KİK Kararı: 2022/UH.II-1197

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2022/046
Gündem No : 18
Karar Tarihi : 05.10.2022
Karar No : 2022/UH.II-1197
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Şark Org. ve Dan. San. Tic. Ltd. Şti.,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2022/740979 İhale Kayıt Numaralı “Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 2022-2023 Yılı (9 Aylık) Öğrenci ve Personeli İçin Malzeme Dâhil Taşımalı Servise Hazır Yemek” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı tarafından 02.09.2022 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 2022 -2023 Yılı (9 Aylık) Öğrenci ve Personeli İçin Malzeme Dâhil Taşımalı Servise Hazır Yemek” ihalesine ilişkin olarak Şark Org. ve Dan. San. Tic. Ltd. Şti.nin 26.08.2022 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 31.08.2022 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 09.09.2022 tarih ve 48740 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 09.09.2022 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2022/991 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,

İtirazen şikayete konu ihalenin Teknik Şartnamesi’nin 6’ncı maddesinde “Firma bu iş kapsamında kullanacağı ana mutfağın Tarım ve Orman Müdürlüğünden alınmış toplu yemek üretebileceğini gösterir İşletme Kayıt Belgesini idareye sözleşme aşamasında sunacaktır.” düzenlemesinin bulunduğu, belgelerin ihale kararından sonra idare ile yapılacak olan sözleşmeden önce ve ihale sözleşmesi sırasında idareye verilmesinin zorunlu olduğunun düzenlendiği, ancak kamu ihale mevzuatında sözleşme imzalanmadan önce sunulması gereken belgelerin ve yaptırımların belirtildiği, iddia konusu belgelerin sözleşme imzalanmadan önce sunulması gereken belgeler arasında yer almadığı,
Sözleşme Tasarısı’nın 12.1’inci maddesinde “Ödemeler; Hazine ve Maliye Bakanlığınca serbest bırakılan ödenekler, Ayrıntılı Finansman Programı ve nakit durumu göz önünde bulundurularak yapılacaktır” şeklinde ifade edilen hakediş ödemelerine ilişkin düzenlemenin, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 42’nci maddesinde yer alan düzenlemelere aykırı olduğu,
Sözleşme Tasarısının 16’ncı maddesinde yer verilen “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16.1.1, 16.1.2 ve 16.1.3’üncü madde düzenlemelerinin birbirini kapsar şekilde düzenlendiği, bu durumun Tip Sözleşme Tasarısının 26’ncı dipnotuna aykırılık teşkil ettiği,
Sözleşme Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21’inci maddesinde sigorta ile ilgili düzenlemeye yer verildiği fakat İdari Şartname’nin 12.4’üncü maddesinde belirtilen merkez yemekhaneleri ve ilçe yemekhanelerinin her biri için ayrı ayrı sigorta prim maliyetlerinin ne olacağı belirtilmediğinden anılan düzenlemenin 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesine aykırı olduğu,
Teknik Şartname’nin “Yemek Porsiyonları” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. Yemek porsiyonları; 3. Kısımda belirtilen standart yemek gramajları ve yemeklerin pişmiş porsiyon miktarlarından daha az olmayacaktır. 9.2. Firma porsiyon miktarlarının ölçülebilmesi için toplam yedi adet “1 grama duyarlı hassas terazi” temin ederek idareye teslim edecektir. Teraziler yemek hizmetine dâhil olup ayrıca fatura edilmeyecektir.” düzenlemesine yer verildiği, sözleşme bitimi sonunda 7 adet terazinin yükleniciye iade edilip edilmeyeceği hususunda bir düzenleme bulunmadığı, anılan durumun yükleniciyi mağdur edecek nitelikte ve mevzuata aykırı olduğu,
Teknik Şartname’nin 10.5’inci maddesinde tahlillerin uygun olmadığı rapor edildiği takdirde uyarı ve ikaza gerek duyulmadan ceza kesileceği düzenlemesine, Sözleşme Tasarısı’nın “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı maddesinin alt bendi 16.1.2. 4’üncü aykırılık halinde ise “Bu tablonun Sıra No:1, 2 ve 3 satırlarında belirtilen maddeler hariç olmak üzere Teknik Şartnamenin diğer maddelerine uyulmadığının tespiti halinde iki kez yazılı olarak uyarılır. Aynı durumun üçüncü kez yaşanması ve tekrarı durumlarında para cezası uygulanır.” düzenlemesine yer verildiği, söz konusu düzenlemelerin Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 12’nci maddesinin 3’üncü fıkrasına aykırılık teşkil ettiği,
Teknik Şartname’nin 16.16’ncı maddesinde yer verilen “İşçilerin görevleri, yer değişikliği veya işçinin komple değiştirilmesi durumlarında firma önceden idareye bilgi verilecektir…” düzenlemesinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22’nci maddesine aykırı olduğu, anılan Kanun hükmüne göre işçinin yazılı olarak onayının alınması gerektiği, Kanun’un bu hükmüne uyulmaması halinde işçi açısından iş akdinin haklı nedenle derhal feshinin söz konusu olacağı, bu durumun da yükleniciye ne zaman ve nasıl karşılaşılacağı bilinmeyen (öngörülemeyen) ek külfetler getirici nitelikte olduğu,
Teknik Şartname’nin 6’ncı maddesinde “Firma, yemekhanelerde yaşanabilecek olası besin zehirlenmesi ve diğer olumsuz durumlara karşı “Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası” yaptıracak ve bu poliçeyi sözleşme aşamasında idareye sunacaktır” düzenlemesinin yer aldığı, anılan belgelerin ihale kararından sonra idare ile yapılacak olan sözleşmeden önce ve ihale sözleşmesi sırasında idareye verilmesinin zorunlu olduğunun düzenlendiği, ancak kamu ihale mevzuatında sözleşme imzalanmadan önce sunulması gereken belgelerin ve yaptırımların belirtildiği ve iddia konusu belgelerin sözleşme imzalanmadan önce sunulması gereken belgeler arasında yer almadığı, dolayısıyla söz konusu düzenlemelerin bu haliyle mevzuata uygun olmadığı,
İdari Şartname’nin “Teklif Fiyata Dâhil Olan Giderler” başlıklı 25’inci maddesinde yer verilen düzenlemelerin Tip İdari Şartname’nin 25.1'inci maddeye ait 29 numaralı notuna ve aynı Tip İdari Şartname'nin 25.3'üncü maddeye ait 30 numaralı dipnotunun ikinci fıkrasında yer alan düzenlemelere uygun olmadığı, Tip İdari Şartname'ye aykırı şekilde ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri haricindeki giderlere de 25.1'inci maddede yer verildiği, bu kapsamda 25.1'inci maddeye atıf yapan 25.2'nci madde uyarınca bu giderlere ilişkin olarak da artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde yükleniciye bunlara ilişkin ödeme yapılamayacağı sonucunun ortaya çıktığı,
Teknik Şartname’de “Zeytinyağlı Bezelye: Bezelye 60 g Patates 10 g Havuç 10 g Domates 10 g Kuru Soğan 10 g Domates Salçası 2 g Sıvıyağ 8 ml Tuz 0,5 gr,

Zeytinyağlı Ispanak: Ispanak 180 g Kuru Soğan 20 g Pirinç 5 g Domates 10 g Domates Salçası 5 g Sıvıyağ 8 ml Tuz 0,5 gr,

Zeytinyağlı Yaz Türlüsü: Patlıcan 35 g Kabak 35 g Bamya 10 g Patates 25 g Domates 30 g Çarliston Biber 10 g Kuru Soğan 10 g Tuz 0,5 g Domates Salçası 5 g Sıvıyağ 10 ml Taze Fasulye 30 gr” düzenlemesinin bulunduğu, söz konusu zeytinyağlı yemeklerin içeriğinde çiğ girdi olarak yapım aşamasında sıvıyağ girdisine yer verildiği fakat bu yemeklerin adından da anlaşılacağı üzere zeytinyağlı olması gerektiği, diğer yandan zeytinyağı ve sıvı yağ arasında fiyat farkı olduğu,

Teknik Şartname’de bulgurlu yemekler, makarnalı yemekler, erişte yemekleri, kuskuslu yemekler ve pilav yemeklerinde kullanılacak olan yağ çeşidinin “sıvı yağ veya margarin yağı” olarak verildiği, kullanılacak bu yağlar arasında piyasa şartları gereği fiyat farkı olduğu,

Teknik Şartname’de “Buğulama Balık: 150 g çiğ – 140 g pişmiş Kuru Soğan 25 g Sıvıyağ 10 ml Limon 1/4 adet Defne Yaprağı 1 adet Patates 50 g Maydanoz 1/100 demet Tuz 0,5 g Havuç 20 gr,

Balık Kızartma Balık: 150 g çiğ – 140 g pişmiş Sıvıyağ 40 ml Mısır Unu 20 g Tuz 0,5 g Kuru Soğan 25 gr” düzenlemelerine yer verildiği fakat balık yemeklerinde kullanılacak balığın (Alabalık, Hamsi, İstavrit, Mezgit vb) çeşidine yer verilmediği,

Anılan hususlar dolayısıyla basiretli tacir olarak ihalede oluşabilecek her türlü gider kalemini hesaplayarak teklif kullanacak olan isteklinin bu hakkının elinden alındığı, bu giderlerin afaki giderler olarak teklif fiyatına ekleneceği ve belki de bu eklediği giderlerden dolayı teklif fiyatın yükseleceği veya düşeceği, anılan durumun isteklilerin hak kaybına uğramasına neden olacağı, aynı zamanda ihalede haksız bir rekabetin olacağı, söz konusu düzenlemenin tekliflerin hazırlanması ve verilmesi aşamasında istekliler açışından tereddüde düşürecek nitelikte olduğu iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinde “… Aşağıda belirtilen durumlardaki istekliler ihale dışı bırakılır:

a) İflas eden, tasfiye halinde olan, işleri mahkeme tarafından yürütülen, konkordato ilân eden, işlerini askıya alan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan.

b) İflası ilân edilen, zorunlu tasfiye kararı verilen, alacaklılara karşı borçlarından dolayı mahkeme idaresi altında bulunan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan.

c) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan.

d) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş vergi borcu olan.

e) İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyen.

f) İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğu bu idare tarafından ispat edilen.

g) İhale tarihi itibariyle, mevzuatı gereği kayıtlı olduğu oda tarafından mesleki faaliyetten men edilmiş olan.

h) Bu maddede belirtilen bilgi ve belgeleri vermeyen veya yanıltıcı bilgi ve/veya sahte belge verdiği tespit edilen.

i) 11 inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılan.

j) 17 nci maddede belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilen.

Kurum, dördüncü fıkranın; (c) bendi ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının uygun görüşünü alarak sosyal güvenlik prim borcunun kapsamı ve tutarını; (d) bendi ile ilgili olarak, Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak vergi borcu kapsamına girecek vergileri; tür ve tutar itibariyle belirlemeye yetkilidir.

Bu madde kapsamında istenen belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulabileceği Kurum tarafından belirlenir. Gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi halinde bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir.” hükmü,

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhale üzerinde kalan isteklinin sözleşmeyi imzalamaması” başlıklı 68’inci maddesinde “(1) İhale üzerinde kalan isteklinin son başvuru ve/veya ihale tarihinde Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığına dair bilgi ve/veya belgeleri veya kesin teminatı vermemesi ya da sözleşme imzalamaması durumunda, Kanunun 44 üncü maddesi hükümlerine göre, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif fiyatının, ihale yetkilisince uygun görülmesi kaydıyla, bu teklif sahibi istekliyle sözleşme imzalanabilir….” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İsteklilerden 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddenin dördüncü fıkrasına göre istenecek belgeler” başlıklı 17’nci maddesinde “… 17.6. İhale üzerinde kalan isteklilerin kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında sayılan durumlarda olmadığına dair belgeleri sözleşmeden önce sunamaması

17.6.1. İhale Uygulama Yönetmeliklerinin “İhale dışı bırakılma” başlıklı maddelerinde; İhale üzerinde kalan istekliden, 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde belirtilen durumlarda olmadığına dair belgelerin sözleşme imzalanmadan önce istenilmesinin zorunlu olduğu ve bu belgelerin, ihale usulüne göre son başvuru ve/veya ihale tarihinde isteklinin anılan bentlerde belirtilen durumlarda olmadığını göstermesi gerektiği hükme bağlanmıştır...” açıklaması,

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi 2022 -2023 Yılı (9 Aylık) Öğrenci ve Personeli İçin Malzeme Dahil Taşımalı Yemek Pişirme, Servisi ve Sonrası Hizmet Alım

b) Türü: Hizmet alımı

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Yatırım proje no'su (yapım işlerinde): Bu madde boş bırakılmıştır.

d) Kodu:

e)Miktarı: Toplam =757.000 Öğün Malzemeli Servise Hazır Taşıma Usulü Yemek Hizmeti. Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Mevcut yemekhaneler: Merkez ve İlçeler olarak iki gruba ayrılmıştır.

Merkez Yemekhaneler (Toplam sekiz adet):
1 ) ÖSEM,
2 ) Merkez Personel,
3 ) Rektörlük Personel,
4 ) Yamaç-Tıp Fakültesi,
5 ) Teknik Bilimler MYO, 6) İlahiyat Fakültesi, 7) Eğitim Fakültesi, 8)Diş Hekimliği Fakültesi.

İlçe Yemekhaneleri (Toplam dokuz adet):
1 ) Biga Ağaköy,
2 ) Ayvacık MYO,
3 ) Bayramiç MYO,
4 ) Çan MYO,
5 ) Ezine MYO, 6) Gelibolu Piri Reis MYO, 7) Lapseki MYO, 8) Yenice MYO, 9) Gökçeada UBYO” düzenlemesi,

Aynı Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “…ı) İstekliler T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından alınmış, ihale tarihi itibari ile geçerlilik süresini doldurmamış “Gıda Üretim İzin Belgesini ve/veya “İşletme Kayıt Belgesini” sunacaklardır. Aslı, “aslı idarece görülmüştür” veya bu anlama gelecek şekilde şerh düşülen sureti veya noter tasdikli sureti teklifle birlikte sunulacaktır…” düzenlemesi,

Teknik Şartname’nin “İstenen Belgeler” başlıklı 6’ncı maddesinde “…Firma bu iş kapsamında kullanacağı ana mutfağın Tarım ve Orman Müdürlüğünden alınmış toplu yemek üretebileceğini gösterir İşletme Kayıt Belgesini idareye sözleşme aşamasında sunacaktır.

…

Firma yemek hizmeti vererek toplu tüketim sağladığı yemekhanelerin tam listesini Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirdiğini gösteren belgeyi yemek hizmeti başladığında idareye teslim edecektir…” düzenlemesi yer almaktadır.

İhale işlem dosyası kapsamında gönderilen bilgi ve belgelerden, başvuruya konu ihalenin 02.09.2022 tarihinde Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı tarafından açık ihale usulüyle gerçekleştirilen “24 Ay Süreli Malzemeli Yemek, Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı” ihalesi olduğu, söz konusu ihalede 19 adet ihale dokümanı indirildiği ve 8 istekli tarafından teklif sunulduğu, 08.09.2022 onay tarihli ihale komisyon kararı ile ihalenin Özçelik Sos. Hiz. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.- Self Servis Kur. Hiz. Ltd. Şti. İş Ortaklığı üzerinde bırakıldığı görülmüştür.

Teknik Şartname’nin iddiaya konu edilen 6’ncı maddesinde yüklenicinin kullanacağı ana mutfağın Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden alınmış toplu yemek üretebileceğini gösterir İşletme Kayıt Belgesinin sözleşme aşamasında idareye sunulmasının istendiği anlaşılmıştır.

İncelemeye konu doküman düzenlemesinde yüklenici tarafından kullanılacak ana mutfağa ait Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden alınmış toplu yemek üretebileceğini gösterir İşletme Kayıt Belgesinin firma tarafından sözleşme aşamasında sunulacağının ifade edildiği, anılan belgenin sözleşme imzalanmadan önce sunulması gerektiği düzenlemesine veya bu anlama gelebilecek herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, dolayısıyla bahsi geçen belgelerin sözleşmenin imzalanmasından önce istenildiği sonucuna varılamayacağı, bu itibarla incelemeye konu düzenlemenin aktarılan mevzuat hükümleri ve doküman düzenlemelerine aykırılık teşkil etmediği anlaşılmış olup, başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hakediş ödemeleri” başlıklı 42’nci maddesinde “a) Sözleşme bedelinin iş süresince dönemler itibariyle ödenmesi:

Sözleşme konusu hizmetin yüklenici tarafından belli bir süre boyunca devamlı olarak verilmesi (4 üncü maddede tanımlanan sürekli nitelikte bir iş olması) veya işin bölümlere ayrılabilir olması durumunda sözleşmede belirtilen aralıklarla, kesin ödeme mahiyetinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş ödemeleri yapılır. Yüklenici tarafından yapılan işlerin bedelleri, sözleşmedeki kayıtlara ve ilgili kanunlara göre yapılacak kesintiler de çıktıktan sonra, sözleşmenin ödemeye ilişkin hükümleri çerçevesinde kendisine ödenir.

İdarenin isteği halinde yüklenici, kesin hesapları kontrol teşkilatının denetimi altında olmak üzere işe paralel olarak yürütmek zorundadır. Bu halde, geçici hakediş raporlarının düzenlenmesinde, bitmiş iş kısımları için bu kesinleştirilmiş miktarlar dikkate alınır.

Hakediş raporlarının düzenlenmesi aşağıdaki esaslara göre yapılır.

1- Toplam Bedel Üzerinden Birim Fiyat Sözleşmelerde; Geçici hakediş raporları yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça ayda bir defa düzenlenir. Gelecek yıllara sari olmayan sözleşmelerde yaptırılan işler için, son hakediş raporu bütçe yılının sonuna rastlayan ayın yirminci (20.) günü düzenlenir.İşe başladığından beri meydana getirilen işler, kontrol teşkilatı tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte hesaplanır ve bulunan miktarlar, teklif edilen birim fiyatlarla çarpılmak suretiyle sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna geçirilir.

Düzenlenen hakediş raporunun işleme konulabilmesi için, yüklenici veya işbaşında bulunan vekili tarafından imzalanmış olması gereklidir.

Yüklenici veya vekili, bildirilen günde, hakedişe esas hesaplamaların yapılmasında hazır bulunmazsa kontrol teşkilatı hesaplamaları tek başına yaparak hakediş raporunu düzenler ve yüklenicinin bu husustaki itirazları kabul edilmez.

Hakediş raporu düzenlendikten sonra bir hafta içinde yüklenici raporu imzalamazsa kontrol teşkilatı, hakediş raporunu idareye gönderir ve rapor yüklenici tarafından imzalanıncaya kadar idarede hiçbir işlem yapılmaksızın bekletilir. Yüklenici hakediş raporlarını zamanında imzalamazsa, ödemede meydana gelecek gecikmeden dolayı hiçbir şikayet ve istekte bulunamaz.

Hazırlanan ve iki tarafça imzalanmış bulunan geçici hakediş raporu, tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkili makamlar tarafından düzeltilebilir. Ancak bu düzeltme sırasında eski rakam ve yazıların okunabilir şekilde çizilmiş olarak hakediş raporunda bulunması ve düzeltme yapan yetkililerin imzasını taşıması gereklidir. Ancak bu düzeltmeler yeniden sayfa düzenlemeyi gerektirecek ölçüde fazla ise, esas sayfa üzerinde düzeltmenin yapıldığına ilişkin açıklama bulunmak şartı ile yeniden ayrı bir sayfa düzenlenip hakediş raporuna eklenir.

Yüklenicinin geçici hakedişleri, itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerçekleri, idareye vereceği ve bir örneğini de Hakediş Raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunun “İdareye verilen ........tarihli dilekçemde yazılı ihtirazı kayıtla" cümlesini yazarak ya da bu anlama gelecek bir itiraz şerhi ile imzalaması gereklidir. Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorundadır. Yüklenici itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılır.

Her hakediş tutarına, eğer sözleşmede öngörülmüşse eklenecek miktar dahil edilir. Bulunan miktardan, bir önceki hakediş tutarı çıkarılarak bulunan miktara, ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi (KDV) eklenir. Bu miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç sözleşmesinde yazılı sürenin sonunda, eğer sözleşmede bu hususta bir kayıt yoksa otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere otuz gün içinde de ödeme yapılır...” düzenlemesi,

Sözleşme Tasarısı’nın “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 12’nci maddesinde “12.1. Sözleşme bedeli (ilave işler nedeniyle meydana gelebilecek artışlara ilişkin bedel dahil) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığınca ve Genel Şartnamenin hatalı, kusurlu ve eksik işlere ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla aşağıda öngörülen plan ve şartlar çerçevesinde ödenecektir:

Öğrenci ve personel yemekleri için ayrı faturalar hazırlanacak olup aylık olarak hakediş düzenlenecektir. Ödemeler; Hazine ve Maliye Bakanlığınca serbest bırakılan ödenekler, Ayrıntılı Finansman Programı ve nakit durumu göz önünde bulundurularak yapılacaktır.

12.1.1. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere 30 gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere otuz gün içinde de ödeme yapılır.

12.2. Yüklenici iş programına göre daha fazla iş yaparsa, İdare bu fazla işin bedelini imkan bulduğu takdirde öder.

12.3. Yüklenici yapılan işe ilişkin hakediş ve alacaklarını idarenin yazılı izni olmaksızın başkalarına devir veya temlik edemez. Temliknamelerin noterlikçe düzenlenmesi ve idare tarafından istenilen kayıt ve şartları taşıması zorunludur.” düzenlemesi yer almaktadır.

Sözleşme Tasarısı’nın 12.1’inci maddesinde “Ödemeler; Hazine ve Maliye Bakanlığınca serbest bırakılan ödenekler, Ayrıntılı Finansman Programı ve nakit durumu göz önünde bulundurularak yapılacaktır” şeklinde ifade edilen hakediş ödemelerine ilişkin düzenleme değerlendirildiğinde Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 42’nci maddesinde yer alan düzenlemelere aykırı bir hususun bulunmadığı anlaşılmış olup, başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:

Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin 26 numaralı dipnotunda “(26.1)Bu kısımda aykırılık hali olarak somut fiillere yer verilebilecek olup, cezaya ilişkin yazılacak oranlar ilk sözleşme bedelinin %2’sinden fazla olamaz.

(26.2) Bu kısma yazılacak sayı otuzdan az olmamak üzere idarece belirlenecektir.

(26.3) Bu kısma yazılacak sayı üçten az olmamak üzere idarece belirlenecektir.

(26.4) Bu kısma somut fiiller yazılabilecek olup, bu aykırılık hallerinin, varsa 16.1.2 nci maddede yer alan aykırılık hallerinden farklı olması gerekmektedir.

(26.5) (1) 16.1.3 üncü madde kapsamında belirlenen bir aykırılığın gerçekleşmesi üzerine idarece ceza uygulanmasının da öngörülmesi halinde “Sözleşmenin feshine yol açan fiil nedeniyle ayrıca, ilk sözleşme bedelinin %2’si oranında ceza uygulanacaktır.” yazılacaktır.

(2) 16.1.3 üncü madde kapsamında belirlenen bir aykırılığın gerçekleşmesi üzerine idarece ayrıca ceza uygulanmasının öngörülmemesi halinde “Bu madde boş bırakılmıştır.” yazılacaktır.” düzenlemesi,

Sözleşme Tasarısı’nın “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesinde “16.1. İhale konusu işin niteliği ve özelliğine göre işin sözleşmesine uygun olmayan haller ve idare tarafından uygulanacak cezalar aşağıda belirtilmiştir. Cezalar, aykırılık halleri ve sözleşmenin feshine ilişkin hususlar bu Sözleşmenin 16, 24, 25, 26, 27, 28 ve 29 uncu maddelerinde düzenlenmiştir. Bu hususlara ilişkin olarak söz konusu maddeler dışındaki ve ihale dokümanındaki diğer düzenlemeler sadece 16.1.1 inci madde kapsamında değerlendirilir.

16.1.1. Bu sözleşmenin 16.1.2 nci maddesinde yer alan özel aykırılık ve 16.1.3 üncü maddesinde yer alan ağır aykırılık halleri dışında, sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak ceza oranı, ilk sözleşme bedelinin Binde 1'dır. Aynı fiilin tekrarı halinde bu oran % 50 artırımlı uygulanır.

16.1.2. Aşağıdaki tabloda yer alan özel aykırılık hallerinde aynı satırda belirtilen oranda ceza uygulanır. Tabloda yer verilen özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de 30 sayısına ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

Sıra No

Aykırılık Hali

İlk Sözleşme
Bedeli
Üzerinden
Kesilecek
Ceza
Oranı

Sözleşmenin
Feshini
Gerektiren
Aykırılık
Sayısı

Aşağıda sıralanan durumların tespiti halinde uyarılmaksızın para cezası uygulanır:
a) Soya ve soyalı ürün kullanımı
b) Yemek numunesi alınmaması

Binde
3

Aşağıda sıralanan durumların tespiti halinde bir kez yazılı olarak uyarılır. Aynı durumun ikinci kez yaşanması ve tekrarı durumlarında para cezası uygulanır:
a) Depolarda şartnamede belirtilen ve bulunmaması gereken malzemelerin varlığı
b) Yemek ve yardımcı ürünlerin içinden yabancı madde çıkması
c) Yemeklerde servis öncesi ve sırasında görülen bozulmalar
ç) Yemeklerde taşıma kaynaklı bozulmalar
d) Yemek taşıyan araçların temiz olmaması
e) Yemek taşıyan araçlarda başka nesne veya kişi taşınması
f) İşçilerin servis sırasındaki iş aksesuarlarını (maske, bone gibi) kullanmamaları

Binde
2

İdare tarafından duyurusu yapılan yemek saatleri içinde öğrenci/personeli bekletmeksizin yemek servisi yapılmaması, yemeğin erken bitmesi, geç gelmesi durumlarının tespiti halinde iki kez yazılı olarak uyarılır. Aynı durumun ikinci kez yaşanması ve tekrarı durumlarında para cezası uygulanır.

Binde
4

Bu tablonun Sıra No:1, 2 ve 3 satırlarında belirtilen maddeler hariç olmak üzere Teknik Şartnamenin diğer maddelerine uyulmadığının tespiti halinde iki kez yazılı olarak uyarılır. Aynı durumun üçüncü kez yaşanması ve tekrarı durumlarında para cezası uygulanır.

Binde
1

16.1.3. Aşağıdaki tabloda yer alan ağır aykırılık hallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi halinde, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

Sıra No

Aykırılık Hali

Firma işe süresinde başlamadığı takdirde her geçen iş günü için sözleşme bedelinin %1’i (Yüzde Bir) oranında ceza uygulanır. Ancak bu gecikme 5 (beş) iş gününü geçerse idare tarafından firmaya işe başlaması için 10 (on) gün süreli ihtar çeker. İdarenin ihtarına rağmen işe başlanmaması durumunda, ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın sözleşme feshedilerek kati teminat gelir kaydedilir.

Aynı gün içinde yemek hizmeti alan öğrenci ve/veya personelin %10 ve daha fazla kişinin firmanın servis ettiği/sunduğu yemekten/üründen kaynaklanan hekim tasdikli besin zehirlenmesi raporu alması ve bu durumun laboratuvar bulguları ile desteklenmesi halinde zehirlenmeye maruz kalan kişi veya kişilerin tüm sağlık masrafları, iş gücü kayıpları ve maddi tazminatı firma tarafından karşılanır.

Bu sözleşmede belirtilen mücbir sebepler haricinde hiçbir gerekçe göstermeden yüklenicinin bir gün boyunca herhangi bir yemekhanede yemek hizmetini vermemesi durumunda; yemek hizmeti vermediği her bir yemekhane için ayrı olmak üzere uyarılmaksızın sözleşme bedelinin %1’i (Yüzde Bir) oranında ceza uygulanır. Sözleşme süresince bu durumun 3 (üç) kez tekrarlanması halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

16.1.3.1. Sözleşmenin feshine yol açan fiil nedeniyle ayrıca, ilk sözleşme bedelinin %2'si oranında ceza uygulanacaktır.

16.1.4. Bu sözleşme kapsamında kesilecek cezaların toplam tutarı hiçbir durumda ilk sözleşme bedelinin % 30’unu geçemez. Toplam ceza tutarının ilk sözleşme bedelinin % 30’unu geçtiğinin anlaşılması durumunda bu orana kadar ceza uygulanır ve 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

16.1.5. Bu sözleşmenin 16.1.2 nci ve 16.1.3 üncü maddelerinde yer verilen aykırılıklar kapsamında somut fiillere yer verilmemesi halinde, söz konusu maddelerde yer alan cezalar ve/veya fesih yaptırımları uygulanamaz. Ayrıca, aynı aykırılığın 16.1.2 nci ve 16.1.3 üncü maddelerde birlikte sayıldığı hallerde, sözleşme uygulamasında 16.1.3 üncü madde dikkate alınır.

16.2.Yukarıda belirtilen cezalar ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın yükleniciye yapılacak ödemelerden kesilir. Cezanın ödemelerden karşılanamaması halinde ceza tutarı yükleniciden ayrıca tahsil edilir.

16.3. Yüklenici sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesi gereğince en az on gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikilen her takvim günü için ilk sözleşme bedeli üzerinden 16.1.1 inci maddede belirtilen ceza oranında (kısmi kabul öngörülmüşse süresinde tamamlanmayan kısmın ilk sözleşme bedeli üzerinden) gecikme cezası uygulanır. Yapılacak ihtarda belirtilen sürenin bitmesine rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Gecikmenin yol açtığı aykırılığın işin niteliği gereği giderilmesinin mümkün olmadığı hallerde, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme idarece feshedilebilecektir.

16.3.1. İşin tamamının ya da varsa kısmi kabule konu kısmının süresinde bitirilmemesi haline ilişkin olarak 16.1.2 nci veya 16.1.3 üncü maddelerde yapılan düzenlemeler uygulanmaz.

16.4. Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 4735 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi, halinde ise ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.

Başvuru sahibinin iddiasına konu ilgili Tip Sözleşme’nin (26.4) numaralı dipnotu incelendiğinde, Sözleşme Tasarısı’nın 16.1.3’üncü maddesinde somut fiillerin belirtilmesi ve bu aykırılık hallerinin 16.1.2’nci maddede yer alan aykırılık hallerinden farklı olması gerektiğinin belirtildiği görülmüştür.

İhale dokümanı kapsamındaki Sözleşme Tasarısı’nın 16.1.1’inci maddesinde, özel ve ağır aykırılık halleri dışında, sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak ceza oranının belirtildiği, 16.1.2’nci maddesinde 4 madde halinde özel aykırılık hallerinin belirtildiği ve anılan aykırılıklar için öngörülen ceza oranı ve sözleşmenin feshini gerektiren aykırılık sayısının düzenlendiği, 16.1.3’üncü maddesinde ise 3 madde halinde ağır aykırılık hallerinin düzenlendiği anlaşılmıştır.

Yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; Sözleşme Tasarısı’nın başvuru sahibinin iddiasına konu 16.1.1, 16.1.2 ve 16.1.3’üncü maddelerinde belirtilen aykırılık hallerinin farklı nitelikte aykırılıklar olduğu, söz konusu aykırılık hallerinin birbirilerini kapsayıcı nitelikte olmadığı, yapılan düzenlemenin ilgili Tip Sözleşme’nin (26.4) numaralı dipnotuna uygun şekilde hazırlanmış olduğu,

Sözleşme Tasarısı’nın 16.1.3’üncü maddelerinde yer verilen düzenlemeler incelendiğinde Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin 26 numaralı dipnotunda yer verilen açıklamalara uygun olduğu anlaşılmış olup, başvuru sahibinin dördüncü iddiasının yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak:

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 19’uncu maddesinde “İşyerinde, işin başlamasından kabul belgesinin verilmesine kadar her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine ve taşıtlar ile sözleşme konusu hizmet işinin korunmasından yüklenici sorumludur.

…

Hizmet türüne göre sigorta gerektiği takdirde uygulanacak sigorta türü veya türleri ve teminat limitleri günün koşullarına uygun olmak şartıyla sözleşmesinde veya eklerinde belirtilir.

Düzenlenen sigorta poliçelerinde, idare işveren sıfatıyla, yüklenici ise işi gerçekleştiren sıfatıyla ve varsa alt yükleniciler yer almalıdır. Kıymetler tam değer üzerinden sigorta ettirilmelidir.

Sözleşmesinde istenilmiş olması halinde, sigortalara ilişkin limitlerin işe başlama tarihinin yıl dönümündeki güncel değerlere yükseltilmesi zorunludur.

Yüklenici, idarelerce istenen söz konusu sigortalara ilişkin poliçeleri ve ödeme kanıtlarını, iş fiili olarak başlamadan önce idareye vermek zorundadır. Sigortalar tamamlanmadığı sürece avans ve hakediş ödemesi yapılmaz.

Sigorta poliçelerinde belirlenen, yüklenicinin kusurlu olduğu hallerde, kusur nedeniyle sigortanın karşılamadığı bedeller için yüklenici idareden bir istekte bulunamaz.

Sigorta yükümlülüğünün kabul süresinin sonuna kadar olan süreçte devam edip etmeyeceği veya ne ölçüde devam edeceği, bu süreci düzenleyen madde hükümleri de göz önünde tutularak sözleşme veya eklerinde belirtilir.

Sözleşmenin feshi veya işin/hesabın tasfiyesi halinde bu sigortalar, iş yeni yükleniciye ihale edilinceye kadar devam ettirilir ve bu süreye ilişkin sigorta giderleri ilk yükleniciye ait olur. Ancak bu süre, fesih veya tasfiye tarihinden başlamak üzere üç (3) ayı geçemez.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 76’ncı maddesinde “76.1. Hizmet alımı ihalelerinde iş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanmasına ilişkin düzenleme Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19 uncu maddesi ile tip idari şartnamelerin “teklif fiyata dahil olan giderler” maddesi ve tip sözleşmenin 21 inci maddesinde yer almaktadır.

…

76.4. İstekliler tarafından ilgili mevzuatı gereğince yapılması gereken sigorta giderleri, tip idari şartnamelerin “Teklif fiyata dâhil olan giderler” maddesi kapsamında teklif fiyatına dâhil edilecektir. İhale dokümanında iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasının ayrıca istendiği durumlarda sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitinin belirlenmesi gerekmektedir.

Sigorta türleri belirtilmesine rağmen sigorta teminatının kapsamı ve limitinin belirlenmediği hallerde iş ve/işyerlerinin sigortalanmasının asgari limitler dâhilinde istendiği kabul edilecektir. Sigorta türü veya türlerinin belirlenmediği hallerde ise, iş ve/işyerlerinin sigortalanmasının istenmediği kabul edilmek suretiyle teklifler değerlendirilecektir...” açıklaması,

İdari Şartname’nin “İşin yapılacağı yerin görülmesi” başlıklı 12’nci maddesinde “12.1. İşin yapılacağı yeri ve çevresini görmek, inceleme yapmak, teklifini hazırlamak ve taahhüde girmek için gerekli olabilecek tüm bilgileri temin etmek isteklinin sorumluluğundadır. İşyeri ve çevresinin görülmesiyle ilgili bütün masraflar istekliye aittir.

12.2. İstekli, işin yapılacağı yeri ve çevresini görmekle; işyerinin şekline ve mahiyetine, iklim şartlarına, işin gerçekleştirilebilmesi için yapılması gerekli çalışmaların ve kullanılacak malzemelerin miktar ve türü ile işyerine ulaşım ve şantiye kurmak için gerekli hususlarda maliyet ve zaman bakımından bilgi edinmiş; teklifini etkileyebilecek riskler, olağanüstü durumlar ve benzeri diğer unsurlara ilişkin gerekli her türlü bilgiyi almış sayılır.

12.3. İstekli veya temsilcilerinin işin yapılacağı yeri görmek istemesi halinde, işin gerçekleştirileceği binaya ve/veya araziye girilmesi için gerekli izinler İdare tarafından verilecektir.

12.4. Tekliflerin değerlendirilmesinde, isteklinin işin yapılacağı yeri incelediği ve teklifini buna göre hazırladığı kabul edilir.

1-Mevcut yemekhaneler: Merkez ve İlçeler olarak iki gruba ayrılmıştır.

2-Merkez Yemekhaneler (Toplam sekiz adet):
1 ) ÖSEM,
2 ) Merkez Personel,
3 ) Rektörlük Personel,
4 ) Yamaç-Tıp Fakültesi,
5 ) Teknik Bilimler MYO, 6) İlahiyat Fakültesi, 7) Eğitim Fakültesi, 8) Diş Hekimliği Fakültesi.

3-İlçe Yemekhaneleri (Toplam dokuz adet):
1 ) Biga Ağaköy,
2 ) Ayvacık MYO,
3 ) Bayramiç MYO,
4 ) Çan MYO,
5 ) Ezine MYO, 6) Gelibolu Piri Reis MYO, 7) Lapseki MYO, 8) Yenice MYO, 9) Gökçeada UBYO” düzenlemesi,

Sözleşme Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21’inci maddesinde “21.1. İş ve işyerlerinin korunması ile işin ve/veya işyerlerinin sigortalattırılmasına ilişkin sorumluluk Genel Şartnamenin 19 uncu maddesinde düzenlenen esaslar dahilinde yükleniciye aittir.

21.2. Sigorta türleri ile teminat kapsamı ve limitleri:

21.2.1.
1 ) İşletme Sorumluluğu Sigorta Poliçesi: Üçüncü kişilere verilebilecek her türlü zararlar ile besin zehirlenmelerini kapsayarak teminat limiti 1.000.000,00 TL olacak şekilde sigortalanacaktır.

İşyeri Paket Sigortası: İşin yapıldığı mutfak ve yemekhaneleri kapsayacak şekilde (makine teçhizat, diğer ekipman, dahili dekorasyon) yangın, infilak, dahili su baskını, duman, hırsızlık kaynaklanan sorumlulukları kapsayarak teminat limiti 1.000.000,00 TL olacak şekilde sigortalanacaktır.

Sigorta prim maliyetleri teklif fiyata dahildir. Sigortalama ile ilgili oluşacak tüm masraflar yükleniciye aittir. Yüklenici sigorta poliçesini Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19. maddesi hükmüne göre idareye verecektir.” düzenlemesi yer almaktadır.

Bahse konu ihaleye ait Sözleşme Tasarısı’nda iş ve işyerlerinin korunmasına ilişkin sorumluluğun, Genel Şartname’nin 19’uncu maddesinde düzenlenen esaslar dahilinde yükleniciye ait olduğu ve Sözleşme Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21’inci maddesinde istenilen sigorta türleri, teminat kapsamı ve teminat limitlerine ilişkin düzenlemeye yer verildiği, anılan düzenlemede “21.2.1.1) İşletme Sorumluluğu Sigorta Poliçesi: Üçüncü kişilere verilebilecek her türlü zararlar ile besin zehirlenmelerini kapsayarak teminat limiti 1.000.000,00 TL olacak şekilde sigortalanacaktır.

İşyeri Paket Sigortası: İşin yapıldığı mutfak ve yemekhaneleri kapsayacak şekilde (makine teçhizat, diğer ekipman, dahili dekorasyon) yangın, infilak, dahili su baskını, duman, hırsızlık kaynaklanan sorumlulukları kapsayarak teminat limiti 1.000.000,00 TL olacak şekilde sigortalanacaktır. Sigorta prim maliyetleri teklif fiyata dahildir. Sigortalama ile ilgili oluşacak tüm masraflar yükleniciye aittir. Yüklenici sigorta poliçesini Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19. maddesi hükmüne göre idareye verecektir.” ifadelerine yer verildiği, merkez yemekhaneleri ve ilçe yemekhanelerinin her biri için ayrı ayrı sigorta prim maliyetlerinin belirtilmesine gerek bulunmadığı, isteklilerin tekliflerini anılan düzenlemeler kapsamında hazırlayabilecekleri anlaşıldığından, başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
Başvuru sahibinin 5’inci iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin “Yemek Porsiyonları” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. Yemek porsiyonları; 3. Kısımda belirtilen standart yemek gramajları ve yemeklerin pişmiş porsiyon miktarlarından daha az olmayacaktır.

9.2. Firma porsiyon miktarlarının ölçülebilmesi için toplam yedi adet “1 grama duyarlı hassas terazi” temin ederek idareye teslim edecektir. Teraziler yemek hizmetine dâhil olup ayrıca fatura edilmeyecektir…” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen düzenlemede söz konusu terazilerin firma porsiyon miktarlarının ölçülebilmesi için kullanılacağının ifade edildiği, dolayısıyla idarece şikayet başvurusuna verilen cevap yazısından da söz konusu terazilerin sözleşme bitiminde yükleniciye geri verileceğinin anlaşıldığı, bu sebeple istekliler tarafından işin gereğine uygun asgari şartları sağlayacak nitelikte hassas terazi için teklif oluşturulabileceği, tekliflerin hazırlanmasına engel olacak nitelikte bir durum bulunmadığı anlaşıldığından, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 6’ncı iddiasına ilişkin olarak:

Hizmet Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhale ve ön yeterlik dokümanının içeriği” başlıklı 12’nci maddesinde “…

(3) İhale veya ön yeterlik dokümanında yapılan düzenlemeler birbirine aykırı olamaz.” hükmü,

Teknik Şartname’nin “Yemek Numuneleri” başlıklı 10’uncu maddesinde “10.1. Servise sunulan yemeklerden her gün ikişer adet “Gıda Maddeleri Tüzüğünün Numune Alma Esaslarına” ve mevzuata uygun şekilde numune alınacaktır.

…

10.5. Olası bir sıkıntıda ayrıntılı kontrol yapılabilmesi ve idareye bir kişinin dahi hekim onaylı besin zehirlenmesi raporu getirmesi halinde şikâyet konusu olan ürüne/yemeğe ait numune tam teşekküllü ve gıda konusunda uzmanlaşmış bir laboratuvarda tahlil ettirilecektir. Bu tahliller “Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği - Ek:1 Gıda Güvenilirliği Kriterleri”ne göre analiz edilecektir: Analiz edilecek gıdanın cinsine göre üreme riski en fazla olan üç mikroorganizma/toksin/metabolit seçilerek Kriterlerde belirtilen limitler ile karşılaştırılarak kontrol edilecektir. Sayfa 6 / 13 Bu işlem için her türlü masraf firma tarafından karşılanacaktır. Tahlillerin uygun olmadığı rapor edildiği takdirde cezai işlem uygulanacak olup firma uygunsuz durumun tekrar yaşanmaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Bununla ilgili tüm masraflar firmaya aittir.” düzenlemesi,

Sözleşme Tasarısı’nın “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesinde “…16.1.2. Aşağıdaki tabloda yer alan özel aykırılık hallerinde aynı satırda belirtilen oranda ceza uygulanır. Tabloda yer verilen özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de 30 sayısına ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.

…

Binde
1

…” düzenlemesi yer almaktadır.

Teknik Şartname’nin “Yemek Numuneleri” başlıklı 10’uncu maddesinde yapılacak tahlillerin uygun olmadığı rapor edildiği takdirde cezai işlem uygulanacağı belirtilmiş olmakla birlikte uyarı yapılıp yapılmayacağı ya da ne tür bir ceza uygulanacağı düzenlemesine yer verilmediği, anılan durumda sadece cezai işlem uygulanacağının belirtildiği görülmüş olup, söz konusu durumun gerçekleşmesi halinde Sözleşme Tasarısı’nın “Sözleşmeye aykırılık halleri, cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesinde yer verilen ilgili düzenlemelerin uygulanacağı, Sözleşme Tasarısı’nın 16.1’inci maddesinde yer verilen düzenlemede yer alan sözleşme hükümlerine uyulmaması kapsamında değerlendirileceği ve uygulanacak ceza oranının da “binde bir” olduğu anlaşıldığından anılan doküman düzenlemeleri arasında birbirine aykırılık bulunmadığı, bu itibarla başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 7’nci iddiasına ilişkin olarak:

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde “Sekizinci fıkrada belirtilen işyerlerinde yükleniciler dışında kalan işverenler tarafından çalıştırılanlar ile bu işyerlerinin tâbi oldukları ihale mevzuatı çerçevesinde kendi nam ve hesabına sözleşme yaparak üstlendiği ihale konusu işte doğrudan kendileri çalışanlar da aynı hükümlere tâbidir. Sekizinci fıkrada belirtilen kurum, kuruluş veya ortaklıkların sermayesine katıldıkları ortaklıkların kadro veya pozisyonlarında çalışan işçilerin, ortak durumundaki kamu kurum, kuruluş veya ortaklıkların kadro veya pozisyonlarına atanma ya da bu kurum, kuruluş veya ortaklıklarda geçerli olan malî haklar ile sosyal yardımlardan yararlanma talepleri hakkında da sekizinci fıkra hükümleri uygulanır. Hizmet alımına dayanak teşkil edecek sözleşme ve şartnamelere;

a) İşe alınacak kişilerin belirlenmesi ve işten çıkarma yetkisinin kamu kurum, kuruluşları ve ortaklıklarına bırakılması,

….” hükmü,

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İdare ve Kontrol Teşkilatının itiraz hakkı” başlıklı 11’inci maddesinde “İdare ve kontrol teşkilatı, yükleniciden çalıştırılmasında veya işyerinde bulunmasında engel durumu olduğunu tespit ettiği, uygunsuz davrandığı veya görevlerini yerine getirmekte yetersiz olduğu kanısında olduğu veya işyerinde çalıştırılmasında sakınca gördüğü her kademe ve nitelikteki elemanların (teknik ve idareci personel, hizmetli, işçi ve diğerleri) ve alt yüklenicilerin iş başından veya işyerinden uzaklaştırılmasını talep etme hakkına sahiptir. Yüklenici, bu talebi idare veya kontrol teşkilatı tarafından yapılacak tebligat üzerine ve verilen süre içinde yerine getirmek zorundadır. Yüklenicinin bu yükümlülüğü verilen süre içinde yerine getirmemesi halinde, söz konusu kişiler idare veya kontrol teşkilatı tarafından uzaklaştırılır veya uzaklaştırılmaları sağlanır. Uzaklaştırılmaları istenilenler, idarenin veya kontrol teşkilatının izni ve onayı alınmaksızın bir daha işlerde görev alamaz. Yüklenici, uzaklaştırılan kişilerin yerine en kısa zamanda uygun nitelikli başkalarını getirmek zorundadır. …” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “…78.26. 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince hizmet alımına dayanak teşkil edecek sözleşme ve şartnamelere; işe alınacak kişilerin belirlenmesi ve işten çıkarma yetkisinin kamu kurum, kuruluşları ve ortaklıklarına bırakılması, hizmet alım sözleşmeleri çerçevesinde ya da geçici işçi olarak aynı iş yerinde daha önce çalışmış olanların çalıştırılmasına devam olunması yönünde hükümler konulmayacaktır. İdarelerce, çalışan personel açısından denetim, sadece teknik şartnamede istenen kriterlere göre ve Hizmet İşleri Genel Şartnamesinde idareye verilen yetki ve sorumluluklar çerçevesinde yapılacak olup, ihale dokümanında, anılan Kanun maddesine ve ilgili mevzuata aykırı şekilde, işe alınacak veya işten çıkarılacak personelin idarece belirleneceğine yönelik düzenlemelere yer verilmeyecektir. …” açıklaması,

Teknik Şartname’nin “Firma İşçileri” başlıklı 16’ncı maddesinde “…16.16. İşçilerin görevleri, yer değişikliği veya işçinin komple değiştirilmesi durumlarında firma önceden idareye bilgi verilecektir…” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden, idareler tarafından ihale dokümanında çalıştırılacak işçilerin seçilmesi, işten çıkarılması ve daha önceki sözleşmelerde çalıştırılan personelin yeniden istihdam edilmesi yönünde düzenlemelere yer verilemeyeceği, idarelerin sözleşme sürecinde çalışmasında engel gördüğü, uygunsuz davrandığını tespit ettiği veya yetersiz gördüğü personeli yükleniciye yazılı olarak bildireceği ve yüklenici tarafından anılan personel ile ilgili gerekli işlemlerin yapılacağı anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede, işe alınacak veya işten çıkarılacak personele ilişkin nihai kararın yükleniciye ait olduğu ancak idarelerin ihale konusu işte çalışacak personelin hizmetin gerektirdiği ve idarece belirlenen şartlara uygun olup olmadığı hususunu sağlamakla sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.

Yapılan inceleme neticesinde, şikâyete konu edilen Teknik Şartname’nin 16’ncı maddesinde yer alan “…İşçilerin görevleri, yer değişikliği veya işçinin komple değiştirilmesi durumlarında firma önceden idareye bilgi verilecektir…” düzenlemesinin iş kapsamında çalıştırılacak personelin idare tarafından belirleneceği ya da halihazırda görev yapan personelin işten çıkarılamayacağı anlamına gelmediği, söz konusu düzenlemenin idarenin, ihale konusu işte çalışacak personelin hizmetin gerektirdiği ve idarece belirlenen şartlara uygunluğunun sağlamasına yönelik olduğu anlaşılmış olup başvuru sahibinin bu husustaki iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 8’inci iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin “İstenen Belgeler” başlıklı 6’ncı maddesinde “…Firma yemekhanelerde yaşanabilecek olası besin zehirlenmesi ve diğer olumsuz durumlara karşı “Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası” yaptıracak ve bu poliçeyi sözleşme aşamasında idareye sunacaktır…” düzenlemesi yer almaktadır.

Sözleşme Tasarısı’nda iş ve işyerlerinin korunmasına ilişkin sorumluluğun, Genel Şartname’nin 19’uncu maddesinde düzenlenen esaslar dahilinde yükleniciye ait olduğu ve Sözleşme Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21’inci maddesinde yüklenicinin sigorta poliçesini Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19. maddesi hükmüne göre idareye vereceği düzenlemesine yer verildiği,

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 19’uncu maddesinde yüklenicinin, idarelerce istenen sigortalara ilişkin poliçeleri ve ödeme kanıtlarını, iş fiili olarak başlamadan önce idareye vermek zorunda olduğunun belirtildiği, idarece başvuru sahibinin şikayet başvurusuna verilen cevap yazısında da yüklenicinin sigorta poliçesini Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19. maddesi hükmüne göre idareye vereceğinin belirtildiği görülmüştür.

Teknik Şartname’nin “İstenen Belgeler” başlıklı 6’ncı maddesinde firmanın yemekhanelerde yaşanabilecek olası besin zehirlenmesi ve diğer olumsuz durumlara karşı “Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası” yaptıracağı ve bu poliçeyi sözleşme aşamasında idareye sunacağı düzenlemesine yer verildiği görülmekle birlikte, anılan belgenin sözleşme imzalanmadan önce sunulması gerektiği düzenlemesine yer verilmediği, dolayısıyla bahsi geçen belgelerin sözleşmenin imzalanmasından önce istenildiği sonucuna varılamayacağı, idarece başvuru sahibinin şikayet başvurusuna verilen cevap yazısında da yüklenici firmanın sigorta poliçesini Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19’uncu maddesinde yer verilen hükme göre idareye vereceğinin belirtildiği de dikkate alındığında, incelemeye konu düzenlemenin aktarılan mevzuat hükümleri ve doküman düzenlemelerine aykırılık teşkil etmediği anlaşılmış olup, başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 9’uncu iddiasına ilişkin olarak:

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin eki Tip İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. (İdareler, ihale edilecek hizmetin özelliğine göre, sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerinden hangilerinin, isteklilerce teklif edilecek fiyata dahil olması gerektiğini bu maddede belirteceklerdir.)

25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.

25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1. (Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri dışındaki tüm ihalelerde, gider kalemleri, ihale konusu işin özelliğine uygun olarak ilgili mevzuatına, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği ile Kurumun diğer düzenleyici işlemlerine aykırı olmamak kaydıyla idare tarafından belirlenerek buraya yazılacaktır.)

25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.” düzenlemesi yer almaktadır.

Tip İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25.1’inci maddesine ilişkin 29 numaralı dipnotunda “İdareler, ihale edilecek hizmetin özelliğine göre, sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerinden hangilerinin, isteklilerce teklif edilecek fiyata dahil olması gerektiğini bu maddede belirteceklerdir.” açıklamaları bulunmaktadır.

İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince ödenecek ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyatına dahildir.

25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1.

25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.

25.5. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesi yer almaktadır.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ekinde yer alan Açık İhale Usulü İle İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Tip İdari Şartname’nin 29 numaralı dipnotunda İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde yer verilmesi gereken giderlerin ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri şeklinde sınırlı sayıda belirtildiği, anılan mevzuat hükümleri uyarınca, İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerinden teklif fiyata dâhil olacak giderlerin belirtilmesi, bunun dışında kalan ve teklif fiyata dahil edilmesi gereken diğer giderlere ise İdari Şartname’nin 25.3’üncü maddesinde yer verilmesi gerektiği, dolayısıyla İdari Şartname 25.1’inci maddede sadece ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderlerine yer verilebileceği, aksi halde İdari Şartname’nin 25.2’nci maddesinde bulunan standart düzenleme uyarınca, İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde belirtilen tüm giderlerde ilave işler nedeniyle gerçekleşecek artışlara fark verilmesinin mümkün olmayacağı anlaşılmaktadır.

İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyatına dahil olduğu düzenlemesine yer verildiği, teklif fiyata dahil olan diğer giderlerin yer aldığı anılan maddenin üçüncü fıkrasının ise boş bırakıldığı görülmüştür.

Başvuruya konu ihalede anılan düzenlemenin Tip İdari Şartname’ye uygun olarak düzenlendiği ve ulaşım, sigorta, vergi, resim ile harç giderleri haricindeki diğer giderlere İdari Şartname’nin 25.1’inci maddesinde yer verilmediği görülmüş olup, mevcut doküman düzenlemesinin mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 10’uncu iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin “Standart Yemek Gramajları” başlıklı maddesinde “…Zeytinyağlı Bezelye: Bezelye 60 g Patates 10 g Havuç 10 g Domates 10 g Kuru Soğan 10 g Domates Salçası 2 g Sıvıyağ 8 ml Tuz 0,5 g,

Zeytinyağlı Ispanak: Ispanak 180 g Kuru Soğan 20 g Pirinç 5 g Domates 10 g Domates Salçası 5 g Sıvıyağ 8 ml Tuz 0,5 gr,

Zeytinyağlı Yaz Türlüsü: Patlıcan 35 g Kabak 35 g Bamya 10 g Patates 25 g Domates 30 g Çarliston Biber 10 g Kuru Soğan 10 g Tuz 0,5 g Domates Salçası 5 g Sıvıyağ 10 ml Taze Fasulye 30 gr…” düzenlemesi, devamında yer alan açıklamada ise “…Bazı yemeklerde kullanılacak yağ için özellikle “sıvıyağ” yazılmıştır. Burada kastedilen; ayçiçeği yağı, mısırözü yağı, zeytinyağı veya bu üç çeşit yağın (1:1:1) karışımı olup aşçının tercihine bırakılmıştır.” açıklaması,

Aynı Şartname’nin aynı kısmında başvuru sahibinin anılan iddiasındaki yemeklere örnek olarak,

“Arpa Şehriyeli Pirinç Pilavı: Pirinç 60 g Arpa Şehriye 10 g Tuz 0,5 g Sıvıyağ veya Margarin 10 ml,

Nohutlu Bulgur Pilavı: Bulgur 50 g Nohut 30 g Kuru Soğan 10 g Domates Salçası 3 g Sıvıyağ veya Margarin 10 ml Tuz 0,5 g Kuru Nane 0,5,

Domates Soslu Makarna: Makarna 50 g Domates Salçası 5 g Tuz 0,5 g Sıvıyağ veya Margarin 10 ml Domates 20 gr,

Sebzeli Erişte: Erişte 50 g Kuru Soğan 10 g Kapya Biber 20 g Domates 30 g Yeşil Tatlı Biber 20 g Sıvıyağ veya Margarin 10 ml Domates Salçası 5 g Tuz 0,5 gr,

Garnitürlü Kuskus: Kuskus 50 g Tel Şehriye 7 g Sıvıyağ veya Margarin 10 ml Tuz 0,5 g Bezelye 15 g Havuç 15 g Mısır 15 gr…” düzenlemeleri,

Balık yemeklerine ilişkin olarak ise “Balık Buğulama: Balık 150 g çiğ – 140 g pişmiş Kuru Soğan 25 g Sıvıyağ 10 ml Limon 1/4 adet Defne Yaprağı 1 adet Patates 50 g Maydanoz 1/100 demet Tuz 0,5 g Havuç 20 gr,

Balık Kızartma: Balık 150 g çiğ – 140 g pişmiş Sıvıyağ 40 ml Mısır Unu 20 g Tuz 0,5 g Kuru Soğan 25 gr.” düzenlemelerinin bulunduğu görülmektedir.

Yapılan inceleme neticesinde her ne kadar yemeğin adı zeytinyağlı olsa da bazı yemeklerde kullanılacak yağ için özellikle “sıvıyağ” yazılması amacının ayçiçeği yağı, mısırözü yağı, zeytinyağı veya bu üç çeşit yağın (1:1:1) karışımı olup aşçının tercihine bırakılması olduğunun ifade edildiği, bazı yemeklerin içeriğinde kullanılacak yağ girdisine ilişkin “sıvı yağ veya margarin yağı” yer verildiği, iki çeşit balık yemeklerine ilişkin olarak ise idarece verilen cevapta yüklenicinin mevsimsel şartlara uygun balık seçerek Teknik şartname istenilen standartlara göre balık belirleyeceği belirtilerek istekliye bu noktada seçimlik hak tanındığı, istekliler açısından teklif oluşturulmasını engelleyici bir hususun bulunmadığı, bu sektörde faaliyet gösteren isteklilerin basiretli bir tacir olarak bu verileri dikkate alarak fiyat belirlemesi yapabileceği ve yapılan düzenleme çerçevesinde izin verilen seçimlik hakları doğrultusunda fiyatlarını oluşturabilecekleri anlaşıldığından başvuru sahibinin anılan iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

Oybirliği ile karar verildi.

KİK Kararı: 2022/UH.II-1197

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin