KİK Kararı: 2023/UH.I-33

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2023/001
Gündem No : 41
Karar Tarihi : 04.01.2023
Karar No : 2023/UH.I-33
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Üstün Organizasyon Danışmanlık ve Eğitim Hizmetleri San. Tic. Ltd. Şti.,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Nuri Şeker Uşak Şeker Fabrikası Müdürlüğü,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2022/1268353 İhale Kayıt Numaralı “Personel Taşıma” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Nuri Şeker Uşak Şeker Fabrikası Müdürlüğü tarafından 16.12.2022 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Personel Taşıma” ihalesine ilişkin olarak Üstün Organizasyon Danışmanlık ve Eğitim Hizmetleri San. Tic. Ltd. Şti.nin 12.12.2022 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 14.12.2022 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 26.12.2022 tarih ve 69184 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 26.12.2022 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2022/1611 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle;

İdari Şartname’nin “Diğer Hususlar” başlıklı 48’inci maddesinde “…Yüklenici sözleşme imzalama aşamasında midibüslere ait ''Motorlu Araç Tescil Belgeleri'', ''Motorlu Araç Trafik Belgeleri'', ''Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigorta Poliçeleri'', ''Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigorta Poliçeleri'' ve ''Motorlu Taşıt Egsoz Emisyon Ruhsatları'' ile Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliğinde belirtilen yetkili kurumlarca tanzim edilip onaylanmış ''Özel Servis Aracı Uygunluk Tespit Belgesi (Ek-1)'' ve ''Özel Servis Aracı Uygunluk Belgesi (Ek-1/A)'', Belediyelerce veya İL-İlçe Trafik Komisyonlarınca verilen ''Güzergah İzin Belgesi (Ek-2)'' belge asıllarını veya noter onaylı suretlerini idareye vermek zorundadır. Araçların kendi malı olması şartı aranmayacaktır, ancak aracın kiralık olması durumunda firma sözleşme imzalama aşamasında diğer belgelerle birlikte noterden onaylı ''Araç Temin Sözleşmesini'' idareye vermek zorundadır…” düzenlemesi yapıldığı, ancak Noterler Birliği’nin 22.07.2020 tarihli ve 39 Nolu Birleştirilmiş Genelgesinin “V- Araç Kiralama ve Rehin İşlemleri” bölümünün “Tahditli ticari plakalı aracın kiraya verilemeyeceği:” başlıklı 43’üncü maddesinde “İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Birliğimize gönderdiği 24.5.1991 tarihli, 126132 ve 14.06.2006 tarihli, 5847-103455 sayılı yazılarında; “... tahditli ticari plakalı bir aracı mevcut mevzuata uygun olarak elde edemeyen kişilerin kira sözleşmesi yapmak suretiyle ticari araç edinip, işletmesi için yapılacak akitler hakkaniyet prensiplerine de uymayacağından bu tür akdin noterlerce düzenlenmemesi gerekmektedir.” “...plaka tahdidi uygulanan illerde ancak Bakanlar Kurulu kararına uyularak verilen ticari plakalı otoların Ticari Araç Tahsis Belgesi almış olan sahipleri tarafından işletileceği, Bakanlar Kurulu Kararında öngörülen usul ve şartlara uygun bir şekilde devir işlemleri gerçekleşmeden muvazaalı kira sözleşmesine istinaden bu otoların çalıştırılamayacağı, tespiti halinde bu otoların trafikten men edilmesi gerektiği, Yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde tahdit kapsamında bulunan umum servis araçlarının (S plakalı araçlar) kiraya verilmesi konusunda noterliklerde kira sözleşmesi yapılması uygun görülmemektedir” Yönünde görüş bildirilmesi nedeniyle, tahditli ticari plakalı araçların kiraya verilmesine ilişkin sözleşmelerin noterliklerde yapılmaması icap etmektedir.” denildiği, idare tarafından yukarıda belirtilen genelge ile noterliklerce düzenlenmeyen/düzenlenmesi yasaklanmış olan bir belge olan araç temin sözleşmesi istenmesinin mevzuata aykırı olduğu, kamu ihale mevzuatında 30.09.2020 tarihinde yapılan değişiklikler ile hizmet alımlarında kullanılacak araç, makine ve ekipmanın isteklilerin öz malı olmasının istenemeyeceğinin düzenlendiği, ayrıca sözleşme imzalama aşamasında sunulacak olan belgelerin Kamu İhale Mevzuatında belirlendiği, bu bakımdan yukarıda yer verilen belgelerin sözleşme imzalama aşamasında istenmesinin mevzuata aykırı olduğu,
Teknik Şartname’nin 2.2. maddesinde “2.2. Sefer sayısı ve güzergahlar: Tahmini sefer sayısı 5700(-+%20 toleranslı) olup, belirlenen güzergahlar durak yerleri ekli listede gösterilmiştir. Ancak fabrika kampanya dahili ve harici personelin iş durumuna göre dilediğinde belirtilen sefer, servis(araç) adedini azaltıp çoğaltmada ve durak yerlerini değiştirmekle veya yeni duraklar koymakla serbesttir. Yüklenici itiraz edemez.” düzenlemesinin yapıldığı, ilgili düzenleme ile idarenin sefer sayılarını, durakları, araç sayısı vb değiştirmekte serbest olduğu ve yüklenicinin buna itiraz edemeyeceğinin belirlendiği, ancak söz konusu düzenlemenin araçların yapacağı kilometre, ihtiyaç duyulan şoför, ek araç temini vb konularda yükleniciler açısından ek maliyet oluşturacak belirsizlikler içerdiğinden sağlıklı teklif oluşturulmasını engellediği,
Sözleşme Tasarısı’nın 16’ncı maddesinde özel aykırılık hallerine ve ağır aykırılık hallerine yer verilmemiş olması nedeniyle Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin 26 nolu dipnotuna aykırı düzenlemeler yapıldığı iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinde “Aşağıda belirtilen durumlardaki istekliler ihale dışı bırakılır:

