KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2023/042
Gündem No : 14
Karar Tarihi : 16.08.2023
Karar No : 2023/UY.I-1115
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Yazıcıoğlu Yol Yapı İnşaat ve Taahhüt Tic. A.Ş. - Genç Yıldız İnşaat Nak. Elekt. Elk. Tek Gıda Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığı,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Yol Bakım ve Onarım Şube Müdürlüğü,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2023/270970 İhale Kayıt Numaralı “İstanbul Geneli Yollarda Köprü ve Alt-Üst Geçitlerin Yapım, Bakım, Onarım, Boyanması ve Zemin Kaplaması Yapılması” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Yol Bakım ve Onarım Şube Müdürlüğü tarafından 02.05.2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “İstanbul Geneli Yollarda Köprü ve Alt-Üst Geçitlerin Yapım, Bakım, Onarım, Boyanması ve Zemin Kaplaması Yapılması” ihalesine ilişkin olarak Yazıcıoğlu Yol Yapı İnşaat ve Taahhüt Tic. A.Ş. - Genç Yıldız İnşaat Nak. Elekt. Elk. Tek Gıda Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının 03.07.2023 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 11.07.2023 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 18.07.2023 tarih ve 100590 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 18.07.2023 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2023/873 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, ihale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti - Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli Uniform İnşaat San. ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnş. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği, şöyle ki;

Anılan istekliler tarafından verilen geçici teminatların teklif bedellerinin % 3'ünden az olduğu,
Bahse konu istekliler tarafından tüzel kişiliğin ortakları, üyeleri veya kurucuları ile tüzel kişiliğin yönetimindeki görevlileri belirten son durumu gösterir belgelerin sunulmadığı ve EKAP’a yüklenmediği, yüklenmiş belgelerin süresinin geçtiği ve son durumu gösterir belgeler olmadığı; ayrıca ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi Uniform İnşaat San. ve Tic. A.Ş. - Mutlugün İnş. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı’nın yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettiği pay defteri bilgileri ile idareye sunmuş olduğu pay defterlerindeki bilgilerin uyumlu olmadığı, pay defterinin ilgili bölümlerinin tamamının sunulmadığı, pay defterlerinin belgelerin sunuluş şekline uygun olarak sunulmadığı, pay defterlerindeki bilgilerin anonim şirketin ortaklarının tamamını göstermediği, pay defterlerinde yer alan ortaklardan ve yönetimdeki görevlilerden bir kısmının yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilmediği, şirket tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen Ticaret Sicil Gazetelerinin, tüzel kişiliğin ortakları ve tüzel kişiliğin yönetimindeki görevlileri belirten son durumu gösterir nitelikte olmadığı, şirketin pay defterlerinde ortaklık oranları ve yapısının, beyan edilen Ticaret Sicil Gazetelerinden farklı olduğu ve bu belgelerin yeterlik bilgileri tablosu kapsamında beyan edilmediği, yeterlik bilgileri tablosunun ticaret sicili bilgileri kısmında ortaklar ve yöneticiler için beyan edilmesi gereken ortaklık oranları, T.C. kimlik numaraları gibi bilgilerin tamamının tabloda beyan edilmediği, beyan edilen bilgilerin Ticaret Sicil Gazetesinde de yer almadığı,
Anılan istekliler tarafından sunulan iş deneyim belgelerinin ihalede istenen benzer iş tanımına uymadığı, iş bitirme belgelerinin güncellemelerinin yanlış yapıldığı ve bahse konu belgelerde benzer iş ayrıştırmalarının yapılmadığı,
Bahse konu istekliler tarafından ihale dokümanında belirlenen bilanço oranlarının sağlanmadığı, bilançolarda yıllara yaygın inşaat maliyeti ile hakediş gelirlerinin gösterilmediği, bilançoya ilişkin belgelerin ilgili kişi veya kurumlarca onaylanmadığı, bilanço kriterlerini gösteren ve meslek mensubunca düzenlenen belgelerin standart forma uygun hazırlanmadığı, bilanço bilgileri tablosunun İdari Şartname’nin 7.4.2.b. maddesinde belirtilen şartları taşımadığı ve ihale dokümanı içinde yer alan “Standart Form KİK024.1/Y Bilanço Bilgileri Tablosu”na uygun hazırlanmadığı, iş hacmini gösteren belgelerin anılan Şartname’nin 7.4.3’üncü maddesinde belirtilen kriterleri sağlamadığı,
Sunmuş oldukları aşırı düşük teklif açıklamalarında anılan isteklilerin evraklarına ait, yeterlilik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kuruşları ile kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan belgelerin sunulmadığı,
İhale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli Uniform İnşaat San. ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnş. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından verilen aşırı düşük teklif açıklamalarının Kamu İhale Genel Tebliği açıklamalarına uygun olmadığı, şöyle ki;

Aşırı düşük teklif açıklamalarının teslim edilmesi istenilen gün ve saatten sonra teslim edildiği,

İhale komisyonu tarafından, idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak hesaplanan yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/gruplarının eksik veya yanlış olduğu; ayrıca açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdilerinin yanlış tespit edildiği, sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 15’inin yanlış hesaplandığı;

İhale komisyonunun teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.2.1’inci maddesinde belirlediği iş kalemleri için açıklama istediği aşırı düşük teklif açıklama yazılarında, Tebliğ’in 45.1.2.2’nci maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini belirtmediği, anılan isteklilerin teklifleri kapsamında yer alan iş kalemleri için hazırladıkları analizlerde Tebliğ’in 45.1.2.2’nci maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerinin de dahil analizlerini oluşturan tüm girdilerini göstermediği,

Açıklama istenmeyen bazı analiz girdilerinin açıklama istenen analiz girdileri içerisinde yer aldığı, açıklama istenilen ve açıklama istenilmeyecek analiz girdileri için öngörülen girdi miktarlarının, ilgili poz tariflerinde yer alan girdi miktarlarıyla örtüşmediği; ayrıca sorgulamaya tabi iş kalemlerine ait analizlerde yer alan girdi miktarlarının bu iş kalemlerinin birim fiyatlarına aykırı olarak değiştirildiği, analizlerde kullanılan rayiçlerin güncel olmadığı ve hangi kamu kurum ve kuruluşuna ait olduğunun belirtilmediği, açıklamada analiz girdi miktarlarının azaltıldığı,

Birim fiyat teklif cetveli, analizler, açıklama istenen ve istenmeyen analiz girdileri listesi, yardımcı analizler, alt analizler ve fiyat tekliflerinde aritmetik hataların bulunduğu, analizlerin ve fiyat tekliflerinde yer alan birim fiyatlar ile birim fiyat teklif cetvelinde yer alan birim fiyatların uyumlu olmadığı; ayrıca, sunulan analizlerin idare tarafından hazırlanan analiz formatlarına uygun olmadığı, açıklama istenilen inşaat iş kalemlerinin analizlerinde yer alan girdilerin girdi no.ları, girdi tanımları, birimleri, miktarları ile anılan isteklilerin sunmuş oldukları açıklama analizlerindeki girdilerin girdi numaraları, girdi tanımları, birimleri ve miktarlarının birbirleriyle uyuşmadığı,

15.540.1102-Ö (Mobil Vinç Kullanarak Her Türlü Yükseklikteki Demir Yüzeylere İki Kat Antipas, İki Kat Sentetik Boya Yapılması), 15.540.1301-Ö (Mobil Vinç Kullanılarak Brüt Beton Sıvalı veya Eski Boyalı Yüzeylerde Astar Uygulanarak Makine ile Akrilik Esaslı Su Bazlı Boya Yapılması-Dış Cephe), ÖZEL.014 (Köprü veya Alt Üstgeçitlerde Antistatik Kauçuk Döşeme Kaplaması Yapılması), ÖZEL.015 (Köprü veya Alt Üstgeçitlerde Antistatik Kauçuk Kaplı Demir Karkas ve Sac Takviyeli Basamak Modülünün Yerine Konulması), YBO:BY.001 (Her Yükseklikte Alt-Üst Geçitlerin Basınçlı Su ile Yıkanarak Temizlenmesi) Poz numaralı imalatların ihale dosyası içerisinde yer alan proje birim fiyat poz tarifindeki girdilerinin girdi numaraları, girdi tanımları, birimleri, miktarları ile açıklama istenilen iş kaleminin analizlerinde yer alan girdilerin girdi numaraları, girdi tanımları, birimleri, miktarlarının birbiriyle uyuşmadığı, açıklama istenilen iş kaleminin analizinde girdi miktarlarının daha düşük açıklandığı, açıklama istenilen iş kaleminin analizlerinde yer alan girdilerin girdi numaraları, girdi tanımları, birimleri, miktarları ile anılan isteklilerin sundukları açıklama analizlerindeki girdilerin girdi numaraları, girdi tanımları, birimleri, miktarlarının birbirleriyle uyuşmadığı, teknik olarak istenilen şartları karşılamadığı,

Anılan isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamalarında girdi numaraları özel olan girdiler için fiyat teklifi ve ekinde tespit tutanaklarını sunmadığı, girdi numaraları özel olan girdilerin kamu kurum ve kuruluşlarında 2023 yılı birim fiyatları olmasına rağmen idarenin bu poz ve birim fiyatları yaklaşık maliyet ve analizlerinde kullanmamasının, mevcut birim fiyatların yaklaşık maliyet hesabında kullanılan girdiler olmadığını, firmalardan fiyat teklifi alınarak özel malzeme girdileri ile yaklaşık maliyetin hazırlandığını gösterdiği; bu yüzden anılan isteklilerin analizinde kullandığı girdiler ile idarenin yaklaşık maliyetin dayanağı analizde kullandığı girdilerin birbiriyle aynı olmadığını gösterdiği, bahse konu girdiler için fiyat teklifi ve eki tespit tutanakları alınmadan yapılan açıklamaların geçerli olmadığı,

İlan tarihinde cari yıl birim fiyatlarının yayımlanmış olmasına rağmen, sunmuş oldukları açıklamalarını önceki yılların yayımlanmış birim fiyatlarını kullanarak yaptığı,

Anılan isteklilerin analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanmış rayiçleri kullanmadığı ve söz konusu rayiçleri poz numaralarını belirtmek suretiyle liste halinde sunmadığı, ayrıca Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13’üncü maddesinde belirtilen belgeleri sunmadığı,

Anılan istekliler tarafından sorgulamaya tabi inşaat iş kalemlerinin analizlerinin, malzeme ve montaj bedellerinin toplamı olarak açıklandığı, ihale dosyasında yer alan Proje Birim Fiyat Poz Tarifleri ve Özel Teknik Şartnamelere göre hazırlanması gereken analizlerin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.7’nci maddesine aykırı olarak hazırlandığı,

Aşırı düşük tekliflere ilişkin olarak yapılan açıklamalarda sunulan analizlerin, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmadığı, analiz fiyat tutarlarının teklif fiyatlarının üzerinde olduğu, analizlerde, çarpım ve toplamlarda hesaplama hatalarının bulunduğu, hesaplama hataları düzeltildiğinde, düzeltilmiş analiz fiyatlarının teklif fiyatların üzerinde hesaplanacağı görüleceği,

Açıklama istenilmeyecek analiz girdilerinin bir kısmı için fiyat öngörülmediği, ayrıca açıklama istenilen ve istenilmeyecek aynı analiz girdileri için farklı analizlerde farklı fiyatların öngörüldüğü, bazı analizlerde, miktar ve birim fiyat çarpımını oluşturan tutar kısmının 0,00 TL (sıfır) olarak geçtiği,

Analizlerde yer alan işçilik ücretlerinin 2023 yılı 1. dönem asgari ücretinin altında olduğu, aynı poz numaralı işçilik girdileri için farklı analizlerde farklı fiyatların teklif edildiği,

Açıklama istenilen inşaat iş kalemlerinin analizlerinin malzeme bedeli için proforma fatura alınarak, işçilik bedelleri için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın işçilik bedelleri kullanılarak açıklandığı, anılan isteklilerin malzeme bedelini proforma fatura ve işçilik bedelini Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın işçilik bedellerini kullanarak yaptıkları açıklamaların, idarenin açıklama talep ettiği analizle uyuşmadığı, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.8’inci maddesine aykırılık teşkil ettiği,

İdare tarafından aşırı düşük teklif açıklama yazısında, açıklama istenilen inşaat iş kalemlerinin analizlerinde, her türlü girdi (malzeme, işçilik, nakliye, her türlü şantiye içi yatay-düşey taşıma vb.) dahil tek satırda proforma ile açıklama istendiği, ancak anılan isteklilerin malzeme bedelini ve işçilik bedelini proforma faturalarla yaptıkları açıklamaların idarenin açıklama talep ettiği analizle uyuşmadığı, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.8’inci maddesine aykırılık teşkil ettiği,

Anılan istekliler tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında, açıklama istenilen inşaat iş kalemlerinin analizlerindeki malzeme bedeli için fiyat tekliflerinin alındığı, ihale dokümanı içerisinde yer alan “Ek-Y.2 Örnek Analiz Formatı”nda belirtildiği üzere nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb. hususların ayrıca belirtilmediği, firmalardan nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb. malzeme fiyatına dahil edilmeden fiyat tekliflerinin alındığı, malzeme bedelinin düşük alınarak fiyat avantajı sağlandığı, alınan fiyat teklifindeki birim fiyatın, analizdeki birim fiyatın tam karşılığının olmadığı,

Anılan isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamalarında yapım yönteminin ekonomik olduğunu belirtmelerine rağmen, kullanacakları yapım yöntemi ve teknolojisinin sağlayacağı maliyet avantajını açıklamadığı,

Anılan isteklilerin seçtiği teknik çözümleri, yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşulları veya yapım işinin özgünlüğü hususunda açıklamalarda bulunmasına rağmen, belirtilen çözüm, avantajlı koşul ve özgünlük sayesinde elde edilen maliyet avantajını açıklamadığı,

Anılan isteklilerin, sorgulamaya konu iş kalemlerine ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13 maddesinde yer verilen bilgi ve belgelerinden kendilerine uygun olanlarını açıklamaları kapsamında sunmadığı,

Açıklaması istenilen iş kalemleri için üçüncü kişilerden fiyat tekliflerinin alındığı, fiyat teklifleri ekinde Satış Tutarı Tespit Tutanakları (Ek-O.6) veya Maliyet Tespit Tutanakları (Ek-O.5) aşırı düşük teklif açıklama dosyasında sunulmadığı ya da eksik sunulduğu, fiyat tekliflerinin Kamu İhale Genel Tebliği'nin 45.1.13.1 maddesi ile 45.1.13.11 maddesine ve Tebliğ’in ilgili maddelerine aykırı olduğu,

Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin olarak anılan isteklilerin ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ait fiyatları kullandığı, teklife konu olan mal için Maliyet/Satış Tutarı Tespit Tutanağı (EK-O.7) ile açıklama yapmadığı,

Stokta bulunan mala ilişkin “Stok Tespit Tutanağı” (Ek-O.8) sunulmadığı, Stok Tespit Tutanağında ilgili malın ağırlıklı ortalama birim maliyetinin gösterilmediği, birim fiyatların Stok Tespit Tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olduğu, ayrıca stoklarda yeterince mal bulunmadığı, mal miktarının ihale konusu işte kullanılacağı belirtilen miktardan az olmasına rağmen, eksik kalan miktar için Kamu İhale Genel Tebliği’ndeki diğer açıklama yöntemlerine uygun olarak açıklama yapılmadığı, malın ihale tarihi itibariyle stoklarda bulunmadığı,

Anılan isteklilerin ortağı olduğu tüzel kişiye ait işletmeden mal çekmiş veya satın almış olması durumunda, söz konusu malın emsal bedeli ile değerlendirilmediği, emsal bedelinin tespitinde Vergi Usul Kanunu’nun ilgili hükümlerinin esas alınmadığı, Vergi Usul Kanunu’na göre hesaplanan emsal bedelini gösteren ve isteklilerle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından hazırlanmasına rağmen; imzalanmadığı, kaşelenmediği, beyan verilmediği,

Anılan istekliler tarafından aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamındaki mallara ilişkin olarak stok tespit tutanağı veya üçüncü kişilerden fiyat teklifi yerine sadece alış faturası ile açıklamada bulunulduğu, alış faturasının geçerli bir açıklama olarak kabul edilmediği,

Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmediği; işletme hesabına göre defter tutuluyor olması durumunda; Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanakların, işletme hesabı defteri ve işletme hesap özeti kayıtlarına göre düzenlenmediği,

Akaryakıt girdisine ilişkin olarak yapılan açıklamalarda, EPDK tarafından yayımlanan, İstanbul İli, Avrupa Yakasında bulunan bayiler adına beyan edilmiş fiyatların ortalamasını yansıtan En Yüksek İşlem Hacimli 8 Firmanın Akaryakıt Fiyatlarına İlişkin Raporda yer alan fiyatların % 90’ının altında olduğu,

Sunmuş oldukları aşırı düşük teklif açıklamalarında tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (iş makinesi) analiz girdilerine ilişkin olarak, resmi rayiçler veya isteklinin kendi malı olan iş makineleri için satın alma bedeli üzerinden yapılmadığı, resmi rayici bulunmayan iş makineleri için üçüncü kişilerden fiyat teklifi alındığı, kendi malı olan iş makinesinin satın alma bedeli üzerinden yaptığı açıklamalarda, bu hususları tevsik eden belgeleri açıklama kapsamında sunmadığı, tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (iş makinesi) tutarlarını, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13.17’nci maddesine göre hesaplamadığı,

Sunmuş oldukları aşırı düşük teklif açıklamalarında teknik personel/personel maaşları, sözleşme giderleri, all-risk giderleri, yemek-yol giderleri, iş güvenliği giderleri, genel giderlerin hesaplanmadığı, analizlere ilave edilmediği,

Sunmuş oldukları aşırı düşük teklif açıklamalarında sunulan birim fiyat teklif cetveli, analizler, yardımcı analizler, birim fiyat listesi, genel giderler ile ilgili evraklar ve aşırı düşük sorgulamalarının tüm ortak girişim yetkililerince imzalanmadığı, vekâletname ve imza beyanlarının eksik olduğu, anılan isteklilerin imza sirkülerinde müşterek imza atılması gerekirken münferit imzaların atıldığı,

Söz konusu ihalede İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yol Bakım ve Onarım Müdürlüğü 10 Bölge, Anadolu Yakası (4 Bölge) ve Avrupa Yakası(6 Bölge) olmak üzere 39 ilçeden oluştuğu, sınır değerin altında kalan ve teklifleri geçerli kabul edilen firmaların; söz konusu savunma istenilen pozlarda aşırı düşük sorgulama yaparken yeterli miktarda mobil vinç, kompresör, arazöz ve pistonlu su pompası ile savunma yapmadıkları, sadece İstanbul geneli için bir adet ekipmanla bu işin yapılamayacağı, en az her bölgeye 1 adet olmak üzere 10 ekipmanla aşırı düşük savunma yapması gerekli olduğu halde sadece 1 ekipmanla savunma yaptığı, öyle ki birim fiyat teklif cetvelinde yer alan “15.540.1301-Ö Pozu ile YBO:BY.001 Pozundaki” imalat miktarının her bir poz için 1.350.000,00 m2 ve işin süresinin 400 gün olduğu, bu doğrultuda 1 aracın günlük (1.350.000,00m2/400 gün=3.375 m2) 3.375 m2 yapmasının mümkün olmadığı, bu nedenle savunma yapılırken, en az 10 ekipmanla çalışılması halinde bu metrajın işin süresince yapılma imkânının olabileceği, sınır değerin altında kalan ve teklifleri geçerli kabul edilen firmaların; 1 adet mobil vinç, 1 adet kompresör, 1 adet arazöz ve 1 adet pistonlu su pompası ile açıklama yapmış olabileceği,

Sınır değerin altında kalan ve teklifleri geçerli kabul edilen firmaların; açıklanması istenilen iş kalemlerinde kullanılan mobil vinç, kompresör, arazöz ve pistonlu su pompası vs. ekipmanlar ile ilgili teminde kendi malı ve/veya kiralama suretiyle savunma yapmış olmaları durumunda; mevzuata uygun amortisman, fatura, bakım-onarım, mtv, sigorta, lastik vs. gibi giderleri tevsik edici belgelerin eksik ve yanıltıcı olduğu, sadece 1 adet ekipmanla açıklama yapmış olabileceği,

Anılan isteklilerin açıklaması istenilen 15.540.1102-Ö ile 15.540.1301-Ö poz no.lu özel imalatların, Özel Poz no.lu 10.300.1007-Ö ve 10.300.1049-Ö girdilerinin birim fiyatlarının, kamu kurum ve kuruluşlarındaki başka poz numaralı girdilerin birim fiyatları ile açıklanmasının mümkün olmadığı, zira yaklaşık maliyet hesabında kullanılan sentetik esaslı boya, akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası ürünleri piyasada özel ürünler olduğundan, aşırı düşük sorgulama formlarına uygun fiyat teklifleri ve mali müşavir onaylı belgeler ile tevsik edilmesi gerektiği,

Anılan ihalede; teklif fiyatı ile birlikte fiyat dışı unsurlarından (Kalite ve Teknik Değer Nitelik) birim fiyatlara puanlamanın uygulanmamasının kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkesine aykırılık teşkil ettiği, işin yapım aşamasında keşfin daha da artmasına ve işin keşfin dâhilinde bitmemesine neden olacağı iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teminatlar” başlıklı 56’ncı maddesinde “(1) İhalelerde, teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olmamak üzere, istekli tarafından verilecek tutarda geçici teminat alınır. …” hükmü yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: İstanbul Geneli Yollarda Köprü ve Alt-Üst Geçitlerin Yapım, Bakım, Onarım, Boyanması ve Zemin Kaplaması Yapılması

b) Türü: Yapım işleri

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): 06.07.07.90

d) Kodu:

e) Miktarı:

22 Kalem-İstanbul Geneli Yollarda Köprü ve Alt-Üst Geçitlerin Yapım, Bakım, Onarım, Boyanması ve Zemin Kaplaması Yapılması

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: İstanbul Geneli” düzenlemesi,

“İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “7.1. İsteklilerin ihaleye katılabilmeleri için aşağıda sayılan belgeler ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin bilgileri e-teklifleri kapsamında beyan etmeleri gerekmektedir.

…

c) Bu Şartnamede belirlenen geçici teminata ilişkin standart forma uygun geçici teminat mektubu veya geçici teminat mektupları dışındaki teminatların Saymanlık ya da Muhasebe Müdürlüklerine yatırıldığını gösteren makbuzlar. …” düzenlemesi,

“Geçici teminat” başlıklı 26’ncı maddesinde “26.1. İstekliler teklif ettikleri bedelin % 3'ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir. Teklif edilen bedelin % 3'ünden az oranda geçici teminat veren isteklinin teklifi değerlendirme dışı bırakılır.

26.2. İsteklinin ortak girişim olması halinde toplam geçici teminat miktarı, ortaklık oranına veya işin uzmanlık gerektiren kısımlarına verilen teklif tutarlarına bakılmaksızın ortaklardan biri veya birkaçı tarafından karşılanabilir.

…

26.4. Geçici teminatı ihalede istenilen katılma şartlarını sağlamayan teklifler değerlendirme dışı bırakılacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır.

Başvuruya konu ihalenin İstanbul Büyükşehir Belediyesi Avrupa Yakası Yol Bakım ve Onarım Şube Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen “İstanbul Geneli Yollarda Köprü ve Alt-Üst Geçitlerin Yapım, Bakım, Onarım, Boyanması ve Zemin Kaplaması Yapılması” işi olduğu, bahse konu ihalenin 02.05.2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirildiği, ihalede 11 geçerli teklifin yer aldığı, 21.06.2023 tarihli kesinleşen ihale komisyonu kararı ile Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak ve Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.

Yapılan incelemede ihale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının özel ortağı Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.nin yeterlik bilgileri tablosunda geçici teminat mektubunun ayırt edici numarasının “M101012341316937R” olarak beyan edildiği, EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde geçici teminat tutarının 6.000.000,00 TL olduğunun görüldüğü, anılan iş ortaklığının teklif tutarının 189.490.000,00 TL olduğu, bahsi geçen geçici teminat tutarının teklif bedelinin %3’ünden az olmadığı (189.490.000,00 TLx0,03=5.684.700,00 TL),

Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının özel ortağı Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti.nin yeterlik bilgileri tablosunda geçici teminat mektubunun ayırt edici numarasının “M101012379714268R” olarak beyan edildiği, EKAP üzerinden yapılan sorgulana neticesinde geçici teminat tutarının 7.200.000,00 TL olduğunun görüldüğü, anılan iş ortaklığının teklif tutarının 196.984.600,00 TL olduğu, bahsi geçen geçici teminat tutarının teklif bedelinin %3’ünden az olmadığı (196.984.600,00 TLx0,03=5.909.538,00 TL) tespit edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, ihaleye katılan isteklilerin teklif ettikleri bedelin %3'ünden az olmamak üzere geçici teminat verecekleri, isteklilerin ortak girişim olması halinde toplam geçici teminat miktarının ortaklık oranına veya işin uzmanlık gerektiren kısımlarına verilen teklif tutarlarına bakılmaksızın ortaklardan biri veya birkaçı tarafından karşılanabileceği, teklif edilen bedelin %3'ünden az oranda geçici teminat veren isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılacağı, bu kapsamda yapılan incelemede ihale üzerinde bırakılan ve ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli tarafından verilen geçici teminat tutarının İdari Şartname’de istenilen asgari tutarı karşıladığı anlaşıldığından başvuru sahibinin söz konusu iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği’nin “İhalelerde Uyulması Zorunlu Hususlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “…(3) İdareler ve ihaleye katılmak isteyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişiler ile Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiler EKAP’a kayıt olmak zorundadır. EKAP’a kayıt sonrasında kendilerine verilen kullanıcı adı ve kendi oluşturdukları şifrenin muhafaza edilmesi, yetkisiz kişilere kullandırılmaması ve kullanıcıların tanımlanması işlemlerinden idareler ve EKAP’a kayıtlı gerçek ve tüzel kişiler sorumludur.

(4) EKAP üzerinden gerçekleştirilecek işlemlerde, idareler ve EKAP’ta kayıtlı gerçek ve tüzel kişiler ile bunlar adına işlem yapanlar tarafından “kullanıcı adı ve şifresi” veya “e-imza” ya da diğer kimlik doğrulaması yöntemlerinden biri kullanılır. Doküman indirme ve teklif gönderme dahil dinamik alım sistemi, yeterlik sistemi, ihale, sözleşme, şikayet ve itirazen şikayet süreçlerine ilişkin işlemlerde ve ilgili uygulama yönetmelikleri ve eklerinde e-imza ile yapılacağı belirtilen işlemlerde e-imza yerine hangi yöntemlerin kullanılacağını belirlemeye Kurum yetkilidir.

(5) EKAP üzerinden yapılan erişimler ve Kurum tarafından belirlenen işlemler EKAP’ta kayıt altına alınır. EKAP üzerinden yapılan ihale işlemlerinde, bu kayıtlar esas alınır. e-imza kullanılarak EKAP üzerinden oluşturulan belgeler ve kayıtlar, aksi ispat edilinceye kadar kesin delil sayılır.” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “Gerçek ve tüzel kişilerin EKAP’a kaydı” başlıklı 7’nci maddesinde “…(5) EKAP’a kayıtlı olan; gerçek kişilerin kendileri ile vekil veya temsilcilerine; tüzel kişilerin kendileri, ilgisine göre, ortakları ve ortaklık oranları (halka arz edilen hisseler hariç)/üyeleri/kurucuları, teklif veya başvuru mektubu ya da sözleşme imzalamaya ve sözleşmenin yürütülmesi konusunda tüzel kişiliği temsile yetkili yönetimindeki görevliler ile vekil veya temsilcilerine ilişkin aşağıda yer alan bilgileri EKAP’a kaydetmeleri ve son başvuru veya ihale tarihinden ve sözleşme imzalamadan önce güncellemeleri zorunludur. Bu kişilerin;

a) Gerçek kişi olması halinde adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası ile varsa işletme adı ve ticaret unvanı,

b) Tüzel kişi olması halinde ticaret unvanı, vergi kimlik numarası ile varsa işletme adı. Tüzel kişilerde; yönetimdeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelere/kuruculara ilişkin kayıt kapsamında ticaret sicil verileri esas alınır. Ayrıca anonim şirketlerde (tek ortaklı şirketler hariç) ortaklar ve ortaklık oranlarının kaydı kapsamında, beyan edilen kişilere ilişkin pay defteri ile dayanağı yönetim kurulu karar defterinin ilgili kısımları; şirket niteliğinde olmayan tüzel kişilerde ise üyelerin veya kurucuların kaydı kapsamında Türkiye Ticaret Sicili Gazetelerinde yer almayan bilgileri içeren belgelerin ilgili kısımları da taranarak EKAP’a yüklenir. Yabancı aday/istekliler tarafından bu fıkrada istenen bilgi ve belgelerin beyan edilmesi/yüklenmesi bakımından, ilgili ülke mevzuatındaki karşılıkları esas alınır.

(6) Bu madde kapsamında EKAP’a kaydedilen bilgilerin eksiksiz, doğru ve güncel olması gerekmektedir. EKAP’a kayıtlı gerçek veya tüzel kişiler tarafından, beşinci fıkrada belirtilen bilgilerde değişiklik yapılmasının gerektiği hallerde bu değişikliklerin, en geç değişiklik tarihini izleyen 7 (yedi) gün içerisinde ancak her durumda son başvuru veya ihale tarihinden önce, son başvuru veya ihale tarihinden sonra gerçekleşen değişikliklerin sözleşme imzalanmadan önce güncellenerek EKAP’a kaydedilmesi zorunludur. …” hükmü,

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aday veya isteklinin mesleki faaliyetini sürdürdüğünü ve teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhalelere katılacak aday veya istekliler tarafından,

a) Gerçek kişi olması halinde, elektronik ihaleler hariç, noter tasdikli imza beyannamesinin,

b) Tüzel kişi olması halinde, elektronik ihaleler hariç, başvuru ya da teklif mektubunu imzalayanın noter tasdikli imza beyannamesinin, teklif kapsamında sunulması zorunludur. Tüzel kişilerde; aday veya isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgiler idarece EKAP’tan alınır. EKAP’a kayıtlı olmayan yabancı aday/istekliler tarafından ise, ilgili ülke mevzuatı dikkate alınarak, belirtilen hususlara ilişkin gerekli belgeler ihalede sunulur. Aday veya isteklilerin ihale tarihi itibarıyla mesleki faaliyetlerini mevzuatı gereği ilgili odaya kayıtlı olarak sürdürmesi gerekmekte olup, ihale üzerinde kalan isteklinin sözleşme imzalanmadan önce, bu durumu tevsik eden belgeleri 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat ile ön yeterlik ve ihale dokümanında yer alan düzenlemelere uygun olarak sunması gerekmektedir…” hükmü yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “7.1. İsteklilerin ihaleye katılabilmeleri için aşağıda sayılan belgeler ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin bilgileri e-teklifleri kapsamında beyan etmeleri gerekmektedir.

a) Teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren bilgiler;

…

Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile, ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgiler idarece EKAP'tan alınır. ...”düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, Elektronik ortamda gerçekleştirilen ihalelerde istekliler tarafından yeterlik bilgileri tablosunda ortaklar/üyeler/kurucular ile yöneticilere ait bilgilerin beyan edilmesinin yeterli olduğu, idarece Yapım İşleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aday veya isteklinin mesleki faaliyetini sürdürdüğünü ve teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler” başlıklı 38’inci maddesi uyarınca tüzel kişilerde; aday veya isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgilerin EKAP üzerinden edinilmesi gerektiği,

İhale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının ortakları için ayrı ayrı olmak üzere EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde yeterlik bilgileri tablosunda yer alan bilgiler ile sorgulama sonucu elde edilen bilgilerin uyumlu olduğu görülmüştür.

Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının özel ortağı Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. için EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde yeterlik bilgileri tablosunda yer alan bilgiler ile sorgulama sonucu elde edilen bilgilerin uyumlu olduğu,

Öte yandan pilot ortak Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.nin yeterlik bilgileri tablosunda ortaklar/üyeler/kurucular ile yöneticilere ait bilgiler ilişkin beyanların yer aldığı, bahsedilen tüzel kişiliğin birden fazla pay sahipli anonim şirket olduğu, anonim şirketler tarafından pay defteri ile dayanağı yönetim kurulu karar defterinin ilgili kısımlarının taranarak EKAP’a yüklenmesi gerektiği, yapılan sorgulama neticesinde Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.nin ortaklarına ait pay defterlerinin ve dayanağı yönetim kurulu karar defterinin EKAP’a kayıtlı olduğu, pay defteri ve dayanağı yönetim kurulu karar defteri ile yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgilerin birbiriyle uyumlu olduğu görüldüğünden başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:

Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinde “İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir:

…

b) Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için;

…

İstekli tarafından kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;

a) Son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işleriyle ilgili deneyimi gösteren belgeler,

…” hükmü yer almaktadır.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde “…b) Benzer iş: İhale konusu iş veya işin bölümleriyle nitelik ve büyüklük bakımından benzerlik gösteren, aynı veya benzer inşaat tekniği gerektiren, tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman ile mali güç, ihtisas ve organizasyon gerekleri itibariyle benzer özellikteki işleri,

…

ı) Esaslı unsur: Proje bütünlüğü çerçevesinde yapının amacı ile işlevi ve/veya gerçekleştirilen toplam iş tutarı içerisindeki farklı iş gruplarına ait tutarların dağılımı göz önünde bulundurularak belirlenen ana iş grubunu,

i) İş grubu: Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliğinin eki Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Listesindeki ilgili iş grubunu … ifade eder.” hükmü,

“İş deneyimini gösteren belgeler” başlıklı 39’uncu maddesinde “(1) Aday veya isteklilerden, yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt ettikleri, ihale konusu iş veya benzer işlerdeki deneyimlerini tevsik etmeleri için iş deneyim belgesi istenilmesi zorunludur.

(2) Aday veya istekliler tarafından, iş deneyimlerini tevsik için;

a) İlk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan,

… işlerle ilgili deneyimlerini gösteren belgeler sunulur.

(3) Geçici kabul tarihi veya gerçekleşme oranının toplam sözleşme bedelinin en az % 80’ine ulaştığı tarihin, ilk ilan veya davet tarihi ile ihale veya son başvuru tarihi arasında olduğu işler de ikinci fıkra kapsamında değerlendirilir.

(4) Yapım işlerinde iş deneyiminde değerlendirilecek benzer işlerin belirlendiği tebliğde belirtilen esaslara uygun biçimde, hangi nitelikteki iş ya da işlerin benzer iş kabul edileceği idarece tespit edilir ve ihale veya ön yeterlik dokümanı ile ihale veya ön yeterliğe ilişkin ilanda veya davet mektubunda belirtilir.

…

(6) İş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 80’ini, diğer ortakların her birinin ise, istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 20’sini sağlaması zorunludur. Ancak ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde ettiği iş deneyim belgesi sunulması halinde pilot ortak ve diğer ortakların her birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz. Konsorsiyumda ise, her bir ortağın kendi kısmı için istenen asgari iş deneyim tutarını sağlaması zorunludur.

(7) İş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının tamamını sağlaması halinde; diğer ortaklar, istenen asgari iş deneyim tutarının % 40’ından az olmamak üzere, benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin belge sunabilirler. Bu durumda; yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde, benzer işe ait olmayan yapım işine ilişkin iş deneyimleri, kısa listenin oluşturulmasında yapılan puanlamada dikkate alınmaz.

…

(17) Bu Yönetmeliğin 43 üncü maddesinin sekizinci fıkrasına göre düzenlenenler hariç olmak üzere belge düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlarca düzenlenecek iş deneyim belgelerinde; belgeye konu işin esaslı unsuru ile belge tutarının iş grupları itibariyle dağılımına yer verilir. Ancak, işin amacı ile işlevini gerçekleştirecek seviyede veya bir iş grubuna ilişkin aşama ve kısımları içerecek şekilde tamamlanmaması gibi hallerde esaslı unsur belirtilmez ve belgede buna ilişkin açıklamaya yer verilerek işin tamamlanan aşama ve kısımları belirtilir. …” hükmü,

“Değerlendirmeye ilişkin esaslar” başlıklı 48’inci maddesinde “(1) Aday ve isteklilerin ihale konusu iş veya benzer işlerle ilgili iş deneyimlerinin değerlendirilmesinde; tek sözleşmeye dayalı olarak alınmış iş deneyim belgeleri dikkate alınır. Birden fazla iş deneyimi toplanarak değerlendirilemez.

(2) İhale konusu iş veya benzer iş kapsamında bulunmayan işlerin tutarları iş deneyiminde değerlendirmeye alınmaz. Ancak, iş deneyim belgesine konu işin esaslı unsurunun ihale konusu iş veya benzer işe uygun olması halinde iş deneyim belgesi tutarının tamamı değerlendirilir.

(3) İş ortaklığı tarafından gerçekleştirilen işlerden edinilen iş deneyim belgelerindeki tutarlar, aday veya isteklinin belge sahibi iş ortaklığındaki hisse oranları esas alınarak değerlendirilir. Ancak ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde ettiği iş deneyim belgesi sunulması halinde, iş ortaklığının iş deneyiminin değerlendirilmesinde ortakların hisse oranlarına bakılmaksızın sunduğu belge üzerindeki tutar esas alınır.

…

(5) İş deneyim belgelerinin değerlendirilmesinde;

a) İş bitirme belgelerinde, belgeye konu işin geçici kabul tarihinin ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde olması,

…

(6) İş deneyim belge tutarlarının değerlendirilmesinde;

a) İş bitirme ve iş durum belge tutarları tam olarak,

b) Denetim veya yönetim faaliyetleri nedeniyle alınan belge tutarları beşte bir oranında,

dikkate alınır.” hükmü,

“İş deneyim tutarının güncellenmesi” başlıklı 49’uncu maddesinde “(1) İş deneyimini gösteren belgelerde yazılı tutarlar aşağıdaki şekilde güncellenir:

a) Keşfindeki birim fiyatlar üzerinden ihale indirimi yapılmak suretiyle sözleşmeye bağlanan işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler; sözleşme birim fiyatlarına esas alınan yıldan bir önceki yılın Aralık ayına ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

b) 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmiş işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler, belgeye konu işin ihale tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

c) (a) ve (b) bendi dışında kalan işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler, belgeye konu işin sözleşmesinin yapıldığı aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

d) Alt yüklenici iş bitirme belgeleri, yüklenici ile alt yüklenici arasında imzalanan sözleşmenin tarihi esas alınarak güncellenir.

(2) Yabancı para birimi cinsinden sözleşmeye bağlanan işlere ilişkin olarak; 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmiş işlere ilişkin iş deneyimini gösteren belgeler, belgeye konu işin ihale tarihinde; alt yüklenici iş bitirme belgeleri dahil diğer belgeler ise belgeye konu işin sözleşme tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilir. Bulunan bu tutar; 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilerek yabancı para birimi cinsinden sözleşmeye bağlanan işlerde birinci fıkranın (b) bendine göre, bu kapsama girmeyen işlerde ise, birinci fıkranın (c) bendine göre güncellenir.” hükmü yer almaktadır.

Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği’nin ekinde yer alan Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Listesi’ndeki tabloda (A) Altyapı İşleri” başlığı altında

“I. Grup: Altyapı İşleri

1. Köprüler

2. Viyadükler

3. Alt ve üst geçitler

4. Akedükler …” şeklinde açıklaması,

İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “…7.5. Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler:

7.5.1. İsteklinin, yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;

a) İlk ilan tarihinden geriye doğru son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan,

…

işlere ilişkin deneyimini gösteren belgeleri sunması zorunludur. İstekli tarafından teklif edilen bedelin % 70'inden az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması gerekir.

İş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 80'ini, diğer ortakların her birinin ise, istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 20'sini sağlaması zorunludur. Ancak ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde ettiği iş deneyim belgesi sunulması halinde pilot ortak ve diğer ortakların her birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz. Konsorsiyumda ise, her bir ortağın kendi kısmı için istenen asgari iş deneyim tutarını sağlaması zorunludur.

...

7.6. Benzer iş olarak kabul edilecek işler aşağıda belirtilmiştir:

Yapım İşlerinde İş Deneyiminde Değerlendirilecek Benzer İşlere Dair Tebliğde yer alan A-I.Grubu (Köprü ve Viyadük İşleri) işleri veya A-I.Grubu (Köprü ve Viyadük İşleri) işinin; onarım, güçlendirme veya ikmal işleri benzer iş olarak kabul edilecektir.

7.6.1 Mezuniyet belgeleri/diplomalar:

İş deneyim belgesi yerine mezuniyet belgelerini/diplomalarını sunmak suretiyle ihaleye girecek olanlar için, İnşaat Mühendisliği veya Makine Mühendisliği bölümlerinin diplomaları ihale konusu iş veya benzer iş kapsamında değerlendirilecektir. …” düzenlemesi yer almaktadır.

İhalede ekonomik açıdan en avantajlı birinci teklif sahibi olarak belirlenen Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığında;

Pilot ortak olan Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” satırının “EKAP’ta Kayıtlı Olmayan İş Deneyim Belgesi” bölümünde “Belgenin niteliği: İş Deneyim Belgesi(İş Denetleme) Sayı:B.11.1.KGM.011.02-110-3067,

İşin Adı, Tanımı, (Varsa) İhale Kayıt Numarası ve Sözleşme Kapsamında Yapılan İşler: İzmir Çevreyolu-Aydın Otoyolu, Otoyol Yapımı, Kazı Köprü Viyadük Altgeçit Her türlü Büyük sanat Yapısı Drenaj Üstyapı v.s.,

Belgenin Düzenlenme Tarihi/Sözleşme Tarihi/ İşin Kabul Tarihi: 04.12.2012, 16.12.1987, 15.02.2012,

Belge Tutarı ve Benzer İş Tutarı: 113.706.630,00 USD (Amerikan Doları), 46.556.937,41 USD (Amerikan Doları)...” beyanına yer verildiği, pilot ortak tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen iş deneyim belgesi elektronik ortamda sorgulanamayan bir belge niteliği taşıdığından söz konusu iş deneyim belgesinin ve iş deneyim belgesinin düzenlenmesine esas ilgili belgelerin idareye sunulduğu görülmüştür.

İhale üzerinde bırakılan isteklinin özel ortağı olan Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” satırının “EKAP’ta kayıtlı olan iş deneyim belgesi” bölümünde “2017/320063-2252132-2-2” beyanına yer verildiği görülmüş olup, EKAP üzerinden sorgulandığında söz konusu iş deneyim belgesinin “Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti-Karyap Çevre Taahhüt İnşaat Sanayi Ve Ticaret Limited Şirket İş Ortaklığı” adına düzenlenmiş bir yüklenici iş bitirme belgesi olduğu, işin adının “Muhtelif Spor Kompleksleri Bakım ve Onarımlarının Yapılması İşi” olduğu, esaslı unsurunun ise BIII grubu olarak belirtildiği, bahse konu işte Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ortaklık oranının “%99” olduğu, Karyap Çevre Taahhüt İnşaat Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.nin ortaklık oranının ise “%1” olduğu, belge tutarının 19.348.289,98 TL olduğu, Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin hisse oranına karşılık gelen belge tutarının ise 19.154.807,08 TL olduğu görülmüştür.

Bahse konu ihalede ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenen Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.- Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığında;

Pilot ortak olan Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” satırının “EKAP’ta kayıtlı olan iş deneyim belgesi” bölümünde “2016/362969-1991984-2-2” beyanına yer verildiği görülmüş olup, EKAP üzerinden sorgulandığında söz konusu iş deneyim belgesinin “Ankara-Sivas Demiryolu Projesi Kırııkkale-Yerköy (Kesim
2 ) İkmal Altyapı Yapım İnşaatı İşi”ne ilişkin “Şükrü Fırat” adına düzenlenmiş iş yönetme belgesi olduğu, belge tutarının 261.454.047,80 TL olduğu, belgenin esaslı unsurunun AVI grubu olarak belirtildiği, belge tutarının iş grupları itibariyle dağılımının ise “AI: 139.137.202,08 TRY, AII: 18.827.586,51 TRY, AV: 8.831.089,82 TRY, AVI: 90.408.399,58 TRY ve Diğer İşler: 4.249.769,81 TRY” şeklinde belirtildiği görülmüştür.

Anılan İş Ortaklığında özel ortak olan Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti.ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Mesleki ve Teknik Yeterliğe İlişkin Bilgiler” satırının “EKAP’ta kayıtlı olan iş deneyim belgesi” bölümünde “2016/228279-1637583-1-1” beyanına yer verildiği görülmüş olup, EKAP üzerinden sorgulandığında söz konusu iş deneyim belgesinin “Şile İlçesi Geneli Köy Binaları Bakım, Onarım ve Ek Hizmet Yapıları İnşaatı İşi”ne ilişkin alt yüklenici “Mutlugün İnşaat Ticaret Limited Şirketi” adına düzenlenmiş alt yüklenici iş bitirme belgesi olduğu, belgenin esaslı unsurunun BIII grubu olarak belirtildiği, belge tutarının 8.400.000,53 TL olduğu görülmüştür.

Başvuruya konu ihale dokümanında, şikâyete konu ihalede iş deneyimini tevsik etmek amacıyla istekli tarafından teklif edilen bedelin %70'inden az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işe ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması gerektiği, benzer iş olarak kabul edilecek işlerin A-I.Grubu (Köprü ve Viyadük İşleri) işleri veya A-I.Grubu (Köprü ve Viyadük İşleri) işlere ait onarım, güçlendirme veya ikmal işlerinin belirlendiği, ayrıca İnşaat Mühendisliği veya Makine Mühendisliği bölümlerine ilişkin mezuniyet belgelerinin de iş deneyiminin tevsikinde kullanılabileceği, öte yandan isteklilerin teklif ettikleri bedellerin %70'inden az olmamak üzere söz konusu belgelerden birini ihale kapsamında sunmasının yeterli olduğu, iş ortaklığında pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 80'ini, diğer ortakların her birinin ise istenen asgari iş deneyim tutarının en az % 20'sini sağlamasının zorunlu olduğu, yine iş ortaklığında, pilot ortağın istenen asgari iş deneyim tutarının tamamını sağlaması halinde; diğer ortaklar, istenen asgari iş deneyim tutarının % 40’ından az olmamak üzere, benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin belge sunabileceği düzenlenmiştir.

Yapılan incelemede; ihale üzerinde bırakılan isteklinin pilot ortağı Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan iş deneyim belgesine konu olan işin mevcut ihaledeki benzer iş tanımına uygun olduğu, özel ortak Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan iş deneyim belgesindeki ihale konusu işin bir üstyapı bakım onarım işine ait olduğu, dolayısıyla özel ortak tarafından sunulan belgenin benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin olduğu tespit edilmiştir.

İhale üzerinde bırakılan isteklinin teklif tutarının 189.490.000,00 TL olduğu, ihale dokümanına göre iş ortaklığı tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının 132.643.000,00 TL (189.490.000,00 x 0,70) olduğu, özel ortak tarafından sunulan belgenin benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin olduğu anlaşıldığından pilot ortak tarafından asgari iş deneyim tutarının tamamının sağlanması gerektiği, pilot ortak tarafından sunulan iş deneyim belgesinin belge tutarının 113.706.630,00 ABD doları olduğu, istekli tarafından iş deneyim belgesin ekinde sunulan belgeler incelendiğinde, belgeye konu işlerin toprak işleri, küçük sanat yapıları, büyük sanat yapıları, üst yapı, trafik, tünel ve ikincil işler başlıkları altında ayrıştırıldığı, literatürde büyük sanat yapılarının köprü, viyadük vb. işlerden oluştuğu ve bu işlerin A-I grubunda yer aldığı, söz konusu iş deneyim belgesinde büyük sanat yapıları için gerçekleştirilen iş tutarının 46.556.935,41 ABD doları olduğu, güncellenmiş tutarının ise 2.604.762.696,36 TL olduğu, pilot ortağa ait iş deneyim belgesi bir denetleme belgesi olduğundan belge tutarının beşte bir oranında değerlendirilmesi gerektiği, beşte bir oranındaki belge tutarının ise 520.952.539,27 TL olduğu, bu itibarla pilot ortak tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının sağlandığı görülmüştür.

Özel ortak Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan belgenin benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin olduğu görüldüğünden anılan ortak tarafından istenen asgari iş deneyim tutarının % 40’ından az olmamak üzere bir deneyim belgesine sahip olması gerektiği, iş ortaklığı tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının 132.643.000,00 TL (189.490.000,00 x 0,70) olduğu, özel ortak tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının 53.057.200,00 TL (132.643.000,00 x 0,40) olması gerektiği, özel ortağa ait iş deneyim belgesinin belge tutarının 19.154.807,08 TL olduğu, belgenin güncellenmiş tutarının ise 138.195.192,06 TL olduğu, bu itibarla özel ortak tarafından da sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının sağlandığı görüldüğünden başvuru sahibinin ihale üzerinde bırakılan istekliye ilişkin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenen Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.- Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının pilot ortağı Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. tarafından sunulan belgede iş grupları itibariyle dağılımının belirtildiği, benzer işe ait olarak AI grubu işlere ve tutarına yer verildiği, dolayısıyla sadece AI grubuna giren işlerin ve tutarının esas alınması gerektiği, özel ortak Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan iş deneyim belgesinin ise belgesindeki ihale konusu işin bir üstyapı bakım onarım ve ek hizmet yapıları inşaatı işine ait olduğu, dolayısıyla özel ortak tarafından sunulan belgenin benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin olduğu tespit edilmiştir.

Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi isteklinin teklif tutarının 196.984.600,00 TL olduğu, ihale dokümanına göre iş ortaklığı tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının 137.889.220,00 TL (196.984.600,00 x 0,70) olduğu, özel ortak tarafından sunulan belgenin benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin olduğu dikkate alındığında pilot ortak tarafından asgari iş deneyim tutarının tamamının sağlanması gerektiği, pilot ortak tarafından sunulan iş deneyim belgesinin ayrıştırılmış belge tutarının 139.137.202,08 TL olduğu, güncellenmiş tutarının ise 1.145.047.877,81 TL olduğu, pilot ortağa ait iş deneyim belgesi bir yönetme belgesi olduğundan belge tutarının beşte bir oranında değerlendirilmesi gerektiği, beşte bir oranındaki belge tutarının ise 229.009.575,56 TL olduğu, bu itibarla pilot ortak tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının sağlandığı görülmüştür.

Özel ortak Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan belgenin benzer işe ait olmayan bir yapım işine ilişkin olduğu görüldüğünden anılan ortak tarafından istenen asgari iş deneyim tutarının % 40’ından az olmamak üzere bir deneyim belgesine sahip olması gerektiği, iş ortaklığı tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının 137.889.220,00 TL (196.984.600,00 x 0,70) olduğu, özel ortak tarafından sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının 55.155.688,00 TL (137.889.220,00 x 0,40) olması gerektiği, özel ortağa ait iş deneyim belgesinin belge tutarının 8.400.000,53 TL olduğu, belgenin güncellenmiş tutarının ise 69.708.610,50 TL olduğu, bu itibarla özel ortak tarafından da sağlanması gereken asgari iş deneyim tutarının sağlandığı görüldüğünden başvuru sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekliye ilişkin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak:

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Bilanço veya eşdeğer belgeler” başlıklı 35’inci maddesinde “(1) Bilançonun veya eşdeğer belgelerin istenildiği ihalelerde ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait;

a) Yayınlanması zorunlu olan yıl sonu bilançosunun veya gerekli bölümlerinin,

b) (a) bendinde belirtilen belgelere eşdeğer belgelerin,

her ikisinin de idarece istenilmesi zorunludur.

(2) Bilanço veya eşdeğer belgeler kapsamında;

a) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olan aday ve istekliler yıl sonu bilançosunu veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterleri sağladığını gösteren bölümlerini,

b) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olmayan aday ve istekliler yıl sonu bilançosunu veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerini ya da bu kriterlerin sağlandığını göstermek üzere

yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belgeyi,

sunar.

(3) Adayın veya isteklinin ikinci fıkra uyarınca sunduğu belgelerde;

a) Belli sürelerde nakit akışını sağlayabilmesi için gerekli likiditeye ve kısa dönem (bir yıl) içinde borç ödeme gücüne sahip olup olmadığını gösteren cari oranın (dönen varlıklar/kısa vadeli borçlar) en az 0,75 olması (hesaplama yapılırken; yıllara yaygın inşaat maliyetleri dönen varlıklardan, yıllara yaygın inşaat hakediş gelirleri ise kısa vadeli borçlardan düşülecektir),

b) Aktif varlıkların ne kadarının öz kaynaklardan oluştuğunu gösteren öz kaynak oranının (öz kaynaklar/toplam aktif) en az 0,15 olması (hesaplama yapılırken, yıllara yaygın inşaat maliyetleri toplam aktiflerden düşülecektir),

c) Kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının 0,50’den küçük olması,

ve belirtilen üç kriterin birlikte sağlanması zorunludur. Sunulan bilançolarda varsa yıllara yaygın inşaat maliyetleri ile hakediş gelirlerinin gösterilmesi gerekir.

(4) Yukarıda belirtilen kriterleri bir önceki yılda sağlayamayanlar, son iki yıla ait belgelerini sunabilirler. Bu takdirde, son iki yılın parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

(5) İhale veya son başvuru tarihi yılın ilk dört ayında olan ihalelerde, bir önceki yıla ait belgelerini sunmayanlar, iki önceki yıla ait belgelerini sunabilirler. Bu belgelerde, yeterlik kriterini sağlayamayanlar ise iki önceki yılın belgeleri ile üç önceki ve dört önceki yılın belgelerini sunabilirler. Bu durumda, belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

…

(7) Bilanço veya bilançonun üçüncü fıkradaki kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerinin ilgili mevzuatına göre düzenlenmiş ve yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylanmış olması zorunludur. ...” hükmü,

“İsteklinin iş hacmini gösteren belgeler” başlıklı 36’ncı maddesinde

“(1) İş hacmini gösteren belgeler, aday veya isteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait;

a) Toplam cirosunu gösteren gelir tablosu,

b) Yapım işleri cirosunu gösteren belgedir.

(2) Yaklaşık maliyeti eşik değerin üç katına kadar olan ve iş hacmini gösteren belgelerin istenildiği ihalelerde birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen her iki belgenin idarece istenilmesi zorunludur. Bu durumda aday veya isteklinin üçüncü fıkradaki yeterlik kriterini sağladığını göstermek üzere ihaleden önceki yıla ait bu iki belgeden birini sunması yeterlidir. Yaklaşık maliyeti eşik değerin üç katına eşit ve bu değerin üzerinde olan ihalelerde ise yalnızca birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen belgenin sunulması gerektiğine yönelik düzenleme yapılabilir. Bu durumda aday veya isteklinin idarece istenilen ilgili belgeyi sunması gereklidir.

…

(4) Üçüncü fıkradaki kriterleri ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıl için sağlayamayanlar, ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıldan başlamak üzere birbirini takip eden son altı yıla kadarki belgelerini sunabilirler. Bu takdirde, belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

(5) İhale veya son başvuru tarihi yılın ilk dört ayında olan ihalelerde, bir önceki yıla ait gelir tablosunu sunmayanlar bakımından iki önceki yıl, ihalenin yapıldığı yıldan bir önceki yıl olarak kabul edilir. Bu gelir tablosu itibariyle yeterlik şartının sağlanamaması halinde ise, iki önceki yıl, ihalenin yapıldığı yıldan bir önceki yıl olarak kabul edilmek üzere son altı yıla kadarki gelir tabloları sunulabilir ve bu durumda gelir tabloları sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır. İdarece yalnızca birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen belgenin istenildiği ihalelerde, üçüncü fıkradaki kriterleri sağlayamayan aday veya isteklinin yapım işleri cirosuna ilişkin asgari tutarın yarısını sağlaması ve toplam ciro tutarının üçüncü fıkranın (a) bendinde sayılan ihalelerde teklif ettiği bedelin %40’ından veya üçüncü fıkranın (b) bendinde sayılan ihalelerde yaklaşık maliyetin % 15’i ile % 25’i aralığında idarece belirlenen tutarın iki katından az olmaması durumunda, yapım işleri ile ilgili ciro kriterinin sağlandığı kabul edilir. Bu durumda, aday veya isteklinin toplam cirosunu gösteren gelir tablosunu da teklif veya başvuru kapsamında sunması gereklidir

(6) Yapım işleri cirosunu tevsik etmek üzere; yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belge sunulur.

(7) Toplam ciro; gelir tablosundaki brüt satışlar tutarından, satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimlerin tutarları düşülmek suretiyle ulaşılan net satışlar tutarıdır.

(8) Yapım işleri ciro tutarının hesabında, yurt içinde ve yurt dışında, taahhüt altında devam eden yapım işlerinin gerçekleştirilen kısmından veya bitirilen yapım işlerinden elde edilen gelirlerin toplamı dikkate alınır.

(9) 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 174 üncü maddesine göre takvim yılından farklı hesap dönemi belirlenen aday ve isteklinin gelir tablosu için bu hesap dönemi esas alınır.

(10) Gelir tablosunun, yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylı olması zorunludur. …

(11) İş ortaklığı olarak ihaleye katılan aday ve isteklilerde; iş hacmine ilişkin kriterlerin, her bir ortak tarafından iş ortaklığındaki hissesi oranında sağlanması zorunludur.

…

(14) Aday veya isteklinin iş hacmi tutarının değerlendirilmesinde, kendi iş hacmi tutarı ile birlikte ortak olduğu ortak girişime/girişimlere ait iş hacmi tutarı da hissesi oranında dikkate alınarak toplanmak suretiyle toplam iş hacmi tutarı belirlenir. Bu durumda aday veya isteklinin iş hacmi tutarı kullanılan ortak girişimdeki/girişimlerdeki hisse oranını gösteren belgelerin de teklif kapsamında sunulması gerekmektedir. …” hükmü,

“İş hacmine ilişkin belge tutarlarının güncellemesi” başlıklı 37’nci maddesinde “(1) İş hacmine ilişkin belge tutarları aşağıdaki şekilde güncellenir:

a) Yıllık toplam ciro, gelirin elde edildiği yılın Haziran ayına ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.

b) Yapım işleri ciro tutarı, fatura tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endeksin, ilk ilan veya davet tarihinin içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait endekse oranlanması suretiyle bulunan katsayı üzerinden güncellenir.” hükmü,

“Elektronik ihale” başlıklı 60/A maddesinde “(11) İstekliler tarafından beyan edilen bilgiler ile sorgulama sonucu edinilen bilgiler, bu bilgileri tevsik etmek amacıyla sunulan belgeler ya da geçici teminat mektubu arasında farklılık bulunması durumunda; ihalede öngörülen şartların sağlanması kaydıyla tekliflerin geçerliliği etkilenmez. Ancak ihale tarihinden sonra yeterlik sertifikası kapsamındaki belgelere ilişkin şartların değişmesi halinde, isteklinin buna ilişkin belgeleri derhal sunması zorunlu olup, bu durumda ihalede öngörülen şartların sağlanmadığının anlaşılması halinde teklif değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “…7.4. Ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler:

…

7.4.2. İsteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait yıl sonu bilançosu veya eşdeğer belgeleri.

a) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olan isteklilerin, yıl sonu bilançosunu veya bilançonun gerekli kriterleri sağlandığını gösteren bölümlerini,

b) İlgili mevzuatı uyarınca bilançosunu yayımlatma zorunluluğu olmayan isteklilerin, yıl sonu bilançosunu veya bilançonun gerekli kriterleri sağladığını gösteren bölümlerini ya da bu kriterlerin sağlandığını göstermek üzere yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından standart forma uygun olarak düzenlenen belgeyi (Standart Form: KİK024.1/Y) sunmaları gerekmektedir.

Sunulan bilanço veya eşdeğer belgelerde;

a) Belli sürelerde nakit akışını sağlayabilmesi için gerekli likiditeye ve kısa dönem (bir yıl) içinde borç ödeme gücüne sahip olup olmadığını gösteren cari oranın (dönen varlıklar/kısa vadeli borçlar) en az 0,75 olması, (hesaplama yapılırken; yıllara yaygın inşaat maliyetleri dönen varlıklardan, yıllara yaygın inşaat hakediş gelirleri ise kısa vadeli borçlardan düşülecektir),

b) Aktif varlıkların ne kadarının öz kaynaklardan oluştuğunu gösteren öz kaynak oranının (öz kaynaklar/toplam aktif) en az 0,15 olması, (hesaplama yapılırken, yıllara yaygın inşaat maliyetleri toplam aktiflerden düşülecektir),

c) Kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının 0,50'den küçük olması,

ve belirtilen üç kriterin birlikte sağlanması zorunludur. Sunulan bilançolarda varsa yıllara yaygın inşaat maliyetleri ile hakediş gelirlerinin gösterilmesi gerekir.

Yukarıda belirtilen kriterleri bir önceki yılda sağlayamayanlar, son üç yıla kadar olan yılların belgelerini sunabilirler. Bu takdirde belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

Bilanço veya bilançonun yukarıda belirtilen kriterlerin sağlandığını gösteren bölümlerinin ilgili mevzuatına göre düzenlenmiş ve yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylanmış olması zorunludur.

…

7.4.3. İş hacmini gösteren belgeler

İsteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait, aşağıda belirtilen belgelerden birini sunması yeterlidir;

a) Toplam cirosunu gösteren gelir tablosu,

b) Yapım işleri cirosunu gösteren belgeler,

İsteklinin toplam cirosunun teklif ettiği bedelin % 25'inden, yapım işleri cirosunun ise teklif ettiği bedelin % 15'inden az olmaması gerekir. Bu kriterlerden herhangi birini sağlayan ve sağladığı kritere ilişkin belgeyi sunan istekli yeterli kabul edilir.

Bu kriterleri ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıl için sağlayamayanlar, ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıldan başlamak üzere birbirini takip eden son altı yıla kadarki belgelerini sunabilirler. Bu takdirde, belgeleri sunulan yılların parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yeterlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

Yapım işleri cirosunu tevsik etmek üzere; yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavirce standart forma uygun olarak düzenlenen belge sunulur.

Yapım işleri ciro tutarının hesabında, yurt içinde ve yurt dışında, taahhüt altında devam eden yapım işlerinin gerçekleştirilen kısmından veya bitirilen yapım işlerinden elde edilen gelirlerin toplamı dikkate alınır.

Gelir tablosunun, yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da vergi dairesince onaylı olması zorunludur. …

İş ortaklığı olarak ihaleye katılan isteklilerde; iş hacmine ilişkin kriterlerin, her bir ortak tarafından iş ortaklığındaki hissesi oranında sağlanması zorunludur.

İsteklinin iş hacmi tutarının değerlendirilmesinde, kendi iş hacmi tutarı ile birlikte ortak olduğu ortak girişime/girişimlere ait iş hacmi tutarı da hissesi oranında dikkate alınarak toplanmak suretiyle toplam iş hacmi tutarı belirlenir. Bu durumda isteklinin iş hacmi tutarı kullanılan ortak girişimdeki/girişimlerdeki hisse oranını gösteren belgelerin de teklif kapsamında sunulması gerekmektedir. …” düzenlemesi yer almaktadır.

İhalede ekonomik açıdan en avantajlı birinci teklif sahibi olarak belirlenen Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.(%51 ortaklık oranı) - Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. (%49) İş Ortaklığında;

Pilot ortak Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Ekonomik ve Mali Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı satırının bilanço bilgileri kısmında, yeterlik değerlendirmesinde esas alınan yıl bilgisi olarak “2022” yılının beyan edildiği, tabloda ayrıca cari oranın “1,23126042991696” olarak, öz kaynak oranının “0,193059481457567” şeklinde ve kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının “0.00” olarak beyan edildiği, EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde elde edilen bilgiler ile yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgilerin uyumlu olduğu görülmüş olup bu oranların istenilen asgari oranları karşıladığı;

Ayrıca, anılan tablonun iş hacmi bilgileri kısmında ise, yeterlik değerlendirmesinde esas alınan yıl bilgisi olarak “2022” yılının beyan edildiği, beyan edilen yıla ait toplam ciro tutarının da *****.476,35 TL olarak belirtildiği, EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde de 2022 yılına ait toplam ciro tutarının *****.476,35 TL olarak görüldüğü, iş ortaklığı tarafından sağlanması gereken toplam ciro için istenilen teklif bedelinin %25’i tutarının 47.372.500,00 TL (189.490.000,00 x %25=47.372.500,00 TL) olduğu, pilot ortağın iş ortaklığındaki %51’lik hissesi oranınca sağlaması gereken asgari toplam ciro tutarının 24.159.975,00 TL (47.372.500,00 x 0,51 = 24.159.975,00 TL) olması gerektiği, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin “Elektronik ihale” başlıklı 60/A maddesinin 11’inci fıkrası uyarınca istekliler tarafından beyan edilen bilgiler ile sorgulama sonucu edinilen bilgiler arasında farklılık bulunması durumunda ihalede öngörülen şartların sağlanması kaydıyla tekliflerin geçerliliğinin etkilenmeyeceğinin hüküm altına alındığı, bu itibarla yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen toplam ciro tutarının istenilen asgari koşulu sağladığı;

Bahse konu ihalede ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenen Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. (%50 ortaklık oranı) - Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı (%50) İş Ortaklığında;

Pilot ortak olan Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş. ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Ekonomik ve Mali Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı satırının bilanço bilgileri kısmında, yeterlik değerlendirmesinde esas alınan yıl bilgisi olarak “2021” yılının beyan edildiği, tabloda ayrıca cari oranın “2,58109295531579” olarak, öz kaynak oranının “0,839884671094873” şeklinde ve kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının “0,00” olarak beyan edildiği, ihale tarihinin 02.05.2023 olduğu, 2023 yılı için kurumlar vergisi beyanname verme döneminin 1 Nisan ile 5 Mayıs tarihleri arasında olduğu, yılın ilk dört ayında gerçekleştirilen ihalelerde bir önceki yıla ilişkin belgeler yerine iki önceki yıla ilişkin belgelerin istekliler tarafından sunulabileceğinin hüküm altına alındığı, bu itibarla EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde elde edilen bilgiler ile yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgilerin uyumlu olduğu görülmüş olup bu oranların istenilen asgari oranları karşıladığı;

Ayrıca, anılan tablonun iş hacmi bilgileri kısmında ise, yeterlik değerlendirmesinde esas alınan yıl bilgisi olarak “2021”, “2020” yıllarının beyan edildiği, 2021 yılına ait ciro tutarının ****.897,17 TL olduğu, EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde elde edilen bilgiler ile yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgilerin uyumlu olduğu, bu tutarın güncellenmiş değeri olan 26.910.027,13 TL’nin, toplam ciro için istenilen teklif bedelinin %25’i tutarının (196.984.600,00 x 0,25 = 49.246.150 TL) pilot ortağın iş ortaklığındaki %50’lik hissesi oranında (49.246.150 x 0,50 = 24.623.075,00 TL) karşıladığı hesaplanmıştır.

Anılan iş ortaklığında özel ortak olan Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti.ye ait Yeterlik Bilgileri Tablosu’nun “İhaleye Katılmak İçin Gereken Belgeler ve Yeterlik Kriterleri” sütununun “Ekonomik ve Mali Yeterliğe İlişkin Bilgiler” başlıklı satırının bilanço bilgileri kısmında, yeterlik değerlendirmesinde esas alınan yıl bilgisi olarak “2022” yılının beyan edildiği, tabloda ayrıca cari oranın “1,52996631960971” olarak, öz kaynak oranının “0,296961628348448” şeklinde ve kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının “0” olarak beyan edildiği, EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde elde edilen bilgiler ile yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgilerin uyumlu olduğu görülmüş olup bu oranların istenilen asgari oranları karşıladığı;

Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda, anılan isteklilerin İdari Şartname’nin 7.4.1.’inci 7.4.2’nci ve 7.4.3’üncü maddelerinde düzenlenen yeterlik kriterlerini sağladıkları, beyan edilen bilgiler ile inceleme kapsamında EKAP üzerinden yapılan sorgulama neticesinde elde edilen verilerin uyumlu olduğu ve istekliler tarafından beyan edilen bilanço oranlarının İdari Şartname’de öngörülen asgari kriterleri sağladığı, cari oran hesaplanırken yıllara yaygın inşaat maliyetlerinin dönen varlıklardan; yıllara yaygın inşaat hakediş gelirlerinin ise kısa vadeli borçlardan, öz kaynak oranı hesaplanırken yıllara yaygın inşaat maliyetlerinin toplam aktiflerden düşürülerek hesaplama yapıldığı, beyan edilen ciro yıllarının hatalı olmadığı, toplam ciro tutarlarının, anılan istekliler tarafından ihalede sağlanması gereken asgari ciro tutarını karşıladığı, iş ortaklığı olarak ihaleye katılan isteklilerde; iş hacmine ilişkin kriterlerin, her bir ortak tarafından iş ortaklığındaki hissesi oranında sağlanması zorunlu olduğu, anılan İş Ortaklıkları tarafından İdari Şartname’de belirtilen kriterlere uyulduğu tespit edilmiş olup, başvuru sahibinin iddialarının yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Başvuru sahibinin 5’inci iddiasına ilişkin olarak:

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin “Elektronik ihale” başlıklı 60/A maddesinde “(1) İhaleler, e-teklif alınmak suretiyle bu maddeye uygun olarak yapılabilir.

…

(9) İhale dokümanında belirtilen geçici teminat mektubu, katılım belgeleri ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin değerlendirme, istekliler tarafından beyan edilen bilgi ve belgelerden; EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanarak temin veya teyit edilebilenler için, sorgulama sonucunda elde edilen bilgiler; belirtilen yöntemle temin veya teyit edilemeyenler için ise yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgiler esas alınarak yapılır. Bu değerlendirme sonucunda ihalede öngörülen şartları sağlamadığı anlaşılan teklifler değerlendirme dışı bırakılır. Yeterlik sertifikası üzerinden yeterlik tespiti yapılan ihalelerde ise, ihale dokümanında belirtilen katılım belgeleri ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin değerlendirme, yeterlik sertifikası kapsamındaki geçerlik süresi dolan belgeler dahil yeterlik sertifikası üzerindeki bilgiler; yeterlik sertifikası üzerinden değerlendirme yapılamayan her belge veya kriter için ise yeterlik bilgileri tablosunda istekliler tarafından beyan edilen bilgi ve belgeler esas alınarak yapılır. Bu değerlendirme sonucunda ihalede öngörülen şartları sağlamadığı anlaşılan veya yeterlik sertifikasının geçerlik süresi ihale tarihinden önce dolan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.

(10) İhale komisyonu tarafından 60’ıncı madde kapsamında seçilen yönteme bağlı olarak ekonomik açıdan en avantajlı teklifin tespitinde aşağıdaki esaslar dikkate alınır:

…

b) Aşırı düşük teklif açıklamasının isteneceği ihalelerde, teklif fiyatı sınır değerin altında olan tüm isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları istenir. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgeleri veya aşırı düşük teklif açıklamasını sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır…” hükmü yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhalenin karara bağlanması” başlıklı 36’ncı maddesinde “36.1.1. Aşırı düşük teklif sorgulamasının yapıldığı ihalelerde, aşırı düşük teklif sahibi tüm isteklilerden; aşırı düşük teklif açıklamaları ile birlikte yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri bilgi ve belgelerden EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlar ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları ve ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermeleri/kurulumlarını yapmaları istenir. Beyan edilen bilgi/belgeler ve teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmayan istekliler ile numune ve/veya demonstrasyon işlemlerine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya aşırı düşük teklif açıklaması sunmayan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Sunulan bilgi ve belgeler ile aşırı düşük teklif açıklamaları çerçevesinde, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağlamadığı anlaşılan veya numune ve/veya demonstrasyon değerlendirmesi başarısız sonuçlanan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır. Yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin şartları sağladığı anlaşılan ve numune ve/veya demonstrasyon değerlendirmesi uygun görülen isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamaları incelenir ve açıklamaları uygun görülmeyenlerin teklifleri reddedilir. Aşırı düşük tüm tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması veya reddedilmesi halinde, teklif fiyatı aşırı düşük bulunmayan ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olması öngörülen teklif sahiplerine ilişkin olarak 36.1. inci maddedeki esaslar çerçevesinde değerlendirme yapılır. Aşırı düşük teklifler arasından geçerli en az iki teklif kalması ve bu tekliflerin ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif olarak belirlenmesinin öngörülmesi halinde, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeler ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunmaları veya ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermeleri/kurulumlarını yapmaları yeniden istenmeksizin ihale işlemlerine devam edilir. Aşırı düşük teklifler arasından tek geçerli teklif kalması ve bu teklif sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmesinin öngörülmesi halinde bu istekliden yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeler ile teknik şartnameye cevaplar ve açıklamalara ilişkin tevsik edici belgeleri sunması veya ihale dokümanında öngörülmesi halinde numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerini vermesi/kurulumlarını yapması yeniden istenmez. İhalede ayrıca ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin belirlenmesinin öngörülmesi halinde ise, bu isteklinin tespitinde 36.1. inci maddedeki esaslar uygulanarak ihale işlemlerine devam edilir. Bu işlemlere, ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve belirlenecek ise ikinci teklif sahibi tespit edilinceye kadar devam edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden istekliler tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgelerden; EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayanlara ilişkin tevsik edici belgelerin idarenin talep yazısına istinaden sunulması gerektiği, yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgeleri sunmayan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan inceleme neticesinde ihale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen bilgi ve belgeleri tevsik edici belgelerin ilgili idareye sunulduğu, bu itibarla başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 6’ncı iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir…” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif sorgulaması öngörülen ihalelerde yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında yapılacak işlemler” başlıklı 38’inci maddesinde “38.1. İdare, yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında her bir iş kalemi/grubunun yaklaşık maliyete oranını tespit edecektir. Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemleri/grupları tutarlarının büyükten küçüğe sıralandığı ve oranların kümülatif toplamının da gösterildiği “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” ile iş kalemleri/gruplarına ait ayrıntılı analizler ve analiz girdilerinin tutarları itibarıyla küçükten büyüğe sıralanmış halini gösteren “sıralı analiz girdileri tablosu” hazırlanarak yaklaşık maliyet hesap cetveli kapsamında ihale onay belgesine eklenecektir. Sıralı iş kalemleri/grupları listesi oluşturulurken, iş kalemleri/grupları tutarlarının yaklaşık maliyete oranları, en yakın dört ondalık basamaklı sayıya getirilecek biçimde yuvarlanacak ve bu oranların toplamının, yuvarlama nedeni ile 1 den farklı olması dikkate alınmayacaktır.” açıklaması,

Anılan Tebliğ’in “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45’inci maddesinde “…45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir. Yazıda ayrıca, ihale konusu işe özgü alanlara (malzeme ocağı vb.) ilişkin olan ve açıklama istenecek girdi niteliğinde bulunan nakliyelere dair yaklaşık maliyet hesabında esas alınan mesafeler belirtilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üneeşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38’inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

…

b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

…

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

a) Teklif birim fiyatlı işlerde; her bir iş kaleminin yapım şartlarına, tarif ve içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

…

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

…

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

…

İlan veya davet tarihinde cari yıl birim fiyatın yayımlanmamış olması durumunda, istekli tarafından önceki yılın yayımlanmış birim fiyatları kullanılabilir.

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaralarını da belirtmek suretiyle liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak 45.1.13 maddesinde belirtilen belgeleri sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

…

45.1.9. İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.

…

45.1.13. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamada, sorgulamaya konu iş kalemlerine/gruplarına ilişkin analizler ile bu analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.

İsteklilerin analizlerine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;

a. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri,

b. Çimento ve demir ürünleri için ilan edilmiş üretici fiyat tarifeleri,

c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,

ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mal veya hizmetlere ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,

d. Ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanakları,

e. Stoğunda bulunan mallara ilişkin stok tespit tutanakları,

f. İdarece istenmesi durumunda yardımcı analizler v.b. dir.

İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları açıklamaları kapsamında sunacaklardır.

…

45.1.13.1. Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır.

Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir. Mala ilişkin fiyat teklifi verilebilmesi için ayrıca fiyat teklifini veren kişi tarafından son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mal miktarının en az 1/20’si kadar alım yapılmış olması gerekir.

Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için öncelikle fiyat teklifini veren kişi tarafından son veya bir önceki geçici vergi beyanname 45.1.2.1 inci maddeye göre ihale komisyonunca belirlenen sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemleri/gruplarında kullanılması öngörülen fiyat teklifi konusu mamul/mal/hizmet miktarının en az 1/20’si kadar satış yapılmış olması, teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…

45.1.13.3. İsteklinin teklifine konu çimento veya demir ürünlerine ilişkin açıklamalarında çimento veya demir ürünleri üreticisinin ilan edilmiş fiyat tarifelerini kullanması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan bir tarifeyi gösterir belgeyi sunması yeterlidir.

…

45.1.13.5 İstekli tarafından açıklaması yapılacak girdinin fiyatı, kamu kurum ve kuruluşlarınca ilan edilen ilgili mala ilişkin asgari fiyatlara uygun olması halinde, sadece ilan/davet ile ihale tarihi arasında (ihale tarihi hariç) geçerli olan asgari fiyatın belgelendirilmesi suretiyle açıklama yapılması yeterlidir.

…

45.1.13.10. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır.

45.1.13.11. Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 ve Ek-O.8 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi zorunludur. Son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.

…

45.1.13.14. İstekliler tarafından akaryakıt girdisine ilişkin olarak, EPDK tarafından yayımlanan, İstanbul İli, Avrupa Yakasında bulunan bayiler adına beyan edilmiş fiyatların ortalamasını yansıtan En Yüksek İşlem Hacimli 8 Firmanın Akaryakıt Fiyatlarına İlişkin Raporda yer alan fiyatların % 90’ının altında sunulan açıklamalar geçerli kabul edilmez. Motorin veya benzine yönelik olarak öngörülen tutarın TL/lt cinsinden hesaplanmasında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ilgili düzenlemeleri dikkate alınacaktır

45.1.13.15. Sözleşme veya eklerinde, taş, kum, çakıl, gravye, balast, stabilize vb. yapı malzemelerinin idarenin belirlediği ocaklardan temininin öngörüldüğü haller dışında, bu Tebliğin 45.1.2 maddesi gereğince nakliye girdilerine ilişkin idarece belirtilen mesafelerden daha düşük mesafe kullanarak açıklama yapan isteklilerin, ihale konusu işe özgü alanlara ilişkin açıklamalarını kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen veya onaylanan belgeler ile tevsik etmeleri gerekmektedir.

45.1.13.16. Niteliği gereği üretiminden sonra belirli bir süre içerisinde imalata dönüştürülmesi gereken hazır betona ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçler ile açıklama yapılması esastır. İdarece, TS 13515 Standardında belirlenen süreler ile Karayolu Trafik Yönetmeliğinde düzenlenen azami hız sınırları dikkate alınarak, hazır beton üretim tesisi ile işin yapılacağı yer arasındaki azami mesafenin tespit edilmesi ve aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda bu mesafeye yer verilmesi zorunludur. Fiyat teklifi ile açıklama yapılması halinde, idarece belirlenen mesafeden daha uzak mesafe kullanılamaz.

45.1.13.17. Tesis, makine, teçhizat ve diğer ekipman (İş makinesi) analiz girdilerine ilişkin açıklamalar; resmi rayiçler veya isteklinin kendi malı olan iş makineleri için satın alma bedeli üzerinden yapılabilir. Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi ancak resmi rayici bulunmayan iş makineleri için kullanılabilir.

İsteklilerin kendi malı olan iş makinesinin satın alma bedeli üzerinden yapacağı açıklamalarda, bu hususları tevsik eden belgelerin açıklama kapsamında sunulması zorunludur. Ayrıca, bu açıklamada iş makinesine ilişkin tutar olarak;

a) İş makinesinin satın alma tarihinden sonra amortisman süresinin dolmuş olması halinde, amortisman maliyeti katsayısı dışında kalan maliyet katsayıları (yedek parça, tamir-bakım, sermaye faizi-sigorta, nakil-montaj-demontaj) toplamı (ilgili analizde miktar kısmına yazılarak) ile resmi rayicin çarpılması sonucu bulunacak tutar,

b) İş makinesinin satın alma tarihinden sonra amortisman süresinin dolmamış olması halinde ise, (a) bendinde hesaplanan tutarın altında olmamak koşuluyla, iş makinesinin satın alma bedeli ile analiz girdi miktarının çarpılması sonucu bulunacak tutar,

kullanılabilecektir.

45.1.14. Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (45.1.3 - 45.1.13) maddelerine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları idarece tanımlanan yapım şartlarına uymayan veya teknik şartnameye aykırı hususlar içeren isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir…” açıklaması bulunmaktadır.

İhale komisyonu tarafından EKAP üzerinden gönderilen 11.05.2023 tarihli yazı ile sınır değerin altında kalan isteklilerden 22.05.2023 tarihine kadar aşırı düşük teklif açıklamalarının sunulmasının istenildiği, bahse konu yazıda “İstanbul Geneli Yollarda Köprü ve Alt-Üst Geçitlerin Yapım, Bakım, Onarım, Boyanması ve Zemin Kaplaması Yapılması işine ait ihalede tekliflerin değerlendirmesi sürecine geçilmiş olup, beyan ettiğiniz bilgi ve belgeleri tevsik eden ve EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan aşağıdaki belgeleri ekleri ile birlikte, İdari Şartnamenin 7.9. maddesine uygun olarak, 22.05.2023 tarihine kadar İdaremize sunmanız ve aşırı düşük teklif açıklamalarınızı 22.05.2023 tarihine kadar sunmanız gerekmektedir.” ifadelerine yer verildiği, ayrıca yazı ekinde açıklama istenilecek iş kalemleri listesine, açıklama istenmeyen analiz girdilerine ve açıklama istenilen iş kalemlerinin analizlerine yer verildiği görülmüştür.

Başvuru sahibi Yazıcıoğlu Yol Yapı İnşaat ve Taahhüt Tic. A.Ş.-Genç Yıldız İnşaat Nak. Elekt. Elk. Tek. Gıd. Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından itirazen şikâyet dilekçesinde bahsedilen gerekçelerle idare tarafından talep edilen aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısı ve eklerinin mevzuata uygun olarak hazırlanmadığı iddia edilmektedir.

İdare tarafından EKAP üzerinden gönderilen aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısı ve ekleri incelendiğinde; sıralı iş kalemleri/grupları listesi kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemlerinin doğru olarak belirlendiği, açıklama istenilmesi gereken iş kalemlerine ait idarece Tebliğ’in 38.1 maddesine göre oluşturulan sıralı analiz girdileri listesi kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisinin belirleneceği, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmemesi kuralına uygun olarak % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdilerinin doğru olarak tespit edildiği görülmüştür.

Öte yandan başvuru sahibi tarafından ileri sürülen, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında açıklama istenilecek analiz girdileri arasındaki 10.300.1007-Ö poz numaralı analiz girdisi ile 10.300.1049-Ö poz numaralı analiz girdisinin fiyatlarının nasıl tespit edildiğine ilişkin iddia kapsamında ihaleyi gerçekleştiren idareden bilgi ve belgeler istenilmiş olup söz konusu bilgi ve belgeler 01.08.2023 tarihinde Kurum kayıtlarına alınmıştır.

İdare tarafından gönderilen ilgili yazıda “10.300.1007-Ö rayiç numaralı “Sentetik esaslı boya” ile 10.300.1049-Ö rayiç numaralı “Akrilik esaslı su bazlı dış cephe boyası” malzeme fiyatları için piyasadan fiyat araştırması yapılmış, teklifler alınmıştır…” ifadelerine yer verildiği, ayrıca ilgili yazı ekinde fiyat teklifi dayanak belgelere yer verildiği görülmüştür.

Yapılan inceleme neticesinde 10.300.1007-Ö poz numaralı analiz girdisi ile 10.300.1049-Ö poz numaralı analiz girdisi için idare tarafından piyasa fiyat araştırması yapılması suretiyle fiyatının tespit edildiği, bahse konu analiz girdilerinin temel girdi niteliğinde olduğu, bu girdilerin belirlenmiş rayiçleri bulunduğu, bu nitelikteki analiz girdilerinin paçal veya özel iş kalemine dönüştürülemeyeceği gibi ihale dokümanı içerisinde veya aşırı düşük talep yazısı ile eklerinde bahsedilen girdilerin paçal veya özel analiz girdisine dönüştüğüne ilişkin herhangi bir bilginin yer almadığı, dolayısıyla analiz girdilerinin poz numaralarında “Ö” ifadesinin yer almasının paçal veya özel iş kalemine dönüştürüldüğü anlamına gelmeyeceği, kaldı ki yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespitinde Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 10’uncu maddesinde yer verilen yöntemlerden birinin, birkaçının veya tamamının herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanılabileceği göz önünde bulundurulduğunda anılan analiz girdilerinin yaklaşık maliyet hesabında fiyat tespiti için piyasadan fiyat teklifi alınmış olmasının ilgili analiz girdilerini paçal veya özel iş kalemine dönüştürmeyeceği değerlendirilmiştir.

Ayrıca idarece hazırlanan aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısı ve eklerinin ihale dokümanına uygun olarak hazırlandığı, girdi numaralarının, girdi tanımlarının, birimlerinin, miktarlarının uygun olduğu, dolayısıyla idare tarafından EKAP üzerinden gönderilen 11.05.2023 tarihli yazı ile talep edilen aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısı ve eklerinde başvuru sahibinin iddia ettiği hususlar bakımından mevzuata aykırı bir husus bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibi tarafından ihale üzerinde bırakılan istekliye ait aşırı düşük teklif açıklamalarının kamu ihale mevzuatına aykırı olduğunun iddia edildiği, ihale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde;

Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının pilot ortağının Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. olduğu, iş ortaklığı tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının pilot ortak Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. tarafından imzalanıp kaşelendiği, ihaleye ortak girişim olarak katılım sağlanması halinde İdari Şartname ekinde yer alan standart forma uygun iş ortaklığı beyannamesinin sunulmak zorunda olduğu, iş ortaklığı beyannamesinde pilot ortağın her konuda İş Ortaklığını temsile yetkili olduğu, ihalenin İş Ortaklığı üzerinde kalması halinde sözleşmenin bütün ortaklarca müştereken imza edileceği ve akdedilecek sözleşme ile ilgili diğer bütün hususlarda pilot olarak gösterilmiş olan ortağın, ortaklığın nam ve hesabına hareket etmeye tam yetkili olacağı, diğer ortakların imzalanacak sözleşmenin konusuna ve kapsamına girecek işlerin ve taahhütlerin ve sözleşmeden doğup da ortaklığa yönelecek yükümlülüklerin yerine getirilmesinden müştereken ve müteselsilen sorumlu olacağı ve ortakların iş sonuna kadar kurulan özel ortaklıktan ayrılmayacağı, dolayısıyla sadece pilot ortak tarafından açıklamanın imzalanmasının yeterli olduğu, ayrıca idare tarafından hazırlanan aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısında isteklilerin 22.05.2023 günü saat 16:30’a kadar açıklamalarını sunmaları gerektiğinin belirtildiği, ihale üzerinde bırakılan iş ortaklığı tarafından 22.05.2023 günü saat 15:33 de aşırı düşük teklif açıklamalarının idareye sunulduğu,

İş ortaklığı tarafından açıklama kapsamında saatlik asgari ücretin 44,49 olarak öngörüldüğü, itirazen şikâyete konu ihale tarihinin 02.05.2023 olduğu göz önünde bulundurulduğunda anılan tarihte brüt asgari ücretin 10.008,00 TL olduğu, saatlik brüt asgari ücretin ise 44,48 (10.008,00 / 225 = 44,48) olduğu, iş ortaklığı tarafından açıklamada kullanılan fiyatın saatlik brüt asgari ücretin altında olmadığı,

Açıklama istenilecek analiz girdileri arasında yer alan 10.120.1023 poz numaralı ve “Kompresör (210 cfm’lik kompresör+hortum ve tabancalar)” adlı analiz girdi fiyatı tevsikinin kendi malı olan iş makinesinin satın alma bedeli üzerinden yapıldığı, bu kapsamda kompresörün satın alındığına ilişkin meslek mensubu onaylı faturaya ve meslek mensubu onaylı demirbaş listesine yer verildiği, anılan analiz girdisi için kendi malı olan iş makinesinin satın alma bedeli üzerinden yapılacak açıklama için gerekli belgelerin sunulduğu ve açıklamanın Tebliğ’in 45.1.13.17’inci maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen kurala uygun olarak gerçekleştirildiği,

Açıklama kapsamında yer alan işçilik girdileri ile 10.120.1023 poz numaralı kompresör analiz girdisi dışında kalan diğer analiz girdileri için kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanan fiyatların kullanıldığı, herhangi bir girdi için fiyat teklifi kullanılmadığı, açıklama istenilecek analiz girdileri arasında yer verilen mazot (motorin) girdisi için de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı rayicinin kullanıldığı, söz konusu fiyatların ihale ilan tarihinde (03.04.2023) yürürlükte bulunan cari yılı birim fiyatları olduğu,

Ayrıca aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında açıklaması istenilmeyen analiz girdilerinin tamamı için ayrı ayrı bir bedel öngörüldüğü, açıklama istenilmeyen aynı analiz girdileri için farklı analizlerde farklı fiyatların kullanıldığı, dolayısıyla istekli tarafından farklı fiyat öngörülebileceği, buna engel bir mevzuat hükmünün yer almadığı ve herhangi bir fiyat öngörmesinin yeterli olduğu,

Yapılan inceleme neticesinde ihale üzerinde bırakılan Manas Yol Yapı Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.-Egepark Yapı İnş. Tekst. Tur. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarında başvuru sahibinin iddiaları bakımından mevzuata aykırı bir husus bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Ekonomik açından en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde,

Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının her iki ortak tarafından da imzalanıp kaşelendiği, ayrıca idare tarafından hazırlanan aşırı düşük teklif açıklaması talep yazısında isteklilerin 22.05.2023 günü saat 16:30’a kadar açıklamalarını sunmaları gerektiğinin belirtildiği, ihale üzerinde bırakılan iş ortaklığı tarafından 22.05.2023 günü saat 14:45 de aşırı düşük teklif açıklamalarının idareye sunulduğu,

İş ortaklığı tarafından açıklama kapsamında saatlik asgari ücretin 44,50 olarak öngörüldüğü, itirazen şikâyete konu ihale tarihinin 02.05.2023 olduğu göz önünde bulundurulduğunda anılan tarihte brüt asgari ücretin 10.008,00 TL olduğu, saatlik brüt asgari ücretin ise 44,48 (10.008,00 / 225 = 44,48) olduğu, iş ortaklığı tarafından açıklamada kullanılan fiyatın saatlik brüt asgari ücretin altında olmadığı,

İş ortaklığı tarafından motorin analiz girdisi fiyatı için EPDK tarafından yayımlanan, İstanbul İli, Avrupa Yakasında bulunan bayiler adına beyan edilmiş fiyatların ortalamasını yansıtan En Yüksek İşlem Hacimli 8 Firmanın Akaryakıt Fiyatlarına İlişkin Raporda yer alan ihale ilan tarihi ile ihale tarihi arasında (25.04.2023) geçerli bir fiyatın kullanıldığı, alınan fiyat üzerinden KDV oranın düşürüldüğü, daha sonra da 0,850 kg/lt yoğunluk katsayısı kullanılarak motorin litre fiyatının kilogram fiyatına dönüştürüldüğü tespit edilmiştir.

Motorin yoğunluk katsayısı ile alakalı bir itirazen şikâyet başvurusu üzerine Türk Standartları Enstitüsünden alınan görüşte “İlgide bahsedilen konu, bu alanda standart veya benzeri ilmi dokümanları hazırlamak ve Enstitümüz adına teknik görüşleri vermekle yetkili TK16 Petrol ve Petrol Ürünleri Teknik Komitesi tarafından değerlendirilmiş olup, Komitenin konu hakkındaki görüşü aşağıda verilmiştir.

“Belirli bir sıcaklıktaki motorinin hacminin kütleye dönüştürülebilmesi için o sıcaklıktaki yoğunluk değerinin bilinmesi gerekir. Ülkemizde pazarlanan motorinlerde (dizel) olması gereken özellikler Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından zorunlu uygulamada tutulan TS EN 590 "otomotiv yakıtları - Dizel (motorin) - Gerekler ve deney yöntemleri” standardında belirtilmiştir. Bu standartta yer alan Çizelge 1'e göre motorinin TS 1013 EN ISO 3675 veya TS EN ISO 12185 yöntemlerine göre ölçülmüş olan 15 °C sıcaklıktaki yoğunluğu 820,0 kg/m³ - 845,0 kg/m³ (LİTRE cinsinden; 0,8200 kg/L - 0,8450 kg/L) aralığında olmalıdır. Sonuç olarak TS EN ISO 590 standardına uygun bir motorinin 1 litresinin 15 °C sıcaklıktaki kütlesi 0,8200 kg - 0,8450 kg aralığında olmalıdır. Örneğin, bu aralık içinde yer alan ve 15 °C sıcaklıktaki yoğunluğu 834,5 kg/m³ (kg cinsinden; 0,8345 kg/L) olarak ölçülmüş olan motorinin 15 °C sıcaklıktaki 1 (bir) litresinin kütlesi 0,8345 kg'dır. Piyasaya sürülmüş olan bir motorin ürününün 15 °C sıcaklıktaki yoğunluk değerine, ürün piyasaya çıkmadan önce TS EN 590 standardına uygunluk açısından ilgili deney yöntemlerinden akredite bir laboratuvarda gerçekleştirilen deneyler sonucunda düzenlenmiş olan deney/analiz raporlarından ulaşılabilir ya da belirli bir ürünün yoğunluğu o üründen TS EN 590 standardına atıf yapılan numune alma yöntemlerine uygun olarak alınan bir numunenin motorinde yoğunluk tayini yöntemlerinden (TS 1013 EN ISO 3675 ve/veya TS EN ISO 12185) akredite bir laboratuvarda yoğunluğu tayin edilmek suretiyle tespit edilebilir.

Motorinin hacmi ve buna bağlı olarak yoğunluğu 15 °C civarındaki sıcaklıklar için çok önemli düzeyde olmamakla birlikte, sıcaklıkla değiştiği için 15 °C’tan farklı sıcaklıktaki bir ürünün 1 litresinin kütlesini belirleyebilmek için o sıcaklıktaki yoğunluk değerinin bilinmesi gerekir. …” hususlarına yer verilmiştir.

Diğer taraftan konuyla ilgili olarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 07.11.2014 tarih ve 29168 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 03.11.2014 tarih ve 5291 sayılı Kararında, motorin yoğunluk değeri 0,845 ton/m3 olarak belirlendiği, ayrıca; TÜPRAŞ tarafından yayımlanan “Motorin Ürün Spesifikasyonu” belgesinde de motorin yoğunluk değeri için 0.820-0,845 ton/m3 aralığının öngörüldüğü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13.14’üncü maddesinde de “…Motorin veya benzine yönelik olarak öngörülen tutarın TL/lt cinsinden hesaplanmasında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ilgili düzenlemeleri dikkate alınacaktır” açıklamasının yer aldığı, dolayısıyla isteklilerin motorin için litre-kg dönüşümünü 0,8200 kg/l - 0,8450 kg/l katsayıları ile yapmaları gerektiği anlaşılmıştır.

Açıklama kapsamında yer alan işçilik girdileri ile mazot (motorin) analiz girdisi dışında kalan diğer giderler için kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanan fiyatların kullanıldığı, söz konusu fiyatların ihale ilan tarihinde (03.04.2023) yürürlükte bulunan cari yılı birim fiyatları olduğu,

Ayrıca aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında açıklaması istenilmeyen analiz girdilerinin tamamı için ayrı ayrı bir bedel öngörüldüğü ve herhangi bir fiyat öngörmesinin yeterli olduğu,

Bu itibarla, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından ölçü birimi dönüşümünde 0,850 kg/lt katsayısını kullanarak kendilerine maliyet düşürücü bir avantaj sağlandığı anlaşıldığından, motorin girdisine dair açıklamalarının uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 7’nci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun “İdareye şikayet başvurusu” başlıklı 55’inci maddesinde “Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.

İlan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikayetler birinci fıkradaki süreleri aşmamak üzere en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir. Bu yöndeki başvuruların idarelerce ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılması esastır…” hükmü,

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuru süreleri” başlıklı 6’ncı maddesinde “(1) İdareye şikayet süresi; ihale sürecindeki şikayete konu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihi izleyen günden itibaren Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelere yönelik başvurularda beş gün, diğer hallerde on gündür.

(2) Ancak, ilan ile ön yeterlik veya ihale dokümanına yönelik şikâyetler, birinci fıkradaki süreleri aşmamak kaydıyla başvuru veya teklif sunulmadan önce en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir.” hükmü yer almaktadır.

03.04.2023 tarihli İhale İlanı’nın 5’inci maddesinde “5. Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Bahse konu ihalenin ilan tarihinin 03.04.2023 olduğu, ihalenin 02.05.2023 tarihinde gerçekleştirildiği, başvuru sahibi tarafından birim fiyatlara puanlama yapılması suretiyle fiyat dışı unsur uygulamasının yapılmamasının kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkesine aykırılık teşkil ettiği iddia edilmektedir. Bahsedilen hususun ihale dokümanının ilana yansıyan hususlarına ilişkin olduğu, başvuru sahibi tarafından bu hususa ilişkin ilk defa 03.07.2023 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulduğu, ancak istekli tarafından ilan tarihinden (03.04.2023) itibaren 10 gün içerisinde (13.04.2023 perşembe) idareye başvuruda bulunulması gerekirken bu süre geçtikten sonra 03.07.2023 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulduğu, dolayısıyla bahse konu hususa ilişkin yapılan başvurunun süresinde yapılmadığı görüldüğünden başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Diğer yandan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez. Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır.

Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarının tamamında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanunun öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, Uniform İnşaat Sanayi ve Tic. A.Ş.-Mutlugün İnşaat Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının aşırı düşük teklif açıklamalarının reddedilerek teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oybirliği ile karar verildi.

KİK Kararı: 2023/UY.I-1115 (16 Ağustos 2023)

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinde “İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir:

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin