Basınç Sensörü;

7- Veri Kayıt Cihazı; (Data Logger )” düzenlemesi yer almaktadır.

İhale üzerinde bırakılan Doğan Kuşlu - Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından sunulan iş ortaklığı beyannamesine göre iş ortaklığının pilot ortağının (gerçek kişi, %50,1) Doğan Kuşlu, özel ortağının (tüzel kişi, %49,9) ise Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. olduğu,

Söz konusu iş ortaklığının özel ortağı olan tüzel kişi Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan yeterlik bilgileri tablosunda ortaklık yapısının (Erim Yangın %40 ve Hüseyin Halıcı %60) beyan edildiği, bahse konu ortaklık yapısının idarece EKAP üzerinde yer alan ticaret sicili verileri ile uyumlu olduğunun tespit edildiği anlaşılmıştır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinde; isteklilerin anonim şirket olması durumunda ortaklar ve ortaklık oranlarının kaydı kapsamında, beyan edilen kişilere ilişkin pay defteri ile dayanağı yönetim kurulu karar defterinin ilgili kısımlarının taranarak EKAP’a kayıt edilmesi gerektiği ve anılan iş ortaklığının ortakları arasında anonim şirket bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan istekli tarafından EKAP üzerinden Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ekinde yer alan standart forma uygun olarak iş ortaklığı beyannamesinin hazırlandığı, teklif mektubu ve ekindeki belgelerin EKAP üzerinden hazırlanıp sunulması nedeniyle e-imza ile imzalandığı, ayrıca ıslak imza ile imzalanıp ihaleyi yapan idareye sunulmasına gerek bulunmadığı anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan isteklinin pilot ortağı Doğan Kuşlu tarafından yeterlik bilgileri tablosunda “Ekonomik ve Mali Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı bölümün banka referans mektubuna ilişkin bilgiler ile ilgili kısmında beyanda bulunulmadığı, özel ortak Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda anılan bölümün “Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği’nin 20’nci Maddesinin Birinci Fıkrasına Uygun Olarak Alınmayan Banka Referans Mektubuna İlişkin Bilgiler” satırında “Düzenleyen Kuruluşun Adı, Düzenlenme Tarihi, Tutarı” kısmının “DENİZBANK A.Ş., 27.01.2023, 7.000.000,00 TRY (Türk Lirası)” şeklinde beyan edildiği, idareye sunulan bahse konu referans mektubu incelendiğinde; 27.01.2023 tarihli ve 637 sayılı olarak düzenlendiği, banka referans mektubunun (kullanılmamış nakdi kredisi: 7.000.000,00 TL ve kullanılmamış gayrinakit kredisi: 7.000.000,00 TL) toplam tutarının 14.000.000,00 TL olduğu, anılan istekli tarafından teklif edilen bedelin (69.753.158,00 TL) % 10'unun (6.975.315,80 TL) karşılandığı, söz konusu mektubun ihale ilan tarihinden (28.12.2022) sonra düzenlendiği, banka referans mektubunun imzalamaya yetkili banka yetkililerince imzalandığı anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan isteklinin pilot ortağı Doğan Kuşlu tarafından yeterlik bilgileri tablosunda ihalenin yapıldığı yıldan önceki iki yıl olan 2021 yılına ait bilançonun beyan edildiği, bilanço rasyolarının (cari oran: 1,3202 – özkaynak oranı: 0,1517 – kısa vadeli banka borçları/özkaynak oranı: 0) yeterlik kriterlerini sağladığı, özel ortak Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda ihalenin yapıldığı yıldan önceki iki yıl olan 2021 yılına ait bilançonun beyan edildiği, bilanço rasyolarının (cari oran: 2,1060 – özkaynak oranı: 0,2415 – kısa vadeli banka borçları/özkaynak oranı: 0,0694) yeterlik kriterlerini sağladığı, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen söz konusu rasyoların EKAP’ta yer alan bilgiler ile uyumlu olduğu anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan isteklinin pilot ortağı Doğan Kuşlu tarafından yeterlik bilgileri tablosunda ihalenin yapıldığı yıldan önceki iki yıl olan 2021 yılına ait gelir tablosundaki cironun (*****464,11 TL) beyan edildiği, söz konusu tutarın EKAP’ta yer alan bilgiler ile uyumlu olduğu, bahse konu istekli tarafından sağlanması gereken asgari toplam ciro tutarının teklif ettiği bedelin (69.753.158,00 TL) % 25'inden (17.438.289,50 TL) az olmaması gerektiği, toplam ciro tutarını beyan eden pilot ortağın iş ortaklığındaki hissesi oranında (%50,1) sağlaması gereken asgari tutarın (17.438.289,50 TL x %50,1 =) 8.736.583,03 TL olduğu, pilot ortak tarafından beyan edilen toplam ciro tutarının Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İş hacmine ilişkin belge tutarlarının güncellenmesi” başlıklı 37’nci maddesinde yer alan hükümler dikkate alınarak güncellemesi yapıldığında *****705,94 TL’ye tekabül ettiği, dolayısıyla pilot ortak tarafından istenilen kriterin sağlandığı, özel ortak Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda ihalenin yapıldığı yıldan önceki iki yıl olan 2021 yılına ait gelir tablosundaki cironun (*****113,29 TL) beyan edildiği, söz konusu tutarın EKAP’ta yer alan bilgiler ile uyumlu olduğu, gelir tablosu kapsamında toplam cirosunu beyan eden özel ortağın iş ortaklığındaki hissesi oranında (%49,90) sağlaması gereken asgari tutarın (17.438.289,50 TL x %49,90 =) 8.701.706,46 TL olduğu, özel ortak tarafından beyan edilen toplam ciro tutarının güncelleme yapılmadan dahi istenilen kriteri sağladığı anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan isteklinin pilot ortağı Doğan Kuşlu tarafından yeterlik bilgileri tablosundaki “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı bölümün “EKAP’ta Kayıtlı Olan İş Deneyim Belgesi” satırında belgeye EKAP tarafından verilen sayının “2022/416612-5893692-1-1” şeklinde olduğu, ayrıca anılan bölümün “Mezuniyet Belgesi” satırının “Mezuniyet Belgesine İlişkin Bilgiler” kısmında ise; “28*********, 12.07.1988, 1583-19602, İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği” şeklinde beyana yer verildiği görülmektedir.

Anılan isteklinin özel ortağı Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosundaki “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı bölümün “EKAP’ta Kayıtlı Olan İş Deneyim Belgesi” satırında belgeye EKAP tarafından verilen sayının “2014/14499-1040033-2-4” şeklinde beyan edildiği, söz konusu belge EKAP üzerinden sorgulandığında, bahse konu özel ortak adına 2014/14499 İKN’li “Tekirdağ Çerkezköy İlçesi Atıksu Arıtma Tesisi” yapım işi ihalesine ilişkin alt yüklenici iş bitirme belgesi olarak düzenlendiği, işin alt yüklenici tarafından yapılan kısmının “Endüstriyel tesisi izleme ve yönetim sistemleri (scada, otomasyon, elektrik ve mekanik işleri)” olduğu, söz konusu belge tutarının 9.025.898,40 TL, işin kabul tarihinin 22.10.2017 olduğu, belge tutarının güncellemesi yapıldığında 77.288.331,98 TL tutarına ulaşıldığı görülmektedir.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İş deneyimini gösteren belgeler” başlıklı 39’uncu maddesinde yer alan hükümler dikkate alındığında anılan isteklinin pilot ortağı Doğan Kuşlu tarafından iş deneyimini tevsik için mezuniyet belgesinin sunulduğu, mezuniyetten sonra geçen sürenin on beş yıldan fazlasının değerlendirmeye alınabilmesi amacıyla mezuniyet belgesi sahibine ait yapım işine ilişkin iş deneyim belgesinin sunulduğu, söz konusu belge EKAP üzerinden sorgulandığında, belgenin Doğan Kuşlu adına 2022/416612 İKN’li “İstinat Duvarlarının Güçlendirilmesi, Toprak Kayma ve Kaya Düşmelerinin Önlenmesi” yapım işi ihalesine ilişkin olarak düzenlendiği, belge tutarının 4.438.038,00 TL, işin kabul tarihinin 03.11.2022 olduğu görülmektedir.

İş deneyimini tevsik etmek üzere mezuniyet belgesi sunulması durumunda, mezuniyetten sonra geçen sürenin tespitine ilişkin Kamu İhale Kurulu tarafından 31.08.2016 tarihli ve 2016/DK.D-179 numaralı kararın alındığı, söz konusu Kurul kararında mezuniyetten sonra geçen süreye ilişkin deneyimin tespitinde yıl, ay ve gün üzerinden kıst olarak hesaplama yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