a) İflas eden, tasfiye halinde olan, işleri mahkeme tarafından yürütülen, konkordato ilân eden, işlerini askıya alan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan.

b) İflası ilân edilen, zorunlu tasfiye kararı verilen, alacaklılara karşı borçlarından dolayı mahkeme idaresi altında bulunan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan.

c) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan.

d) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş vergi borcu olan.

e) İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyen.

f) İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğu bu idare tarafından ispat edilen.

g) İhale tarihi itibariyle, mevzuatı gereği kayıtlı olduğu oda tarafından mesleki faaliyetten men edilmiş olan.

h) Bu maddede belirtilen bilgi ve belgeleri vermeyen veya yanıltıcı bilgi ve/veya sahte belge verdiği tespit edilen.

i) 11 inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılan.

j) 17 nci maddede belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilen.

Kurum, dördüncü fıkranın; (c) bendi ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının uygun görüşünü alarak sosyal güvenlik prim borcunun kapsamı ve tutarını; (d) bendi ile ilgili olarak, Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak vergi borcu kapsamına girecek vergileri; tür ve tutar itibariyle belirlemeye yetkilidir.

Bu madde kapsamında istenen belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulabileceği Kurum tarafından belirlenir. Gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi halinde bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir.” hükmü,

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhale üzerinde kalan isteklinin sözleşmeye davet edilmesi” başlıklı 67’nci maddesinde “(1) Kanunun 41 inci maddesinde belirtilen sürelerin bitimini, ön mali kontrol yapılması gereken hallerde ise bu kontrolün tamamlandığı tarihi izleyen günden itibaren üç gün içinde ihale üzerinde bırakılan istekliye, tebliğ tarihini izleyen on gün içinde kesin teminatı vermek suretiyle sözleşmeyi imzalaması hususu bildirilir. Yabancı istekliler için bu süreye oniki gün ilave edilir.

(2) Sözleşmenin imzalanacağı tarihte, sözleşme imzalanmadan önce ihale sonuç bilgileri Kuruma gönderilmek suretiyle ihale üzerinde kalan isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmesi zorunludur.

(3) Mücbir sebep halleri dışında, ihale üzerinde kalan istekli, yasal yükümlülüklerini yerine getirerek sözleşme imzalamak zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde, ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilerek Kanunun 58 inci maddesi hükümleri uygulanır. Ancak, ( )… Kanunun 10 uncu maddesi kapsamında taahhüt altına alınan durumu tevsik etmek üzere idareye sunulan bilgi ve/veya belgelerin taahhüt edilen duruma aykırı hususlar içermesi halinde, ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilmekle birlikte, hakkında Kanunun 58 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü bulunmaktadır.

İdari Şartname’nin “Diğer hususlar” başlıklı 48’inci maddesinde “… 47.2. Yüklenici sözleşme imzalama aşamasında midibüslere ait ''Motorlu Araç Tescil Belgeleri'', “Motorlu Araç Trafik Belgeleri'”, ''Zorunlu Mali Sorumluluk(Trafik) Sigorta Poliçeleri'', ''Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigorta Poliçeleri'' ve ''Motorlu Taşıt Egsoz Emisyon Ruhsatları'' ile Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliğinde belirtilen yetkili kurumlarca tanzim edilip onaylanmış ''Özel Servis Aracı Uygunluk Tespit Belgesi (Ek-1)'' ve ''Özel Servis Aracı Uygunluk Belgesi (Ek-1/A)'', Belediyelerce veya İL-İlçe Trafik Komisyonlarınca verilen ''Güzergah İzin Belgesi (Ek-2)'' belge asıllarını veya noter onaylı suretlerini idareye vermek zorundadır.

Araçların kendi malı olması şartı aranmayacaktır, ancak aracın kiralık olması durumunda firma sözleşme imzalama aşamasında diğer belgelerle birlikte noterden onaylı ''Araç Temin Sözleşmesini'' idareye vermek zorundadır...” düzenlemesine yer verilmiştir.

İhale dokümanında yapılan düzenlemelerden şikâyete konu ihalenin Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Nuri Şeker Uşak Şeker Fabrikası Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen personel taşıma yardımcı ofis destek hizmet alımı işi olduğu, ihalenin birim fiyat teklif alınmak suretiyle ve elektronik ortamda teklif alınarak açık ihale usulü ile 16.12.2022 tarihinde gerçekleştirildiği, işin (bir) yıl süreli, 7 adet midibüs ile 5.700 sefer fabrika ile şehir (içi) arası personel taşıma hizmeti alımı olduğu, ihalede (6) adet ihale dokümanı indirildiği, (4) isteklinin ise ihaleye teklif verdiği, 16.12.2022 tarihli kesinleşen ihale kararı ile Uşak Ortur Tur. Sey. Taş. Oto. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin ekonomik açıdan en avantajlı teklif, Özkardeşler Yedek Parça Oto. Petr. Ürün. Turz. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin de ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği tespit edilmiştir.

Başvuruya konu ihaleye ait İdari Şartname’nin “Diğer hususlar” başlıklı 48’inci maddesinde midibüslere ait “Motorlu Araç Tescil Belgeleri”, “Motorlu Araç Trafik Belgeleri”, “Zorunlu Mali Sorumluluk(Trafik) Sigorta Poliçeleri”, “Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigorta Poliçeleri” ve “Motorlu Taşıt Egsoz Emisyon Ruhsatları”, Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliğinde belirtilen yetkili kurumlarca tanzim edilip onaylanmış “Özel Servis Aracı Uygunluk Tespit Belgesi (Ek-1)” ve “Özel Servis Aracı Uygunluk Belgesi (Ek-1/A)”, Belediyelerce veya İl-İlçe Trafik Komisyonlarınca verilen “Güzergah İzin Belgesi (Ek-2)” ve noterden onaylı “Araç Temin Sözleşmesi” belge asıllarının veya noter onaylı suretlerinin sözleşme imzalama aşamasında idareye verilmesi gerektiğinin düzenlendiği görülmüştür.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde ihaleye katılım aşamasında aranan belgelerden Kurum tarafından taahhütname sunulmasına imkân tanınanlara ilişkin olarak kanıtlayıcı belgeler ile yine Kanun’un bahse konu maddesi kapsamında sayılan diğer belgelerin ihale üzerinde kalan istekli tarafından sözleşme imzalanmadan önce idareye sunulacağı, söz konusu belgelerin sözleşme imzalanmadan önce idareye verilmemesi veya sunulan bilgi ve/veya belgelerin taahhüt edilen durumlara aykırı hususlar içermesi halinde ihale üzerinde bırakılan isteklinin ihale dışı bırakılarak geçici teminatının gelir kaydedileceği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla yapılan değerlendirme neticesinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun yukarıda aktarılan maddesinde sözleşmenin imzalanması öncesinde sunulması gereken belgelerin neler olduğunun hüküm altına alındığı, dolayısıyla idarelerce sözleşmenin imzalanması öncesinde ihale üzerinde bırakılan istekliden istenilebilecek belgelerin belirli olduğu anlaşılmıştır.

Ancak, incelemeye konu ihaleye ait İdari Şartname’nin “Diğer hususlar” başlıklı 48’inci maddesinde ihale üzerinde kalan istekli tarafından midibüslere ait “Motorlu Araç Tescil Belgeleri”, “Motorlu Araç Trafik Belgeleri”, “Zorunlu Mali Sorumluluk(Trafik) Sigorta Poliçeleri”, “Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigorta Poliçeleri” ve “Motorlu Taşıt Egsoz Emisyon Ruhsatları”, Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliğinde belirtilen yetkili kurumlarca tanzim edilip onaylanmış “Özel Servis Aracı Uygunluk Tespit Belgesi (Ek-1)” ve “Özel Servis Aracı Uygunluk Belgesi (Ek-1/A)”, Belediyelerce veya İl-İlçe Trafik Komisyonlarınca verilen “Güzergah İzin Belgesi (Ek-2)” ve noterden onaylı “Araç Temin Sözleşmesi” belge asıllarının veya noter onaylı suretlerinin sözleşme imzalama aşamasında idareye verilmesi gerektiğinin düzenlendiği görülmüş olup, Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılmayan söz konusu belgelerin sözleşmenin imzalanması öncesinde idareye sunulmasının istenemeyeceği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.

Ayrıca yukarıda yapılan değerlendirmeler neticesinde araç temin sözleşmesinin sözleşmenin imzalanması öncesinde idareye sunulması istenemeyecek belgeler arasında olduğu anlaşıldığından gelinen aşamada araç temin sözleşmesinin noterliklerce düzenlenip düzenlenemeyeceği hususunda değerlendirme yapılmasına gerek bulunmadığı anlaşılmıştır.

Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

İdari Şartname’nin “ İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Personel Taşıma Yardımcı Ofis Destek Hizmet Alımı

b) Türü: Hizmet alımı

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.

d) Kodu:

e) Miktarı: 1 (Bir) Yıl Süreli, 7 Adet Midibüs İle 5.700 Sefer Fabrika İle Şehir (İçi) Arası Personel Taşıma Hizmeti

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Nuri Şeker Uşak Şeker Fabrikası ile Uşak İl Merkezi arası Teknik Şartnamenin ekindeki güzergah listesinde belirlenen güzergahlar ve mesafelerdir.” düzenlemesi,

İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince ödenecek ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyatına dahildir.

25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.

25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince yapılacak sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif edilecek fiyata dahil edilecektir.

25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.

25.5. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesi,

Teknik Şartname’nin “Hizmetin yürütülme şekli ve aranılan şartlar ” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. Bir seferin tanımı: Vasıtalara ekli listede gösterilen güzergahta/ güzergahlarda geliş-gidiş bir sefer adedidir.

2.2. Sefer sayısı ve güzergahlar: Tahmini sefer sayısı 5700(-+%20 toleranslı ) olup, belirlenen güzergahlar durak yerleri ekli listede gösterilmiştir. Ancak fabrika kampanya dahili ve harici personelin iş durumuna göre dilediğinde belirtilen sefer, servis(araç) adedini azaltıp çoğaltmada ve durak yerlerini değiştirmekle veya yeni duraklar koymakla serbesttir. Yüklenici itiraz edemez.

2.3.Vasıta adedi: Yüklenici fabrikaca verilecek midibüs tarifesine hizmetin aksatılmadan yürütülmesi için gerekli sayıda midibüsü hazır bulunduracaktır. Günlük hizmete sunulacak midibüs adedi 7 den az olmayacak.

2.4. Sefere konulacak vasıtalar: Vasıtaların 25 kişilik koltuk sayısından az olmayacak, tavan yüksekliği orta genişliği sıralar arası oturma yerleri ölçüleri Karayolları trafik nizamnamesine uygun olacaktır. Midibüsler 19 (ondokuz) yaşından küçük ve klimalı olacaktır.

2.5. Servis araçları 25.02.2004 tarih 25384 Sayılı Resmi gazete’de yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servisi Hizmeti Yönetmeliğinde belirtilen şartları taşıyacaktır.” düzenlemesi,

Teknik Şartname’nin “Vasıtaların hareket saati, yeri ve güzergahı” başlıklı 4’üncü maddesinde “Vasıtaların hareket yeri, Uşak Şeker Fabrikasının tespit ettiği mahalden olacaktır. Ancak fabrika lüzumu halinde hareket noktalarını değiştirebilecektir. Hareket saatleri ile güzergah dahilindeki duraklar fabrikaca tespit edilecek (ekli listedeki) güzergah ve duraklar Belediye ve Trafikçe değiştirilmesi halinde yüklenici mezkur değişiklikten dolayı herhangi bir itirazda bulunamayacak. Fabrika tarafından tespit edilen duraklar dışında yolcu bindirilip, indirilmeyecek. Servis araçlarının tümünde ön camda dışarıdan görünecek şekilde Şeker Fabrikası servisi ve mahallesini belirtilecek şekilde levhasını koyacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır.

İhaleye ait birim fiyat teklif cetvelinin aşağıdaki gibi gibidir.

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

PERSONEL TAŞIMA

sefer

5.700

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

Ekli listede yer alan güzergâhlar durak yerleri aşağıdaki gibidir.

SERVİS OTOBÜSLERİNİN GÜZERGAHLARI DURAK YERLERİ (GELİŞ - GİDİŞ

MEMUR VE İŞÇİ SERVİSLERİ - KAMPANYA HARİCİ

ÇARŞI

DİKİLİTAŞ

SARAYALTI

ŞEKEREVLERİ

Çay Kenarı Köprü

(Sabah geliş, Akşam gidiş )

(Sabah geliş )

Bir Eylül

Osman Gazi Camii

Toki -Yurt Kur

Masal Diyarı

Halit Ziya Okulu

Dikilitaş

Fırın

Lale Cami

Öğr.evi yanı(Minibüs Dur.)

Ali Biber Kahvesi

Leyli Kadir Camii-Min.Dur.

