KİK Kararı: 2017/UY.III-2091 (2 Ağustos 2017)

KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No : 2017/038
Gündem No : 47
Karar Tarihi : 02.08.2017
Karar No : 2017/UY.III-2091

TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

Başkan: Hamdi GÜLEÇ

Üyeler: Osman DURU, Dr. Ahmet İhsan ŞATIR, Hasan KOCAGÖZ, Mehmet ATASEVER, Oğuzhan YILDIZ

BAŞVURU SAHİBİ:

Haselsan İnş. ve Tic. A.Ş.,

Cinnah Cad. Melis Apt. No: 57-1/8 Çankaya/ANKARA

İHALEYİ YAPAN İDARE:

DSİ Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı,

Devlet Mahallesi, İnönü Bulvarı No: 16 06100 Çankaya/ANKARA

BAŞVURUYA KONU İHALE:

2016/561482 İhale Kayıt Numaralı “Konya Apa Hotamış 1,2,3 Sulamaları” İhalesi

KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME:

DSİ Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından 27.01.2017 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “Konya Apa Hotamış 1,2,3 Sulamaları” ihalesine ilişkin olarak Haselsan İnş. ve Tic. A.Ş.nin 16.06.2017 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusu hakkında idare tarafından süresi içinde karar alınmaması üzerine, başvuru sahibince 05.07.2017 tarih ve 37576 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 05.07.2017 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

Başvuruya ilişkin olarak 2017/1688 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

KARAR:

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, 14.03.2017 tarihli kesinleşen ihale komisyonu kararına göre İdare tarafından yapılan aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda ihalenin Tim Tesisat İnş. Mak. Nak. San. Tic. A.Ş- Numanoğlu Altyapı İnş. Ltd. Şti. İş Ortaklığı üzerinde bırakıldığı, kendilerinin teklif oluştururken yaptıkları maliyet analizi dikkate alındığında ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif fiyatının ihale konusu işin yapım ve işletilmesi için gereken asgari maliyetin çok altında olduğu, ihale üzerinde bırakılan isteklinin yaptığı açıklamanın Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13’üncü maddesine göre mümkün olmadığı,

1. ihale üzerinde bırakılan isteklinin yaptığı açıklamaların mevzuata uygun olmadığı şöyle ki;

a) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu iş kalemlerinin alt analizlerinde yer alan analiz girdi (malzeme işçilik, makine ve diğerleri) miktarlarının idarece belirlenen miktarlardan düşük olduğu, sunulan alt analizlerde aritmetik hatalar bulunduğu ve bu hataların düzeltilmesi sonucunda analiz fiyatlarının teklif fiyatların üzerinde olduğu, ayrıca aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu makine saatlik ücretlerine ilişkin alt analizlerde amortisman yedek parça, tamir, bakım, sermaye faizi, sigorta nakil, montaj, demontaj maliyetlerinin yeni makine bedeli üzerinden hesaplanması gerektiği, kendi malı kullanılmış araçların amortisman defterindeki kaydi değerleriyle hesap yapılmasının mevzuata aykırı olduğu, kamu kurumlarının makine analizlerindeki katsayıların kullanılması için ya Çevre Şehircilik Bakanlığı rayiçlerindeki yeni makine güncel rayiç değerlerinin alınması gerektiği ya da Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.3’üncü maddesine göre açıklama yapması gerektiği,

b) Açıklaması kapsamında sundukları fiyat tekliflerinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13.1’nci maddelerine aykırı olduğu, fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösteren firmalar tarafından alınmadığı, söz konusu fiyat tekliflerinin üzerinde teklifi veren kişiler ile meslek mensuplarının kaşesi ve iletişim bilgilerinin eksik olduğu, fiyat tekliflerine ilişkin tutanakların istenilmesi halinde fiyat teklifinde yer alan bilgiler ile fiyat teklifinin dayanağı olan tutanaklar arasında çelişkiler olduğu, söz konusu tespit tutanakların düzenlenmesinde anılan Tebliğ’in 45.1.13.11’inci maddesinde açıklanan dönemlere aykırı olduğu,

c) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu iş kalemleri için teklif edilen fiyatları idarece verilen analiz ve alt analiz ile açıklaması gerektiği, iş kaleminin bütününe ilişkin fiyat teklifi almak suretiyle açıklama yapmasının mevzuata aykırı olduğu,

d) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu analizlerdeki işçilik ücretlerinin yürürlükte olan (2017) asgari ücretin altında olduğu, akaryakıt girdisine ilişkin teklif tutarının EPDK tarafından il bazında yayımlanan akaryakıt fiyatının altında olduğu,

e) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu analiz girdilerinde 2016 yılı rayiçlerinin kullandığı, anılan Tebliğe göre ilan tarihi itibarıyla birim fiyatların yayımlanmamış olması durumunda 2016 yılı birim fiyatlarının kullanılabileceği, ancak önceki yılın rayiçlerinin kullanılmasına izin veren bir düzenlemenin bulunmadığı, sadece Çevre Şehircilik Bakanlığının yayımladığı rayiçlere izin verildiği, anılan isteklinin diğer kamu kurum ve kuruluşlarının rayiçlerini kullanarak açıklama yapmasının mevzuata aykırı olduğu,

f) APAbo-001 den APAbo-017 kadar olan Atm basınç dayanımlı CTP boruların ve özel parçalarının döşenmesi iş kalemlerinde ve APAbo-018 den APAbo-024 kadar HDPE 100 boruların döşenmesi özel parçalarının temini ve döşenmesi iş kaleminde

- Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu 07.005 ve 07.006 poz numaralı “kum çakıl nakli” iş kalemlerinde nakliye mesafesini ihale dokümanında düzenlenen “doğal yapı gereçleri” raporunda belirtilen malzeme ocaklarının mesafesinden daha düşük mesafe alınarak açıklandığı, nakliye mesafesini tevsik edici belge sunmadığı, ayrıca anılan isteklinin 07.005 pozuna ilişkin açıklamasında taşıma mesafesini nasıl belirlendiğini tevsik etmediği, olması gereken mesafeden çok daha düşük mesafe belirlenerek bu pozdan avantaj sağlamaya çalıştığı, “kum çakıl nakli” ve “artan kazı nakli” iş kalemleri için teklif ettikleri fiyatların DSİ Proje ve inşaat birim fiyat cetvelinde yer alan taşıma formülü kullanılarak hesaplama yapılması gerektiği,

- 15.040 poz numaralı “makine ile kayadan başka her cins zeminin röprizi” iş kaleminin analizinde yer alan 02.017 poz numaralı “her cins ve tonajda motorlu araç taşıma katsayısı” giridi hesabında K katsayısının kullanılması gerektiği, anılan istekli tarafından açıklamasında K katsayısının rayiç değerinin altında belirlendiği, ayıca 07.006/12 pozunun birim fiyatı hesaplanmasında taşıma formülünün kullanılmadan hesaplama yapıldığı,

g) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında APAİb-002 ve APAİb-001 pozlarına ait iş kalemlerini kamu kurum ve kuruluşa ait birim fiyatlar ya da alt analiz kullanılmak suretiyle açıklanması gerektiği, söz konusu iş kalemlerinin tamamı için fiyat teklifi ile açıklamasının mevzuata aykırı olduğu,

h) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında APAFL-004, APAFL-005, APAFL-007 ve APAFL-008 pozlarına ait

- Y.16.050/3,23.014,23.167/1-1 analiz girdileri için alt analiz sunulmadığı,

- Özel pozlu filtre (tambur tip) için alınan fiyat teklifinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13.1’nci maddesine aykırı olduğu, fiyat tekliflerinin teklife konu alanda faaliyet gösteren firmalar tarafından alınmadığı, söz konusu fiyat tekliflerinde montaj bedelinin ayrıştırılarak gösterilmesi gerektiği, fiyat teklifi verilen filtrenin Teknik Şartnamede istenen özellikleri kapsadığına ilişkin tevsik edici belgenin sunulmadığı,

ı) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında APATk-001 poz numaralı “tahliye kanalı imalatı yapılması” iş kalemine ait 15.007 ve Y.16.050/03 girdisine ilişkin alt analiz sunulmadığı,

i) Aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında APAPRz -001 pozuna ait,

- APAPRz -001 pozuna ait analiz sunulmadığı, Y.16.050/03 girdisine ilişkin alt analiz sunulmadığı,

- 36.10437/B, 36.10437/G, 36.00531,36.13619/İB 36.13021 pozlarının malzeme ve işçilik kalemlerinden oluştuğu, dolayısıyla açıklama kapsamında analiz sunulması gerektiği, malzeme, işçilik ve montaj dahil edilerek tek bir fiyat teklifiyle açıklamasının mevzuata aykırı olduğu,

- APAprz02, APAprz03, APAprz04, APAprz05, APAprz06 APAprz07 ve APAprz08 iş kalemlerinin kapsamında bulunan boru bedelinin herbir su alma priz yapısının projesinde belirtilen çap boyutuna göre belirlenmediği, ayrıca söz konusu işi kalemlerini tevsiken sunulan fiyat tekliflerinin Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.13.1’nci maddesine aykırı olduğu, fiyat teklifi alınan firmaların ihale konusu alanda faaliyet göstermediği,

- Priz yapılarında PVC conta naklinin önemli bir analiz girdisi olduğu, anılan isteklinin açıklaması kapsamında nakliye mesafesini tevsik etmediği, taşıma formülü kullanılmadan yapıldığı,

j) APA-İBO-001 iş kalemi için yapılan açıklamanın ihale dokümanında belirtilen maliyet unsurlarının tamamını karşılamadığı, dokümanda yer alan düzenlemeler gereği çalışacak personelin hektar başına düşecek personel sayısına göre belirlenmesi ve belirlenen bu personele ödenecek ücretin işverene maliyeti üzerinden hesaplanarak açıklanması gerektiği,

2. İhale üzerinde bırakılan isteklinin sunduğu iş deneyim belgesinin İdari Şartname’de belirlenen benzer iş grubuna ait olmadığı ve söz konusu belge tutarının anılan Şartname’nin 7.5.1’inci maddesinde istenen tutarı sağlamadığı iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

1. Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesine göre ihale komisyonu tarafından verilen teklifler değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder; bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. Bu kapsamda

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamalar ihale komisyonu tarafından dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirilmesi yapılacak olup bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilecektir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nde yapım işlerinde aşırı düşük teklif açıklama sistemine ilişkin olarak, anılan Tebliğ’in “Aşırı düşük teklif sorgulaması öngörülen ihalelerde yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında yapılacak işlemler” başlıklı 38 ve “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45’inci maddesinde sınır değerin tespiti ve sınır değerin altındaki tekliflerin sorgulanmasına yönelik ayrıntılı açıklamalar bulunmaktadır.

İhale ilan tarihi itibariyle yürürlükte bulunan anılan Tebliğ’in “Aşırı düşük teklif sorgulaması öngörülen ihalelerde yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında yapılacak işlemler” başlıklı 38’inci maddesinde “38.1. İdare, yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında her bir iş kalemi/grubunun yaklaşık maliyete oranını tespit edecektir. Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemleri/grupları tutarlarının büyükten küçüğe sıralandığı ve oranların kümülatif toplamının da gösterildiği “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” ile iş kalemleri/gruplarına ait ayrıntılı analizler ve analiz girdilerinin tutarları itibarıyla küçükten büyüğe sıralanmış halini gösteren “sıralı analiz girdileri tablosu” hazırlanarak yaklaşık maliyet hesap cetveli kapsamında ihale onay belgesine eklenecektir. Sıralı iş kalemleri/grupları listesi oluşturulurken, iş kalemleri/grupları tutarlarının yaklaşık maliyete oranları, en yakın dört ondalık basamaklı sayıya getirilecek biçimde yuvarlanacak ve bu oranların toplamının, yuvarlama nedeni ile 1 den farklı olması dikkate alınmayacaktır…” açıklaması,

Aynı Tebliğ’in “Sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler” başlıklı 45’inci maddesinde “45.1.2. Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.

45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

45.1.2.2. İhale komisyonu tarafından, açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına ait idarece (38.1) maddesine göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdileri tespit edilecektir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyecektir.

Tutarı, kar ve genel gider hariç analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyecektir.

Aynı girdinin yaklaşık maliyeti oluşturan birden fazla iş kalemi/grubunun analizinde yer alması halinde bu girdinin oranı her analiz için ayrı ayrı değerlendirilerek analiz toplamının % 3’ünün altında kalıp kalmadığına göre işlem yapılır. Herhangi bir analizdeki oranı %3’ün üstünde olan analiz girdisi için açıklama istenilecektir.

Analizlerdeki işçilik girdisi, tutarları analiz toplamının % 3’üne eşit veya altında olsa dahi, açıklama istenilmeyecek girdiler arasında yer alamaz.

45.1.2.3. İhale komisyonu teklifleri aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden (45.1.2.1) maddesinde belirlediği iş kalemleri/grupları için isteyeceği açıklama ile ilgili yazıda, (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdilerini de belirtecektir.

İstekliler, teklifi kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlayacakları analizlerde (45.1.2.2) maddesine göre açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dahil analizlerini oluşturan tüm girdileri göstereceklerdir.

…

45.1.3.İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınan ihalelerde istekli tarafından sunulacak hesap cetvelinde, sorgulamaya tabi tutulmayan iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının her biri için miktar ve birim fiyatların ayrı ayrı gösterilmesi zorunlu olmayıp, sorgulanmayan iş kalemlerinin tamamı için teklif edilen toplam bedelin gösterilmesi yeterlidir.

45.1.4. İdare tarafından ihale dokümanı kapsamında;

a) Teklif birim fiyatlı işlerde; her bir iş kaleminin yapım şartlarına, tarif ve içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının isteklilere verilmesi, isteklilerin de tekliflerinin aşırı düşük olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenmesi durumunda, yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin verilen bu formata uygun olması gerekmektedir.

İdare tarafından bütün iş kalemleri/iş grupları için tek bir analiz formatı düzenlenebileceği gibi, iş kalemleri/iş gruplarının yapım şartlarına göre birden fazla analiz formatı da düzenlenebilir. Ancak bu durumda, idare ihale dokümanında hangi analiz formatının hangi iş kalemleri/iş grupları için kullanılacağını belirtmek zorundadır.

Kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) ile idarelerce tasarlanan ve birden fazla iş kalemini ihtiva eden iş kalemleri (paçal iş kalemi) için bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği analiz formatlarının, ihale dokümanı kapsamında istekli olabileceklere verilmesi gerekmektedir. Ancak idarece niteliği gereği analiz formatı hazırlanamayan iş kalemlerine ilişkin isteklilerin açıklamaları kapsamında analiz sunmalarına gerek olmayıp, anılan iş kalemlerine ilişkin açıklamalar 45.1.13 maddesi uyarınca yapılabilir.

…

45.1.8. Aşırı düşük teklifine ilişkin olarak yaptığı açıklamada sunduğu analizler, ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya teknik şartnameye uygun olmayan, analiz fiyat tutarları teklif fiyatların üzerinde olan isteklilere ait teklifler reddedilecektir. Analizler üzerinde yapılan incelemede; çarpım ve toplamlarda hesaplama hatası bulunması durumunda, analiz girdilerine ait fiyatlar esas alınarak, hesaplama hatası ihale komisyonu tarafından re’sen düzeltilir. Bu şekilde düzeltilmiş analiz fiyatı, teklif fiyatın üzerinde olan isteklilerin teklifleri reddedilir…” açıklamaları yer almaktadır.

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin

a) Adı: Konya Apa Hotamış 1,2,3 Kısım Sulamaları

b) Yatırım proje no'su/kodu: (KOP) 2010A010090

c) Miktarı (fiziki) ve türü:

Brüt 33 193 ha tarım arazisinin sulanması için gerekli olan ve projesinde belirtilen boruların döşenmesi, üzerindeki sanat yapıları ile işletme ve bakım yollarının yapılması ve 36 ay işletim ve bakımının yapılması işidir.

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

ç) Yapılacağı yer: Konya ili (DSİ 6. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ/KONYA görev sınırları içinde yer almaktadır.)” düzenlemesi,

Aynı Şartname’nin “Sınır değer” başlıklı 33’üncü maddesinde “33.1. İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.

33.2. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;

a) Yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen işin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen teklifler, geçerli teklif olarak belirlenir. İhale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması durumunda kesin teminat 40.2 maddesinde yer alan hüküm uyarınca hesaplanan tutar üzerinden alınır.” düzenlemesi yer almıştır.

Yukarıda aktarılan mevzuat açıklamalarından; idare tarafından yaklaşık maliyetin hazırlanması aşamasında aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” ile iş kalemleri/gruplarına ait ayrıntılı analizler ve analiz girdilerinin tutarları itibariyle küçükten büyüğe sıralanmış halini gösteren “sıralı analiz girdileri tablosu”nun hazırlanacağı, aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin yazı ekinde de, açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin liste ile “açıklama istenilmeyecek analiz girdileri tablosunun” da isteklilere verileceği, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) için bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının da ihale dokümanı kapsamında istekli olabileceklere verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Yine aktarılan mevzuat hükümlerinden, ihale komisyonu tarafından yapılan değerlendirme neticesinde teklif fiyatı sınır değerin altında kalan isteklilerin tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesi ve bu teklif sahiplerinden, yaklaşık maliyetin %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntıların yazılı olarak istenilmesi gerektiği, bununla birlikte, idarece açıklama istenilmesi gereken iş kalemleri/gruplarına göre oluşturulan “sıralı analiz girdileri listesi” kullanılarak tutarı kâr ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdilerinin tespit edileceği, söz konusu analiz girdilerine ilişkin olarak isteklilerden açıklama yapılmasının istenilmeyeceği (işçilik girdileri hariç), bahsi geçen hususa ilişkin olarak da açıklama isteme yazılarında, açıklanması istenilmeyecek olan analiz girdilerine yer verileceği,

Diğer yandan, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyatlar ile uyumlu olmayan iş kalemleri (özel iş kalemleri) ile idarelerce tasarlanmış ve birden fazla iş kalemini ihtiva eden iş kalemleri (paçal iş kalemi) için, bu iş kalemlerinde bulunan analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği analiz formatlarının, ihale dokümanı kapsamında istekli olabileceklere verilmesi gerektiği, isteklilerce teklifleri kapsamında yer alan iş kalemleri/grupları için hazırlanacak analizlerde ise, açıklama istenilmeyecek olan analiz girdileri de dâhil analizlerini oluşturan tüm girdilerin gösterileceği, isteklilerin tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak tespit edilerek kendilerinden açıklama istenilmesi durumunda yapacakları açıklamada sunacakları analizlerin idarece verilen analiz formatlarına uygun olması gerektiği, aksi takdirde ihale dokümanı kapsamındaki analiz formatına, birim fiyat tariflerine, idarece tanımlanan yapım şartlarına veya Teknik Şartname’ye uygun olmayan açıklamaları sunan isteklilerin tekliflerinin reddedileceği anlaşılmıştır.

İdari Şartname’nin 33’üncü maddesinde teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanun’un 38’inci maddesine göre açıklama isteneceği belirtilen ve 18 isteklinin katıldığı incelemeye konu ihalede 100.317.564,86 TL tutarında sınır değer belirlendiği, bu tutarın altında teklif veren 2 istekliden EKAP üzerinden gönderilen 20.02.2017 tarihli yazı ile aşırı düşük teklif açıklaması talep edildiği, sadece ihale üzerinde bırakılan Tim Tesisat İnş. Mak. Nak. San. Tic. A. Ş.- Numanoğlu Altyapı İnş. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından 01.03.2017 tarihli aşırı düşük teklif açıklaması sunulduğu, diğer istekli Enkaya İnş. Nak. Tur. Pet. Ürn. San. ve Tic. Ltd. Şti.- Kalem Nak. İnş. Turizm Petrol Ürü. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının süresi içerisinde aşırı düşük teklif açıklamasını sunmamalarından dolayı teklifinin reddedildiği, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının idarece uygun bulunduğu, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak da Ceylan İnş. ve Tic. A.Ş.nin belirlendiği anlaşılmıştır.

Haselsan İnş. ve Tic. A.Ş. 23.03.2017 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunduğu, idarenin 28.03.2017 tarihli işlemi ile şikâyeti uygun bulmadığı, idarenin kararının 28.03.2017 tarihinde başvuru sahibine bildirildiği ve başvuru sahibinin 04.04.2017 tarihinde Kurum kayıtlarına alınan dilekçesi ile aşırı düşük teklif açıklamalarının Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.3. maddesine uygun olmadığına ilişkin olarak itirazen şikâyet başvurusunda bulunduğu, bu başvuru üzerine Kamu İhale Kurulu tarafından alınan 19.04.2017 tarihli ve 2017/UY.III-1127 sayılı kararı ile idarece açıklama istenen iş kalemlerine ilişkin analiz girdileri ve miktarlarının gösterildiği ayrıntılı analiz formatlarının, açıklama istenilecek tüm paçal iş kalemlerine ait birim fiyat analizlerinin temel girdilere (işçilik, makine amortismanı, mazot, makine ve diğer malzeme girdileri vb.) kadar ayrıştırılarak teklifi aşırı düşük olarak belirlenen isteklilere verilmek suretiyle söz konusu isteklilerden tekrar aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerektiği şeklinde karar verildiği, alınan Kurul kararı doğrultusunda idarece sınır değerin altında kalan 2 istekliye aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin olarak aşırı düşük teklif açıklama isteme yazısı yazıldığı görülmüştür.

Bu bağlamda teklifi aşırı düşük olarak belirlenen Tim Tesisat İnş. Mak. Nak. San. Tic. A.Ş., Numanoğlu Altyapı İnş. Ltd. Şti. İş Ortaklığı ve Enkaya İnş. Nak. Tur. Pet. Ürn. San. ve Tic. Ltd. Şti.- Kalem Nak. İnş. Turizm Petrol Ürü. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığına gönderilen 23.05.2017 tarihli aşırı düşük teklif sorgulama yazısında, “…daha önceki yazımızda sehven verilmeyen APAprz01 analizi ile açıklama istenen girdilere ait ilave ve yardımcı analizlerde yazımız ekinde gönderilmektedir… ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun olarak yeniden açıklanması ve belgelendirilmesi” şeklinde ifade edilerek idareye sunulması gerektiği belirtilmiştir.

Bununla birlikte, başvuruya konu “Konya Apa Hotamış 1, 2, 3 Sulamaları” işi kapsamında yapılacak işlere ilişkin olarak birim fiyat teklif cetvelinde yer alan 215 iş kaleminden 28’inin açıklama istenen iş kalemi olarak belirlendiği, sorgulamaya konu her bir kalemin ise birden fazla iş kalemini ihtiva ettiği, idare tarafından yaklaşık maliyetin hesaplanması sırasında yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan iş kalemlerinin tutara göre sıralı iş kalemleri listesinin oluşturulması ve her bir iş kalemi için %80 lik kısma giren “sıralı analiz girdileri tablosu” hazırlanıp, sıralı analiz girdilerinin % 3’üne eşit ve bu tutarın altında olan analiz girdilerinin tespit edileceği, yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemi/grubu analizlerindeki analiz girdilerinden, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanlar için isteklilerden açıklama yapılması istenilmeyeceği ayrıca tutarın, kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit veya altında olması nedeniyle sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının kümülatif toplamının kar ve genel gider hariç analiz toplamının %15’ini aşması durumunda; en küçük tutardan itibaren kümülatif toplamda % 15’lik tutarın aşılmasına neden olan analiz girdisi belirlenecek, tutarı bu girdinin tutarından daha az olan girdiler için açıklama istenilmeyeceği şeklinde açıklama istenen ve açıklama istenmeyen analiz girdilerinin belirlenmesi gerektiği, ancak idarece aşırı düşük teklif açıklama isteme yazısının Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda aktarılan 45’inci maddesinde yer alan açıklamalara aykırı olduğu ve 19.04.2017 tarihli ve 2017/UY.III-1127 sayılı Kurul kararında belirtilen hususlar dikkate alınmadan hazırlandığı görülmüştür.

Diğer yandan, uyuşmazlığa konu ihalede sorgulamaya tabi tutulan iş kalemleri arasında yer alan ve paçal iş kalemi niteliğindeki iş kalemlerine ilişkin hazırlanan analizlerin anılan Tebliğ’de belirtildiği üzere “ayrıntılı analiz” niteliği taşımadığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, bu haliyle aşırı düşük teklif sorgulama işleminin usulüne uygun olarak gerçekleştirilmediği, bu şekilde yapılan bir sorgulama sonucunda aşırı düşük teklif açıklamalarına ilişkin sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesinin imkân dâhilinde olmadığı anlaşılmıştır.

Tespit edilen tüm bu aykırılıklar neticesinde,

Açıklama istenen iş kalemlerinin birden fazla iş kaleminden oluşan paçal iş kalemlerinden oluştuğu, bu nedenle idare tarafından söz konusu paçal iş kalemlerine ilişkin “sıralı analiz girdisi” tablosu oluşturulurken paçal iş kalemlerini oluşturan iş kalemlerinin de malzeme, işçilik, makine vb. gibi bileşenlerine ayrıştırılması gerektiği ancak idare tarafından sıralı analiz girdisi tablosu hazırlanırken bu hususa dikkat edilmediği tespit edilmiştir. Örneğin idarece aşırı düşük teklif açıklaması yazısında açıklama istenen APABo-020 poz numaralı “6 Atm basınç dayanımlı 450 mm anma çapında PE100 borularının ve özel parçalarının döşenmesi” iş kaleminde yer alan 15.D.62 analiz girdisinin alt analizinde 01.507, 03.501 ve 03.507 analiz girdilerinin bulunduğu ve anılan analizlerin de alt analizlerinde girdilerin bulunduğu idarece bu girdilerin belirtilmediği, ayrıca söz konusu girdilerin malzeme, işçilik, makine v.b. üzerinden hazırlanmadığı, anlaşılmış olup, dolayısıyla açıklama istenilecek analiz girdilerinin yukarıda yer verilen tespitlere göre doğru bir şekilde belirlenmediği, bu nedenle iş kalemlerine ilişkin hazırlanan analizlerin anılan Tebliğ’de belirtildiği üzere “ayrıntılı analiz” şeklinde analiz formatı hazırlanarak teklifi aşırı düşük olarak belirlenen isteklilere yeniden verilerek ve aşırı düşük teklif sorgulamasının yenilenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2. Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalelere yönelik başvurular” başlıklı 54’üncü maddesinde “ İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilirler.

Şikâyet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır.

…

Başvurular üzerine ihaleyi yapan idare veya Kurum tarafından gerekçeli olarak;

a) İhale sürecinin devam etmesine engel oluşturacak ve düzeltici işlemle giderilemeyecek hukuka aykırılığın tespit edilmesi halinde ihalenin iptaline,

b) İdare tarafından düzeltme yapılması yoluyla giderilebilecek ve ihale sürecinin kesintiye uğratılmasına gerek bulunmayan durumlarda, düzeltici işlem belirlenmesine,

c) Başvurunun süre, usul ve şekil kurallarına uygun olmaması, usulüne uygun olarak sözleşme imzalanmış olması veya şikâyete konu işlemlerde hukuka aykırılığın tespit edilememesi veya itirazen şikayet başvurusuna konu hususun Kurumun görev alanında bulunmaması hallerinde başvurunun reddine, karar verilir.” hükmü yer almaktadır.

4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinde, Kamu İhale Kurulunun, Kuruma gelen itirazen şikâyet başvurularıyla ilgili olarak gerekçesini belirtmek suretiyle karar vereceği hüküm altına alınmış olup, mevzuatta Kurul tarafından karara bağlanan hususların yeniden incelemeye alınmasına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Diğer taraftan, anılan Kanun’un 57’nci maddesinde şikâyetler ile ilgili olarak Kurum tarafından verilen nihai kararların mahkemelerde dava konusu edilebileceği belirtilmiş, İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in “Kurul kararlarına karşı başvuru” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “4734 sayılı Kanunun 57 nci maddesi uyarınca Kurul kararları idari yargı mercilerinde dava konusu edilebileceğinden, hak kaybına uğranılmaması bakımından Kurul kararının yeniden incelenmesi talebiyle Kuruma başvuruda bulunulmaması önem arz etmektedir.” açıklaması ile Kurul tarafından karara bağlanan hususlar hakkında yargısal denetim yolunun işletilmesi gerektiği hususu da ayrıca vurgulanmıştır.

İnceleme konusu ihalenin ilk oturumunun 27.01.2017 tarihinde yapıldığı ve ilk ihale komisyonu kararının 14.03.2017 tarihinde alındığı ve buna ilişkin ihale komisyon kararının 14.03.2017 tarihinde başvuru sahibi istekliye EKAP üzerinden tebliğ edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdareye Şikâyet Başvurusu” başlıklı 55’inci maddesinde, açık ihale usulü ile yapılan ihalelerde idareye şikâyet başvurusunun, idari işlem ve/veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gerektiği tarihten itibaren en geç 10 gün içerisinde yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Başvuru sahibi istekli gerek idareye verdiği şikâyet dilekçesinde gerekse kuruma verdiği itirazen şikâyet dilekçesinde şikâyet edilen işlemin farkına varıldığı tarihi 07.06.2017 olarak belirtmiştir.

14.03.2017 tarihinde EKAP üzerinden başvuru sahibi istekliye tebliğ edilen 14.03.2017 tarihli ilk ihale komisyonu kararında, başvuru sahibi istekli tarafından teklifi geçerli kabul edilen isteklilerin sunmuş oldukları iş deneyim belgelerinin ihale komisyonu tarafından uygun bulunduğunu öğrendiği anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda yukarıda yapılan değerlendirmeler neticesinde şikâyete konu hususun başvuru sahibi istekli tarafından ilk ihale komisyonu kararının EKAP üzerinden tebliğ alındığı tarih olan 14.03.2017 tarihinde farkına varıldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, şikâyetçinin 4734 sayılı Kanun’un yukarıda belirtilen hükümleri gereği şikâyete yol açan durumun farkına varılmış olması gerektiği 14.03.2017 tarihini izleyen on gün içinde idareye şikâyet başvurusunda bulunması gerekirken, bu süre geçtikten sonra 16.06.2017 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunduğu, bu başvuruya idarece cevap verilmemesi üzerine 06.07.2017 tarihinde Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulduğu anlaşıldığından, 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince iddiasının süre yönünden de reddi gerekmektedir.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, idarece yapılan aşırı düşük teklif sorgulama işleminin yukarıda bahsedilen hususlara uygun şekilde tekrar yapılması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oybirliği ile karar verildi.

Hamdi GÜLEÇ

Başkan

Osman DURU

Kurul Üyesi

Dr. Ahmet İhsan ŞATIR

Kurul Üyesi

Hasan KOCAGÖZ

Kurul Üyesi

Mehmet ATASEVER

Kurul Üyesi

Oğuzhan YILDIZ

Kurul Üyesi