30.01.2023 tarihinde gerçekleştirilen başvuru konusu ihaleye katılan ve iş deneyimini mezuniyet belgesi ile tevsik etmek isteyen Doğan Kuşlu’nun mezuniyet tarihinin 12.07.1988 olduğu, mezuniyet tarihi ile ihale tarihi arasında geçen sürenin 34 yıl, 6 ay ve 18 gün olduğu, mezuniyetten sonra geçen her yıl için esas alınacak tutarın 1.597.917,00 TL olduğu dikkate alındığında; 34 yıla esas deneyim tutarının 34 x 1.597.917,00 TL = 54.329.178,00 TL, 6 aya esas deneyim tutarının 6 x 133.159,75 TL (1.597.917,00 TL/12) = 798.958,50 TL, 18 güne esas deneyim tutarının ise 18 x 4.438,65 TL (133.159,75 TL/30) = 79.895,85) TL olduğu, dolayısıyla ilgili iş deneyim tutarının (54.329.178,00 TL + 798.958,50 TL + 79.895,85 =) 55.208.032,35 TL olarak hesaplanması gerektiği, söz konusu tutarın ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarı olan teklif edilen bedelin (69.753.158,00 TL) %50'sinin (34.876.579,00 TL) tamamını sağladığı, anılan iş ortaklığının sağlaması gereken asgari iş deneyim tutarının tamamının pilot ortak Doğan Kuşlu tarafından sağlanması üzerine, özel ortak Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından istenen asgari iş deneyim tutarının % 40’ından az olmamak üzere benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin sunulan iş deneyim belgesinin, yeterli olduğu anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan isteklinin pilot ortağı Doğan Kuşlu tarafından yeterlik bilgileri tablosunda “Diğer Belgeler” başlıklı bölümün “Belge Adı ve Açıklaması” satırında “Düz Boru Mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre, *Elektromanyetik Debimetre/ABB/WaterMaster FER 121”, “Ultrasonik Debimetre (Clamp-on), *Ultrasonik Debimetre/FLEXIM/WD Serisi”, “Oransal Aktüatörlü İğneli Vana, *Aktüatör/AUMA/SAR+AC01.2”, “Oransal Aktüatörlü İğneli Vana, *Vana/T.İ.S./F500”, “Oransal Aktüatörlü İğneli Vana, *Dişli Kutusu/AUMA/GS TİP”, “Basınç Kontrol Vanası, *BKV/T.İ.S./M31772”, “Basınç Kontrol Vanası, *BKV/CSA/XLC410-T-5-G”, “Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları, *RTU CPU, Hab. ve IO Kartları/ABB/RTU560”, “Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları, *DC Güç Kaynağı/PULS/CS10.242”, “Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları, *Redresör/PULS/UB10.242”, “Piezorezisitif Basınç Sensörü, *Basınçmetre/KELLER/PA-25Y”, “Veri Kayıt Cihazı (Data Logger), *Data Logger/SCADASU/VK03-1D2B” şeklinde beyana yer verildiği,

Anılan isteklinin özel ortağı Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda “Diğer Belgeler” başlıklı bölümün “Belge Adı ve Açıklaması” satırında “Düz Boru mesafesi İstemeyen Elektromanyetik Debimetre, *Elektromanyetik Debimetre/ABB/WaterMaster FER 121”, “Ultrasonik Debimetre (Clamp-on), *Ultrasonik Debimetre/FLEXIM/WD Serisi”, “Oransal Aktüatörlü İğneli Vana, *Aktüatör/AUMA/ SAR+AC01.2”, “Oransal Aktüatörlü İğneli Vana, *Vana/T.İ.S./F500”, “Oransal Aktüatörlü İğneli Vana, *Dişli Kutusu/AUMA/GS TİP”, “Basınç Kontrol Vanası, *BKV/T.İ.S./M31772”, “Basınç Kontrol Vanası, *BKV/CSA/XLC410-T-5-G”, “Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları, *RTU CPU, Hab. ve IO Kartları/ABB/RTU560”, “Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları, *DC Güç Kaynağı/PULS/CS10.242”, “Set Halinde RTU Haberleşme ve Kontrol Panosu Donanımları, *Redresör/PULS/UB10.242”, “Piezorezisitif Basınç Sensörü, *Basınçmetre/KELLER/PA-25Y”, “Veri Kayıt Cihazı (Data Logger), *Data Logger/SCADASU/VK03-1D2B” şeklinde beyana yer verildiği görülmektedir.

İhale dokümanı düzenlemelerine göre şikâyete konu ihalede marka ve model bilgilerini içeren teknik katalog istenen iş kalemleri listesinin isteklilerce teklif kapsamında sunulması gerektiği anlaşılmış olup, ihale üzerinde bırakılan isteklinin pilot ve özel ortağı tarafından marka ve model bilgilerini içeren teknik katalog istenen iş kalemleri listesinin yeterlik bilgileri tablosunda beyan edildiği, bu yönüyle anılan istekli tarafından ihaleye katılabilmek için gereken yeterlik kriterinin sağlandığı, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen söz konusu listedeki ürünlerin Teknik Şartname’deki şartları karşılayıp karşılamadığının idare tarafından sözleşmenin uygulanması aşamasında değerlendirilmesi gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Diğer yandan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez.

Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır.

Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarının tamamında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanunun öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik'in 18'inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihale üzerinde bırakılan Doğan Kuşlu - Halıcı Elek. ve Tel. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının aşırı düşük teklif açıklamasının reddedilmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oybirliği ile karar verildi.

KİK Kararı: 2023/UY.I-732

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin