KİK Kararı: 2020/UH.II-172 (23 Ocak 2020)
Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin
Bu karara ve binlerce benzer karara sorunuzu sorun. Kaynak atıflı detaylı yanıtlar alın.
Karar Bilgileri
Kamu İhale Kurumu Kararı
23 Ocak 2020
Emre Dede
Aile Çalışma Ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü A ... osyal Hizmetler Bakanlığı Bakan Yardımcılıkları
2019/587534 İhale Kayıt Numaralı "I Kısım: Sino ... Ve Taşımalı Mamul Yemek Hizmeti Alımı" İhalesi
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2020/003
Gündem No : 69
Karar Tarihi : 23.01.2020
Karar No : 2020/UH.II-172
Toplantıya Katılan Üyeler
BAŞVURU SAHİBİ:
Emre Dede,
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Sinop Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü,
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2019/587534 İhale Kayıt Numaralı “I Kısım: Sinop Engelsiz Yaşam Merkezi Müdürlüğü, II Kısım: Huzurevi Müdürlüğünün Mamul Yemek Alımı ve III Kısım: Sinop Kadın Konukevi Müdürlüğünün Malzeme Dâhil Yüklenici Firma Mutfağında Yemek Hazırlama ve Taşımalı Mamul Yemek Hizmeti Alımı” İhalesi
KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:
Sinop Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından 23.12.2019 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “I Kısım: Sinop Engelsiz Yaşam Merkezi Müdürlüğü, II Kısım: Huzurevi Müdürlüğünün Mamul Yemek Alımı ve III Kısım: Sinop Kadın Konukevi Müdürlüğünün Malzeme Dâhil Yüklenici Firma Mutfağında Yemek Hazırlama ve Taşımalı Mamul Yemek Hizmeti Alımı” ihalesine ilişkin olarak Emre Dede’nin 17.12.2019 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 19.12.2019 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 30.12.2019 tarih ve 57479 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 30.12.2019 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2019/1733 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
-
Sözleşme Tasarısı’nın 36.7’nci maddesinde “Yüklenici firma personelini, hafta sonları, tatil günleri ve gerekli görüldüğü takdirde akşam veya gece kuruluşta bulundurmak zorundadır.” düzenlemesinin yer aldığı, ancak fazla çalışma yapılacak gün sayısına, çalışması muhtemel personelin nitelik ve miktarlarına yer verilmediği, hangi günlerde fazladan gün/saat mesai yapılacağı ve personellerle ilgili düzenlemenin ihale dokümanında açıkça belirtilmesi gerektiği, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.8’inci maddesinde açıklamaların yer aldığı,
-
I. Kısım ve II. Kısım Teknik Şartnameleri’nin “A- Yemek Çeşitleri ve Öğün Sayıları” başlıklı maddesinin 6’ncı maddesinde “Ramazan ayında iftarlarda; Pide, Hurma, Zeytin, Peynir, Bal+Tereyağ firma tarafından ek ücret talep edilmeksizin verilecektir. Sahur ve iftar öğünlerinde İçecek hariç 5 çeşit verilecektir. Normal yemek saatlerinin dışına denk gelen iftar ve sahur vakitlerinde firma kuruluşta personel bulunduracaktır.” düzenlemesinin, III. Kısım Teknik Şartnamesi’nin “A- Yemek Çeşitleri ve öğün Sayıları” başlıklı maddesinin 5. maddesinde “Ramazan ayında iftarlarda; Pide, Hurma, Zeytin, Peynir, Bal+Tereyağ firma tarafından ek ücret talep edilmeksizin verilecektir. Sahurlarda içecek hariç 6 çeşit verilecektir.” düzenlemesinin yer aldığı,
İdarenin ramazan ayında özellikle hazırlanacak iftar ve sahur yemekleri için birim fiyat teklif cetvelinde ayrıca satır açması ve hem isteklilerin sağlıklı teklif hazırlayabilmeleri, hem de mevzuat gereği asgari iki haftalık örnek menü düzenleyerek, menüde bulunan yemeklerin içerik ve gramajlarına yer vermesi gerektiği, idarece hazırlanan menüye ek olarak verilecek olan 5 ve 6’ncı çeşitlerin menü maliyetini doğrudan etkilediği, bahse konu ek olarak verilecek ürünlerin ramazan ayı süresince tekrarlanacak olması isteklilerin sağlıklı maliyet oluşturmalarını ve teklif vermelerini imkânsız hale getirdiği,
-
Sözleşme Tasarısı’nın 7’nci maddesi ve İdari Şartname’nin 25.3.4’üncü maddesinde “…yemek numunelerinin mikrobiyolojik analizi…teklif fiyata dahildir.” düzenlemesine yer verildiği, Teknik Şartname’nin 13’üncü maddesinde söz konusu hususa yönelik düzenleme yapıldığı, numune analiz giderlerinin yüklenici tarafından karşılanacağının belirtildiği, ancak hangi analizlerin yapılacağının belirtilmediği, mikrobiyolojik analiz içeriğinde farklı analizler (Örn. Bacillus cereus, E.coli (EMS) vb.) bulunduğu, idarenin yemeklere ilişkin hangi analizlerin yapılacağının açıkça belirtmesi gerektiği iddia edilmektedir.
-
İdari Şartname’nin 25.3.4’üncü maddesi, I. Kısım ve II. Kısım Teknik Şartnameleri’nin Çalışanların Sayısı ve Nitelikleri başlıklı maddesinin 4’üncü maddesinde “Yüklenici firmanın, gıda ile temas eden tüm personelinin sağlıklı olması ve sağlık riskleri konusunda eğitim almalarını sağlaması gerekmektedir.” düzenlemesine yer verildiği, personellerin hijyen eğitiminin yüklenicinin sorumlulukları arasında belirtildiği, Sözleşme Tasarısı’nın 36.6’ncı maddesinde “Yüklenici firma gıda zehirlenmelerine karşı koruyucu önlemleri almak, uygulamak ve bu konuda personelin hizmet içi eğitimini yetkili kişiler tarafından yapılmasını temin etmek zorundadır.” düzenlemesine yer verildiği, Sözleşme Tasarısı’nın 36.10’uncu maddesinde “1593 sayılı Kanunun 126 ncı maddesine göre gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri, çalışanlarına, hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya, belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya, çalışan kişiler İse bu eğitimleri almaya mecburdurlar.” hususlarının düzenlendiği, ancak kaç saat eğitim verileceği gibi hususların belirtilmediği,
-
Teknik Şartname’nin “A- Yemek Çeşitleri ve öğün Sayıları” başlıklı maddesinin “1. Kahvaltılar” başlıklı maddesinde “Kahvaltı, yukarıda belirtilen çeşitlerden veya gıda rasyonunda yer alan benzerlerinden dört tanesi seçilerek oluşturulacak, yanında mutlaka içecek, ekmek ve şeker verilecektir. Kahvaltılarda çayın yanında ilave olarak haftada 2 gün, 200 ml kutu süt verilecektir.” düzenlemesine yer verildiği, ancak Teknik Şartnamede bulunan iki haftalık örnek menüde her gün çay ile birlikte paket süt verileceği belirtildiği, idarece yapılan bu düzenlemelerin birbiri ile çelişiği, isteklilerin sağlıklı maliyet hesaplaması yapmasını, ihaleye teklif sunmasını, sunulan tekliflerin aşırı düşük teklif olarak tespit edilmesi durumunda sağlıklı olarak aşırı düşük teklif açıklamasının hazırlanmasını, sunulan açıklamaların idare tarafından değerlendirilmesini ve gerektiği hallerde Kurum’un bu hususa ilişkin değerlendirme yapmasını imkansız hale getirdiği,
-
İhalenin I. Kısmı Sinop Engelsiz Yaşam Merkezi Müdürlüğüne ait Teknik Şartnamesi’nin “III. Genel Hususlar” başlıklı 21’inci maddesinde “Firma; 27/8/2004 tarih ve 25566 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İş Yerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmeliğin 18/06/2007 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan değişik 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen “Gıda üreten ve altmış beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya on ve üzerinde işçi çalıştıran veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde; en az dört yıllık lisans eğitimi almış ziraat, gıda, kimya mühendisleri, veteriner hekimler, kimyagerler, su ürünleri mühendisleri, balıkçılık teknolojisi mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına mensup kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak istihdam edilmeleri her bir iş yeri için zorunludur. En az dört yıllık lisans eğitimi almış Beslenme ve Diyetetik Bölümü mezunları yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler. hükmüne uymak zorundadır.” düzenlemesinin yer aldığı, Teknik Şartname’de çalışacak kişi sayısının 5 kişi olarak belirtildiği, idaredeki motor güçlerinin kaç beygir gücü olduğunun belirsizliğini koruduğu, bu sebeple idaredeki motor güçlerinin kaç beygir gücü olduğunun açık ve net bir şekilde belirtilmesi gerektiği, idaredeki motor güçlerinin toplamının altmış beygir gücü veya fazla olması durumunda ihaleye teklif verecek olan isteklilerin yukarıda belirtilen nitelikte sorumlu yönetici çalıştırmak zorunda olacakları, dolayısıyla malzemeli yemek alım ihalelerinde genel itibariyle personel maliyetinin toplam maliyet içerisindeki yeri göz önüne alındığında çalıştırılacak olan toplam personel sayısının ve niteliğinin net olarak belirtilmemesi tekliflerin hazırlanması sürecinde istekliler açısından hem sağlıklı bir maliyet hesabının yapılmasına ve sağlıklı teklif verilmesine hem de sağlıklı bir şekilde aşırı düşük teklif açıklaması yapılmasına ve bunun değerlendirilmesine engel teşkil ettiği, bu nedenle motor güçlerinin kaç beygir gücü olduğunun açık ve net bir şekilde belirtilmesi gerektiği,
-
İhale dokümanında her kısım için ayrı ayrı ihtiyaç miktarı kahvaltı, öğle yemeği, akşam yemeği, ara öğün ve özel gün menüsü miktarlarına yer verildiği, ihaleye teklif verecek tüm isteklilerin maliyet hesaplamalarını, organizasyon yapılarını, malzeme tedarik ve planlamalarını idare tarafından belirlenen yemek sayıları üzerinden yapacağı ve ihaleye teklif sunacağı, ancak Sözleşme Tasarısı’nın 36.2’nci maddesinde “İdare tarafından düzenlenecek günlük yemek tabelasına/yemek listesine/rasyona kuruluşta bulunan personel (4/d sürekli işçi, idari personel ve araç kiralama personeli) sayısı dâhil edilecektir.” düzenlemesine yer verildiği, anılan düzenlemeye göre birim fiyat teklif cetvelinde belirtilen yemek miktarlarına “4/d sürekli işçi, idari personel ve araç kiralama personeli” sayılılarının dahil edilip edilmeyeceği, dahil edilmesi durumunda yemek sayılarının belirsiz olması nedeniyle teklif vermenin mümkün olmadığı, idarece alımı yapılacak yemek miktarlarının hiçbir tereddüde mahal bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
- Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:
İncelemeye konu ihalenin Sinop Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından yapılan “I Kısım: Sinop Engelsiz Yaşam Merkezi Müdürlüğü, II Kısım: Huzurevi Müdürlüğünün Mamul Yemek Alımı ve III Kısım: Sinop Kadın Konukevi Müdürlüğünün Malzeme Dâhil Yüklenici Firma Mutfağında Yemek Hazırlama ve Taşımalı Mamul Yemek Hizmeti Alımı” olduğu, ihalede 50 adet dokümanının indirildiği, 23.12.2019 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ihalede rapor tarihi itibariyle tekliflerin değerlendirilmesine yönelik bir ihale komisyonu kararının alınmadığı görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “…78.1. Bu Tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları için öngörülen düzenlemeler, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereğince ihale edilebilecek personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerine uygulanır.
78.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden hizmet alımlarını ifade eder.
…
78.8. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (ulusal bayram, resmi ve dini bayram günleri ile 1 Mayıs Emek ve Dayanışma günü, 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik günü ve yılbaşı günü) yaptırılacak çalışma için 4857 sayılı İş Kanununun 47 nci maddesi, fazla çalışmalar için ise aynı Kanunun 41 inci maddesi uyarınca hesaplanacak ücret, brüt asgari ücret üzerinden; idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası öngörülmüş ise bu tutar üzerinden hesaplanacaktır. Bu durumda, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılacak çalışma için 4857 sayılı İş Kanununun 47 nci maddesi uyarınca belirlenecek ücretin hesaplanabilmesi açısından çalışılacak gün ve personel sayısı ile fazla çalışma yapılacak hallerde toplam fazla çalışma saati ihale dokümanında belirtilecektir....” açıklaması yer almaktadır.
İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “Madde 2 - İhale konusu işe ilişkin bilgiler
2.1. İhale konusu hizmetin;
a) Adı: I KISIM: Sinop Engelsiz Yaşam Merkezi Müdürlüğü, II KISIM: Huzurevi Müdürlüğünün Mamul Yemek Alımı ve III KISIM: Sinop Kadın Konukevi Müdürlüğünün Malzeme Dâhil Yüklenici Firma Mutfağında Yemek Hazırlama ve Taşımalı Mamul Yemek Hizmeti Alımı
b) Miktarı ve türü:
I. KISIM(148150 adet) , II.KISIM:(160640 adet) ve III.KISIM: (25306 adet)
Sabah Kahvaltısı, Öğle Yemeği , Akşam Yemeği ,Ara Öğün ve Özel Gün Menüsü olmak üzere I. II. ve III. KISIM için toplam 334096 adettir
Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.
c) Yapılacağı yer: SİNOP AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜ Gelincik Mah. Zübeyde Hanım Cad. No:4 SİNOP
ç) Bu bent boş bırakılmıştır.” düzenlemesine,
Aynı Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edilecek fiyata dahildir.
25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.
25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1.
Malzeme Dâhil Yemek Hazırlama ve Dağıtım Hizmet Alımına İlişkin Kahvaltı, Ara Öğün, Ana Öğün ve Özel Gün Menüsü Giderleri:
I.KISIM : Sinop Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü, Gıda Rasyonundaki gramajlara göre oluşturulacak yemek maliyetleri üzerinden 7-12 yaş grubu için 5856 adet sabah kahvaltısı, 7-12 yaş grubu için 5856 adet öğle yemeği, 7-12 yaş grubu için 5856 adet akşam yemeği, 7-12 yaş grubu için 5856 adet ara öğün, 13 yaş üstü grubu için 25254 adet sabah kahvaltısı, 13 yaş üstü grubu için 46430 adet öğle yemeği, 13 yaş üstü grubu için 25254 adet akşam yemeği,13 yaş üstü grubu için 26300 adet ara öğün yemek teklif fiyata dahildir
Bayram, davet, toplu yapılan doğum günleri vs. gibi özel günlerde yılda 8 defa olmak üzere (1488) kişinin yararlanacağı, teknik şartnamenin 4 ncü maddesinde yer alan tablodan veya gıda rasyonundan seçilerek 6 çeşitten oluşturulacak “Özel Gün Menüsü” teklif fiyata dâhildir.
II. KISIM : Huzurevi Yaşlı Bakım Ve Rehabilitasyon Merkezi Müdürlüğü
Gıda Rasyonundaki gramajlara göre oluşturulacak yemek maliyetleri üzerinden 13 yaş üstü grubu için 32103 adet sabah kahvaltısı,13 yaş üstü grubu için 35868 adet öğle yemeği, 13 yaş üstü grubu için 33149 adet akşam yemeği,13 yaş üstü grubu için 58560 adet ara öğün yemek teklif fiyata dahildir
Bayram, davet, toplu yapılan doğum günleri vs. gibi özel günlerde yılda 12 defa olmak üzere (960) kişinin yararlanacağı, teknik şartnamenin 4 ncü maddesinde yer alan tablodan veya gıda rasyonundan seçilerek 6 çeşitten oluşturulacak “Özel Gün Menüsü” teklif fiyata dâhildir.
III.KISIM: Kadın Konukevi Müdürlüğü
Gıda rasyonundaki gramajlara göre oluşturulacak yemek maliyetleri üzerinden
13 yaş üstü grubu için 6222 adet sabah kahvaltısı,13 yaş üstü grubu için 8470 adet öğle yemeği,13 yaş üstü grubu için 6222 adet akşam yemeği,13 yaş üstü grubu için 4392 adet ara öğün yemek teklif fiyata dahildir.
25.3.2. İşçilik ücreti, yemek, yol ve giyecek giderleri:
I.KISIM: Sinop Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü; Yemeklerin kuruluşta pişirildiği ve bu hizmetin sunulması işiyle ilgili olarak aylık (26) gün üzerinden fiilen çalışan personelin tüm mesaisini kuruluşta geçirdiği hallerde, hizmetin sunulmasıyla görevli;
(1) aşçı,
(2) aşçı yardımcısı,
(1) garson,
(1) bulaşıkçı personelin,
işçilik giderleri [(işçi ücreti, sigorta prim giderleri, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma (2 kişi için 15,5 x 2 = 31 gün)] teklif fiyata dâhildir.
Çalışacak personelin yemeği, ayni olarak verilecek olup, bu gider için istekli tarafından ayrıca maliyet hesabı yapılmayacaktır.
II.KISIM : Huzurevi Yaşlı Bakım Ve Rehabilitasyon Merkezi Müdürlüğü; Yemeklerin kuruluşta pişirildiği ve bu hizmetin sunulması işiyle ilgili olarak aylık (26) gün üzerinden fiilen çalışan personelin tüm mesaisini kuruluşta geçirdiği hallerde, hizmetin sunulmasıyla görevli;
(1) aşçı,
(1) aşçı yardımcısı,
(2) garson,
(1) bulaşıkçı personelin,
işçilik giderleri [(işçi ücreti, sigorta prim giderleri, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma (2 kişi için – 15,5 x 2 = 31 gün)] teklif fiyata dâhildir.
Çalışacak personelin yemeği, ayni olarak verilecek olup, bu gider için istekli tarafından ayrıca maliyet hesabı yapılmayacaktır.
25.3.2.1. Yol giderleri:
I.KISIM İçin: Personele aylık (26 gün) üzerinden bir gün için brüt 7,50-TL (yedilira ellikuruş) nakdi yol ücreti ödenecek olup, teklif fiyata dahildir. ayrıca ücret bordrosunda gösterilecektir.
II.KISIM İçin: Personele aylık (26 gün) üzerinden bir gün için brüt 7,50-TL (yedilira ellikuruş) nakdi yol ücreti ödenecek olup, teklif fiyata dahildir. ayrıca ücret bordrosunda gösterilecektir.
25.3.3. Malzeme Giderleri:
I.KISIM İçin: Yemeğin taşınması için thermobox veya ısı üreten kapalı araba, kapak, strech, alüminyum folyo, yemek servisinde dağıtım için ısıtmalı yemek arabası, soğutmalı taşıma aracı, çöp konteyneri teklif fiyata dâhildir.
25.3.4. Diğer Giderler:
I.KISIM İçin: İçme suyu, yemeğin özelliğine göre ketçap, mayonez, limon, sirke, çeşitli baharatlar, temizlik malzemeleri, plastik çöp torbası, bebek, yaşlı, hasta veya diyetlilerin yiyeceklerinin hazırlanması amacıyla oluşturulan özel beslenme birimi için süt, pirinç unu, sebze, meyve, et, LPG dolum masrafları, yemek numunelerinin mikrobiyolojik analizi, yemek imalatı servis ve temizliği, kullanılacak malzeme, iş kazası ve hijyene ilişkin personelin eğitimi, idarenin demirbaşında bulunan ve yüklenici firmaya teslim edilecek her türlü ekipmanın bakım ve onarımı, yüklenici firma tarafından temin edilecek makine ve teçhizat, ilaçlama, yemeğin yapımında kullanılacak elektrik, su, doğalgaz ile nakliye, ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri ve Kamu İhale Kurum payı teklif fiyata dahildir.
II.KISIM İçin: İçme suyu, yemeğin özelliğine göre ketçap, mayonez, limon, sirke, çeşitli baharatlar, temizlik malzemeleri, plastik çöp torbası, bebek, yaşlı, hasta veya diyetlilerin yiyeceklerinin hazırlanması amacıyla oluşturulan özel beslenme birimi için süt, pirinç unu, sebze, meyve, et, LPG dolum masrafları, yemek numunelerinin mikrobiyolojik analizi, yemek imalatı servis ve temizliği, kullanılacak malzeme, iş kazası ve hijyene ilişkin personelin eğitimi, idarenin demirbaşında bulunan ve yüklenici firmaya teslim edilecek her türlü ekipmanın bakım ve onarımı, yüklenici firma tarafından temin edilecek makine ve teçhizat, ilaçlama, yemeğin yapımında kullanılacak elektrik, su, doğalgaz ile nakliye, ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri ve Kamu İhale Kurum payı teklif fiyata dahildir.
III.KISIM İçin: İçme suyu, yemeğin özelliğine göre ketçap, mayonez, limon, sirke, çeşitli baharatlar, temizlik malzemeleri, plastik çöp torbası, bebek, yaşlı, hasta veya diyetlilerin yiyeceklerinin hazırlanması amacıyla oluşturulan özel beslenme birimi için süt, pirinç unu, sebze, meyve, et, LPG dolum masrafları, yemek numunelerinin mikrobiyolojik analizi, yemek imalatı servis ve temizliği, kullanılacak malzeme, iş kazası ve hijyene ilişkin personelin eğitimi, idarenin demirbaşında bulunan ve yüklenici firmaya teslim edilecek her türlü ekipmanın bakım ve onarımı, yüklenici firma tarafından temin edilecek makine ve teçhizat, ilaçlama, yemeğin yapımında kullanılacak elektrik, su, doğalgaz ile nakliye, ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri ve Kamu İhale Kurum payı teklif fiyata dahildir.” düzenlemesine,
Sözleşme Tasarısı’nın “İş tanımı” başlıklı 5’inci maddesinde “5.1. Sözleşme konusu iş; I. KISIM: Sinop Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü
II. KISIM: Sinop Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi Müdürlüğü
Kuruluşun mutfağında, yemek pişirme yoluyla mamul yemek alımı, dağıtımı ve servis hizmetleridir.
III.KISIM: Sinop Kadın Konukevi Müdürlüğünün Malzeme Dâhil Yüklenici Firma Mutfağında Yemek Hazırlama ve Taşımalı Mamul Yemek Hizmeti Alımı
İşin teknik özellikleri ve diğer ayrıntıları sözleşme ekinde yer alan ve ihale dokümanını oluşturan belgelerde düzenlenmiştir.” düzenlemesine,
Aynı Tasarı’nın “Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6’ncı maddesinde “6.1. Bu sözleşme birim fiyat sözleşme olup, İdarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için Yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan .......................(rakam ve yazıyla).......................... bedel üzerinden akdedilmiştir. Yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde Yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar ile varsa, sonradan Genel Şartnamenin 37 nci maddesine göre tespit edilen yeni birim fiyatlar esas alınır.” düzenlemesine,
Aynı Tasarı’nın “İşin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde “9.1. İşe başlama tarihi 01.01.2020; işi bitirme tarihi 31.12.2020
9.2. Bu sözleşmenin uygulanmasında sürelerin hesabı takvim günü esasına göre yapılmıştır.” düzenlemesine,
Aynı Tasarı’nın “Diğer hususlar” başlıklı 36’ncı maddesinde “36.7. Yüklenici firma personelini, hafta sonları, tatil günleri ve gerekli görüldüğü takdirde akşam veya gece kuruluşta bulundurmak zorundadır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
İhale dokümanı arasında yer alan “Birim Fiyat Teklif Mektubu”nda “…4)İhale konusu işin; [ekteki cetvelde yer alan kısmını/ ekteki cetvelde yer alan kısımlarını]bu teklif mektubunun ekinde yer alan birim fiyat teklif cetvelindeki her bir iş kalemi için teklif ettiğimiz birim fiyatlar üzerinden Katma Değer Vergisi hariç [ Teklif edilen toplam bedel, para birim belirtilerek rakam ve yazı ile yazılacaktır.] bedel karşılığında yerine getireceğimizi kabul ve taahhüt ediyoruz.” ifadelerine yer verilmiştir.
Aktarılan mevzuat açıklamalarında, Tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları için öngörülen düzenlemelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerine uygulanacağı, 78.1.1’inci maddesinde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinin tanımının yapıldığı ve 78.8’inci maddede personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılacak çalışmalar için açıklamalara yer verilmiştir.
Aktarılan doküman düzenlemelerinde, Sözleşme Tasarısı’nın 36’ncı maddesinde yüklenici firmanın personelini, hafta sonları, tatil günleri ve gerekli görüldüğü takdirde akşam veya gece kuruluşta bulundurmak zorunda olduğuna yönelik düzenlemenin yapıldığı, ayrıca aynı Tasarı ile İdari Şartname’de I. Kısım için (1) aşçı, (2) aşçı yardımcısı, (1) garson, (1) bulaşıkçı personelin, II. Kısım için (1) aşçı, (1) aşçı yardımcısı, (2) garson, (1) bulaşıkçı personel niteliği belirtilerek ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılacak çalışma için kişi başına 15,5 günden iki kişi için toplam 31 gün çalışılacağı ve bu fazla çalışmanın da teklif fiyata dâhil olduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca söz konusu ihalenin birim fiyat teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği, isteklilerin her bir iş kalemi için belirledikleri birim fiyatlar ile miktarları çarpılmak suretiyle toplam tutarın teklif fiyatını oluşturacağı anlaşılmıştır.
Yukarıda aktarılan mevzuat açıklamaları, doküman düzenlemeleri ile yapılan açıklamalar bir arada değerlendirildiğinde, ihale konusu işin yemek alım hizmeti olduğu, bir başka anlatımla personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalesi olmadığının anlaşıldığı, tekliflerin isteklilerce birim fiyat üzerinden sunulacağı, Sözleşme Tasarısı’nın 36.7’nci maddesinde yüklenicinin personelini hafta sonu, tatil günleri ile gerekli görülmesi halinde akşam veya gece kuruluşta bulunduracağının belirtildiği, dolayısıyla haftasonu ve tatil günlerinde de yemek verileceğinin anlaşıldığı, İdari Şartname’nin 25’inci maddesinde ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışması öngörülen personelin niteliğine ve çalışılacak gün sayısına yer verildiği ve bunun teklif fiyatına dâhil olduğunun düzenlendiği anlaşıldığından başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:
I. ve II. kısım Teknik Şartnameleri’nin “II: İşin Tanımı” başlıklı maddesinin “A- Yemek Çeşitleri ve Öğün Sayıları” alt başlıklı maddesinde “
BİRİNCİ KAP YEMEKLER
İKİNCİ
KAP YEMEKLER
ÜÇÜNCÜ
KAP YEMEKLER
ET YEMEKLERİ
ETLİ SEBZE YEMEKLERİ
Çoban Kavurma
Yumurtalı Ispanak
Kırmızı Mercimek Çorba
Meyve Çeşitleri
Et Döner
Etli Taze Fasulye
Ezogelin Çorba
Yoğurt
Bahçıvan Kebap
Kıymalı Yumurta
Düğün Çorbası
Cacık
Tas Kebabı
Etli Mantar Sote
Yayla Çorba
Sütlaç
Orman Kebabı
Etli Pırasa
Domates (Şafak) Çorbası
Muhallebi
Haşlama Et
Etli Patates Oturtma
Sebze Çorba (Kış)
Şekerpare
Patlıcan Kebabı
Etli Yaz Türlüsü
Terbiyeli Şehriye Çorbası
Baklava
Tavuk Yahni
Domates Tava
Su Böreği
Kuru Fasulye Piyazı
Fırında Koyun
Kıymalı Ispanak
Kıymalı Yufka Böreği
Mercimek Piyazı
Terbiyeli Köfte
Etli Dolması Çeşitleri
Peynirli Milföy Börek
Kabak Tatlısı
Sebzeli Köfte
Etli Bezelye
Talaş Böreği
Kadayıf
İzmir Köfte
Karnıyarık
Peynirli Tepsi Böreği
Çoban Salata
Dalyan Köfte
Patlıcan Musakka
Ispanaklı Yufka Böreği
Havuç Salata
Çiftlik Köfte
Etli Kereviz Dolması
Zeytinyağlı Karnabahar
Marul Salata
Tavuk But Pirzola
Etli Kış Türlüsü
Zeytinyağlı Taze Fasulye
Humus
Kadınbudu Köfte
Kıymalı Kapuska
İmam Bayıldı
Güllaç
Fırında Balık
Kabak Musakka
Karışık Kızartma (Yaz)
Ayva Komposto
Ciğer Şiş
Etli Kuru Fasulye
Zeytinyağlı Pırasa
Elma Komposto
Rosto Et
Etli Nohut
Patlıcanlı Pilav
Patates Salata
Arnavut Ciğeri
Etli Bamya
Şehriyeli Pirinç Pilavı
Aşure
Kuzu/Koyun Haşlama
Kıymalı Yeşil Mercimek
Zeytinyağlı Sarma Çeşitleri
Taze Kayısı Komposto
Tavuk Şiş
Etli Kuru Dolma Çeşitleri
Zeytinyağlı Kuru Dolma Çeşitleri
Pancarlı Mısırlı Soya Filizi Salata
Kuzu Pirzola
Etli Sarma Çeşitleri
Tavuklu Pilav
Revani
Tavuk Döner
Kıymalı Pazı
Paçanga Böreği
Supangle
İslim Kebabı
Kıymalı Fırın Karnabahar
Zeytinyağlı Barbunya
Vişne Komposto
Adana Kebap
Etli Bakla
Nohutlu Bulgur Pilavı
Erik Hoşaf
Sucuk Mangal
Etli Sebze Güveç
Acem Pilavı
Yoğurtlu Semizotu
Buğu Kebap
Tavuklu Sebze Güveç
Kaşarlı Cevizli Erişte
Kemalpaşa
Tepsi Kebap
Tavuklu Kremalı Mantar
Özbek Pilavı
Yoğurtlu Közlenmiş Kapya Biber
Et Kavurma
Kıymalı Semizotu
Mercimekli Bulgur Pilavı
Kızılcık Komposto
Macar Gulaş
Kıymalı Sebze Graten
Peynirli Makarna
Akdeniz Salata
Hindi But Tandır
Etli Kapya Biber Dolma
Fırın Makarna
Közlenmiş Patlıcan Salatası
Çökertme Kebabı
Patlıcan Oturtma
Mantı
Kaymaklı Ekmek Kadayıfı
Ali Nazik
Etli Terbiyeli Kereviz
Soslu Makarna
Kuru Börülce Salatası
Piliç Topkapı
Etli Börülce
Zeytinyağlı Bakla
Mantar Piyazı
İÇECEKLER
KAHVALTI
ARA ÖĞÜN
Çay
Siyah Zeytin Çeşitleri
Kek Çeşitleri
Paket Süt
Yeşil Zeytin Çeşitleri
Bisküvi Çeşitleri
Gazlı Meyveli İçecekler (Şişe)
Tahin Helva
Tuzlu Kraker Çeşitleri
Hazır Meyve Suyu (Kutu)
Tuzsuz Peynir
Hamburger
Kola (Kutu)
Beyaz Peynir
Börek Çeşitleri
Hazır Meyve Suyu (Açık)
Kaşar Peyniri
Patates Kızartma
Paket Ayran
Tulum Peyniri
Poğaça Çeşitleri
Paket Kuşburnu Çay
Çökelek (Lor) Peyniri
Sütlü Tatlı Çeşitleri
Paket Ihlamur Çaylar
Dil Peynir
Meyve Çeşitleri
Paket Yeşil Çay
Burgu Peynir
Sandviç Çeşitleri
Paket Elma Çay
Beyaz Krem Peynir
Kısır
Meyveli Maden Suyu
Üçgen Krem Peynir
Çikolata Çeşitleri
Maden Suyu
Haşlanmış Yumurta
Tuzlu ve Tatlı Kuru Pastalar
Şalgam Suyu (Acısız)
Labne Peynir
Meyveli Kup
Örgü Peynir
Aşure
Paket Granül Kahve (2’si bir arada Kahve+Kahve Kreması)
Diğer Peynir Çeşitleri
Gofret Çeşitleri
Limonata
Menemen
Kurabiye Çeşitleri
Paket Granül Kahve (3’ü bir arada Kahve+Kahve Kreması+Şeker)
Omlet Çeşitleri
Diabetik Çikolata
Taze Sıkılmış Meyve Suyu
Çılbır
Galeta Çeşitleri
Sıcak Çikolata
Sucuk
Mercimek Köfte
Kefir
Salam
Patlamış Mısır
Salep
Sosis
Krep (Sebzeli/Peynirli vs)
Şekersiz Limonata
Pastırma
Gözleme
Şekersiz Gazoz
Paket Tahin Pekmez Karışımı
Yaş Pasta
Şekersiz Kola
Paket Kakaolu Fındık Kreması
Nişasta Peltesi
Kahvaltılık Paket Tereyağ+Paket Reçel
Kuruyemiş Çeşitleri
Kahvaltılık Paket Tereyağ+Paket Bal
Kuru Meyve Çeşitleri
Çorba Çeşitleri
Diabetik Bisküvi Çeşitleri
Meyve Çeşitleri
Diabetik Sütlü Tatlılar
YOĞURT
Söğüş (Domates+Salatalık)
Diabetik Hamurlu Tatlılar
Meyveli Yoğurt
Söğüş (Domates+Biber)
Patates Salatası
Yoğurt
Sucuklu Yumurta
Pizza
Patates Kızartma
Dondurma Çeşitleri
Biber Kızartma
Cevizli Kuru İncir
Kek Çeşitleri
Fındıklı Kuru Kayısı
Açma Çeşitleri
Rulo Pasta
Poğaça Çeşitleri
Ekler
Gözleme
Közlenmiş Kestane
Simit Çeşitleri
Haşlanmış Kestane
Hamur İşi Çeşitleri
Pestil Çeşitleri
Diabetik Tahin Helva
Cevizli Sucuk
Diabetik Reçel
Cezerye
Yukarıda belirtilen her bir madde ayrı bir kap yiyeceğe örnek teşkil etmektedir.
…
İdare tarafından hazırlanacak aylık yemek listeleri; yukarıda belirtilen çeşitlerden veya Gıda Rasyonunda yer alan benzerlerinden seçilerek oluşturulacaktır. Kahvaltı, yemek ve ara öğünler aşağıda ifade edildiği şekilde olacaktır.
…
3- Öğle ve Akşam Yemekleri:
Ana yemeklerde her öğünde yukarıda belirtilen birinci, ikinci ve üçüncü kap yemeklerden birisi ya da Gıda Rasyonunda yer alan benzerlerinden seçilerek hazırlanacaktır. Yemekler 4 kap verilecek olup, ikinci ve üçüncü kap yemeklerden uygun olanı dördüncü kap yemek olarak seçilecektir. Ekmek ve ekmek çeşitleri bir kap yemek olarak sayılmayacaktır. Gün içerisinde bir öğün et yemeği, bir öğün etli sebze yemeği verilecektir. Yemeklerde kullanılan etler Diyetisyenin veya Kuruluş idaresinin belirteceği türde ve şekilde seçilecektir. Gıda Rasyonunda belirtilen Dana Eti yerine kuruluşun talebine göre Koyun Eti kullanılabilir. Rasyonda bulunan Kemiksiz Dana Eti miktarı kadar Kemiksiz Koyun Eti kullanılacaktır. Çorbaların, Zeytinyağlı Yemeklerin ve Salataların yanında Gıda Rasyonunda belirtilen Limon (30 gr) dilim olarak servis edilecektir.
…
6- Ramazan ayında iftarlarda; Pide, Hurma, Zeytin, Peynir, Bal+Tereyağ firma tarafından ek ücret talep edilmeksizin verilecektir. Sahur ve iftar öğünlerinde içecek hariç 5 çeşit verilecektir. Normal yemek saatlerinin dışına denk gelen iftar ve sahur vakitlerinde firma kuruluşta personel bulunduracaktır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemelerden farklı olarak III. Kısım Teknik Şartnamesi’nin “II: İşin Tanımı” başlıklı “A-Yemek Çeşitleri ve Öğün Sayıları” alt başlıklı maddesinde “…5- Ramazan ayında iftarlarda; Pide, Hurma, Zeytin, Peynir, Bal+Tereyağ firma tarafından ek ücret talep edilmeksizin verilecektir. Sahurlarda içecek hariç 6 çeşit verilecektir…” düzenlemesine yer verilmiştir.
Aktarılan doküman düzenlemelerinde, I. ve II. kısım için sahur ve iftar öğünlerinde içecek hariç 5 çeşit yemek verileceği, III. kısımda ise sahurlarda içecek hariç 6 çeşit yemek verileceği düzenlenmiştir.
Söz konusu Teknik Şartname düzenlemelerinde öğle ve akşam yemeklerinin, ana yemeklerde her öğünde belirtilen birinci, ikinci ve üçüncü kap yemeklerden birisi ya da gıda rasyonunda yer alan benzerlerinden seçilerek hazırlanacağı, yemeklerin 4 kap şeklinde verileceği, ikinci ve üçüncü kap yemeklerden uygun olanının dördüncü kap yemek olarak seçileceği anlaşılmıştır.
Teknik Şartnamelerde düzenlenen iki haftalık örnek menülerde sabah kahvaltısı, öğle yemeği, ara öğün ve akşam yemeklerine yer verildiği, ramazan ayı için örnek bir menü düzenlemesi yapılması zorunluluğu bulunmamakla birlikte herhangi bir örnek menü düzenlemesine yer verilmediği görülmüştür.
Ayrıca idareye yapılan şikayet başvurusunda idarece bu hususa bir açıklık getirilmediği görülmüştür.
Tüm bu hususlar çerçevesinde, söz konusu ihalenin 12 aylık bir iş olduğu ve ramazan ayının bu sürenin 1 ayına denk geldiği, idarece I. ve II. kısım için ramazanda verilecek beşinci çeşit yemek ile III. kısımda verilecek beşinci ve altıncı çeşit yemeğe yönelik yemek/kap türünün belirtilmediği, bir başka anlatımla söz konusu yemeklerin hangi tür yemekler arasından seçileceği konusunda bir belirleme yapılmadığı, idareye yapılan şikayet başvurusunda da bu hususa bir açıklık getirilmediği, bu belirlemenin yapılmaması sebebiyle isteklilerce teklif fiyatının sağlıklı bir şekilde oluşturulamayacağı, sonuç itibariyle et yemekleri, etli sebze yemekleri, tatlı çeşidi, çorba çeşidi vb. yemeklerin maliyetinin bir birinden farklı olabileceği, istekliler arasında farklı türden yemekler esas alınarak farklı maliyetlerin oluşabileceği anlaşıldığından başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Yüklenicinin Genel Sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinde “Yüklenici, işleri gereken özen ve ihtimamı göstererek planlayacak, projelendirecek (sözleşmede öngörüldüğü şekilde), yürütecek, tamamlayacak ve işlerde olabilecek kusurları sözleşme hükümlerine uygun olarak giderecektir. Yüklenici, bu sorumluluklarının yerine getirilmesi için, ister kalıcı, ister geçici nitelikte olsun, gereken bütün denetim, muayene ve testleri yaptıracak ve işçilik, malzeme, tesis, ekipman vb. temin edecektir.
Yüklenici, işin görülmesi sırasında ilgili mevzuatın izin vermediği insan ve çevre sağlığına zarar verici nitelikte malzeme kullanamaz veya yöntem uygulayamaz. İlgili mevzuatın izin verdiği malzeme ve yöntemler ise, öngörülmüş tedbirler alınarak ve usulüne uygun şekilde kullanılabilir. Bu yükümlülüklerin ihlal edilmesi halinde yüklenici, idarenin ve üçüncü şahısların tüm zararlarını karşılamak zorundadır. Yüklenici, bu Genel Şartnamede öngörülen yükümlülük ve yasakları ihlâl ederek idareye veya üçüncü kişilere verdiği zarardan dolayı bizzat sorumludur.” hükmü,
Anılan Şartname’nin “Kontrol teşkilatı ve yetkileri” başlıklı 26’ncı maddesinde “…Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi kontrol teşkilatına gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş yerinde kullanamaz. Malzemenin şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için kontrol teşkilatı istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi sağlamak zorundadır…” hükmü bulunmaktadır.
Yukarıda belirtilen Genel Şartname maddelerinde, yüklenici tarafından işlerin gereken özen ve ihtimam gösterilmek suretiyle planlanacağı, sözleşmede öngörüldüğü şekilde yürütüleceği, tamamlanacağı ve işlerde olabilecek kusurların sözleşme hükümlerine uygun olarak giderileceği belirtilmiş olup, bu sorumlulukların yerine getirilmesi için, ister kalıcı, ister geçici nitelikte olsun, gereken bütün denetim, muayene ve testlerin yaptırılacağı ve işçilik, malzeme, tesis, ekipman vb. temin edileceği hükme bağlanmıştır. Ayrıca ihale konusu iş kapsamında istenilen malzemenin şartnamelere uygun olup olmadığının denetimi için kontrol teşkilatının istediği şekilde deney yapabileceği ve ister işyerinde ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderlerinin sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanacağı belirtilmiştir.
Teknik Şartnamelerin “III: Genel Hususlar” başlıklı 13’üncü maddesinde “Numune alma ve numune tutma işlemleri yürürlükte bulunan Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanunun esasları dâhilinde yapılacaktır.
Yüklenici firma, idarenin uygun göreceği durumlarda, Diyetisyenin ve/veya İdarenin seçeceği bir öğünün tüm kapları (4 Kap) olacak şekilde numuneleri alarak mikrobiyolojik analizini ilde bulunan T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Laboratuvarlarına veya Bakanlık tarafından onay verilen diğer laboratuvarlara götürerek analizini yaptırmak ve Kuruluşa sonucunu vermek zorundadır.
Yüklenici firma, yemeğin pişirilip hazırlanması, servisi ve servis sonrası hizmetlerde hijyenik şartlara uyacaktır. Yüklenici firma, günlük yemek çeşitlerinin tümünden steril-tek kullanımlık kaplara/poşetlere numuneler alacak ve bu numuneler 72 saat süreyle idare mutfağı bünyesinde buzdolabı bölümünde dondurulmadan saklanacaktır. İdare gerek gördüğü takdirde bu numunelerin analizlerini resmi bir laboratuvara yaptıracak ve masrafını yüklenici firmadan tahsil edecektir. Bu konuda sorumluluk yüklenici firmaya aittir. Kuruluş sadece numunelerin saklanması için ayrı bir Buzdolabı temin edecektir.
Numune miktarı 300 gramdan aşağı olmayacaktır.” düzenlemesine,
Aynı Şartname’nin I. ve II. kısım 16’ncı maddesi III. kısım 14’üncü maddesinde “16- İdare gerek gördüğü takdirde, yüklenici firma, tam teşekküllü ve gıda konusunda uzmanlaşmış bir laboratuvar tarafından çalıştığı mekan, araç-gereç, kullandığı gıda maddeleri ve çalıştırdığı personelin hijyen ve Türk Gıda Kodeksine uygunluğunu test ettirip rapor sonuçlarını idareye ibraz etmek zorundadır.” düzenlemesine,
İdari Şartname’nin 25’inci maddesinde sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edilecek fiyata dahil olduğu, bu gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edeceği, yüklenicinin bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamayacağı, ihale konusu hizmet kapsamında günlük çıkartılan yemeklerden numune alınacağı, bu numunelerin yüklenici tarafından en az 72 saat idarenin mutfağında bulunan numune buzdolabında muhafaza edileceği, idarece gerek görülmesi durumunda bu numunelerin analizlerini resmi bir laboratuvara yaptırılacağı ve masrafını yüklenici firmadan tahsil edileceği, bu konuda sorumluluğun yüklenici firmaya ait olduğu anlaşılmaktadır.
İdare tarafından analiz sayı ve sıklığına yönelik tam sayı şeklinde belirleme yapılması beklenmemekle birlikte, gerekli görülmesi halinde mikrobiyolojik analizinin yapılacağı ve idare tarafından talep edildiğinde test edilmeye hazır olarak bulundurulacağı, basiretli tacirin söz konusu giderleri öngörerek teklif verebileceği, ihale konusu iş kapsamında toplam öğün sayısının da belli olduğu, her öğün için pişirilen yemeklerden alınan numunelerin gerekli görülmesi durumunda tetkikinin yaptırılabileceği anlaşılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle, işin yürütülmesi aşamasında zehirlenme, kokuşma vb. sağlık sorununa yol açacak olayların yaşanmaması halinde ek analizlerin yapılmayacağı, bu hadiselerin gerçekleşmesi halinde ortaya çıkabilecek maliyetin genel giderler arasında değerlendirilebileceği, işin yürütülmesi aşamasında zehirlenme, kokuşma vb. sağlık sorununa yol açacak olaylar yaşanmasa dahi gerekli görülmesi halinde yemeklerin testlerinin yapılacağı, söz konusu düzenlemenin isteklilerin teklifini oluşturmasına engel nitelikte olmadığı da anlaşıldığından başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak:
I. Kısım ve II. Kısım Teknik Şartname’nin “K- Çalışanların Sayısı ve Nitelikleri” başlıklı 4’üncü maddesinde “Hizmetin yürütülebilmesi için mutfakta ve yemekhanelerde çalışması gereken eleman sayısı
…
4- Yüklenici firmanın, gıda ile temas eden tüm personelinin sağlıklı olması ve sağlık riskleri konusunda eğitim almalarını sağlaması gerekmektedir” düzenlemesine,
Sözleşme Tasarısı’nın “Diğer hususlar” başlıklı 36’ncı maddesinde “36.6. Yüklenici firma gıda zehirlenmelerine karşı koruyucu önlemleri almak, uygulamak ve bu konuda personelin hizmet içi eğitimini yetkili kişiler tarafından yapılmasını temin etmek zorundadır. Kurumda, hekim tasdikli besin zehirlenmesi raporu alanlar, iaşe olunan kişilerin en az %10’u olduğu takdirde, bu kişilerin sağlık masrafları ve işgücü kayıplarının maddi tazminatı bütünü ile yüklenici firma tarafından karşılanacaktır.
…
36.10. 1593 sayılı Kanunun 126 ncı maddesine göre gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri, çalışanlarına, hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya, belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya, çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. Bizzat çalışmaları durumunda, iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar, bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere, alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar, birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. Çalışanlar, hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. Hijyen eğitimi sertifikası bulunmayan personelin hijyen eğitiminin firma tarafından verilmesi gerekmektedir. Yüklenici firma, her giriş yaptığı personele sağlık kontrolü yaptırmakla yükümlü olup, sonuçlarını idareye vermek ve personel dosyasında bulundurmak zorundadır. Yüklenici firma tifo, paratifo, diğer enfeksiyon hastalıkları, amipli veya basili dizanteri gibi enfeksiyonlara, cilt hastalıklarına yakalanan ya da bunların taşıyıcısı olan personeli çalıştıramaz. İdare sağlık kontrolü ile ilgili isteklerini yüklenici firmaya bildirdiğinde firma yerine getirmekle yükümlüdür.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Aktarılan doküman düzenlemelerinden, yüklenici tarafından ihale konusu işte çalışacak olan personele işin yürütülmesi sırasında gerekli eğitimlerin verilmesinin gerektiği anlaşılmaktadır.
Başvuruya konu ihalenin malzeme dâhil yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti alımı ihalesi olduğu, İdari ve Teknik Şartname’de personelin hangi konularda eğitim alması gerektiğinin düzenlendiği, söz konusu hususta yeterli eğitim verilmemesi durumunda oluşabilecek risklerin yüklenicinin sorumluluğunda bulunduğu, bu kapsamda basiretli tacir olmanın gereği olarak personelin yeterli eğitiminin yüklenici tarafından belirlenebileceği, eğitim konusundaki giderleri isteklilerin öğün maliyetine dâhil etmek suretiyle teklif birim fiyatlarını oluşturabilecekleri anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen hususlar bir arada değerlendirildiğinde, söz konusu eğitimin kapsamı ve niteliği de dikkate alındığında, şikayete konu düzenlemenin tekliflerin sağlıklı ve eşit şartlarda oluşturulmasını engellemediği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 5’inci iddiasına ilişkin olarak:
I. Kısım, II. Kısım ve III. Kısım Teknik Şartnameleri’nin “A-Yemek Çeşitleri ve Öğün Sayıları” başlıklı “1-Kahvaltılar” maddesinde “Kahvaltı, yukarıda belirtilen çeşitlerden veya Gıda Rasyonunda yer alan benzerlerinden dört tanesi seçilerek oluşturulacak, yanında mutlaka içecek, ekmek ve şeker verilecektir. Kahvaltılarda çayın yanında ilave olarak haftada 2 gün, 200 ml, kutu süt verilecektir.” düzenlemesine,
Söz konusu iddiaya konu edilen ihalenin I. kısmının Teknik Şartnamesi’nde yer alan 2 (iki) haftalık örnek menü aşağıdaki gibidir:
TARİH
KAHVALTI
ÖĞLE YEMEĞİ
ARA ÖGÜN
AKŞAM YEMEĞİ
1. GÜN
Çay/Süt, Beyaz Peynir, Siyah Zeytin, Tahin Helva, Beyaz Peynirli Omlet
Mercimek Çorbası, Kadınbudu Köfte+Garni Kırmızı Soğan, Sade Pirinç Pilavı, Çoban Salata
Üzümlü Kek, Çay
Sebze Çorba, Yumurtalı ıspanak, Sade Makarna Yoğurt
2. GÜN
Çay/Süt, Simit, Kahvaltılık Tereyağı, Beyaz Peynir, Açık Bal
Toyga Çorba, Zeytin Yağlı Pırasa, Ankara Tava, Kabak Tatlısı
Bitkisel Çaylar, Üzümlü kek
Köylü çorba, Hasan paşa köfte, Sade Pirinç pilav, Mandalina
3. GÜN
Çay /Süt, Domates/salatalık, Siyah Zeytin, Tulum peyniri, Helva
Seze çorba, Dalyan köfte+Garni Elma Dilimli Patetes, Cevizli Kaşarlı Cevizli Erişte, Fırın Sütlaç
Çay, Kısır
Mercimek Çorbası, Kıymalı karnabahar, Bulgur pilav Mevsim salata
4. GÜN
Çay /Süt, Domates/salatalık, Yumurta, Beyaz Peynir, Açık Reçel
Kremalı Mantar Çorbası, Pirzola Tavuk Izgara, Elma, Mevsim salata
Süt, Muz
Yayla Çorba, Et Kavurma+Garni Domates, Pirinç Pilav, Cacık
5. GÜN
Süt/Çay, Siyah Zeytin, Menemen, Beyaz Peynir, Çeşitli Çikolatalar
Kremalı Mısır çorbası, Kıymalı Kapuska, Sade Makarna, Aşure
Çay, Meyveli tart
Domates (Şafak) Çorbası, İzmir köfte, Makarna salata,
6. GÜN
Çay/Süt, Kıymalı yumurta, Tahin+Pekmez, Kaşar peyniri
Ezogelin Çorba, Etli kuru fasulye+Garni Turşu, pilav, Mandalina
Çay, Zeytinyağlı Biber Dolma
Terbiyeli Tavuk suyu Çorba, Ekşili Kabak yemeği, Kıymalı Patates Armut
7. GÜN
Çay/Süt, Domates/Salatalık, Siyah Zeytin, Beyaz Peynir, Kıymalı Poğaça
Patates Çorba, Yaz/Kış Karışık kızartma, Arnavut Ciğer+Garni Rus Salatası, Sade Pilav
Süt/Salep (Toz)
Mercimek Çorbası, Tavuk şiş, Peynirli Tepsi Börek, Mevsim Salata
İKİNCİ HAFTA
1. GÜN
Çay/süt, Yumurta, Beyaz Peynir, Yeşil zeytin, Açık Reçel
Terbiyeli şehriye Çorbası, Tavuk döner/Ayran, Domatesli Piriç Pilavı. Salata
Çay, üzümlüm kek
Yayla çorbası, Etli kuru fasulye+Garni Kırmızı Soğan, Bulgur pilavı, Cacık
2. GÜN
Süt/çay, Kaşarlı Omlet, Siyah Zeytin, Patates kızartması, Tahin Helva
Ezo gelin Çorbası, Zeytin Yağlı Pırasa, Mevsim salata Ankara Tava
Bitkisel çaylar, Kivi
Tavuklu Suyuna Şehriye Çorba, Hasan Paşa Köfte+Garni Sivri Biber, pilav Elma
3. GÜN
Çay/süt , Domates/Salatalık, Siyah Zeytin, Beyaz Peynir, Açık Bal
Sebze Çorbası, Fırın Köfte+Garni Brokoli, Sade Pilav, Revani
Elmalı kurabiye, Çay
Yayla Çorbası, Haşlama Tavuk, Talaş Böreği, Revani
4. GÜN
Çay/Süt, Çeşitli Çikolatalar, Siyah Zeytin, Beyaz Peynir, Yumurta,
Şehriyeli Çorba, Kıymalı Ispanak, Makarna, Yoğurt
Bitkisel çaylar, Mercimekli Köfte
Domates (Şafak) Çorbası, Hasanpaşa Köfte, Bulgur Pilavı, Yoğurt
5. GÜN
Çay /Süt, Siyah Zeytin, Beyaz Peynir, Beyaz Peynirli Omlet, Domates, Salatalık
Kremalı Mısır Çorba, Izgara Köfte+Garni Mantar Piyazı, Peynirli su böreği, Tulumba Tatlısı
Bitkisel Çaylar, Tavuk Göğsü
Düğün çorbası, Ispanaklı yufka böreği, Orman Kebabı, Mandalina
6. GÜN
Süt/Bitkisel Çaylar, Peynirli kol Böreği, Beyaz Peynir, Siyah Zeytin, Açık Reçel
Mercimek Çorbası, Kavurma+Garni Rus Salatası, Bulgur Pilavı, Kabak Tatlısı
Süt, Muz
Ispanak Çorbası, Etli nohut, Talaş Böreği,Yoğurt
7. GÜN
Çay/Süt, Patates Kızartması, Helva, Beyaz Peynir/Siyah Zeytin
Şehriye Çorbası, Çiftlik Köfte, Sade Pilav, Salata
Çay, Kıymalı Poğaça
Kremalı Mantar Çorba, İzmir Köfte, Karışık Kızartma,
Aktarılan Teknik Şartname düzenlemelerinde, kahvaltıların belirtilen çeşitlerden veya gıda rasyonunda yer alan benzerlerinden dört tanesi seçilerek oluşturulacağı, çayın yanında ilave olarak haftada 2 gün 200 ml kutu süt verileceği anlaşılmıştır.
Öte yandan, ihalenin II. ve III. kısımlarına yönelik düzenlenen iki haftalık örnek menüde birinci ve ikinci haftanın ikinci ve altıncı günlerinde “çay + süt”, diğer günlerde ise sadece “çay” şeklinde belirleme yapıldığı görülmüştür.
Bu çerçevede, ihalenin birinci kısmına yönelik iki haftalık örnek menüde “çay/süt” şeklinde belirleme yapıldığı, hangi günlerde çayın yanında süt verileceğinin belirtilmediği, ancak bu hususta yapılan doküman düzenlemesinde haftada iki gün çayın yanında süt verileceğinin düzenlendiği, dolayısıyla isteklinin haftalık 2 gün “çay+süt” şeklinde teklifini oluşturması gerektiği, ihalenin birinci kısmında hangi günlerde çayın yanında süt verileceğinin sözleşme aşamasında belirlenebileceği anlaşıldığından başvuru sahibinin bu hususa yönelik iddiası yerinde görülmemiştir.
- Başvuru sahibinin 6’ncı iddiasına ilişkin olarak:
İhalenin I. Kısmı Teknik Şartnamesi’nin “III. Genel Hususlar” başlıklı 21’inci maddesinde “Firma; 27/8/2004 tarih ve 25566 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İş Yerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmeliğin 18/06/2007 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan değişik 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen “Gıda üreten ve altmış beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya on ve üzerinde işçi çalıştıran veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde; en az dört yıllık lisans eğitimi almış ziraat, gıda, kimya mühendisleri, veteriner hekimler, kimyagerler, su ürünleri mühendisleri, balıkçılık teknolojisi mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına mensup kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak istihdam edilmeleri her bir iş yeri için zorunludur. En az dört yıllık lisans eğitimi almış Beslenme ve Diyetetik Bölümü mezunları yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler.” hükmüne uymak zorundadır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
17.12.2011 tarihli ve sayılı 28145 Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin “Yürürlükten kaldırılan yönetmelik” başlıklı 28’inci maddesinde “(1) 27/8/2004 tarihli ve 25566 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İşyerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu bağlamda idarece Teknik Şartname’nin aktarılan düzenlemesinin söz konusu Yönetmelik’in yürürlükten kaldırılması sebebiyle istekliler açısından bir bağlayıcılığı olmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, İdari Şartnamenin 25’inci maddesinde çalıştırılacak personel sayısına ve niteliğine yer verildiği, dolayısıyla teklif kapsamında İdari Şartname’de yer verilen personel sayısı ve niteliğine göre teklifin oluşturulması gerektiği, bir başka anlatımla İdari Şartname’de belirtilen personelin dışında bir personel giderinin teklife dahil edilmesi gerekmediği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Başvuru sahibinin 7’inci iddiasına ilişkin olarak:
Sözleşme Tasarısı’nın “Diğer hususlar” başlıklı 36’ncı maddesinde “…36.2.İdare tarafından düzenlenecek günlük yemek tabelasına/yemek listesine/rasyona kuruluşta bulunan personel (4/d sürekli işçi, idari personel ve araç kiralama personeli) sayısı dâhil edilecektir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
İhale dokümanı kapsamında yer verilen Birim Fiyat Teklif Cetveli aşağıdaki gibidir:
I.KISIM: ENGELSİZ YAŞAM BAKIM REHABİLİTASYON VE AİLE DANIŞMA MERKEZİ
A
B
Sıra No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması
Birimi
Miktarı
Teklif Edilen
Birim Fiyat
Tutarı
1
7-12 Yaş Grubu Sabah Kahvaltısı
adet
5.856,000
2
7-12 Yaş Grubu Öğle Yemeği
adet
5.856,000
3
7-12 Yaş Grubu Akşam Yemeği
adet
5.856,000
4
7-12 Yaş Grubu Ara Öğün
adet
5.856,000
5
13+ üzeri Yaş Grubu Sabah Kahvaltısı
adet
25.254,000
6
13+ üzeri Yaş Grubu Öğle Yemeği
adet
46.430,000
7
13+ üzeri Yaş Grubu Akşam Yemeği
adet
25.254,000
8
13+ üzeri Yaş Grubu Ara Öğün
adet
26.300,000
9
Özel Gün Menüsü
adet
1.488,000
KISIM TOPLAM TUTARI (K.D.V Hariç)
II.KISIM: HUZUREVİ YAŞLI BAKIM VE REHABİLİTASYON MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ
A
B
Sıra No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması
Birimi
Miktarı
Teklif Edilen Birim Fiyat
Tutarı
1
13+ üzeri Yaş Grubu Sabah Kahvaltısı
adet
32.103,000
2
13+ üzeri Yaş Grubu Öğle Yemeği
adet
35.868,000
3
13+ üzeri Yaş Grubu Akşam Yemeği
adet
33.149,000
4
13+ üzeri Yaş Grubu Ara öğün
adet
58.560,000
5
Özel Gün Menüsü
adet
960,000
KISIM TOPLAM TUTARI (K.D.V Hariç)
III.KISIM: KADIN KONUKEVİ MÜDÜRLÜĞÜ
A
B
Sıra No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması
Birimi
Miktarı
Teklif Edilen Birim Fiyat
Tutarı
1
13+ üzeri Yaş Grubu Sabah Kahvaltısı
adet
6.222,000
2
13+ üzeri Yaş Grubu Öğle Yemeği
adet
8.470,000
3
13+ üzeri Yaş Grubu Akşam Yemeği
adet
6.222,000
4
13+ üzeri Yaş Grubu Ara öğün
adet
4.392,000
KISIM TOPLAM TUTARI (K.D.V Hariç)
GENEL TOPLAM
B
İdari Şartname’nin 25’inci maddesinde teklif fiyatına dahil tüm giderlere yer verilmiş, birim fiyat teklif cetvelinde ihale konusu iş kapsamında kaç öğün (adet) yemek alınacağının belirtildiği anlaşılmıştır.
İdarece yaklaşık maliyet hesaplaması yapılırken personele yönelik yemelerin de öğün sayısına eklendiği görülmüştür. Bu çerçevede idarece birim fiyat teklif cetvelinde yer alan öğün sayıları hesaplanırken yaşlıların yanında personel, işçi vs. dahil edildiği, (örneğin ihalenin ikinci kısmı için 80 huzurevinde konaklayan kişi, 9 kadrolu personel, 28 bakım elemanı (4/D), 2 teknisyen yardımcısı (4/D), 1 berber (4/D), 4 güvenlik görevlisi (4/D), 1 araç şoförü)
Bu bağlamda isteklilerin her bir öğün için maliyetin hesaplamaları, bu öğün maliyeti ile birim fiyat teklif cetvelinde yer alan öğün miktarının çarpımının toplam tutarını hesaplayarak teklif fiyatlarını oluşturacakları, dolayısıyla idarece doküman kapsamında verilen birim fiyat teklif cetvelini esas almaları gerektiği, idarece birim fiyat teklif cetvelinde yer alan öğün sayıları hesaplanırken personel, işçi vb. sayılarının hesaplamaya dâhil edildiğinin anlaşıldığı, dolayısıyla isteklilerin teklif fiyatını sağlıklı bir şekilde oluşturmalarını engelleyen bir durumun olmadığı anlaşıldığından başvuru sahibinin bu husustaki iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,
Oybirliği ile karar verildi.
10 Milyon+ Karar Arasında Arayın
Mahkeme, tarih, anahtar kelime ile filtreleyin. AI ile benzer kararları otomatik bulun.
Kaynak: karar_kik
Taranan Tarih: 28.01.2026 03:29:22