Katı Atık Aktarma İhalesi Şikayeti Reddedildi

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2020/006
Gündem No : 18
Karar Tarihi : 12.02.2020
Karar No : 2020/UH.II-317
Toplantıya Katılan Üyeler

BAŞVURU SAHİBİ:

Ramtem Temizlik Taşımacılık İnş. Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.,

İHALEYİ YAPAN İDARE:

Mersin Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı,

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2019/635648 İhale Kayıt Numaralı “Belediye Atıklarının Katı Atık Aktarma İstasyonlarından Düzenli Depolama Alanına Taşınması ve Aktarma İstasyonlarının İşletilmesi İşi” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

Mersin Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı tarafından 09.01.2020 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Belediye Atıklarının Katı Atık Aktarma İstasyonlarından Düzenli Depolama Alanına Taşınması ve Aktarma İstasyonlarının İşletilmesi İşi” ihalesine ilişkin olarak Ramtem Temizlik Taşımacılık İnş. Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.nin 30.12.2019 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 08.01.2020 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 15.01.2020 tarih ve 2560 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2020/112 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,

İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde ve Teknik Şartname’de yer alan düzenlemelerde idarece istenen araçlara model belirlemesi yapılması ve yeterlik kriterinde açıkça istenmesinin kaynakların verimli kullanılması ilkesine aykırı olduğu ve ihaleye katılımı daralttığı, söz konusu düzenlemelerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 12’nci maddesinde ve Hizmet İşleri İhale Uygulama Yönetmeliği’nin 24’üncü maddesinde belirtilen hükümlere aykırı olduğu, İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde yapılan düzenlemede ihale konusu iş kapsamında istenen araçların kendi malı olması istenilen araçların beygir güçleri, kapasiteleri ve dingil mesafeleri gibi özellikleri ile ilgili alt ve üst sınırlama yapılarak ihaleye katılıma kısıtlama getirildiği, söz konusu Yönetmelik’in 41’inci maddesinde yer alan hükmün idarelere ihalelere katılımı daraltacak kriterler getirme özgürlüğü tanımadığı, aksine idarelerin asli görevinin rekabet ortamını sağlayarak kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak olduğu, kendi malı olma şartı getirilen araçlar için model olma yönündeki koşulun aranmasının veya en az/en fazla model araç belirlenmesinin anılan Yönetmelik hükümleri bakımından idarenin takdir yetkisi çerçevesinde değerlendirilebilir nitelikte olmadığı, mevcut ihale dokümanının isteklilerin henüz ihale kendi üzerlerinde kalmadan araçların kurumun isteği doğrultusunda ve katılımı engelleyici nitelikte model araç satın almasını zorunlu hale getirdiği, bu haliyle söz konusu düzenlemenin fırsat eşitliğini ve rekabeti engelleyici nitelikte olduğu, kendi malı olarak istenen araçların nicelik ve nitelik olarak sayılan kriterlerin rekabeti ve fırsat eşitliğini sağlamadığı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesine aykırı olduğu,
Teknik Şartname’nin “8. Yapılacak İşler ve Uyulacak Esaslar” başlıklı (q) maddesinde “Yüklenici katı atık aktarma işi ile ilgili olarak çalışan bütün personellerle ilgili iş güvenliği ve işçi sağlığı kurallarına tamamen uymak, teknik, emniyet ve hukuki tedbirleri almak ve takip etmekle yükümlüdür. Katı atık aktarma işi ile ilgili olarak yüklenici tarafından çalıştırılacak personel 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda geçen tüm kurallara azami riayet gösterecektir. Yüklenici tarafından bu işte çalışacak tüm personele; çalışma koşulları, kullanacağı araçların kullanım talimatları, işçi sağlığı ve iş güvenliği konularında eğitimler verilecek ve eğitim tutanakları idareye sunulacaktır.” düzenlemesinin yer aldığı, ancak bahse konu ihale personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmeti alımı olduğu için Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.3.5’inci maddesinde yer alan açıklama gereğince sözleşme giderleri ve genel giderlerin % 4 oranında hesaplanmasının söz konusu olmayacağı, dolayısıyla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümleri gereğince işyeri hekimliği, iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim giderinin personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde tüm isteklilerce birim fiyat teklif cetvelinde ayrı bir satır açılıp teklif fiyatlarına dâhil edilmesi gerektiği, kaldı ki hesaplamaya bahse konu işte çalışacak personel sayısı da dahil edildiğinde bu giderin gizli bir maliyet oluşturacağı ve söz konusu personelin iş güvenliği bedelinin yüksek bir maliyet oluşturmasından dolayı bu giderin isteklilerce teklif fiyatlarına yansıtmadan karşılanmasının olanaksız olacağı, ancak söz konusu ihalede 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümleri gereğince iş yeri hekimliği, iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri için birim fiyat teklif cetvelinde ayrı bir satır açılmadığı,
Teknik Şartname’nin “8. Yapılacak İşler ve Uyulacak Esaslar” başlıklı (t) maddesinde “Katı atık aktarma işi ile ilgili olarak çalışacak personel idarenin belirleyeceği tek tip iş elbisesi giyecek, iş güvenliği için gerekli olan teçhizat kullanılacaktır. İş elbiseleri işe başlamadan önce personel sayısına göre 2'şer takım yazlık ve kışlık olarak temin edilecektir.” düzenlemesinin yer aldığı, ancak bahse konu ihale personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmeti alımı olduğu için Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.3.5’inci maddesinde yer alan açıklama gereğince sözleşme giderleri ve genel giderlerin % 4 oranında hesaplanmasının söz konusu olmayacağı, giyim giderlerinin ayrı ayrı hesaplanması ve birim fiyat teklif cetvelinde ayrı satır açılması gerektiği, söz konusu durumun Kamu İhale Genel Tebliği’ne aykırı olduğu,
Sözleşme Tasarısı’nın “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 12’nci maddesinde “12.1. Sözleşme bedeli (ilave işler nedeniyle meydana gelebilecek artışlara ilişkin bedel dahil) Mersin Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı ve Genel Şartnamenin hatalı, kusurlu ve eksik işlere ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla aşağıda öngörülen plan ve şartlar çerçevesinde ödenecektir:

Ödemeler aylık hakedişler halinde yapılacaktır.

İdare Muayene Kabul Komisyonunca kabul raporu düzenlenmesinden itibaren yüklenicinin yazılı talebi üzerine en geç 60 gün içinde yükleniciye veya vekiline ödemeyi yapacaktır. Bu süreçte ödemeye ilişkin yüklenici tarafından herhangi bir şekilde idareye TEMLİK verilmeyecektir.

12.2. Yüklenici iş programına göre daha fazla iş yaparsa, İdare bu fazla işin bedelini imkan bulduğu takdirde öder.

12.3. Yüklenici yapılan işe ilişkin hakediş ve alacaklarını idarenin yazılı izni olmaksızın başkalarına devir veya temlik edemez. Temliknamelerin noterlikçe düzenlenmesi ve idare tarafından istenilen kayıt ve şartları taşıması zorunludur.” düzenlemesinin yer aldığı,

Ancak, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 42’nci maddesinde tahakkukun 30 gün içinde bağlanması, tahakkukun bağlanmasını takip eden 30 gün içinde de ödeme yapılması açıklamasının yer almasına rağmen, Sözleşme Tasarısı’nda yer alan ödemenin “60 gün içerisinde” yapılacağına ilişkin düzenlemenin mevzuata aykırı olduğu,

Sözleşme Tasarısı’nın “Cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesinde yer alan düzenlemelerin, Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin “Cezalar ve sözleşmenin feshi” başlıklı 16’ncı maddesine ait 26 numaralı dipnotta yer alan açıklamalara ve Kamu İhale Genel Tebliği’ne aykırı olduğu,

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, başvuruya konu ihalenin iptal edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdareye şikâyet başvurusu” başlıklı 55’inci maddesinde “Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21 inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.

İlan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikayetler birinci fıkradaki süreleri aşmamak üzere en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılabilir. Bu yöndeki başvuruların idarelerce ihale veya son başvuru tarihinden önce sonuçlandırılması esastır…” hükmü,

İhale İlanı’nın “Makine, teçhizat ve diğer ekipmana ait belgeler ve kapasite raporu” başlıklı 4.3.2’nci maddesinde “Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği´nin 41. maddesindeki “(1) İşin yapılabilmesi için gerekli görülen makine, teçhizat ve diğer ekipmanın sayısına ve niteliğine dokümanda yer verilir. Makine, teçhizat ve ekipman için kendi malı olma şartı aranmaması esastır. Ancak idare, işin niteliği gerektirdiği hallerde, ihale konusu işin yapılabilmesi için adaya veya istekliye ait olmasını gerekli gördüğü tüm taşıt, iş makinesi teçhizat ve diğer ekipmanları yeterlik kriteri olarak belirleyebilir. Bu durumda makine, teçhizat ve diğer ekipmanın, teknik kriterlerine yönelik dokümanda düzenleme yapılmış ise, bu niteliğe yönelik belgelerin de başvuru veya teklif kapsamında sunulması zorunludur.” düzenlemesi uyarınca ihale konusu hizmette kullanılacak olan makine ve ekipmanın isteklinin kendi malı olması şartının aranmaması esas olmakla birlikte, ihale konusu işin süreklilik arz etmesi ve çevre ve halk sağlığını doğrudan ilgilendiren nitelikte olması, İdare hizmetlerinin aksamaması ve yüklenicinin dışarıdan kiralık temin edeceği araçlar ile ilgili 3’üncü şahıslarla yüklenici arasında yaşanabilecek problemlerden dolayı idarenin zarar görmemesi ve hizmetlerini kesintisiz sürdürebilmesi açısından, idarenin ihtiyacını zamanında karşılaması, isteklilerin ihale konusu hizmette etkin olarak faaliyette bulunduklarını gösterebilmesi, kullanılacak makine ve ekipmanın işin gerçekleştirilmesindeki önem derecesi gibi kriterler göz önünde bulundurularak, belirli nitelikteki makine ve ekipman için kendi malı şartı aranması idaremizin takdir yetkisi dahilinde olduğundan söz konusu hizmet alımında kullanılacak makineler ve ekipmanlardan özellikleri teknik şartnamede belirtildiği gibi istenmektedir.

Kendi malı olarak istenen araçlar ile ilgili ihale dokümanında (teknik şartnamede) yer alan araç özelliklerini taşıdıklarını gösterir kapasite raporları ve teknik özelliklerini gösterir bilgi ve belgelerin teklif kapsamında sunulması zorunludur.

Sıra No

Cinsi

Miktarı

Model Yaşı

Kendi Malı Şartı Olan Araç Sayısı

Çelik Bantlı Mobil Katı Atık Aktarma İstasyonu

6 adet

Çekici

25 adet

2017 ve üstü

Kayar Tabanlı Çöp Semitreyleri

33 adet

2017 ve üstü

Çift Kabinli Kamyonet

9 adet

2017 ve üstü

Binek Araç

4 adet

2019 ve üstü

Vidanjör

2 adet

2017 ve üstü

Arazöz (Su tankeri)

1 adet

2017 ve üstü

Servis Aracı (8+1 kişilik)

1 adet

2017 ve üstü

Kantar

6 adet

Öğütücü (Yongalama Makinası)

2 adet

” düzenlemesi yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu hizmetin;

a) Adı: BELEDİYE ATIKLARININ KATI ATIK AKTARMA İSTASYONLARINDAN DÜZENLİ DEPOLAMA ALANINA TAŞINMASI VE AKTARMA İSTASYONLARININ İŞLETİLMESİ İŞİ

b) Miktarı ve türü:

1.133.050 ton/gün evsel katı atığın nakledilmesi işi

Sıra No

Cinsi

Miktarı

Çelik Bantlı Mobil Katı Atık Aktarma İstasyonu

6 adet

Çekici

25 adet

Kayar Tabanlı Çöp Semitreyleri

33 adet

Çift Kabinli Kamyonet

9 adet

Binek Araç

4 adet

Vidanjör

2 adet

Arazöz (Su tankeri)

1 adet

Servis Aracı (8+1 kişilik)

1 adet

Kantar

6 adet

Öğütücü (Yongalama Makinası)

2 adet

Personel

112 Kişi

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

c) Yapılacağı yer: MERSİN (Anamur, Gülnar, Tarsus, Silifke, Mut, Toroslar, Yenişehir, Çamlıyayla, Erdemli)” düzenlemesi,

İdari Şartname’nin “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinde “…7.5.2. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 41’inci maddesindeki “(1) İşin yapılabilmesi için gerekli görülen makine, teçhizat ve diğer ekipmanın sayısına ve niteliğine dokümanda yer verilir. Makine, teçhizat ve ekipman için kendi malı olma şartı aranmaması esastır. Ancak idare, işin niteliği gerektirdiği hallerde, ihale konusu işin yapılabilmesi için adaya veya istekliye ait olmasını gerekli gördüğü tüm taşıt, iş makinesi teçhizat ve diğer ekipmanları yeterlik kriteri olarak belirleyebilir. Bu durumda makine, teçhizat ve diğer ekipmanın, teknik kriterlerine yönelik dokümanda düzenleme yapılmış ise, bu niteliğe yönelik belgelerin de başvuru veya teklif kapsamında sunulması zorunludur.” düzenlemesi uyarınca ihale konusu hizmette kullanılacak olan makine ve ekipmanın isteklinin kendi malı olması şartının aranmaması esas olmakla birlikte, ihale konusu işin süreklilik arz etmesi ve çevre ve halk sağlığını doğrudan ilgilendiren nitelikte olması, İdare hizmetlerinin aksamaması ve yüklenicinin dışarıdan kiralık temin edeceği araçlar ile ilgili 3’üncü şahıslarla yüklenici arasında yaşanabilecek problemlerden dolayı idarenin zarar görmemesi ve hizmetlerini kesintisiz sürdürebilmesi açısından, idarenin ihtiyacını zamanında karşılaması, isteklilerin ihale konusu hizmette etkin olarak faaliyette bulunduklarını gösterebilmesi, kullanılacak makine ve ekipmanın işin gerçekleştirilmesindeki önem derecesi gibi kriterler göz önünde bulundurularak, belirli nitelikteki makine ve ekipman için kendi malı şartı aranması idaremizin takdir yetkisi dahilinde olduğundan söz konusu hizmet alımında kullanılacak makineler ve ekipmanlardan özellikleri teknik şartnamede belirtildiği gibi istenmektedir.

Sıra No

Cinsi

Miktarı

Model Yaşı

Kendi Malı Şartı Olan Araç Sayısı

Çelik Bantlı Mobil Katı Atık Aktarma İstasyonu

6 adet

Çekici

25 adet

2017 ve üstü

Kayar Tabanlı Çöp Semitreyleri

33 adet

2017 ve üstü

Çift Kabinli Kamyonet

9 adet

2017 ve üstü

Binek Araç

4 adet

2019 ve üstü

Vidanjör

2 adet

2017 ve üstü

Arazöz (Su tankeri)

1 adet

2017 ve üstü

Servis Aracı (8+1 kişilik)

1 adet

2017 ve üstü

Kantar

6 adet

Öğütücü (Yongalama Makinası)

2 adet

...” düzenlemesine yer verildiği anlaşılmıştır.

Teknik Şartname’nin “Araçlara ait teknik özellikler” başlıklı 10’uncu maddesinde “a. Çekiciler:

…

ii. Çekiciler en az 400 Hp motor gücünde ve 70 metreküplük evsel atık yüklü semi treyleri çekebilecek kapasitede olacaktır.

…

b. Semitreyler:

…

viii. Üzeri hidrolik sistem ile açılıp kapanabilir olmalı ve sıkıştırma özelliği olmayan en az 70 metreküplük evsel atık taşıyacak kapasiteye sahip olmalıdır.

…

f. Vidanjör:

…

ii. Vidanjör çekicisi asgari 300 beygir gücünde olacaktır.

iii. Vidanjör en az 18 tonluk taşıma kapasitesine sahip olacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır.

Başvuru sahibinin “idarece ihale dokümanında yeterlik kriteri olarak belirlenen araçlardan model yılı belirlemesi yapılması ve bazı araçların ise, isteklinin kendi malı olması şartının getirildiği, mevcut durumun ihaleye katılımı engellediği” ile ilgili iddiasının ihale dokümanının ilana yansıyan hükümlerinden olduğu, ilana yansıyan hususlarla ilgili olarak şikâyet başvurularında sürenin ilk ilan tarihinden itibaren başlayacağı, bu durumda şikâyete yol açan durumun farkına varılması gereken tarihin ihalenin ilan tarihi olan 06.12.2019 tarihi olduğu, bu tarihi izleyen 10 gün içinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulması gerekirken, bu süre geçtikten sonra 30.12.2019 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunulduğu, ilana yansıyan hususlara yönelik şikâyet başvuru süresinin sona erdiği, dolayısıyla başvuru sahibinin anılan iddiasının süre yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Ayrıca başvuru sahibi isteklinin kendi malı olması gereken araçlara ilgili iddiasının ihale ilanına yansımayan ancak ihale dokümanına yönelik kısmı incelendiğinde, ihaleyi yapan idare tarafından işin yürütülmesinde kullanılacak araç ve makinalara ilişkin teknik kriterlerin ihtiyaçlara uygun olarak belirlenmesi idarenin takdir ve sorumluluğunda olduğu, bu kapsamda başvuruya konu ihalenin süresinin 24 ay olduğu ve işte kullanılacak araçların işin sonunda 5 yıllık olacağı göz önüne alındığında, idarece ihale dokümanında teknik özellikleri belirlenen araçlara ilişkin olarak beygir gücü ile kapasiteler için asgari sınırların belirlendiği ve bu şartların aranmasının idarenin takdirinde olduğu, bu haliyle söz konusu düzenlemelerin fırsat eşitliğini ve rekabeti engelleyici nitelikte olmadığı, ayrıca ihale dokümanı kapsamında araçların dingil mesafeleri ile ilgili bir düzenlemeye de yer verilmediği, dolayısıyla söz konusu hususların mevzuata aykırılık taşımadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “78.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden hizmet alımlarını ifade eder.

…

78.3. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımına ilişkin ihale dokümanında haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirtilmesi halinde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilmesi gerekmektedir.

…

78.5.1. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında, ihale konusu işin niteliği dikkate alınarak işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemleri bulunması halinde, bu kalemlerin kapsamındaki işler dahil, ihale konusu işin yerine getirilmesi için çalıştırılacak asgari personel sayısının ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, işçi sayısı yerine, yaptırılacak işi oluşturan iş kalemi veya kalemleri üzerinden teklif alınabilir.” hükmüne yer verilmiştir. Bu çerçevede, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında, idarece birim fiyat teklif cetveli hazırlanırken işçi sayısı üzerinden teklif alınması uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri bulunup bulunmadığı belirlenecektir. Buna göre, işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kaleminin/kalemlerinin bulunması halinde, idare bu iş kalemi/kalemleri için teklife esas alınacak birimi, “işçi sayısı” yerine, o iş kalemini/kalemlerini oluşturan unsurları dikkate almak suretiyle kendisi belirleyerek birim fiyat teklif cetvelinde ait olduğu iş kaleminin/kalemlerinin “birim” sütununa yazacaktır.

78.5.2. İşçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kaleminin/kalemlerinin bulunduğu personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarının ihale dokümanında, ihale konusu işin tamamı için çalıştırılması öngörülen asgari toplam personel sayısı belirlenecek, ayrıca bu sayının içinde yer alan ve işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen her bir iş kalemi kapsamında çalıştırılacak olan asgari personel sayısı da belirtilecektir. Bu ihalelerde, asgari işçilik maliyetinin ihale konusu işte çalıştırılacak toplam personel sayısı üzerinden hesaplanması zorunludur.

78.19. İhale konusu işin yürütülmesi sırasında kullanılacak kıyafetlerin tür, miktar ve özelliklerine ilişkin bilgilere teknik şartnamede yer verilir.

…

78.30. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:

a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur.

b) İşçilikle Bağlantılı Ayni Giderler: İdari şartnamede işçi sayısıyla bağlantı olarak teklife dahil edilmesi öngörülen ayni giderler teklif bileşeni kabul edilir.

c) Hizmetin Yürütülmesine Yardımcı Unsurlar: İhale konusu hizmet işinin yürütülmesinde yardımcı nitelikte olan ve idari şartnamede belirtilen unsurlar teklif bileşeni kabul edilir.

ç) Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler: İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri, silahlı atış eğitim gideri, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası gideri, yaka kartı, önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyen ilaçlama gideri, toplu ulaşım kartı bedeli ve bu nitelikteki genel giderleri karşılamak üzere, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik birim fiyatı üzerinden; işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri için ise çalıştırılacak her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden, % 4 oranında hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir.” açıklaması,

Anılan Tebliğ’in “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.3.5. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarına ilişkin yapılan aşırı düşük teklif açıklamasında, sözleşme giderleri ve genel giderlerin % 4 oranında hesaplanması söz konusu olmayacak, sözleşme giderleri ilgili mevzuatına göre hesaplanmak suretiyle açıklama yapılacaktır.” açıklamaları,

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Çalışanların sağlık ve güvenliğine ilişkin tedbirler” başlıklı 39’uncu maddesinde “Yüklenici bütün giderleri kendisine ait olmak üzere hizmetinde çalışanlar için, gerek teker teker ve gerekse topluca yaşadıkları ve çalıştıkları yerler bakımından, yürürlükte olan iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı hükümlerine uygun olarak her türlü sağlık ve güvenlik tedbirlerini almak ve çalışanların mevcut koşullara göre sağlıklı bir şekilde yiyip içmeleri, dinlenmeleri, yatıp kalkmaları ve yıkanmaları, meslek hastalıklarından korunmaları, hastalık veya bir kaza halinde tedavileri konularında ilgili mevzuat hükümlerine ve idare veya kontrol teşkilatının kendisine vereceği talimata uymak zorundadır.

Yüklenici, bütün giderleri kendisine ait olmak üzere, sözleşme konusu işin yürütülmesi sırasında iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı uyarınca alınması zorunlu olan iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tedbirleri almakla yükümlüdür.” düzenlemesi yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25.3.1’inci maddesinde teklif fiyatına dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir.

SIRA NO

UNVAN

PERSONEL SAYISI

ASGARİ ÜCRET FAZLASI

Formen

%150

Kontrolör

%75

Şoför

%50

İşçi

%25

Engelli İşçi

%20

Sözleşme Tasarısı’nın “Yüklenicinin sözleşme konusu iş ile ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları” başlıklı 22’nci maddesinde “22.1. Yüklenicinin sözleşme konusu iş ile ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları, ilgili mevzuatın bu konuyu düzenleyen emredici hükümleri ve Genel Şartnamenin Altıncı Bölümünde belirlenmiş olup, Yüklenici bunları aynen uygulamakla yükümlüdür.

22.2. Yüklenici, tüm giderleri kendisine ait olmak üzere çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede; çalışanların iş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi ve zorunlu olması halinde diğer sağlık personeli tarafından sunulan hizmetlerden yararlanması, çalışanların sağlık gözetiminin yapılması, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığının izlenmesi, denetlenmesi ve uygunsuzlukların giderilmesi gibi iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin alınması zorunlu tedbirler yüklenicinin sorumluluğundadır.” düzenlemesi yer almaktadır.

Teknik Şartname’nin “İşin Kapsamı” başlıklı 7’nci maddesinde “Mersin ili sınırları içerisinde bulunan Katı Atık Aktarma İstasyonlarından Belediye atıklarının 2872 Sayılı Çevre Kanunu, 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmeliği doğrultusunda tekniğine uygun olarak Katı Atık Düzenli Depolama ve Bertaraf Tesislerine sözleşmede belirtilen süre ile taşınması ve katı atık aktarma istasyonlarının çalıştırılması işi ile ilgili tüm işlemleri kapsar.” düzenlemesi,

Aynı Şartname’nin “Yapılacak İşler ve Uyulacak Esaslar” başlıklı 8.(q) maddesinde “Yüklenici katı atık aktarma işi ile ilgili olarak çalışan bütün personellerle ilgili iş güvenliği ve işçi sağlığı kurallarına tamamen uymak, teknik, emniyet ve hukuki tedbirleri almak ve takip etmekle yükümlüdür. Katı atık aktarma işi ile ilgili olarak yüklenici tarafından çalıştırılacak personel 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda geçen tüm kurallara azami riayet gösterecektir. Yüklenici tarafından bu işte çalışacak tüm personele; çalışma koşulları, kullanacağı araçların kullanım talimatları, işçi sağlığı ve iş güvenliği konularında eğitimler verilecek ve eğitim tutanakları idareye sunulacaktır.” düzenlemesi,

Anılan Şartname’nin “Çalışacak Personel” başlıklı 11.(h) maddesinde “h. İşi için çalıştırdığı personellerin her türlü güvenlik tedbirlerini, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının bu konu ile ilgili çıkarttığı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümleri ve yönetmelikler çerçevesinde sağlamakla yükümlüdür.” düzenlemesi yer almaktadır.

Başvuruya konu ihaleye ilişkin birim fiyat teklif cetveli standart formu aşağıda yer verildiği şekildedir.

İhale kayıt numarası: 2019/635648

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Belediye Atıklarının Katı Atık Aktarma İstasyonlarından Düzenli Depolama Alanına Taşınması ve Aktarma İstasyonlarının İşletilmesi Hizmet Alımı İşi

ton

1.133.050

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

Başvuruya konu ihalenin belediye atıklarının katı atık aktarma istasyonlarından düzenli depolama alanına taşınması ve aktarma istasyonlarının işletilmesi hizmet alımı işi olduğu, söz konusu hizmetin personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı olmadığı ve Tebliğ’in 78.3’üncü maddesi gereği şikâyete konu ihalenin personel çalıştırmasına dayalı bir hizmet olarak değerlendirilmeyeceği anlaşılmıştır. Yapılan incelemede idarece söz konusu düzenlemeye uygun biçimde İdari Şartname'nin 25’inci maddesinde teklif fiyata dâhil giderler arasında çalıştırılacak personel giderlerinin sayıldığı ve personele verilecek ücretler ve ulusal bayram ve resmi tatil günlerinde yapılacak çalışmalar ile işçi sayısı ve niteliklerinin ayrıntılı olarak Teknik Şartname'de düzenlendiği görülmüştür. Bu şartlar altında, söz konusu ihalede 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümleri gereğince iş yeri hekimliği, iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri için birim fiyat teklif cetvelinde ayrı bir satır açılmasına gerek bulunmadığı ve anılan kalemlerin teklif fiyatına dahil edilerek teklif oluşturulabileceği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:

İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25.3.1.’inci maddesinde teklif fiyatına dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

SIRA NO

UNVAN

PERSONEL SAYISI

ASGARİ ÜCRET FAZLASI

Formen

%150

Kontrolör

%75

Şoför

%50

İşçi

%25

Engelli İşçi

%20

Aynı Şartname’nin “Yapılacak İşler ve Uyulacak Esaslar” başlıklı 8.(t) maddesinde “Katı atık aktarma işi ile ilgili olarak çalışacak personel idarenin belirleyeceği tek tip iş elbisesi giyecek, iş güvenliği için gerekli olan teçhizat kullanılacaktır. İş elbiseleri işe başlamadan önce personel sayısına göre 2’şer takım yazlık ve kışlık olarak temin edilecektir.” düzenlemesi,

Anılan Şartname’nin “Çalışacak Personel” başlıklı 11.(a) maddesinde “Yapılan işin çevre üzerine olan etkileri ve oluşacak sorunların iş akışım engellememesi için Yüklenici bu iş kapsamında; anahtar teknik personel olarak 1 formen, 9 kontrolör, 56 şoför, 42 düz işçi, 4 engelli işçi olmak üzere toplam 112 kişi çalıştırmakla yükümlüdür.” düzenlemesi,

Söz konusu Şartname’nin “Personel Kıyafetleri” başlıklı 12’nci maddesinde “a. Katı atık aktarma işi ile ilgili olarak çalışacak olan bütün personelin yazlık ve kışlık kıyafetleri yüklenici tarafından karşılanacaktır.

b. Yazlık çalışma kıyafetleri t-shirt, pantolon, fosforlu yelek, tişört, kep, eldiven, maske ve ayakkabıdan oluşmaktadır.

c. Kışlık çalışma kıyafetleri mont, pantolon, fosforlu yelek, gömlek, kep, ayakkabı, eldiven, maske ve yağmurluktan oluşmaktadır.

d. Bütün kıyafetlerden her yıl yazlık bir set, kışlık bir set olmak üzere bütün çalışanlar için tedarik edilecektir.

e. Yazlık olarak kullanılacak olan t-shirt ve reflektörlü yelek ile kışlık olarak kullanılacak mont ve reflektörlü yelek arkasında Mersin Büyükşehir Belediyesi logo ve ismi yazılacaktır.

f. Yazlık t-shirt %100 pamuklu lakost örgülü sıfır yaka ve kısa kollu, kışlık tişört (sweatshirt) % 100 (yüzde yüz) pamuk olacaktır.

g. Kışlık mont su geçirmez, içi yünlü olacaktır.

h. Ayakkabılar burun koruyucu, batmaya dayanıklı ve deri malzemeden üretilmiş olacaktır.

i. Kıyafet renkleri Mersin Büyükşehir Belediyesi tarafından belirlenecektir.

j. Pantolonlar gabardin kumaştan diz kapağı altında 5cm genişliğinde turuncu renk şerit ve aynı kalınlıkta reflektör olacaktır.

k. Fosforlu yelek %100 (yüzde yüz) Polyester kumaştan imal edilecek; V Yaka önden çırtla kapanır modelde olacaktır.

l. Kep yazlık iş elbisesi ile aynı özellikte kumaştan imal edilecektir.

m. Eldivenler yanmaya karşı dayanıklı, koruyucu özellikte olacaktır.

n. Maskeler koku ve zararlı etkilere karşı filtre görevi yapacak nitelikte olacaktır.

o. Yağmurluk yüksek kaliteli PVC malzemeden dikişsiz frekans baskılı imal edilmiş olacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır.

Başvuruya konu ihaleye ilişkin birim fiyat teklif cetveli standart formu aşağıda yer verildiği şekildedir.

İhale kayıt numarası: 2019/635648

Sıra No

İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6

Birimi

Miktarı

Teklif Edilen4 Birim Fiyat

Tutarı

Belediye Atıklarının Katı Atık Aktarma İstasyonlarından Düzenli Depolama Alanına Taşınması ve Aktarma İstasyonlarının İşletilmesi Hizmet Alımı İşi

ton

1.133.050

TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)

Başvuruya konu ihalenin belediye atıklarının katı atık aktarma istasyonlarından düzenli depolama alanına taşınması ve aktarma istasyonlarının işletilmesi hizmet alımı işi olduğu, söz konusu hizmetin personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı olmadığı ve Tebliğ’in 78.3’üncü maddesi gereği şikâyete konu ihalenin personel çalıştırmasına dayalı bir hizmet olarak değerlendirilmeyeceği anlaşılmıştır. Yapılan incelemede idarece söz konusu düzenlemeye uygun biçimde İdari Şartname'nin 25’inci maddesinde teklif fiyata dâhil giderler arasında çalıştırılacak personel giderlerinin sayıldığı ve personele verilecek ücretler ve ulusal bayram ve resmi tatil günlerinde yapılacak çalışmalar ile işçi sayısı ve niteliklerinin ayrıntılı olarak Teknik Şartname'de düzenlendiği görülmüştür. Bu şartlar altında, söz konusu ihalede çalıştırılacak personelin giyim gideri için birim fiyat teklif cetvelinde ayrı bir satır açılmasına gerek bulunmadığı ve anılan kalemlerin teklif fiyatına dahil edilerek teklif oluşturulabileceği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak:

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hakediş ödemeleri” başlıklı 42’nci maddesinde “…1- Toplam Bedel Üzerinden Birim Fiyat Sözleşmelerde;

Geçici hakediş raporları yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça ayda bir defa düzenlenir. Gelecek yıllara sari olmayan sözleşmelerde yaptırılan işler için, son hakediş raporu bütçe yılının sonuna rastlayan ayın yirminci (20.) günü düzenlenir.

İşe başladığından beri meydana getirilen işler, kontrol teşkilatı tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte hesaplanır ve bulunan miktarlar, teklif edilen birim fiyatlarla çarpılmak suretiyle sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna geçirilir.

Düzenlenen hakediş raporunun işleme konulabilmesi için, yüklenici veya işbaşında bulunan vekili tarafından imzalanmış olması gereklidir.

Yüklenici veya vekili, bildirilen günde, hakedişe esas hesaplamaların yapılmasında hazır bulunmazsa kontrol teşkilatı hesaplamaları tek başına yaparak hakediş raporunu düzenler ve yüklenicinin bu husustaki itirazları kabul edilmez.

Hakediş raporu düzenlendikten sonra bir hafta içinde yüklenici raporu imzalamazsa kontrol teşkilatı, hakediş raporunu idareye gönderir ve rapor yüklenici tarafından imzalanıncaya kadar idarede hiçbir işlem yapılmaksızın bekletilir. Yüklenici hakediş raporlarını zamanında imzalamazsa, ödemede meydana gelecek gecikmeden dolayı hiçbir şikayet ve istekte bulunamaz.

Hazırlanan ve iki tarafça imzalanmış bulunan geçici hakediş raporu, tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkili makamlar tarafından düzeltilebilir. Ancak bu düzeltme sırasında eski rakam ve yazıların okunabilir şekilde çizilmiş olarak hakediş raporunda bulunması ve düzeltme yapan yetkililerin imzasını taşıması gereklidir. Ancak bu düzeltmeler yeniden sayfa düzenlemeyi gerektirecek ölçüde fazla ise, esas sayfa üzerinde düzeltmenin yapıldığına ilişkin açıklama bulunmak şartı ile, yeniden ayrı bir sayfa düzenlenip hakediş raporuna eklenir.

Yüklenicinin geçici hakedişleri, itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerçekleri, idareye vereceği ve bir örneğini de Hakediş Raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunun “İdareye verilen ........tarihli dilekçemde yazılı ihtirazı kayıtla" cümlesini yazarak ya da bu anlama gelecek bir itiraz şerhi ile imzalaması gereklidir. Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorundadır. Yüklenici itirazlarını bu şekilde bildirmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılır.

Her hakediş tutarına, eğer sözleşmede öngörülmüşse eklenecek miktar dahil edilir. Bulunan miktardan, bir önceki hakediş tutarı çıkarılarak bulunan miktara, ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi (KDV) eklenir. Bu miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç sözleşmesinde yazılı sürenin sonunda, eğer sözleşmede bu hususta bir kayıt yoksa otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere otuz gün içinde de ödeme yapılır…” hükmü,

Sözleşme Tasarısı’nın “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 12’nci maddesinde “Sözleşme bedeli (ilave işler nedeniyle meydana gelebilecek artışlara ilişkin bedel dahil) Mersin Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı ve Genel Şartnamenin hatalı, kusurlu ve eksik işlere ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla aşağıda öngörülen plan ve şartlar çerçevesinde ödenecektir:

Ödemeler aylık hakedişler halinde yapılacaktır.

Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 42’nci maddesinde; hakediş raporunun yüklenici veya vekili tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç sözleşmesinde yazılı sürenin sonunda tahakkuka bağlanacağı, eğer sözleşmede bu hususta bir kayıt yoksa otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı ve bu tarihten başlamak üzere otuz gün içinde de ödeme yapılacağı düzenlenmiştir.

İhale konusu işe ait Sözleşme Tasarısı’nda hakedişin tahakkuka bağlanma zamanına ilişkin ayrı bir düzenleme bulunmadığı tespit edilmiştir. Sözleşme Tasarısı’nın 12’nci maddesinde yer alan düzenlemeden ise, hakediş ödeme süresinin muayene kabul komisyonunca kabul raporu düzenlenmesinden itibaren idare tarafından yüklenicinin yazılı talebi üzerine en geç 60 gün olacağının anlaşıldığı ve ayrıca idare tarafından 08.01.2020 tarihinde verilen cevapta ise “Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 42’nci maddesi uyarınca tahakkukun 30 gün içinde bağlanması, tahakkukun bağlanmasını takip eden 30 gün içinde de ödeme yapılması gerekmektedir. İdaremiz bu süreleri ayrı ayrı yazmayıp 60 gün içinde ödeme yapılacak şeklinde belirtmiştir.” ifadelerine yer verildiği anlaşılmıştır. İddiaya konu düzenleme idarenin cevabı ile birlikte değerlendirildiğinde, somut durumda idarenin Genel Şartname’de yer alan yüklenici tarafından imzalanan hakediş raporunu 30 gün içerisinde tahakkuka bağlayacağı ve bu tarihten itibaren 30 gün içerisinde yükleniciye ödeme yapacağı hükmünün uygulanacağı, bu haliyle yükleniciye hakediş ödemesi yapılması için ayrı süreler öngörülmediğinin anlaşıldığı, bu çerçevede başvuru sahibinin bu husustaki iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

Başvuru sahibinin 5’inci iddiasına ilişkin olarak:

Teknik Şartname’nin “İşin süresi” başlıklı 3’üncü maddesinde “İş 01.02.2020 tarihinde sözleşmenin idarece onaylanmasını müteakip yer teslim tutanağı yapıldıktan sonra başlar ve işin süresi 24 aydır.” düzenlemesi yer almaktadır.

Aynı Şartname’de sözleşmenin yürütülmesi esnasında uygulanacak cezalar “Tablo-4” başlığında aşağıdaki şekilde sıralanmıştır:

UYGULANACAK CEZALAR

SIRA

CEZAİ MÜEEYYİDEYE MÜSTEHAK KUSUR

CEZA ORANI

CEZA

ŞEKLİ

TAHSİLAT

ŞEKLİ

Yüklenici tarafından görevlendirilen personelin görev yerinde bulunmaması halinde her bir personel için ayrı ayrı, eksik araç bulundurulması durumunda her bir araç için ayrı ayrı

Sözleşme bedelinin %0,01 (onbinde
1 )

Gün başına