Yerlikaya Pide

Orman Dairesi

Küçük Çarşı Göbek

Zümrüt Camii

Shell-Demiryolu geçidi

İş Bankası önü (Minibüs Dur.)

Öğr.evi yanı(Minibüs Dur.)

Halı Pazarı Köşesi

Aras Kargo

Ata Plaza önü (Minibüs Dur.)

Orman Dairesi

Jandarma

Şeker Evleri Camii

Belediye Camisi

Park Kavşağı

Mezarlık

Özdilek-Minibüs Durağı

Sağlık Gıda Pazarı

Egeşok-Minibüs durağı

Devlet Hastanesi

( 17154 metre )

Malkoçoğlu Okulu

Üniversite

Festiva(Fabrikadan giderken)

( 13696 metre )

Telekom

MNG Kargo(Minibüs Dur.)

( 17068 metre )

Saray Altı Camii

Halı Pazarı Köşesi

( 13540 metre )

ŞEREF CADDESİ

HUZURKENT

ŞEREF CADDESİ

( Akşam gidiş )

(Sabah geliş)

( Akşam gidiş )

(Sabah geliş )

Işık Asansör-Minibüs durağı

Ravza Camii

Pancar Koop.(Minibüs Durağı)

1 Eylül Devlet Hastanesi

Oto Gar

Şok Market

İstasyon

Yücetepe Camii

Eğe Şok

Işıklar

Gazhane

Işıklar-Köşe

Semt Pazarı

Minibüs Durağı(Sayar Market)

Eğe Şok

Yücetepe Camii

Minibüs Durağı(Sayar Market)

Semt Pazarı

Oto Gar

1 Eylül Devlet Hastanesi

Gaz Hane

Işıklar

Işık Asansör-Minibüs durağı

İstasyon

Şok Market

( 18380 metre )

Gazhane

Pancar Koop.(Minibüs Durağı)

Ravza Camii

( 24788 metre )

MEMUR VE İŞÇİ SERVİSLERİ - KAMPANYA DÖNEMİ

ÇARŞI

DİKİLİTAŞ

SARAYALTI

ŞEKEREVLERİ

Çay Kenarı Köprü

Osman Gazi Camii

Toki -Yurt Kur

(Sabah geliş)

Bir Eylül

Dikilitaş

Fırın

Masal Diyarı

Halit Ziya Okulu

Ali Biber Kahvesi

Leyli Kadir Camii-Min.Dur.

Lale Cami

Öğr.evi yanı(Minibüs Dur.)

Küçük Çarşı Göbek

Zümrüt Camii

Yerlikaya Pide

Orman Dairesi

Öğr.evi yanı(Minibüs Dur.)

Halı Pazarı Köşesi

Shell-Demiryolu geçidi

İş Bankası önü (MinibüsDur.)

Orman Dairesi

Jandarma

Aras Kargo

Ata Plaza önü (MinibüsDur.)

Belediye Camisi

Park Kavşağı

Şeker Evleri Camii

Belediye Camisi

Özdilek-Minibüs Durağı

Sağlık Gıda Pazarı

Mezarlık

Özdilek-Minibüs Durağı

Malkoçoğlu Okulu

Egeşok-Minibüs durağı

Devlet Hastanesi

ŞEREF CADDESİ

Üniversite

Festiva(Fabrikadan giderken)

( Sabah geliş )

ŞEKER EVLERİ

Telekom

MNG Kargo(Minibüs Dur.)

1 Eylül Devlet Hastanesi

( Sabah gidiş )

Saray Altı Camii

Yücetepe Camii

Telekom

ŞEKEREVLERİ

Halı Pazarı Köşesi

Işıklar-Köşe

Üniversite

(Ara ve gece vardiyası)

Eğe Şok

Egeşok-Minibüs durağı

Ravza Camii

HUZURKENT

Oto Gar

Mezarlık

Şok Market

(Sabah geliş)

Işık Asansör-Minibüs durağı

Şeker Evleri Camii

Işıklar

Ravza Camii

Aras Kargo

Semt Pazarı

Şok Market

ŞEREF CAD.İ-HUZURKENT

Shell-Demiryolu geçidi

Masal Diyarı

Işıklar

( Akşam gidiş )

Yerlikaya Pide

Lale Cami

Semt Pazarı

Işık Asansör-Minibüs durağı

Lale Cami

Yerlikaya Pide

Minibüs Durağı(Sayar Market)

Oto Gar

Masal Diyarı

Shell-Demiryolu geçidi

Gaz Hane

Eğe Şok

Semt Pazarı

Aras Kargo

İstasyon

Işıklar-Köşe

Işıklar

Şeker Evleri Camii

Pancar Koop.(Minibüs Durağı)

Yücetepe Camii

Şok Market

Mezarlık

1 Eylül Devlet Hastanesi

Ravza Camii

Egeşok-Minibüs durağı

ŞEREF CADDESİ

İstasyon

ŞEREF CADDESİ

Üniversite

(Ara ve gece vardiyası)

Gaz Hane

( Sabah gidiş )

Telekom

Minibüs Durağı(Sayar Market)

Işık Asansör-Minibüs durağı

Gaz Hane

Semt Pazarı

Oto Gar

İstasyon

Işıklar

Eğe Şok

1 Eylül Devlet Hastanesi

Şok Market

Işıklar-Köşe

Yücetepe Camii

Ravza Camii

Yücetepe Camii

Işıklar-Köşe

1 Eylül Devlet Hastanesi

Eğe Şok

İstasyon

Oto Gar

Gaz Hane

Işık Asansör-Minibüs durağı

Minibüs Durağı(Sayar Market)

Teknik Şartname’nin 2’nci ve 4’üncü maddelerinde tahmini sefer sayısının 5700 olduğu bu sayının artı ya da eksi %20 toleranslı olduğu, belirlenen güzergâhların durak yerlerinin ve kilometre bilgilerinin ekli listede gösterildiği, ancak fabrikanın kampanya dahili ve harici personelin iş durumuna göre dilediğinde belirtilen sefer, servis(araç) adedini azaltıp çoğaltmada ve durak yerlerini değiştirme veya yeni duraklar koyma hususunda serbest olduğu, yüklenicinin buna itiraz edemeyeceği, yüklenicinin fabrikaca verilecek midibüs tarifesine uygun olarak hizmetin aksatılmadan yürütülmesi için gerekli sayıda midibüsü hazır bulunduracağı, günlük hizmete sunulacak midibüs adedinin 7 den az olmayacağı, vasıtaların koltuk sayısının 25’ten az olmayacağı, tavan yüksekliği orta genişliği sıralar arası oturma yerleri ölçülerinin Karayolları trafik nizamnamesine uygun olacağı, midibüslerin 19 (ondokuz) yaşından küçük ve klimalı olacağı, vasıtaların hareket yerinin Uşak Şeker Fabrikasının tespit ettiği mahalden olacağı, ancak fabrikanın lüzumu halinde hareket noktalarını değiştirebileceği, hareket saatleri ile güzergah dahilindeki duraklar fabrikaca tespit edilecek (ekli listedeki) güzergah ve duraklar Belediye ve Trafikçe değiştirilmesi halinde yüklenicinin mezkur değişiklikten dolayı herhangi bir itirazda bulunamayacağı, fabrika tarafından tespit edilen duraklar dışında yolcu bindirilip, indirilmeyeceğinin düzenlendiği görülmüştür.

Yapılan inceleme neticesinde, bahse konu ihalede işin yapılacağı yerin Nuri Şeker Uşak Şeker Fabrikası ile Teknik Şartname’nin ekindeki güzergâh listesinde belirlenen güzergâhlar ve mesafeler (km) olarak belirlendiği, servis araçlarının en az çalışacağı sayı ve niteliklerine ilişkin belirlemelerin yapıldığı; tahmini artı ya da eksi %20 toleranslı olmak üzere 5700 sefer yapılacağı yönündeki düzenleme ile idarenin sefer sayısını, araç sayısını azaltıp çoğaltabileceği ve durak yerlerini değiştirme veya yeni duraklar koyma hususunda serbest olduğu yönündeki düzenlemelerin fabrikadaki işin durumundan kaynaklandığı, sefer sayısı üzerinden teklif verileceği ve isteklilerce işyerinde ve dokümanda belirtilen güzergâhlarda gerekli incelemelerin yapılabileceği ve idareden temin edilecek önceki yıllara ait bilgilerden hareketle öngörülerde bulunulabileceği anlaşıldığından teklif hazırlanması aşamasında isteklilerin araçların yapacağı kilometre, ihtiyaç duyulan şoför, ek araç temini vb konularda basiretli tacir olarak öngörülerde bulunup mevcut şartlara uygun şekilde teklif fiyatını oluşturabileceği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddialarının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Tip Sözleşmeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerce yapılacak sözleşmelerde Tip Sözleşme hükümlerinin esas alınacağı düzenlenmiştir.

Anılan Kanun’un “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi” başlıklı 20’nci maddesinde “Aşağıda belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder:

a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,

b) Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi,

Hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” hükmü yer almaktadır.

İhale İlan tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Tip Sözleşme’nin “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesinde “16.1. İhale konusu işin niteliği ve özelliğine göre işin sözleşmesine uygun olmayan haller ve idare tarafından uygulanacak cezalar aşağıda belirtilmiştir. Cezalar, aykırılık halleri ve sözleşmenin feshine ilişkin hususlar bu Sözleşmenin 16, 24, 25, 26, 27, 28 ve 29 uncu maddelerinde düzenlenmiştir. Bu hususlara ilişkin olarak söz konusu maddeler dışındaki ve ihale dokümanındaki diğer düzenlemeler sadece 16.1.1 inci madde kapsamında değerlendirilir.

16.1.1. Bu sözleşmenin 16.1.2 nci maddesinde yer alan özel aykırılık ve 16.1.3 üncü maddesinde yer alan ağır aykırılık halleri dışında, sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak ceza oranı, ilk sözleşme bedelinin [bu kısma % 1’den fazla olmamak üzere oran yazılacaktır.]’dır. Aynı fiilin tekrarı halinde bu oran % 50 artırımlı uygulanır.

16.1.2. Aşağıdaki tabloda yer alan özel aykırılık hallerinde aynı satırda belirtilen oranda ceza uygulanır. 26.1 Tabloda yer verilen özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de … 26.2 sayısına ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

Özel aykırılık halleri

Aykırılık Hali

İlk Sözleşme Bedeli Üzerinden Kesilecek Ceza Oranı

Aykırılık

Sayısı 26.3

…

16.1.3. Aşağıdaki tabloda yer alan ağır aykırılık hallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi halinde, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

Ağır aykırılık halleri26.4

…

16.1.3.1. …………………………………….26.5

16.1.4. Bu sözleşme kapsamında kesilecek cezaların toplam tutarı hiçbir durumda ilk sözleşme bedelinin % 30’unu geçemez. Toplam ceza tutarının ilk sözleşme bedelinin % 30’unu geçtiğinin anlaşılması durumunda bu orana kadar ceza uygulanır ve 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

16.1.5. Bu sözleşmenin 16.1.2 nci ve 16.1.3 üncü maddelerinde yer verilen aykırılıklar kapsamında somut fiillere yer verilmemesi halinde, söz konusu maddelerde yer alan cezalar ve/veya fesih yaptırımları uygulanamaz. Ayrıca, aynı aykırılığın 16.1.2 nci ve 16.1.3 üncü maddelerde birlikte sayıldığı hallerde, sözleşme uygulamasında 16.1.3 üncü madde dikkate alınır.

16.2. Yukarıda belirtilen cezalar ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın yükleniciye yapılacak ödemelerden kesilir. Cezanın ödemelerden karşılanamaması halinde ceza tutarı yükleniciden ayrıca tahsil edilir.

16.3. Yüklenici sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesi gereğince en az on gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikilen her takvim günü için ilk sözleşme bedeli üzerinden 16.1.1 inci maddede belirtilen ceza oranında (kısmi kabul öngörülmüşse süresinde tamamlanmayan kısmın ilk sözleşme bedeli üzerinden) gecikme cezası uygulanır. Yapılacak ihtarda belirtilen sürenin bitmesine rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Gecikmenin yol açtığı aykırılığın işin niteliği gereği giderilmesinin mümkün olmadığı hallerde, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme idarece feshedilebilecektir.

16.3.1. İşin tamamının ya da varsa kısmi kabule konu kısmının süresinde bitirilmemesi haline ilişkin olarak 16.1.2 nci veya 16.1.3 üncü maddelerde yapılan düzenlemeler uygulanmaz.

16.4. Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 4735 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi halinde ise ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” düzenlemesine,

Tip Sözleşme Tasarısı’nın söz konusu maddesine yönelik 26 no’lu dipnotta “26.1. Bu kısımda aykırılık hali olarak somut fiillere yer verilebilecek olup, cezaya ilişkin yazılacak oranlar ilk sözleşme bedelinin %2’sinden fazla olamaz.

26.2. Bu kısma yazılacak sayı otuzdan az olmamak üzere idarece belirlenecektir.

26.3. Bu kısma yazılacak sayı üçten az olmamak üzere idarece belirlenecektir.

26.4 Bu kısma somut fiiller yazılabilecek olup, bu aykırılık hallerinin, varsa 16.1.2 nci maddede yer alan aykırılık hallerinden farklı olması gerekmektedir.

26.5 (1) 16.1.3 üncü madde kapsamında belirlenen bir aykırılığın gerçekleşmesi üzerine idarece ceza uygulanmasının da öngörülmesi halinde “Sözleşmenin feshine yol açan fiil nedeniyle ayrıca, ilk sözleşme bedelinin %2’si oranında ceza uygulanacaktır.” yazılacaktır.

(2) 16.1.3 üncü madde kapsamında belirlenen bir aykırılığın gerçekleşmesi üzerine idarece ayrıca ceza uygulanmasının öngörülmemesi halinde “Bu madde boş bırakılmıştır.” yazılacaktır.” düzenlemesine,

İdarece ihale dokümanı arasında verilen Sözleşme Tasarısı’nın “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesinde “16.1. İhale konusu işin niteliği ve özelliğine göre işin sözleşmesine uygun olmayan haller ve idare tarafından uygulanacak cezalar aşağıda belirtilmiştir. Cezalar, aykırılık halleri ve sözleşmenin feshine ilişkin hususlar bu Sözleşmenin 16, 24, 25, 26, 27, 28 ve 29 uncu maddelerinde düzenlenmiştir. Bu hususlara ilişkin olarak söz konusu maddeler dışındaki ve ihale dokümanındaki diğer düzenlemeler sadece 16.1.1 inci madde kapsamında değerlendirilir.

16.1.1. Bu sözleşmenin 16.1.2 nci maddesinde yer alan özel aykırılık ve 16.1.3 üncü maddesinde yer alan ağır aykırılık halleri dışında, sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak ceza oranı, ilk sözleşme bedelinin On Binde 6'dır. Aynı fiilin tekrarı halinde bu oran % 50 artırımlı uygulanır.

16.1.2. Bu madde boş bırakılmıştır.

16.1.3. Bu madde boş bırakılmıştır.

16.1.3.1. Bu madde boş bırakılmıştır.

16.3.1. İşin tamamının ya da varsa kısmi kabule konu kısmının süresinde bitirilmemesi haline ilişkin olarak 16.1.2 nci veya 16.1.3 üncü maddelerde yapılan düzenlemeler uygulanmaz.

16.4. Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 4735 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi, halinde ise ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” düzenlemesine,

Sözleşme Tasarısı’nın “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi” başlıklı 26’ncı maddesinde “26.1. Aşağıda belirtilen hallerde İdare sözleşmeyi fesheder:

a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, sözleşmede belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,

b) Sözleşmenin uygulanması sırasında Yüklenicinin 4735 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde belirtilen yasak fiil ve davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi,

hallerinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” düzenlemesine,

Sözleşme Tasarısı’nın “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 35’inci maddesinde “35.1. Bu sözleşme ve eklerinde hüküm bulunmayan hallerde, ilgisine göre 4734 ve 4735 sayılı Kanun hükümlerine, bu Kanunlarda hüküm bulunmaması halinde ise genel hükümlere göre hareket edilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin eki Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin 16’ncı maddesinde cezalar, aykırılık halleri ve sözleşmenin feshine ilişkin hususların bu sözleşmenin 16, 24, 25, 26, 27, 28 ve 29 uncu maddelerinde düzenlendiği, bu hususlara ilişkin olarak söz konusu maddeler dışındaki ve ihale dokümanındaki diğer düzenlemelerin sadece 16.1.1 inci madde kapsamında değerlendirileceği belirtilmiş; yine sözleşmeye aykırılık halleri ile cezaların ne şekilde düzenleneceği belirtilmiş ve bu kapsamda 16.1.1’nci maddesinde özel aykırılık ve ağır aykırılık halleri dışında sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak ceza oranına ilişkin, 16.1.2’nci alt maddesinde belirli sayıda gerçekleşmesi halinde sözleşmenin feshini gerektiren özel aykırılık hallerine ve uygulanacak ceza oranlarına ilişkin, 16.1.3’üncü maddesinde ise 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşmenin feshini gerektiren ağır aykırılık hallerine ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir.

Yapılan incelemede, ihale konusu işe ait Sözleşme Tasarısı’nın 16.1.1’inci maddesinde özel aykırılık ve ağır aykırılık halleri dışında, sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak ceza oranına ilişkin düzenlemeye yer verildiği, 16.1.2’nci ve 16.1.3’üncü maddelerinde ise herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği görülmüştür.

İdarece Sözleşme Tasarısı’nın “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi başlıklı” 16’ncı maddesinin 16.1.1’inci fıkrasında sözleşme hükümlerine uyulmaması durumunda ortaya çıkacak genel aykırılık halleri için uygulanacak asgari ceza oranının belirlendiği, anılan maddenin 16.1.2’nci fıkrasında özel aykırılık hallerine, özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de belli sayıya ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, 4735 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşmenin feshine ilişkin, 16.1.3’üncü maddesinde sözleşmenin feshini gerektiren ağır aykırılık hallerine ilişkin bir düzenleme yapılmadığı, idarece özel ve ağır aykırılık hallerine ilişkin düzenleme yapılmamasının takdir yetkisi çerçevesinde özel aykırılık ve sözleşmenin feshini gerektirir ağır aykırılık hali öngörülmediği şeklinde değerlendirilmesi gerektiği, aykırılık hallerinde 16.1’nci madde hükümlerinin uygulanacağı, sözleşme feshi hususunda da 4735 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerinin uygulanacağı dolayısıyla doküman düzenlemesinin bu haliyle mevzuata aykırı olarak değerlendirilemeyeceği ve ihale konusu işin sözleşmeye uygun olarak yürütülmesini engellemeyeceği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,

Oybirliği ile karar verildi.

KİK Kararı: 2023/UH.I-33

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin