KİK Kararı: 2023/UH.II-398

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2023/015
Gündem No : 26
Karar Tarihi : 22.02.2023
Karar No : 2023/UH.II-398
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Kalkan Temizlik Yemek Gıda İnş. Tarım Taş. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. - İde Yemek Tem. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Şanlıurfa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2022/1097044 İhale Kayıt Numaralı “Şanlıurfa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne Bağlı Kuruluşların 24 Aylık (01/01/2023-31/12/2024 Tarihleri Arası) Mamul Yemek Alımı, Dağıtım ve Servis Hizmetleri” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Şanlıurfa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından 21.11.2022 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Şanlıurfa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne Bağlı Kuruluşların 24 Aylık (01/01/2023-31/12/2024 Tarihleri Arası) Mamul Yemek Alımı, Dağıtım ve Servis Hizmetleri” ihalesine ilişkin olarak Kalkan Temizlik Yemek Gıda İnş. Tarım Taş. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. - İde Yemek Tem. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının 16.12.2022 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 19.12.2022 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 26.12.2022 tarih ve 69530 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 23.12.2022 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2022/1626 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, kısmi teklife açık bahse konu ihalenin 1’inci ve 2’nci kısımları üzerinde bırakılan Capital Tur. Yemek. Tem. İnş. Gıda. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamalarının uygun olmadığı ve reddedilmesi gerektiği, Capital Tur. Yemek. Tem. İnş. Gıda. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamasında,

a1) Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6’ncı maddesi gereğince aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan Malzemeli Hesap Sunum Cetvelinin (Ek-H.4) hatalı olarak sunulduğu, anılan tabloda yer alan ana girdilerin ortalama birim fiyatları ile birim fiyatları tevsik etmek için kullanılan belgelerdeki birim fiyatlar arasında uyumsuzluk olduğu, ayrıca açıklama yöntemleri kısmında, ortalama birim fiyatların belgelerin kaçıncı sayfasında olduğunun belirtilmediği, örnek menüye göre hazırlanan yemek reçetelerinde bulunan ana girdilere, ana girdiler tablosunda yer verilmediği, ana girdiler ile işçilik maliyeti toplamının, toplam teklif tutarına oranının Tebliğ’de belirtilen oranlar (0,80 - 0,95) arasında olmadığı,

Anılan istekli tarafından personel maliyetleri, düzenlemeye aykırı olarak tam zamanlı olarak hesaplandığı ve ayrıca milli ve dini bayramlarda personel sayısı yarıya düşürülerek hesaplanmadığı, fazladan personel gideri hesaplandığı, Tebliğ’in 79.2.6’ncı maddesine göre “Ana çiğ girdi maliyeti + İşçilik maliyeti/Toplam teklif tutan” oranının 0,80’den az 0,95’den çok olmaması gerektiği, fazladan hesaplanan işçilik giderinin çıkarılması durumunda alt limitin altına düştüğü,

İdari ve Teknik Şartname’de ihale konusu hizmette çalıştırılması zorunlu olan personel ve bu personelin sayı ve niteliklerine yer verildiği, ilgili istekli tarafından hazırlanan aşırı düşük teklif açıklamalarında, özellikle çalışacak nitelikli personele asgari ücret üzerinden işçilik maliyeti hesaplaması yapıldığı, bu hesaplamanın hayatın olağan akışına aykırı olduğu gibi bu konuda alınan yüksek yargı kararlarına da aykırılık teşkil ettiği, Teknik Şartnamede yemek, kahvaltı ve kumanya işlerinin pazar, bayram ve diğer resmi tatil günleri de dâhil olmak üzere devam edeceğinin hüküm altına alındığı, işin süresince resmi tatil bulunduğu, anılan istekli tarafından aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında resmi tatil günlerinde yapılacak çalışmalara ilişkin herhangi bir gider öngörmedikleri, bu nedenle eksik olarak toplam işçilik maliyet hesaplaması yaptıkları,

a2) Örnek yemek menüsünde yer alan etli, tavuklu ve sebzeli yemeklerin içeriklerindeki dana eti (kemiksiz), tavuk baget, tavuk bonfile, tavuk pirzola, tavuk incik, tavuk but ve tavuk göğüs girdi miktarlarının yemek reçetelerine Teknik Şartname'de düzenlenen miktarlardan daha düşük yansıtıldığı, örnek yemek menüleri ve menülerde bulunan yemeklerin içeriklerinin eksik olarak hesaplandığı, Teknik Şartname’de belirtilen yemek gramajlarının eksik olarak hesaplamalara dahil edildiği, özellikle aşırı düşük teklif açıklamasında et yemekleri gramajları ile Teknik Şartname gramajlarının tutmadığı,

a3) Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.2 ve 79.2.2.3’üncü maddeleri kapsamında kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin fiyatları gösteren belgelerde tarih bulunmadığı, sadece ilgili kurumun internet sayfası üzerinden temin edilen bilgisayar çıktısının alındığı tarih bulunduğu, ilgili ürünlerin birim fiyatlarının hangi tarihler arasında geçerli olduğunun teyit edilemediği,

a4) Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.5’inci maddesi kapsamında bazı ürünlerin fiyatlarının tevsiki amacıyla sunulan toptancı hal fiyatları belgelerinin ilgili toptancı hal idaresi tarafından düzenlenip düzenlenmediğinin bilinmediği, ilgili belgelerin onaysız olduğu, salt internet çıktısı halinde sunulduğu ve teyidinin yapılmadığı,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.5’inci maddesi gereğince, sunulan toptancı hali fiyatlarının ihale tarihinden önceki son 12 ayın herhangi bir işlem gününde belirlenen fiyatlar olması gerekirken, 12 aylık dönem öncesi ve ihale tarihi sonrası belirlenen fiyatlar kullanıldığı, söz konusu fiyatların teyitlerinin yapılması gerektiği,

a5) Ana girdilerin tevsiki amacıyla sunulan Ek-0.7 maliyet/satış tutarı tespit tutanağının yürürlükten kaldırılan mevzuata göre hazırlandığı. Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.7’nci maddesinde yer alan düzenlemelerin dikkate alınmadığı, söz konusu tutanakta ağırlıklı ortalama birim maliyet/satış tutarının tespitinde esas alınan faturalara ilişkin bilgilerin yer almadığı, tutanakta yer alan ana girdilerin fiyatlarının ağırlıklı ortalama birim maliyetlerin veya ağırlıklı ortalama birim satış tutarlarının altında olduğu, toplam tutarlarının yanlış hesaplandığı, son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde üretilen/alımı ve satımı yapılan mal miktarlarının, ihale konusu ihtiyacın en az yarısını kapsamadığı, ilgili belgeye tarih ve sayı verilmediği, bu belgenin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 8.4’üncü maddesine uygun hazırlanmadığı, ilgili meslek mensubu tarafından da her sayfasının kaşelenip imzalanmadığı, tutanağın birinci sayfasında yer alan SMMM bilgileri ile ilgili meslek mensubunun kaşe bilgilerinin birbirinden farklı olduğu, tutanağın ekinde meslek mensubuna ait faaliyet belgesinin sunulmadığı, sunulan faaliyet belgesinin de geçerlik süresinin dolduğu, Tebliğ’in 79.2.4’üncü maddesi gereğince sunulan Ek-O.5, Ek-O.6, Ek-O.7 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemini kapsamadığı, sunulan belgelerin henüz beyannamesi verilmemiş olan dönemlerine ilişkin olduğu,

Ayrıca adı geçen ana girdilerin ortalama birim fiyatlarının ana girdileri tablosuna eksik ve yanlış olarak yansıtıldığı, anılan istekli tarafından, malzemeli yemek sunumu hesap cetvelinde “Dana eti (kemiksiz)” ana girdisi için fiyat öngörüldüğü ve söz konusu fiyatın borsa bülteni ile tevsik edildiği, söz konusu bülten içeriğinde dana eti (kemiksiz) ana girdisi için yer verilen ortalama birim fiyatın malzemeli yemek sunumu hesap cetvelinde yer verilen birim fiyat ile farklı olduğu,

a6) Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2’nci maddesinde yer alan diğer yöntemlerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığı ispatlanmadan fiyat tekliflerinin kullanıldığı, sunulan fiyat tekliflerinin üzerinde bulunması zorunlu olan ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.1’inci maddesinde belirtilen ibarelerin bulunmadığı, bu belgelere tarih ve tespit tutanağı sayısının verilmediği, fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösteren firmalardan alınmadığı, fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından kaşe/imza yapılmadığı, özel kaşe (TÜRMOB) kullanılmadığı, fiyat tekliflerinin dayanağı olan Ek-O.5 ve Ek-O.6 tutanakları fiyat tekliflerinin ekinde sunulmadığı,

Üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ekinde imza sirküleri ile fiyat teklifi alınan firmalar ile tam tasdik sözleşmesi yapan ve beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensuplarına ait oda faaliyet belgelerinin sunulmadığı, ayrıca fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde, bu hizmetin birim fiyatının tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama pirini satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat tekliflerinde Tebliğ uyarınca olması gereken ibarelerin yer almadığı, ortalama/toplam birim maliyet tutarının ve ağırlıklı ortalama birim satış tutarının hesaplanmasına esas teşkil eden fatura bilgilerinin doldurulmadığı, kullanılan fatura bilgilerinin ise gerçeği yansıtmadığı,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6'ncı maddesi uyarınca kırmızı et, beyaz et, balık, kuru gıdalar (pirinç, bulgur, nohut, mercimek, kuru fasulye gibi) sebze, meyve girdilerine ilişkin üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ile açıklama yapılması mümkün olmamasına rağmen ilgili istekli açıklama dosyasında tevsik edici belge olarak üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin kullanıldığı,

a7) Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.6’ncı maddesinde yer alan açıklama gereğince pet su ürününün açıklama yapılması gereken girdiler arasında sayıldığı, Teknik Şartname'de kahvaltı, öğle yemeği ve akşam yemeklerinin yanında “bardak su” verileceği belirtilmesine rağmen, bu düzenleme dikkate alınmadan açıklama yapıldığı, pet bardak su için açıklama yapılmadığı,

a8) Birim fiyat teklif cetvelinde yer alan iş kalemleri için hesaplanan birim öğün maliyetleri ile birim işçilik maliyetlerinin toplanması sonucu bulunan tutarın, her bir iş kalemi için teklif edilen birim fiyatların üzerinde olduğu, anılan isteklinin teklif ettiği birim fiyatları açıklayamadığı, ana çiğ girdileri tablosunu kullanılarak toplam miktar ve toplam tutar açıklamasının yapıldığı, Tebliğ açıklamaları gereğince toplam miktar ve toplam tutar hesaplamasının yapılamayacağı, teklif edilen birim fiyatın açıklanması gerektiği, 25.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren Kamu İhale Genel Tebliği'nin “Hizmet Alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79.2.6’ncı maddesinde “Malzemeli yemek alımı ihalelerinde sadece iki haftalık örnek menüdeki ana girdiler ve işçilik giderleri dikkate alınarak açıklama yapılmalıdır. İsteklilerin örnek menüdeki girdiler ve işçilik gideri kullanılarak teklif ettikleri birim fiyatı açıklamaları gerekmekte olup toplam miktar ve tutar açıklaması yapılmayacaktır, örneğin normal kahvaltı, diyet kahvaltı, ara öğün, normal yemek ve diyet yemek gibi birim fiyatları içeren bir ihalede, isteklilerin teklif ettikleri birim fiyatı; örnek menüyü ve bu menünün üretimi için gerekli işçilik tutarını kullanarak tevsik etmeleri durumunda açıklama uygun kabul edilecektir.” açıklaması gereğince ilgili isteklinin örnek menüdeki girdiler ve işçilik gideri kullanılarak teklif ettikleri birim fiyatı açıklamadığı için ilgili isteklinin aşırı düşük açıklamasının uygun olmadığı, ilgili istekli tarafından hazırlanan açıklama dosyasında öğün maliyetleri ve ortalama öğün maliyetlerinin yanlış hesaplandığı, toplam ana girdi maliyetlerinin olması gerekenden daha düşük miktarlar ve tutarlarda hesaplandığı, ilgili istekli tarafından hazırlanan açıklama dosyasında ortalama öğün maliyetleri ile öğün miktarlarının çarpımı sonucu bulunması gereken toplam ana girdi maliyetlerinin yanlış hesaplandığı,

a9) Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.2.4’üncü maddesi gereğince sunulan bültenlerin ilgili ticaret borsalarından teyitlerinin yapılması, ana girdi listesindeki birim fiyatların bültenlerden kontrol edilmesi gerektiği, zira birçok ticaret borsası bültenlerinde farklılıklar ortaya çıktığı,

a10) İki haftalık örnek menünün dikkate alınmadığı, yemeklerde bulunan salça, un, kuru soğan, kırmızı mercimek, ayçiçek yağı, şehriye miktarının yanlış hesaplandığı,

a11) Yemeğin pişirilmesi ve dağıtımında kullanılacak aracın yakıt ve kiralama giderine ilişkin belgelendirme yapılmadığı,

a12) Yemek rasyosunda belirtilen dereotu, maydanoz, taze nane ve limonun birim fiyatlarının tevsikinin adet fiyat üzerinden yapılmasının zorunlu olduğu, ancak aşırı düşük açıklamaları uygun bulunan isteklilerin anılan ürünlerin birim fiyatlarının tevsikine ilişkin açıklamalarının kg fiyatı üzerinden olduğu,

a13) Çam fıstığı, ceviz içi ve fındık içi fiyatlarının tevsiki amacıyla ticaret borsalarında yer alan "çam fıstık”, “ceviz” ve “fındık” birim fiyatlarını kullandıkları, ticaret borsası bültenlerinde “çam fıstık kabuklu-çam fıstık-çam fıstık iç”, “ceviz kabuklu-ceviz-ceviz içi”, “fındık kabuklu-fındık-fındık içi” ürünlerinin ayrı ayrı yer aldığı, birim fiyatlarının da birbirinden farklılık gösterdiği, ilgili istekli tarafından çam fıstık içi, ceviz içi ve fındık içi ürünleri üzerinden açıklama yapılmadığı iddialarına yer verilmiştir.

A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8 inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır.” hükmü,

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sınır değer ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 59’uncu maddesinde “(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.

(2) Aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemlerine ilişkin olarak, ihale ilanı ve dokümanında belirtilmek kaydıyla üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralardaki koşullar çerçevesinde aşağıdaki seçeneklerden bir tanesi kullanılır.

a) Sınır değerin altında olan teklifler ihale komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edilir ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir. İhale komisyonu;

Verilen hizmetin ekonomik olması,
Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

b) Aşırı düşük teklif sınır değerinin altında teklif sunan isteklilerin teklifi açıklama istenmeksizin reddedilir.

(3) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin yarısına eşit veya bu değerin üzerinde olan ihalelerde, ikinci fıkranın (a) bendinin kullanılması zorunludur.

(4) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde ikinci fıkranın (a) veya (b) bendindeki seçeneklerden birisinin kullanılması zorunludur.

(5) Kurum tarafından yayımlanan aşırı düşük teklif açıklama istenilmeksizin reddedilecek tekliflere ilişkin alımlar listesinde yer alan işlerin ihalelerinde ikinci fıkranın (b) bendinin kullanılması zorunludur.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “…79.2. İhale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden açıklama isteneceği belirtilen hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında aşağıdaki düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

79.2.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir.

79.2.2. İstekliler aşırı düşük olarak tespit edilen tekliflerini aşağıdaki yöntemleri kullanarak açıklayabilirler.

79.2.2.1. Üçüncü Kişilerden Alınan Fiyat Teklifleri: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin üçüncü kişilerden fiyat teklifi alınması durumunda, öncelikli olarak fiyat teklifini veren kişiyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre teklife konu mal veya hizmet için maliyet tespit tutanağı (Ek-O.5) veya satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.6) düzenlenecektir. Tutanaklar fiyat teklifinin dayanağı olarak düzenlenecek olup, aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulacaktır.

Maliyet tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için, fiyat teklifinin mamul/mala ilişkin olması halinde mamul/malın birim fiyatının, tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması; fiyat teklifinin hizmete ilişkin olması halinde ise bu hizmetin birim fiyatının, tutanakta tespit edilen toplam birim maliyetin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.5) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı maliyet tespit tutanağındaki ortalama/toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Satış tutarı tespit tutanağı dayanak alınarak fiyat teklifi sunulabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması, bu tespitin (Ek-O.6) formunda yapılması, fiyat teklifi üzerine meslek mensubu tarafından “Bu fiyat teklifindeki birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre tarafımca düzenlenerek onaylanan (.../.../...) tarih ve (…) sayılı satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.

Üçüncü kişilerden alınan fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösterenlerden alınması gerekmekte olup, bu belgelerin ihale tarihinden önce düzenlenmiş olması zorunlu değildir.

Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

…

79.2.2.7. İsteklinin Kendi Ürettiği, Aldığı veya Sattığı Mallara İlişkin Fiyatlar: Teklifi oluşturan maliyet bileşenlerine ilişkin olarak isteklinin kendi ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ait fiyatların kullanılması durumunda, istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından ilgisine göre aşırı düşük teklif açıklamasına konu mal için düzenlenen maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.7) ile açıklama yapılabilir.

Maliyetler dayanak alınarak yapılan açıklamanın geçerli olabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta (Ek-O.7) tespit edilen ağırlıklı ortalama birim maliyetin altında olmaması ve isteklinin son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde ihale konusu işte kullanılmasını öngördüğü mal miktarının en az yarısı kadar alım yapmış olması gerekir.

Satışlar dayanak alınarak yapılan açıklamanın geçerli olabilmesi için teklif edilen birim fiyatın, ilgili tutanakta (Ek-O.7) tespit edilen ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmaması ve malın ticaretinin isteklinin faaliyet alanında olması gerekir.

İsteklinin son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminde 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idarelere açıklama konusu mala ilişkin satış yapmış ve satılan malın idarece kabul edilmiş olması durumunda, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek-O.7) sunulmasına gerek bulunmayıp sadece söz konusu satışa ilişkin fatura örnekleri veya bu örneklerin noter, YMM, SMMM ya da vergi dairesince onaylı suretleri ile de belgelendirme yapılabilir.

79.2.2.8. İsteklinin Ortağı Olduğu Tüzel Kişiye Ait İşletmeden Mal Çekmesiyle Oluşan Emsal Bedel: Teklifi oluşturan maliyt bileşenlerine ilişkin olarak isteklinin ortağı olduğu tüzel kişiye ait işletmeden mal çekmesi veya satın alması durumunda söz konusu malın emsal bedeli ile değerlenmesi gereklidir. Emsal bedelinin tespitinde 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri esas alınır. Bu durumda, Vergi Usul Kanununa göre hesaplanan emsal bedeli gösteren ve istekliyle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından hazırlanarak imzalanan ve kaşelenen beyanın verilmesi yeterlidir. Kaşeleme işlemi 8.4 üncü maddede belirtilen özel kaşe kullanılmak suretiyle yapılabileceği gibi, bu kaşe dışında meslek mensubuna ilişkin bilgileri içeren kaşe kullanılmak suretiyle de yapılabilir.

79.2.3. Meslek mensubu; üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifi üzerindeki beyanın ve emsal bedel beyanı ile Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanaklardaki bilgilerin doğruluğundan sorumludur. Meslek mensubu ibaresinden Yeminli Mali Müşavirler veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler anlaşılır”

79.2.4. Ek-O.5, Ek-O.6 ve Ek-O.7 numaralı tutanakların son veya bir önceki geçici vergi beyanname dönemine ilişkin olarak düzenlenmesi zorunludur. Son veya bir önceki geçici vergi beyanname döneminin tespitinde; 4734 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine göre pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ilk yazılı fiyat tekliflerinin alındığı tarih, diğer ihale usulleri ile yapılan ihalelerde ise ihale tarihi esas alınır.

Örneğin; 11.1.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Ekim-Kasım-Aralık 2013”, 15.7.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan ihalede son geçici vergi beyanname dönemi “Nisan-Mayıs-Haziran 2014” tür.

…

79.2.6. Malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere teknik şartnamede asgari iki haftalık örnek menü düzenlemesi yapılır ve bu menüde yer alan yemeklerin içerikleri ile çiğ girdi miktarları belirtilir.

Bu ihalelerde; teklifi aşırı düşük bulunan istekli öncelikle “ana girdi”, “işçilik” ve “yardımcı gider” oranlarının belirtildiği Malzemeli Yemek Sunumu Hesap Cetvelini (Ek- H.4) hazırlayarak açıklaması kapsamında sunar. Açıklamanın geçerli kabul edilebilmesi için “(Ana Girdi Maliyeti+İşçilik Maliyeti)/Toplam Teklif Tutarı” oranının 0,80’den az ve 0,95’den çok olmaması gerekir. Oran belirtmeyen veya belirttiği oran 0,80’den az veya 0,95’den çok olan isteklilerin teklifleri reddedilir.

Bu maddede yer alan ana girdi ibaresi kapsamında, kırmızı et; beyaz et; balık; işlenmiş et ürünleri (sucuk, salam, sosis, kavurma gibi); kuru gıdalar (pirinç, bulgur, nohut, mercimek, kuru fasulye gibi); sebze; meyve; toz şeker, süt; yoğurt, ayran; yağ ürünleri (ayçiçek yağı, zeytinyağı, tereyağı) kahvaltı malzemeleri (peynir, zeytin, yumurta, reçel, bal gibi); pet su, ekmek açıklama yapılacak unsurlar olarak dikkate alınır. İdarenin ihale dokümanında bu girdilerin dışında ana girdi niteliğinde malzeme içeren yemek öğünü düzenlemesi durumunda aşırı düşük teklif açıklama yazısında açıklama istenecek unsurlar arasında bu malzemelerin de belirtilmesi zorunludur. Bu çerçevede, isteklinin beyan ettiği orana uygun teklif sunması durumunda, yemek pişirilmesi için gerekli enerji giderleri (doğalgaz, LPG gibi), temizlik malzemeleri, su, sigorta giderleri, ilaçlama ve hijyen sağlama giderleri, bakım onarım, amortisman, nakliye, sözleşme giderleri ve genel giderler, portör muayenesi ve tali çiğ girdiler (tuz, baharat, tatlandırıcı vb.) gibi unsurlar “yardımcı girdiler” başlığında değerlendirilir ve bu unsurlar için açıklama sunulması gerekmez.

Örneğin; 1.000 öğün yemek alımı için çıkılan bir ihalede, birim fiyat olarak 5 TL teklif veren bir isteklinin, 5.000 TL olan toplam teklif bedelinin aşırı düşük olarak değerlendirilmesi ve istekli tarafından sunulan Malzemeli Yemek Sunumu Hesap Cetvelinde “(Ana Girdi Maliyeti+İşçilik Maliyeti)/Toplam Teklif Tutarı” oranının 0,90 olarak belirtilmesi halinde, teklifin 4.500 TL’sinin ana çiğ girdi ile işçilik toplamını içerdiği kabul edilir ve isteklinin sadece bu kısma ilişkin açıklama yapması gerekir. Teklifin 500 TL’lik kısmının ise yardımcı giderlere ilişkin olduğu kabul edildiğinden, bu kısma ilişkin açıklama yapılması gerekmemektedir.

Malzemeli yemek alımı ihalelerinde, kırmızı et; beyaz et; balık; kuru gıdalar (pirinç, bulgur, nohut, mercimek, kuru fasulye gibi); sebze; meyve maliyetlerinin tevsiki amacıyla üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri kullanılamaz. Ancak 79.2.2 nci maddede yer alan diğer yöntemlerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda, üçüncü kişilerden alınan fiyat teklifleri ile açıklama yapılabilir.

Malzemeli yemek alımı ihalelerinde sadece iki haftalık örnek menüdeki ana girdiler ve işçilik giderleri dikkate alınarak açıklama yapılmalıdır. İsteklilerin örnek menüdeki girdiler ve işçilik gideri kullanılarak teklif ettikleri birim fiyatı açıklamaları gerekmekte olup toplam miktar ve tutar açıklaması yapılmayacaktır. Örneğin normal kahvaltı, diyet kahvaltı, ara öğün, normal yemek ve diyet yemek gibi birim fiyatları içeren bir ihalede, isteklilerin teklif ettikleri birim fiyatı; örnek menüyü ve bu menünün üretimi için gerekli işçilik tutarını kullanarak tevsik etmeleri durumunda açıklama uygun kabul edilecektir.

79.2.7. İstekliler tarafından akaryakıt girdisine ilişkin olarak, EPDK tarafından yayımlanan, İstanbul İli, Avrupa Yakasında bulunan bayiler adına beyan edilmiş fiyatların ortalamasını yansıtan En Yüksek İşlem Hacimli 8 Firmanın Akaryakıt Fiyatlarına İlişkin Raporda yer alan fiyatların % 90’ının altında sunulan açıklamalar geçerli kabul edilmez. Motorin veya benzine yönelik olarak öngörülen tutarın TL/lt cinsinden hesaplanmasında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ilgili düzenlemeleri dikkate alınacaktır.

79.3. İdarelerin aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirilmesine ilişkin aşağıdaki düzenlemeleri de dikkate almaları gerekmektedir.

79.3.1. Teklifi aşırı düşük olarak tespit edildikten sonra yukarıdaki yöntemlere göre usulüne uygun açıklama yapan isteklilerin teklifleri geçerli kabul edilir. Hayatın olağan akışına veya ticari gereklere aykırılık gibi nedenlerle teklifler reddedilemez.

79.3.2. 79.2.2 nci maddede yer alan yöntemlerden herhangi biri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda, istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle, ilgili mevzuatına göre ihale tarihinden önceki son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer bilgi ve belgeler kullanılarak da açıklama yapılabilir.

79.3.3. Kurumca hazırlanan “İşçilik Hesaplama Modülü” ne (www.ihale.gov.tr) adresinden ulaşılabilecek olup, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyeti hesabında işçilik hesaplama modülünün kullanılması zorunludur.

79.3.4. Hizmet alım ihalelerinde herhangi bir sigorta giderinin aşırı düşük teklif sorgulamasında önemli bir bileşen olarak kabul edilmesi durumunda, isteklilerce sigorta acentelerinden alınan poliçe, fiyat teklifi veya sözleşmelerin ekine ihale dokümanında yer alan teminat tutarları üzerinden teklif ettikleri sigorta prim tutarlarıyla sigorta hizmetini gerçekleştirebileceklerine ilişkin, ilgili sigorta şirketinin genel müdürlüğünden veya bölge müdürlüğünden alınan teyit yazısının eklenmesi ve bu yazının yetkili kişilerin imzasını taşıması gereklidir. Ancak sigorta şirketlerinin genel müdürlük veya bölge müdürlükleri tarafından imzalanmış poliçe veya fiyat teklifleri için teyit alınması zorunlu değildir. Sigorta giderinin tevsiki için sunulan belgenin işin süresinin tamamını kapsaması gerekmektedir. Ancak birden fazla yılı kapsayan ya da ihale tarihi ile işin başlangıç tarihinin farklı yıllara ait olduğu işlerde ilk yıl için alınan sigorta teklifinin ihale tarihi itibarıyla en son açıklanmış olan Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksi “On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı (%)” tablosundaki oran esas alınmak suretiyle güncellenerek diğer yıllar için kullanılması mümkündür. Örneğin; sözleşme süresi 3 yıl, ihale tarihi 1/11/2019, işe başlama tarihi 1/1/2020 olan bir ihalede, ihale tarihi itibarıyla yıllık 100 TL olan sigorta prim tutarı maliyet kalemi, Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksi on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı tablosunda en son açıklanmış olan 2019 yılı Eylül ayı değişim oranı (%26,44) üzerinden; 2020 yılı için (100 TL1,2644) 126,44 TL; 2021 yılı için (126,44 TL1,2644) 159,87 TL; 2022 yılı için (159,87 TL*1,2644) 202,14 TL olarak hesaplanacaktır.

79.3.5. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarına ilişkin yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında, sözleşme giderleri ve genel giderlerin % 4 oranında hesaplanması söz konusu olmayacak, sözleşme giderleri ilgili mevzuatına göre hesaplanmak suretiyle açıklama yapılacaktır.

79.3.6. İhale dokümanında fiyat farkı verileceğine ilişkin düzenleme bulunmayan ve birden fazla yılı kapsayan ya da ihale tarihi ile işin başlangıç tarihinin farklı yıllara ait olduğu işlere ilişkin aşırı düşük teklif sorgulaması yazısında idarece önemli bir bileşen olarak belirtilen ve istekliler tarafından ihale tarihi itibarıyla artış oranı ve/veya tutarı tespit edilemeyen motorlu taşıtlar vergisi, araç muayene işlemleri gibi giderler ile mali yükümlülükler ve/veya tarife bedellerinin, sonraki yıllara ilişkin bedelleri, ilk yıl için öngörülen bedelin, ihale tarihi itibarıyla en son açıklanmış olan Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksi “On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı (%)” tablosundaki oran üzerinden güncellenerek hesaplanır. Örneğin; sözleşme süresi 3 yıl, ihale tarihi 15/11/2019, işe başlama tarihi 1/1/2020 olan bir ihalede, motorlu taşıtlar vergisi tutarı ihale tarihi itibarıyla yıllık 100 TL olan maliyet kalemiz Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksi on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı tablosunda en son açıklanmış olan 2019 yılı Ekim ayı değişim oranı (%22,58) üzerinden; 2020 yılı için (100 TL1,2258) 122,58 TL; 2021 yılı için (122,58 TL1,2258) 150,26 TL; 2022 yılı için (150,26 TL*1,2258) 184,19 TL olarak hesaplanacaktır.” açıklaması yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Şanlıurfa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne Bağlı Kuruluşların 24 Aylık (01/01/2023-31/12/2024 Tarihleri Arası) Mamul Yemek Alımı, Dağıtım ve Servis Hizmetleri

b) Türü: Hizmet alımı

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.

d) Kodu:

e) Miktarı:

Kahvaltı: 263.280 öğün, Öğle Yemeği: 293.180 öğün, Akşam Yemeği: 260.880 ve Ara öğün (kuşluk-ikindi-gece) : 347.260 öğün, Toplam: 1.164.600 öğün Mamul yemek hizmeti alımı işi.

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Şanlıurfa Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü - Karaköprü Engelsiz Yaşam Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü - Şanlıurfa Kadın Konukevi Merkezi Müdürlüğü - Şanlıurfa Çocuk Destek Merkezi Müdürlüğü - Şanlıurfa 0-18 Yaş Kız ve 0-12 Yaş Erkek Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimi (SIRRIN) - Şanlıurfa 13-18 Yaş Erkek Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimi (MAŞUK)” düzenlemesi,

Aynı Şartname’nin “Kısmi teklif verilmesi” başlıklı 20’nci maddesinde “20.1. Bu ihalede kısmi teklif verilebilir.

20.2. Bu ihaledeki kısım sayısı 2 dir. İhale kısımlarına ilişkin koşullar altta düzenlenmiştir;

Kısmi tekliflerin verilme şekli: İhale konusu iş toplam 2 (iki) kısımdan oluşmaktadır. İstekliler her kısım için kısmi teklif verebileceklerdir. İhale aşamasında her kısım kendi içinde değerlendirilecek olup, ihale sonucunda herhangi bir kısım veya birden fazla kısım için ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenen istekli, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun EK 7 nci maddesi gereği uhdesinde kalan kısım/kısımlar için ihtiyaç talebinde bulunan (ihtiyaç talebinin tespitinde Teknik Şartnamede yer alan Kuruluşların Satın Alacağı Öğün Sayıları Tablosundaki veriler/miktarlar dikkate alınacaktır.) her bir kuruluşla ayrı ayrı sözleşme imzalayacaktır. (Örneğin ihalenin 1 ve 2. kısımları için ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenen istekli, söz konusu kısımlar için ihtiyaç talebinde bulunan her bir kuruluşla ayrı ayrı sözleşme imzalayacaktır.) Ayrı ayrı sözleşmeye bağlanacak her kısım/kısımlar için ihtiyaç talebinde bulunan kuruluşlarca ayrı kesin teminat alınacaktır.

Yüklenici firma yada firmalar tarafından verilecek olan kesin teminatların geçerlilik süresi sözleşme bitiş süresinin en az 4 ay ileri tarihine kadar olacaktır.

Her Kısım için Sözleşme Damga Vergisi ve Karar Pulu Damga vergisi, Kik Payı vs. bedelleri ayrı ayrı verilecektir.” düzenlemesi,

Bahse konu Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince ödenecek ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyatına dahildir.

25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.

25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1.

1. KISIM

1-) Şanlıurfa Karaköprü Engelsiz Yaşam Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü

50.000 Öğün sabah kahvaltısı,63.600 Öğün öğle yemeği, 50.000 öğün akşam yemeği, 83.520 ara öğün olmak üzere toplam 247.120 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir.

2-) Şanlıurfa Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü

72.480 Öğün sabah kahvaltısı,76.080 Öğün öğle yemeği, 76.080 öğün akşam yemeği, 122.640 ara öğün olmak üzere toplam 347.280 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir.

3-) Şanlıurfa Kadın Konukevi Merkezi Müdürlüğü

22.000 Öğün sabah kahvaltısı, 28.000 Öğün öğle yemeği, 22.000 öğün akşam yemeği, 22.000 ara öğün olmak üzere toplam 94.000 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir.

2. KISIM

1-) Şanlıurfa Çocuk Destek Merkezi Müdürlüğü

34.800 Öğün sabah kahvaltısı, 41.500 Öğün öğle yemeği, 28.800 öğün akşam yemeği, 35.100 ara öğün olmak üzere toplam 140.200 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir.

2-) Şanlıurfa 0-18 Yaş Kız ve 0-12 Yaş Erkek Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimi (SIRRIN)

42.000 Öğün sabah kahvaltısı, 42.000 Öğün öğle yemeği, 42.000 öğün akşam yemeği, 42.000 ara öğün olmak üzere toplam 168.000 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir.

3-) Şanlıurfa 13-18 Yaş Erkek Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimi (MAŞUK)

42.000 Öğün sabah kahvaltısı, 42.000 Öğün öğle yemeği, 42.000 öğün akşam yemeği, 42.000 ara öğün olmak üzere toplam 168.000 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir.

25.3.1.2 İŞÇİLİK ÜCRETİ, YEMEK, YOL VE GİYECEK GİDERLERİ:

1. KISIM

1-) Şanlıurfa Karaköprü Engelsiz Yaşam Bakım, Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü

Hizmetin sunulması işiyle ilgili olarak aylık 26 (yirmialtı) gün üzerinden fiilen çalışan personelin tüm mesaisini kuruluşta geçirdiği hallerde, hizmetin sunulmasıyla görevli; (işçilik giderleri [(işçi ücreti, sigorta prim giderleri, Bordroda brüt olarak gösterilmek üzere 26 gün üzerinden günlük brüt 14.00 (On Dört TL) yol ücreti ve ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma teklif fiyata dâhildir.)

1 Sorumlu Personel, 1 aşçı, 2 aşçı yardımcısı, 3 Servis ve Bulaşık Personeli.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılacak toplam 210 (İkiYüzOn) gün için; Hizmetin sunulmasıyla görevli 1 Sorumlu Personel, 1 aşçı, 2 aşçı yardımcısı, 3 Servis ve Bulaşık Personeli için çalışılan her gün için günlük ücretine ilaveten ayrıca bir günlük ücret teklif fiyata dâhildir.