KİK Kararı: 2023/UH.II-1405 (8 Kasım 2023)
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
8 Kasım 2023
Ölmez Seyahat Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü
2023/663104 İhale Kayıt Numaralı "2023-2024 Eği ... Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2023/055
Gündem No : 27
Karar Tarihi : 08.11.2023
Karar No : 2023/UH.II-1405
Toplantıya Katılan Üyeler
BAŞVURU SAHİBİ:
Ölmez Seyahat Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti.,
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü,
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2023/663104 İhale Kayıt Numaralı “2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Van İli Erciş İlçesi Taşımalı Temel Eğitim Kapsamındaki Öğrencilerin Yerleşim Birimlerinden Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi” İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından 11.08.2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Van İli Erciş İlçesi Taşımalı Temel Eğitim Kapsamındaki Öğrencilerin Yerleşim Birimlerinden Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi” ihalesine ilişkin olarak Ölmez Seyahat Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti.nin 24.08.2023 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 24.08.2023 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 29.08.2023 tarih ve 106396 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 29.08.2023 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2023/1007 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
-
Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yapılan “2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Van İli Erciş İlçesi Taşımalı Temel Eğitim Kapsamındaki Öğrencilerin Yerleşim Birimlerinden Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi” ihalesinin 6 ve 10’uncu kısımlarına teklif verdikleri, 22.08.2023 tarihinde EKAP üzerinden gönderilen ihale komisyonu kararlarında ihalenin 6 ve 10’uncu kısımlarının Anadolu Grup Turizm İnşaat Taşımacılık Mobilya İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi üzerinde bırakıldığı, 10’uncu kısımda ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak Ekrem Nadiroğlu’nun belirlendiği, ancak Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 21.12.2022 tarih ve 10732 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi incelendiğinde şirket ortaklarının Fatma Nadiroğlu ve Muammer Nadiroğlu olduğu, Ekrem Nadiroğlu’nun Muammer Nadiroğlu’nun babası olduğu, ihaleye alternatif teklif kullandıkları, kullanılan banka teminatları incelendiğinde aynı bankadan teminat kullandıkları ve aynı IP adresi üzerinden teklif verdikleri, birbirlerinin tekliflerinden haberdar oldukları, alternatif teklif kullanmak suretiyle rekabeti engelleyen ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi hükümlerine uymayan söz konusu iki isteklinin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği,
-
Kısmi teklife açık bahse konu ihalenin 6 ve 10’uncu kısımlarında Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlendiği, ihale üzerine bırakılan istekli tarafından sunulmuş olan özel sektöre ve iş deneyim belgesi düzenleme yetkisi olmayan kuruluşlara yapılan işlere ilişkin iş deneyimine dair belgelerde yapılan onayların mevzuatta belirtildiği şekilde mali müşavir, vergi daireleri ya da noter tarafından yapılmadığı, işin sözleşmesine ait damga vergisinin ihale ilan tarihi itibarıyla ödendiğine ilişkin belgelerin de sunulmadığı, sözleşme kapsamında personel çalıştırıldığına dair Sosyal Güvenlik Kurumu internet sayfası üzerinden düzenlenmiş ve idarece teyidi yapılabilecek olan belgelerin idareye sunulmadığı, bedel içeren tek bir sözleşmeye dayalı olarak gerçekleştirilen işlere ilişkin iş deneyim belgesinin kabul edilebilir olması için sözleşme konusu işin bitirilmiş olması ve İdari Şartname’de belirlenmiş olan “Kamu ve/veya özel sektörde yapılmış her türlü öğrenci ve personel taşıma işi benzer iş olarak kabul edilecektir.” şeklindeki benzer iş düzenlemesine uygun olarak araç kiralama, servis kiralama vb. şeklinde değil, doğrudan personel taşıma işlerine ilişkin olması ve faturalama işlemlerinin de araç kiralama servis kiralama vb. işlere değil personel taşıma işlerine ilişkin olması gerektiği, söz konusu sözleşmenin araç kiralama, servis kiralama vb. işlere dair bir sözleşme olduğu, idarece belirlenen benzer iş grubuna girmeyen, araç kiralama, servis kiralama vb. türlere ilişkin olarak düzenlenmiş söz konusu sözleşmelerde tanımlanmış olan işin bitirildiğine dair bir belgenin de bulunmadığı, düzenlenmiş olan fatura dönemlerine bakıldığında sözleşmelerinde belirtilen periyotlarla faturalandırma yapılmaması nedeniyle faturaların hiç düzenlenmemiş sayılması gerektiği, düzenlenen faturaların 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda belirtilen bilgileri taşımadığı, sunulan faturaların belirtilen kaidelere uygun olmadığı gibi 3065 sayılı Kanun’a göre hizmet alımları KDV oranı % 8 olmasına rağmen söz konusu faturalarda tevkifat kesintisi yapılmamasını sağlamak amacı ile bu orana da riayet edilmediği, KDV tevkifat kesintisinden muaf olan araç kiralama işlerine ilişkin oran olan % 18 KDV hesaplamaları ile düzenlendiği, sözleşmede bahsedilen iş tanımlamaları ile düzenlenen faturalarda belirtilen işlerin uyumsuz olduğu, bu faturaların sözleşmenin uygulanmasına ilişkin tevsik edici belgeler olarak değerlendirilemeyeceği, sözleşmeye ilişkin yapılan hakediş ödemelerinin sözleşmede belirtilen zamanda ödendiğini ispatlayan ödeme belgelerinin sunulmadığı, sözleşmede servis güzergâhlarına ilişkin bir belirleme bulunmadığı, yapıldığı iddia edilen personel taşıması için, araçlar ve araç güzergahları için ilgili Büyükşehir Belediyeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezinden (UKOME) alınması gerekli belgelerin ve bu kuruma yatırılması gereken harç ücretlerinin ödendiğine dair dekontların sunulmadığı, belediye tarafından düzenlenmesi gereken araç uygunluk belgelerinin sunulmadığı, ihale üzerine bırakılan istekli Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve ihalenin 6 ve 10’uncu kısımları için kendilerinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
- Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yasak fiil ve davranışlar” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde “Alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekaleten birden fazla teklif vermek.” hükmü yer almaktadır.
İncelenmekte olan ihaleye ait İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;
a) Adı: 2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Temel Eğitim Taşıma Hizmet Alım İşi
b) Türü: Hizmet alımı
c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği
ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.
d) Kodu:
e) Miktarı: Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği kapsamında Van ili Erciş ilçesinde bulunan taşımalı eğitim kapsamındaki ilköğretim öğrencilerinin taşıma merkezi okullara 573 araç ile 180 iş günü taşınması hizmet alımı işi
Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.
f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Taşıma kapsamındaki taşıma merkezi okullar” düzenlemesi,
Aynı Şartname’nin “İhale dışı bırakılma ve yasak fiil veya davranışlar” başlıklı 10’uncu maddesinde “10.1. İsteklilerin, ihale tarihinde 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e), (g) ve (i) bentlerinde belirtilen durumlarda olmaması gerekmektedir. Anılan maddenin dördüncü fıkrasının (c) ve (d) bentleri hariç, bu durumlarında değişiklik olan istekli, İdareye derhal bilgi verecektir. İhale üzerinde kalan istekli ise sözleşmenin imzalanmasından önce, ihale tarihinde 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde belirtilen durumlarda olmadığına ilişkin belgeleri verecektir.
10.2. Bu Şartnamenin 9 uncu maddesi uyarınca ihaleye katılamayacak olanlar ile 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ihale dışı bırakılma nedenlerini taşıyan istekliler değerlendirme dışı bırakılır.
10.3. 4734 sayılı Kanunun 11 inci maddesi uyarınca ihaleye katılamayacak olanlar ile 17 nci maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışta bulunduğu tespit edilenler hakkında, ayrıca fiil veya davranışın özelliğine göre aynı Kanunun Dördüncü Kısmında belirtilen hükümler uygulanır.” düzenlemesi,
Aynı Şartname’nin “Kısmi teklif verilmesi” başlıklı 20’nci maddesinde “20.1. Bu ihalede kısmi teklif verilebilir.
20.2. Bu ihaledeki kısım sayısı 15 dir. İhale kısımlarına ilişkin koşullar altta düzenlenmiştir;
Bu hizmet ihalesinde kısmi teklif verilebilir. Teklif mektuplarında, teklifin ihale konusu alımın tamamını mı yoksa bir kısmını mı kapsadığı hususu açıkça belirtilecektir. İstekliler bu Şartname'de ve birim fiyat teklif mektubu eki cetvelde ayrı bir kısım olarak belirlenen taşıma merkezi okullara bağlı güzergâhların tamamına teklif vereceklerdir. Teklif değerlendirmesi her bir kısım için ayrı ayrı yapılacaktır. Birden fazla kısımda ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenen istekli ile uhdesinde kalan kısımlar için tek bir sözleşme imzalanacaktır.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Başvuruya konu ihalenin Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen “2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Van İli Erciş İlçesi Taşımalı Temel Eğitim Kapsamındaki Öğrencilerin Yerleşim Birimlerinden Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi” olduğu, kısmi teklife açık bahse konu ihalenin 11.08.2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirildiği, 22.08.2023 tarihli kesinleşen ihale komisyonu kararına göre ihalede 18 ihale dokümanının EKAP üzerinden indirildiği, ihalenin itirazen şikâyete konu edilen 6 ve 10’uncu kısımlarının Anadolu Grup Turizm İnşaat Taşımacılık Mobilya İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi üzerinde bırakıldığı, 6’ncı kısımda başvuru sahibinin, 10’uncu kısımda ise Ekrem Nadiroğlu’nun ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği görülmüştür.
Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin yeterlik bilgileri tablosu incelendiğinde, şirket ortaklarının Fatma Nadiroğlu (%51) ve Muammer Nadiroğlu (%49) olduğunun görüldüğü, Fatma Nadiroğlu’nun aynı zamanda müdürler kurulu başkanı, Muammer Nadiroğlu’nun da müdür olduğu, her iki yöneticinin de şirkette münferiden temsile yetkili kişiler olduğu görülmektedir.
Şikâyete konu edilen 21.12.2022 tarih ve 10732 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi ve ihale işlem dosyasında yer alan belgeler incelendiğinde, ihaleye teklif veren bir diğer istekli Ekrem Nadiroğlu’nun Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.de herhangi bir ortaklığının bulunmadığı, ayrıca söz konusu şirketin pay sahibi de olmadığı görülmektedir.
Bununla birlikte, başvuru sahibinin aynı bankadan teminat kullandıkları yönündeki iddiası incelendiğinde, Ekrem Nadiroğlu ve Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda elektronik geçici teminat mektubu ayırt edici numarasının beyan edildiği, söz konusu numaraların ve teminatların yatırılma gün ve saatinin farklı olduğu tespit edilmiş olup, iddianın yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Ayrıca, Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ihale dokümanı indirdiği IP adresinin *******99, teklifi gönderdiği IP adresinin *******22 Ekrem Nadiroğlu’nun ihale dokümanı indirdiği IP adresinin *******64, teklifi gönderdiğinin IP adresi *******41 olduğu söz konusu IP adreslerinin birbirinden farklı olduğu görülmektedir.
İlgililerin akrabalık ilişkisi ve ikametgâh adreslerinin incelenmesi için 21.09.2023 tarihli ve E. 42604 sayılı yazı ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden “İhale tarihi itibariyle (11.08.2023), Ekrem Nadiroğlu, Muammer Nadiroğlu ve Fatma Nadiroğlu arasında akrabalık ilişkisinin olup olmadığı, hususu ile anılan kişiler arasında akrabalık ilişkisi varsa yakınlık derecesi ile söz konusu kişilerin ikametgâh adresleri” hakkında bilgi ve belge istenilmiş olup, 30.10.2023 tarihli cevabi yazı ekinde gönderilen CD içeriğinde yer alan bilgiler neticesinde;
Ekrem Nadiroğlu’nun, Muammer Nadiroğlu’nun babası olduğu, Fatma Nadiroğlu’nun ise Muammer Nadiroğlu’nun eşi olduğu bilgisine ulaşılmıştır.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen belge ekinde yer alan bilgi ve belgelerde anılan isteklilerin ikametgâh adresleri bulunmadığından 02.11.2023 tarihli ve E.44632 sayılı yazı ile Elektronik İhale Dairesi Başkanlığından bahse konu bilgi ve belgeler istenilmiş olup, 03.11.2023 tarihli ve E.44689 sayılı yazıda Muammer Nadiroğlu ile Fatma Nadiroğlu’nun ikamet adreslerinin (Çobandüzü Mah. *****) aynı olduğu, ancak Ekrem Nadiroğlu’nun ikamet adresinin (Vanyolu Mah. *****) farklı olduğu bilgisine ulaşılmıştır.
Muammer Nadiroğlu ile Fatma Nadiroğlu’nun, Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ortakları olduğu ve anılan kişilerin karı koca olması sebebiyle ikamet adreslerinin aynı olduğu, diğer bir istekli olan Ekrem Nadiroğlu’nun ikamet adresinin ise farklı olduğu tespit edilmiş olup, yukarıda yer verilen tüm tespit ve değerlendirmeler neticesinde Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Ekrem Nadiroğlu’nun ortak hareket ettiğine dair bir karine oluşmadığı anlaşılmıştır.
Başvuru sahibinin söz konusu iddiası kapsamında yapılan inceleme sonucunda, iddia edilen hususların alternatif teklif olarak değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İş deneyim belgesi düzenlenemeyen hallerde iş deneyimini gösteren diğer belgeler ve bu belgelerde aranacak kriterler” başlıklı 47’nci maddesinde “(1) Gerçek kişilere veya iş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili olmayan her türlü kurum ve kuruluşa bedel içeren tek bir sözleşmeye dayalı olarak gerçekleştirilen işlerde, iş deneyim belgesi düzenlenemez. Bu durumda, bitirilen işlere ilişkin iş deneyiminin belgelendirilmesinde aşağıdaki esaslar uygulanır:
(a) Yurtdışında gerçekleştirilen işler hariç bu madde kapsamında yer alan işlerde; sözleşme ve bu sözleşmenin uygulanmasına ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen; fatura örnekleri veya bu örneklerin noter, yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesi onaylı suretleri veya serbest meslek makbuzu nüshaları ya da bu nüshaların noter, yeminli mali müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir veya vergi dairesi onaylı suretleri ile sözleşmeye ait damga vergisinin ihale ilan tarihi itibarıyla ödendiğine ilişkin belgeler, personel çalıştırılan işlerde ise bu belgelere ek olarak o işe ait sözleşme kapsamında personel çalıştırıldığını gösteren Sosyal Güvenlik Kurumu internet sayfası üzerinden düzenlenmiş ve idarece teyidi yapılabilen belgeler, iş deneyimini gösteren belgelerdir. Aday veya istekli, iş deneyimini gösteren bu belgeleri başvuru veya teklifi kapsamında sunar. Bu maddede belirtilen işler için iş deneyim belgesi düzenlenmiş olsa bile, ihale komisyonunca dikkate alınamaz.
…
(c) Gerçek kişilere veya iş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili olmayan kurum ve kuruluşlara gerçekleştirilen işlere ilişkin iş deneyim tutarının tespitinde, diğer belgelerin de bu tutarı doğrulaması şartıyla işin sözleşmesinde yazılı bedeli aşmamak üzere fiilen yapılan iş tutarı dikkate alınır. Sözleşmede iş artışına ilişkin hüküm bulunması durumunda, ayrıca sözleşme tutarının % 10’unu aşmamak üzere tamamlanan iş tutarı da dikkate alınır.
(ç) Sözleşmenin, iş eksilişi yapılarak sona erdirilmesi durumunda, tarafların işin bu şekilde tamamlandığı hususunda anlaştığını gösterir belgenin iş deneyimini gösteren diğer belgelerle birlikte sunulması zorunludur.
(d) İş deneyimini gösteren belgelerin değerlendirilmesinde ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabulü gerçekleştirilen işlerde, iş deneyimini gösteren belge tutarı tam olarak dikkate alınır. Kabulü, ihale ve son başvuru tarihi ile ilk ilan veya davet tarihi arasında yapılmış olan işler de bu kapsamda değerlendirilir. Sözleşmede kabul tarihine ilişkin bir düzenleme bulunmuyor ise, iş deneyimini gösteren belgeler kapsamında sunulan faturalardan en son düzenlenen faturanın tarihi kabul tarihi olarak dikkate alınır.
(e) Birim fiyat üzerinden bağıtlanan ve toplam sözleşme tutarı bulunmayan süresi belirli bir sözleşmeye dayalı olarak ve sözleşme süresi içinde gerçekleştirilen işin tutarını gösteren faturalardaki tutarların toplamı, toplam sözleşme tutarı olarak kabul edilir.
(f) İş deneyimini gösteren belgelerin değerlendirilmesinde varsa fiyat farkları ile KDV hariç olarak belirlenen tutarlar dikkate alınır. İş ortaklığı tarafından gerçekleştirilen işlerde, ortakların iş ortaklığındaki hisse oranı esas alınarak iş deneyim tutarı hesaplanır. Ancak ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde edilen iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması halinde, iş ortaklığının iş deneyim tutarı, ortakların hisse oranlarına bakılmaksızın belge tutarı esas alınarak hesaplanır…” hükmü yer almaktadır.
İdari Şartname’nin 7.5.1’inci maddesinde “İsteklinin teknolojik ürün deneyim belgesi ya da yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektörde bedel içeren tek bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;
a) İlk ilan tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan hizmet alımlarıyla ilgili iş deneyimini gösteren belgeleri veya
b) Devredilen işlerde devir öncesindeki veya sonrasındaki dönemde ilk sözleşme bedelinin en az % 80'inin gerçekleştirilmesi şartıyla, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan hizmet işlerine ilişkin deneyimini gösteren belgeleri,
sunması zorunludur. İstekli tarafından teklif edilen bedelin % 25'den az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin veya teknolojik ürün deneyim belgesinin sunulması gerekir.
İş ortaklığında pilot ortağın, istenen iş deneyim tutarının en az % 70'ini, diğer ortakların her birinin, istenen iş deneyim tutarının en az % 10'unu sağlaması ve diğer ortak veya ortakların iş deneyim tutarı toplamının ise istenen iş deneyim tutarının % 30'undan az olmaması gerekir. Ancak, ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde edilen iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması halinde, pilot ortak ve diğer ortakların her birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz. Konsorsiyumda ise her bir ortağın kendi kısmı için istenen iş deneyim tutarını sağlaması zorunludur.
İsteklinin teknolojik ürün deneyim belgesini sunması halinde, iş deneyimine ilişkin yeterlik kriterini sağladığı kabul edilir. İş ortaklığında teknolojik ürün deneyim belgesini sunan ortağın kendisine ait iş deneyim tutarına ilişkin asgari yeterlik kriterini sağladığı kabul edilir. Konsorsiyum ortağının teknolojik ürün deneyim belgesini sunması halinde ise, belgeyi sunduğu kısım veya kısımlar için iş deneyimine ilişkin yeterlik kriterini sağladığı kabul edilir.” düzenlemesi,
Anılan Şartname’nin 7.6’ncı maddesinde “Benzer iş olarak kabul edilecek işler aşağıda belirtilmiştir:
Kamu ve/veya özel sektörde yapılmış her türlü öğrenci ve personel taşıma işi benzer iş olarak kabul edilecektir.” düzenlemesi yer almaktadır.
Kısmi teklife açık incelenmekte olan ihalenin itirazen şikâyete konu 6 ve 10’uncu kısımları üzerinde bırakılan Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından İdari Şartname’nin 7.5.1’inci ve 7.6’ncı maddeleri gereğince yeterlik bilgileri tablosunda “EKAP’ta Kayıtlı Olmayan İş Deneyim Belgesi” satırının “Belgenin niteliği” satırına “Yüklenici İş Bitirme Belgesi”, “İşin Adı, Tanımı, (Varsa) İhale Kayıt Numarası ve Sözleşme Kapsamında Yapılan İşler” satırına “PERSONEL TAŞIMA HİZMETLERİ SÖZLEŞMESİ, VAN İLİNDEKİ MACİT SEYAHAT TURİZM TAŞIMACILIK İTH. İHR. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ'NİN TÜM İŞVEREN PERSONELLERİNİN HAFTANIN 7 GÜNÜ MESAİ SAATLERİNE UYGUN BİR ŞEKİLDE TAŞINMASI İŞİ, VAN İLİNDEKİ MACİT SEYAHAT TURİZM TAŞIMACILIK İTH. İHR. SAN. VE TİC LTD. ŞTİ'NİN TÜM İŞVEREN PERSONELLERİNİN HAFTANIN 7 GÜNÜ MESAİ SAATLERİNE UYGUN BİR ŞEKİLDE TAŞINMASI İŞİ”, “Belgenin Düzenlenme Tarihi/Sözleşme Tarihi/ İşin Kabul Tarihi” satırına “26.12.2022, 26.12.2022, 26.05.2023”, “Belge Tutarı ve Benzer İş Tutarı” satırına “2.030.000,00 TRY (Türk Lirası)”, “İş Deneyim Belgesi Düzenlenemeyen Hallerde İş Deneyimini Gösteren Diğer Belgeler (varsa)” satırının “Sözleşme Tarihi” satırına “26.12.2022”, “Sözleşme Tutarı ve Toplam Fatura Tutarı” satırına “2.030.000,00 TRY (Türk Lirası), 2.030.000,00 TRY (Türk Lirası)” beyanda bulunulduğu görülmektedir.
İdarenin EKAP üzerinden Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.ye gönderdiği 14.08.2023 tarihli ve “Beyan edilen bilgileri tevsik eden belgelerin sunulması ve/veya numune/demonstrasyon işlemlerine ilişkin ürün örneklerinin verilmesi/kurulumların yapılması/aşırı düşük teklif açıklamalarının sunulması” konulu yazıda “2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Van İli Erciş İlçesi Taşımalı Temel Eğitim Kapsamındaki Öğrencilerin Yerleşim Birimlerinden Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi işine ait ihalede tekliflerin değerlendirmesi sürecine geçilmiş olup, beyan ettiğiniz bilgi ve belgeleri tevsik eden ve EKAP veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının internet sayfası üzerinden sorgulanamayan aşağıdaki belgeleri ekleri ile birlikte, İdari Şartnamenin 7.9. maddesine uygun olarak, 16.08.2023 tarihine kadar İdaremize sunmanız gerekmektedir.
…
Sunulması Gereken Belgeler
…
Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliğinin 21 inci Maddesinin İkinci Fıkrasına Uygun Olarak Alınan Geçici Teminat Mektubu (Bu mektuplara ilişkin bilgiler EKAP'a elektronik ortamda aktarılmalıdır.)
Geçici Teminat Mektubu Dışındaki Teminatlar
EKAP’ta Kayıtlı Olan İş Deneyim Belgesi
EKAP’ta Kayıtlı Olmayan İş Deneyim Belgesi
İş Deneyim Belgesi Düzenlenemeyen Hallerde İş Deneyimini Gösteren Diğer Belgeler(varsa)
…Diğer Belgelere İlişkin Açıklamalar” ifadelerine yer verilmiştir.
Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından idarece istenilen belgelerin 16.08.2023 tarihli yazı ekinde sunulduğu görülmüş olup, itirazen şikayete konu edilen belgeler incelendiğinde;
Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda beyan edilen iş deneyimini gösteren belgelere ilişkin olarak tedarikçi sıfatını haiz Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve işveren sıfatını haiz Macit Seyahat Tur. Ta. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. arasında yapılan KDV hariç 2.030.000,00 TL tutarında 26.12.2022-26.05.2023 tarihleri arasında gerçekleşen işe ait “Personel Taşıma Hizmetleri Sözleşmesi”nin, KDV hariç toplam 2.030.000,00 TL değerinde Aralık (2022)-Ocak-Şubat-Mart-Nisan (2023) aylarında sözleşme konusu işe ilişkin kesilen meslek mensubu imzalı ve kaşeli 5 adet e-arşiv faturaların ve bahse konu işe ait sözleşme kapsamında personel çalıştırıldığını gösteren Sosyal Güvenlik Kurumu internet sayfası üzerinden düzenlenmiş belgelerin sunulduğu ve sözleşmeye ait damga vergisinin (2.030.000,00 TL x 0,00948 = 19.244,40 TL) ihale ilan tarihi (12.07.2023) itibarıyla ödendiğine (Ödeme tarihi: 29.12.2022) ilişkin belgelerin sunulduğu görülmekte olup, sunulan belgelerin Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İş deneyim belgesi düzenlenemeyen hallerde iş deneyimini gösteren diğer belgeler ve bu belgelerde aranacak kriterler” başlıklı 47’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince istenilen kriterleri karşıladığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, söz konusu sözleşmenin personel taşıma hizmetlerine ilişkin olduğu görülmüş olup, İdari Şartname’nin 7.6’ncı maddesinde yer alan benzer iş düzenlemesine de uygun olduğu değerlendirilmiştir.
B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir.
Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez. Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır.
Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarının tamamında haklı bulunmadığı anlaşıldığından başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanun’un öngördüğü şekilde "başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmıştır.
Ancak, İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in 11’inci maddesinin altıncı fıkrasında “…Kısmi teklife açık ihalelerde ise tekliflerin verilmesi ile bu aşamadan sonraki işlemlere ilişkin başvurularda, başvuru bedeli toplam yaklaşık maliyet üzerinden yatırılır. Başvuruya konu kısmın yaklaşık maliyetine göre fazla yatırıldığı tespit edilen tutar Kurum tarafından başvuru sahibine iade edilir.” açıklaması yer almaktadır.
Başvuruya konu ihalenin itirazen şikâyete konu 6 ve 10’uncu kısımlarının yaklaşık maliyeti dikkate alındığında, 4734 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesinin (j) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca ödenmesi gereken itirazen şikâyet başvuru bedelinin 54.677,00 TL olduğu, başvuru sahibi tarafından toplam yaklaşık maliyet üzerinden 82.018,00 TL’nin Kurum hesaplarına yatırıldığı anlaşıldığından, fazla ödendiği tespit edilen 27.341,00 TL’nin, yazılı talebi halinde başvuru sahibine iade edilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
-
4734 sayılı Kanun’un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,
-
Fazla ödenen başvuru bedelinin, başvuru sahibinin yazılı talebi halinde iadesine,
Oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
Başvuru sahibinin itirazen şikayet dilekçesinde yer alan iddialarının incelenmesi neticesinde, Kurul çoğunluğunca “itirazen şikayet başvurusunun reddine” karar verilmiştir.
Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin alınan Kurul kararına katılmakla birlikte, 1’inci iddiasına ilişkin alınan karar incelendiğinde;
Başvuruya konu ihale Erciş İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından 11.08.2023 tarihinde yapılan “2023-2024 Eğitim Öğretim Yılı Van İli Erciş İlçesi Taşımalı Temel Eğitim Kapsamındaki Öğrencilerin Yerleşim Birimlerinden Taşıma Merkezi Okullara Taşınması İşi” hizmet alımı ihalesi olup ihalede 18 adet ihale dokümanı indirildiği, kısmi teklif verilmesine açık ihalenin başvuruya konu 6’ncı kısmına 9, 10’uncu kısmına 3 isteklinin teklif verdiği, ihalenin 6’kısmında Özel Yağmur Taşımacılık İnşaat Temizlik Gıda İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile Ekrem Nadiroğlu’nun teklifinin gerekçe belirtilmeksizin değerlendirme dışı bırakıldığı, ihalenin 6’ncı kısmının Anadolu Grup Turizm İnşaat Taşımacılık Mobilya İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi üzerinde bırakıldığı, başvuru sahibi Ölmez Seyehat Turizm Sanayi Ticaret Limited Şirketi’nin teklifinin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği, ihalenin 6’kısmında bütün tekliflerin geçerli kabul edildiği ve bu kısmın Anadolu Grup Turizm İnşaat Taşımacılık Mobilya İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi üzerinde bırakıldığı, Ekrem Nadiroğlu’nun teklifinin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “Aşağıda belirtilen durumlardaki istekliler ihale dışı bırakılır: …
j) 17’nci maddede belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilen.” hükmü,
Anılan Kanun’un “Yasak fiil ve davranışlar” başlıklı 17’nci maddesinde, “İhalelerde aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır:
…
b) İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.
…
d) Alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekâleten birden fazla teklif vermek.
…
Bu yasak fiil veya davranışlarda bulunanlar hakkında bu Kanun’un Dördüncü Kısmında belirtilen hükümler uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un dördüncü kısmında yer alan “İhalelere katılmaktan yasaklama” başlıklı 58’inci maddesinde ise 17’nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre uygulanacak yaptırımlar ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.
Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin yeterlik bilgileri tablosu ve EKAP üzerinden ulaşılan Ticaret Sicili Bilgileri Sorgulama Sonucu incelendiğinde, şirket ortaklarının Fatma Nadiroğlu (%51) ve Muammer Nadiroğlu (%49) olduğunun görüldüğü, Fatma Nadiroğlu’nun aynı zamanda müdürler kurulu ı, Muammer Nadiroğlu’nun da müdür olduğu, her iki yöneticinin de şirkette münferiden temsile yetkili kişiler olduğu, Ekrem Nadiroğlu’nun Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.de herhangi bir ortaklığının bulunmadığı, ayrıca şirketin pay sahibi de olmadığı görülmektedir.
Ekrem Nadiroğlu ile Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin yeterlik bilgileri tablosu incelendiğinde, Ekrem Nadiroğlu’nun ve Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yeterlik bilgileri tablosunda elektronik geçici teminat mektubu ayırt edici numarasının beyan edildiği, söz konusu numaraların ve teminatların yatırılma gün ve saatinin farklı olduğu görülmüştür.
Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ihale dokümanı indirdiği IP adresinin 78.173.4.199, teklifi gönderdiği IP adresinin 77.67.252.222, Ekrem Nadiroğlu’nun ihale dokümanı indirdiği IP adresinin 78.173.8.164, teklifi gönderdiğinin IP adresi 78.173.5.41 olduğu söz konusu IP adreslerinin birbirinden farklı olduğu görülmektedir.
Diğer taraftan, inceleme kapsamında Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden ihale tarihi itibariyle (11.08.2023), Ekrem Nadiroğlu (TC no: 643***), Muammer Nadiroğlu (TC no: 641***), Fatma Nadiroğlu (TC no: 641***) arasında akrabalık ilişkisinin olup olmadığı, varsa yakınlık derecesi, söz konusu kişilerin ikametgâh adreslerine
ilişkin bilgi ve belgeler istenilmiş, anılan idare 26.10.2023 tarihli yazısında ikametgâh adreslerinin Kamu İhale Kurumu Kimlik Paylaşımı Sisteminde kullanıma açık olan kimlik numarası ile “Yerleşim Yeri Bilgisi Sorgulama Servisi”nden karşılanması gerektiğini, bildirmiş, yazı ekinde gönderilen CD içeriğinde yer alan bilgilerden bahsedilen kişilerin yakınlık derecesine ilişkin olarak Ekrem Nadiroğlu’nun Muammer Nadiroğlu’nun babası, Fatma Nadiroğlu’nun da Muammer Nadiroğlu’nun eşi olduğu anlaşılmıştır.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün bahse konu yazısı ekinde gönderilen bilgi ve belgelerden söz konusu kişilerin ikametgâh adresleri tespit edilemediğinden anılan kişilerin ikametgâh adreslerini tespit edebilmek amacıyla Elektronik İhale Dairesi lığı’ndan Kimlik Paylaşımı Sistemi (KPS) üzerinden ihale tarihi itibariyle (11.08.2023), Ekrem Nadiroğlu (TC no: 643***), Muammer Nadiroğlu (TC no: 641***), Fatma Nadiroğlu (TC no: 641***)’nun ikametgâh adreslerinin bildirilmesi istenilmiş, Elektronik İhale Dairesi lığı tarafından gönderilen 03.11.2023 tarihli yazıda “1) T.C.K.N. : 643*** Adres Bilgisi: VANYOLU MAH. KARA YUSUF BEY BUL. NADIROĞLU B BLOK NO:85/1 İÇ KAPI NO: 9 ERCİŞ / VAN
-
T.C.K.N. : 641*** Adres Bilgisi: ÇOBANDÜZÜ MAH. KÖY İÇİ CAD. NO: 14 İÇ KAPI NO: 1 ERCİŞ / VAN
-
T.C.K.N. : 641*** Adres Bilgisi: ÇOBANDÜZÜ MAH. KÖY İÇİ CAD. NO: 14 İÇ KAPI NO: 1 ERCİŞ / VAN” ifadelerine yer verilmiş olup, yazıdan evli olmaları nedeniyle Muammer Nadiroğlu ve Fatma Nadiroğlu’nun ikametgâh adreslerinin aynı olduğu, Ekrem Nadiroğlu’nun ikametgâh adresinin ise farklı olduğu anlaşılmaktadır.
Kamu İhale Kanunu’nun 17’nci maddesinin (b) ve (d) bentlerinde rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak, alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekaleten birden fazla teklif vermek yasak fiil ve davranışlar arasında sayılmıştır. Bu doğrultuda da ihalenin Kanun’un temel ilkelerine uygun biçimde yürütülmesi ve sonuçlandırılması, öngörülen usul kurallarına uygunluk yanında bu sürecin doğal akışını bozacak bir kısım açık veya örtülü davranışların yapılmaması gerekmektedir.
Bu çerçevede, Ekrem Nadiroğlu’nun Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ortaklarından Muammer Nadiroğlu’nun babası, Fatma Nadiroğlu’nun ise Muammer Nadiroğlu’nun eşi olduğu, her ne kadar Ekrem Nadiroğlu ile Muammer Nadiroğlu/Fatma Nadiroğlu farklı adreslerde ikamet etseler, ihale dokümanını farklı IP numaralarından indirseler, tekliflerini farklı IP numaralarından gönderseler ve yeterlik bilgileri tablosunda beyan ettikleri elektronik geçici teminat mektubu ayırt edici numaraları ve teminatların yatırılma gün ve saatinin farklı olsa da Ekrem Nadiroğlu Muammer Nadiroğlu ve Fatma Nadiroğlu arasında baba/oğul/gelin ilişkisi olması, tekliflerin birbirine oldukça yakın olması ayrıca Ekrem Nadiroğlu ile Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aynı idarenin aynı tarihte yapılan 2023/665922 İhale Kayıt Numaralı “Van İli Erciş İlçesi Merkez ve Merkeze Bağlı Köy ve Köy Altı Yerleşim Birimlerindeki 5436 Öğrencinin 26 Taşıma Merkezi Okula 454 Hat ( Araç) ile 180 İş Günü Taşınması İşi” hizmet alımı ihalesinin 8’inci kısmına da teklif verdikleri ve bu ihalede de tekliflerin birbirine oldukça yakın olması hususları bir arada değerlendirildiğinde anılan isteklilerin irade birliği içinde hareket ettikleri ve birbirlerine ait teklif bilgilerinden haberdar olabilecekleri yönünde kuvvetli karine oluşturmaya yeterli bilginin mevcut olduğu, buna göre bahse konu isteklilerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17’nci maddesinin (b) ve (d) bendi hükmüne aykırı şekilde ihaleye teklif verdikleri değerlendirildiğinden, Ekrem Nadiroğlu’nun teklifinin ihalenin 10’uncu kısmında, Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin ise ihalenin 6 ve 10’uncu kısmında idarece değerlendirmeye alınmasının mevzuata aykırılık teşkil ettiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, başvuru sahibinin iddiasına ilişkin olarak yukarıda tespiti yapılan aykırılıklar ve değerlendirmeler doğrultusunda Ekrem Nadiroğlu ile Anadolu Grup Tur. İnş. Taş. Mob. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği yönünde “düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmesi gerektiğinden Kurul çoğunluğunun “itirazen şikayet başvurusunun reddine” niteliğindeki karara katılmıyorum.
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.
Kaynak: karar_kik
Taranan Tarih: 28.01.2026 03:29:22