KİK Kararı: 2021/UH.II-2318 (22 Aralık 2021)

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2021/051
Gündem No : 20
Karar Tarihi : 22.12.2021
Karar No : 2021/UH.II-2318
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Kösedağ Taşımacılık İnşaat Petrol Medikal Temizlik İthalat ve İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2021/639116 İhale Kayıt Numaralı “Araç Kiralama” İhalesi

KURUMCA YAPILAN İNCELEME:

Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından 26.11.2021 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Araç Kiralama” ihalesine ilişkin olarak Kösedağ Taşımacılık İnşaat Petrol Medikal Temizlik İthalat ve İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketinin 03.12.2021 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 03.12.2021 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 06.12.2021 tarih ve 57095 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2021/2012 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle;

1. İdarenin tekliflerin yaklaşık maliyete çok yakın olduğunu ve rekabet oluşmadığını gerekçe göstererek ihaleyi iptal etmesinin hukuka uygun olmadığı, ihalede 11 adet doküman indirildiği 3 firma tarafından teklif sunulduğu, bu bağlamda ihaleye katılım aşamasında rekabetin sağlandığının anlaşıldığı, tekliflerin yaklaşık maliyetin altında olmasından dolayı kaynakların verimli kullanılması ilkesine de aykırılık teşkil etmeyeceği, ayrıca teklif fiyatlarının yaklaşık maliyet etrafında kümelenmesi ile söz konusu ihalede rekabet ortamının oluşmaması arasında doğrudan bir ilişkinin olmadığı,

İdarece yaklaşık maliyet hazırlanırken fiyat teklifi alındığı, her ne kadar iptal gerekçesinde sundukları tekliflerinin yaklaşık maliyet için gönderdikleri fiyat teklifinden yüksek olduğu ifade edilse de esasında tekliflerinin 362.612,16 TL daha düşük olduğu, idarece yaklaşık maliyet hazırlanırken %2 kasko değerine tabi olan araçların 2021 model yılının baz alındığı, teklif ettikleri araçların sadece 11 adetinin 2016 model olduğu ve tekliflerinin Teknik Şartname düzenlemelerine göre hazırlandığının görüleceği bu bağlamda iptal gerekçesinde yer alan tekliflerinin daha düşük bedelle sonuçlanması gerektiği şeklindeki gerekçenin de uygun olmadığı,

2. İdarece kesinleşen ihale kararı bildirildikten sonra 30.11.2021 tarihinde “fiyat araştırması” konulu mail gönderildiği, bahse konu mail incelendiğinde, iptal edilen ihalenin yeniden piyasa araştırmasına tabi tutulduğu ve işin niteliğinin değiştirilerek daha önce yapılan idareye şikâyet dilekçelerinde yer alan maddelere göre düzeltmeye gidildiği, bu çerçevede idarece yapılan işlemin şikâyete konu ihaleyi çelişkiye düşürdüğü,

Ayrıca idarece yapılan 2019/46982 ihale kayıt numaralı “araç kiralama” hizmet alımı işi incelendiğinde, 5 adet dokümanın indirildiği ve 1 isteklinin teklifinin geçerli olduğu, yaklaşık maliyeti 1.612.953,10 TL olan bahse konu ihalede yüklenicinin teklifinin ise 1.531.850,00 TL (%94,97 i oranında) olduğu, ayrıca kasko değerine tabi olmayan araçların birim fiyatının 10.000 TL’nin üzerinde olduğu hususları dikkate alındığında şikâyete konu ihalenin iptal edilmesinin kanunun temel ilkelerinden olan eşit muamele ilkesinin ve güvenirlik ilkesinin zedelendiği iddialarına yer verilmiştir.

İptal gerekçeleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

1. Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur...” hükmü,

Anılan Kanun’un “Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptali” başlıklı 39’uncu maddesinde “İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir.” hükmü,

Söz konusu Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinde “…İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder.

İhale; kararın onaylanması halinde geçerli, iptal edilmesi halinde ise hükümsüz sayılır.

İhale kararları ihale yetkilisince onaylanmadan önce idareler, ihale üzerinde kalan istekli ile varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını teyit ettirerek buna ilişkin belgeyi ihale kararına eklemek zorundadır. İki isteklinin de yasaklı çıkması durumunda ihale iptal edilir.” hükmü,

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde “…f) Yaklaşık maliyet: İhale onay belgesi düzenlenmeden önce idarece her türlü fiyat araştırması yapılarak, Katma Değer Vergisi (KDV) hariç olmak üzere hesaplanan ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilen, ihale konusu işin öngörülen bedelini,

…

ifade eder.” hükmü,

Aynı Yönetmelik’in “Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptali” başlıklı 64’üncü maddesinde “(1) İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum gerekçeleriyle birlikte bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez…” hükmü,

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu hizmetin;

a) Adı: ARAÇ KİRALAMA

b) Miktarı ve türü: 6 (Altı) Adet Sürücülü-Yakıt Hariç 84 (Seksen Dört) Adet Sürücüsüz-Yakıt Hariç Özellikleri Teknik Şartnamede Belirtilen Toplam 90 (Doksan) Adet Araç Kiralama Hizmet Alımı

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

c) Yapılacağı yer: Antalya İl Tarım Ve Orman Müdürlüğü, İlçe Müdürlükleri, Döner Sermaye İşletmesi ve Veteriner Sınır Kontrol Noktası Müdürlüğü ” düzenlemesi,

Aynı Şartname’nin “Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptal edilmesi” başlıklı 34’üncü maddesinde “34.1. İhale komisyonu kararı üzerine İdare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez.

34.2. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum, bütün isteklilere gerekçesiyle birlikte derhal bildirilir.” düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerine göre ihalenin iptali hususunda ihale komisyonlarına ve dolayısıyla idarelere takdir yetkisi tanındığı, bunun yanında ihale komisyonu kararı üzerine, ihale yetkililerine de ihale komisyonu kararının alınmasından itibaren 5 iş günü içerisinde yapacakları inceleme sonucunda gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle ihalenin iptal edilmesi hususunda takdir yetkisi verildiği anlaşılmakla birlikte, bu takdir yetkisi mutlak ve sınırsız bir yetki niteliğinde olmadığından, takdir yetkisinin mevzuat çerçevesinde, eşitlik ilkesine uygun şekilde, kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması, tesis edilen iptal işleminin gerekçelerinin açıkça ortaya konulması ve somut olaya ilişkin öğelerin dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği, ayrıca idarelerin, verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını sorgulayarak, söz konusu teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese etmesi ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurması neticesinde teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirleme, verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ise ihalenin iptaline karar verme hususlarında takdir yetkisine sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından 26.11.2021 tarihinde yapılan “90 adet araç kiralama hizmet alımı” ihalesinde 11 adet doküman edinildiği, 3 isteklinin ihaleye teklif verdiği, tüm tekliflerin geçerli olduğu, anılan ihalede başvuru sahibi Kösedağ Taş. İnş. Pet. Med. Tem. İth. ve İhr. San. Tic. Ltd. Şti.nin ekonomik açıdan en avantajlı birinci teklif, Öz Atalay Cam. Hed. Eş. Çiçek Kırt. ve Konf. Paz. ve Dağ. İth. İhr. Taş. Rek. ve Dan. Hiz. Tur. San. Tic. Ltd. Şti.nin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olduğu görülmüştür.

29.11.2021 tarihli “İhale İptali İle İlgili Komisyon Kararı” başlıklı yazısında “…Kösedağ Taş. İnş. Pet. Med. Tem. İth. ve İhr. San. Tic. Ltd. Şti. firmasının teklif etmiş olduğu 6.455.187,84 TL’nin en düşük teklif olduğu, teklifinin yaklaşık maliyete çok yakın olması (% 96,70’i oranında), % 2 kasko değerine tabi olan araçların yaklaşık maliyeti hazırlanırken Müdürlüğümüzce 2021 model yılı baz alındığı, firmanın sunmuş olduğu teklif zarfında ise 2016 model araçlarında olduğu dolayısıyla ihale bedelinin daha düşük bedel ile sonuçlanması gerektiği düşünülmektedir.

Öte yandan Kösedağ Taş. İnş. Pet. Med. Tem. İth. ve İhr. San. Tic. Ltd. Şti firmasından piyasa fiyat araştırması için fiyat alındığı, firmanın teklif zarfı incelendiğinde ise daha önce göndermiş olduğu piyasa fiyat araştırmasından daha yüksek bedel ile ihaleye teklif verdiği görülmektedir.

Diğer isteklilerin de verdiği teklifler yaklaşık maliyetin altında olmakla beraber bu tekliflerin hem birbirlerine oldukça yakın hem de teklif fiyatlarının yaklaşık maliyet tutarı etrafında kümelendiği, ihalede rekabet ortamının sağlıklı bir şekilde oluşmadığı dolayısıyla sınır değerin işin yapılabilir bedelinin üstünde oluştuğu ve bundan kaynaklı kamu zararı oluşabileceği sonucuna varılmıştır.

İdarelerin, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleri arasında yer alan “kaynakların verimli kullanılması” ilkesini gerçekleştirilmesini sağlamakla sorumlu olması, Kamu zararı oluşma ihtimali olması ve yukarıda sayılan mevzuat hükümleri de göz önüne alındığında alınan tekliflerin ekonomik olmadığı değerlendirilmiş ve ihalenin iptal edilmesine
Oybirliği ile karar verilmiştir.” olarak gösterilen iptal gerekçesi aşağıda incelenmiştir.

İdare tarafından gönderilen yaklaşık maliyet hesabı incelendiğinde, 4x4 çift kabin pick up ve 4x4 SUV cinsi araçların haricindeki araçlar için Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından 2021 yılının Ocak ayında yayımlanan “Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesi”nde yer alan kasko sigortası değerlerinin baz alındığı anlaşılmış, ayrıca idarece gönderilen 01.10.2021 tarihli yaklaşık maliyet hesabına ilişkin tutanakta, %2 kasko değerinden muaf 4x4 çift kabin pick up ve 4x4 SUV cinsi araçların tespiti için 11 adet firmadan fiyat teklifi istenildiği, kamu yararı gözetilerek başvuru sahibi Kösedağ Taş. İnş. Pet. Med. Tem. İth. ve İhr. San. Tic. Ltd. Şti.den alınan fiyat teklifinin (6.817.800,00 TL) yaklaşık maliyet hesabında değerlendirmeye alınmadığının ifade edildiği tespit edilmiştir.

Diğer taraftan Teknik Şartname’nin “Kiralanacak araçların özellikleri” başlıklı 2’nci maddesinde tüm araçların modelinin en az 2015 model olması gerektiğinin düzenlendiği görülmüş, başvuru sahibi tarafından teklif edilen araçların model yıllarının ise 2016 ve 2020 olduğu anlaşılmıştır.

Ayrıca inceleme konusu ihalede idare tarafından hesaplanan yaklaşık maliyetin 6.675.268,92 TL, geçerli tekliflerden Kösedağ Taş. İnş. Pet. Med. Tem. İth. ve İhr. San. Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin 6.455.187,84 TL, Öz Atalay Cam. Hed. Eş. Çiçek Kırt. ve Konf. Paz. ve Dağ. İth. İhr. Taş. Rek. ve Dan. Hiz. Tur. San. Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin 6.642.120,00 TL, Şekerler Global Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin teklifinin ise 6.666.240,00 TL olduğu görülmüştür.

Yapılan incelemede, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapılan ihalelerde ihalenin iptali hususunda ihale komisyonlarına ve dolayısıyla idarelere takdir yetkisi tanınmakla birlikte, bu takdir yetkisi mutlak ve sınırsız bir yetki niteliğinde olmadığından, takdir yetkisinin anılan Kanun’un temel ilkelerine uygun şekilde, kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve somut olaya ilişkin koşulların dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği, şikâyete konu ihaleye ihale dokümanını indiren 11 istekli olabilecek firmadan 3’ünün teklif verdiği, söz konusu 3 teklifin de idarece hazırlanan yaklaşık maliyet tutarının altında ve geçerli olduğu, ayrıca idarece yaklaşık maliyet hazırlanırken piyasadan yapılacak fiyat araştırması kapsamında fiyat teklifi veren firmaların ihaleye teklif verme aşamasına gelindiğinde aynı ya da daha düşük teklif verme zorunluğunun bulunmadığı hususu ile Teknik Şartname’nin ilgili düzenlemesinde istekliler tarafından 2015 yılı ve üstü araç teklif edilmesinde herhangi bir kısıtlamanın da bulunmadığı hususu göz önüne alındığında idarece ihalede rekabet oluşmayacağı ve kaynakların verimli kullanılmayacağı gerekçe gösterilerek iptal edilmesi işleminin yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

2. Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

Kamu İhale Kanunu’nun “Kuruma itirazen şikâyet başvurusu’’ başlıklı 56’ncı maddesinin birinci fıkrasında “… İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan, sadece şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınanlar itirazen şikâyete konu edilebilir ve bu kararlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvuruda bulunulabilir." hükmü, madde gerekçesinde “...Diğer taraftan Kanunun muhtelif maddeleriyle idareye verilen iptal yetkisinin itirazen şikâyet incelemesine tabi tutulması idareyi ihale yapmaya zorlamak anlamına geleceğinden ve esasen iptal edilen ihaleden sonra aynı amaçla açılan ihalelerin de idari başvurulara konu edilmesi zaten mümkün olduğundan, idarenin ihalenin iptali işlemlerinin itirazen şikâyet konusu yapılamayacağına yönelik bir düzenleme öngörülmekte ancak idareye yapılan şikayet üzerine Kanunun 54 üncü maddesi uyarınca idarece ihalenin iptali kararının verilmesi durumunda ise bu kararlara karşı itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilmesi düzenlenmektedir ...” şeklinde açıklama yapılmıştır.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in “İdareye şikâyet başvurusu” başlıklı 2’nci maddesinde “… (2) Ancak, idare tarafından şikâyet veya itirazen şikâyet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı idareye şikâyet başvurusunda bulunulmadan, doğrudan Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulması gerekmektedir.

(3) İhalede geçerli teklif kalmaması nedeniyle veya ihalede geçerli teklif olmakla birlikte bazı tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması nedeniyle ihalede rekabetin oluşmadığı ve/veya kaynakların etkin kullanımının gerçekleşmediği gerekçesiyle ihalenin idare tarafından iptal edildiği durumlarda, aday veya istekliler tarafından başvuru veya teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına veya ihalenin iptali ile birlikte başvuru veya teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına karşı yapılan başvurular, ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılan başvuru olarak değerlendirilmez. Bu başvurular ihalenin iptaline yönelik bir başvuru olarak değerlendirilmediğinden, başvuruların öncelikle idareye yapılması, idareye yapılan şikâyet başvurusu üzerine idare tarafından alınan kararın uygun bulunmaması veya on günlük süre içerisinde idare tarafından bir karar alınmaması hallerinde Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulması gerekmektedir. Ancak ihalenin iptali işleminden önce bir şikâyet başvurusunun olduğu hallerde, başvuru veya teklifi değerlendirme dışı bırakılan aday veya isteklinin, teklifinin geçerli olduğuna ve bu nedenle ihalenin iptal edilmemesi gerektiğine yönelik olarak 4734 sayılı Kanunun 56’ncı maddesinin birinci fıkrasında öngörülen beş günlük süre içerisinde doğrudan Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunması da mümkündür.

(4) Kuruma yapılan itirazen şikâyet başvurusu üzerine Kurul tarafından başvuru sahibinin teklifinin geçerli olduğuna dair düzeltici işlem kararı verilen hallerde, idarenin ihalenin iptali kararını geri alarak düzeltici işlem kararının gereğini yerine getirmesi zorunludur. İdarenin ihalenin iptali kararını geri almaması durumunda iptal kararına karşı yapılacak başvurunun doğrudan idari yargı mercilerine yapılması gerekmektedir.” açıklaması,

Anılan Tebliğ’in “Kurum tarafından inceleme” başlıklı 14’üncü maddesinde “(1) Kurum, itirazen şikâyet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ve idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ile itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği yönlerinden inceler.

(2) İdare tarafından şikâyet veya itirazen şikâyet üzerine alınan ihalenin iptali işlemine karşı yapılacak itirazen şikâyet başvuruları ise idarenin iptal gerekçeleriyle sınırlı incelenir. 2 nci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları kapsamında ihalenin iptali işlemi ile birlikte başvuru veya teklifin değerlendirme dışı bırakılması işlemine karşı yapılan başvurular, idarenin iptal gerekçesi ve bu gerekçeye dayanak teşkil eden ve başvuruya konu edilen değerlendirme işlemi yönünden incelenir...” açıklaması yer almaktadır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 56’ncı maddesi hükmü, gerekçesi ile beraber değerlendirildiğinde, kural olarak ihalenin idarece iptali işlemine ilişkin olarak Kuruma inceleme görevi verilmediği, ancak Kurumun iptal kararı öncesinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulması halinde ve sadece iptal gerekçesiyle sınırlı olarak itirazen şikâyetleri inceleme görevinin bulunduğu, buna ek olarak İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre ihalenin iptali işlemi ile birlikte başvuru veya teklifin değerlendirme dışı bırakılması işlemine karşı yapılan başvuruların idarenin iptal gerekçesi ve bu gerekçeye dayanak teşkil eden ve başvuruya konu edilen değerlendirme işlemi yönünden inceleneceği anlaşılmaktadır.

Bahse konu ihalenin iptal gerekçeleri incelendiğinde, şikâyete konu iddia konusu hususların iptal gerekçesiyle ilgili olmadığı, iptal gerekçesinde yer almayan hususların da itirazen şikâyet başvurusu kapsamında incelenemeyeceği anlaşıldığından anılan iddiaların görev yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak, idarenin ihalenin iptali kararının iptal edilmesi ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

İdarenin ihalenin iptali kararının iptaline,

Oybirliği ile karar verildi.